Page 1

APRIL 2014

VLS 65 JAAR!

Jubileumuitgave van de Vereniging Leraren Schoolmuziek


INHOUD

09

POLITIEK, WEET WAT U DOET EN MOET DOEN Door: Edwin Rutten

15

DE NIEUWE

Door: Job ter Steege

16

“AAN ECHT LESGEVEN BEN IK NOG NIET TOE” In gesprek met muzikant en muziekdocent Robin Brock Door: Aad de Been

04

20

LANG LEVE DE MUZIEKDOCENT!

ALS IK AAN DE VLS DENK, DAN ZIE IK...

Door: Liza Ferschtman

Door: Nicky Selen

10

VAN GISTEREN NAAR MORGEN Door: Jos Herfs

12 05

“IEDER KIND HEEFT RECHT OP HET ONTWIKKELEN VAN EEN EIGEN MUZIEKSMAAK” In gesprek met gitarist en muziekdocent Eller van Buuren Door: Aad de Been

2

“WAT DE BASTROMBONE MET ME DOET, WIL IK GRAAG MET ANDEREN DELEN” In gesprek met eerstejaars student Docent Muziek Lotte Versluis Door: Aad de Been

19

“KUNSTEDUCATIE MOET VERPLICHT WORDEN GESTELD VOOR IEDERE BURGER JONGER DAN 21 JAAR” Door: Leo Samama

VLS-CMHF.NL


COLOFON

AUTEURS:

Aad de Been Liza Ferschtman Jos Herfs Reyer Ploeg Edwin Rutten Leo Samama Nicky Selen Job ter Steege

Geacht lid of vriend van de VLS, REDACTIE:

COVER

U heeft het verjaarscadeau van de 65-jarige vereniging in handen. Gefeliciteerd! Wij zijn blij dat we u dit aandenken kunnen schenken als blijk van onze levenslust. Omdat we geloven in een vitaal muziekonderwijs in Nederland en omdat we hopen daar met u in volle kracht aan te kunnen blijven bijdragen. Deze uitgave schetst een blik in de levendige praktijk van enkele collega’s en licht een paar bijzondere momenten van de roemrijke historie van de Vereniging Leraren Schoolmuziek uit. We tonen daarnaast een blik op de toekomst en laten enkele bekende musici aan het woord om het belang van onze doelen te onderschrijven. We wensen dat u zich al lezend met ons kunt verheugen in dit jubileum. En dat we elkaar zullen vinden in de inspanning muziekeducatie in Nederland krachtig, levendig en betekenisvol te maken en te houden.

Eller van Buuren Foto: Dennis Bouman

Namens het bestuur van de VLS,

Aad de Been Lisa van Bennekom EINDREDACTIE:

Jan Verschaeren VORMGEVING:

Marie José Kakebeeke

Reyer Ploeg voorzitter

APRIL 2014

3


LANG LEVE DE MUZIEKDOCENT!

LANG LEVE

de muziekdocent LIZA FERSCHTMAN

Wat zou ik graag willen dat alle kinderen muziekonderwijs krijgen. Net zoals ze taal, rekenen en gymnastiek krijgen. Maar dat is helaas op heel veel scholen, laat staan thuis, niet (meer!) het geval. En juist daarom zijn muziekdocenten nu zo belangrijk. Ze zijn soms de enige of laatst mogelijke schakel voor de kinderen om in de wondere wereld van de muziek te duiken. Niet alleen die muziek die ze sowieso wel op tv te ‘zien’ krijgen, maar juist die muziek die fantasie prikkelt,

4

samenspelen stimuleert, nieuwsgierigheid aanwakkert en nieuwe werelden ontsluit. Lang leve de muziekdocent, al wordt hij van bovenaf en helaas soms van binnenuit tegengewerkt, al wordt zijn baan bedreigd, hij blijft voor dit vak kiezen en kinderen inspireren door muziek! Liza Ferschtman is een internationaal vermaard violiste. Foto: Marco Borggreve

VLS-CMHF.NL


“IEDER KIND HEEFT RECHT OP HET ONTWIKKELEN VAN EEN eigen

muzieksmaak”

Eller van Buuren Geboortedatum: 5 februari 1981 Opleiding: gitaarlessen in Leiden van Eltjo Cleton, Rockacademie Tilburg Huidige werkzaamheden: privélessen gitaar, lessen ondernemerschap Hogeschool InHolland, optredens onder andere Eller van Buuren presents Acoustic Dance Music en samen met broer Armin van Buuren Laatst gelezen boek: Ik heb weinig tijd, maar ben al even bezig in Wij zijn ons brein van Dick Swaab.

APRIL 2014

IN GESPREK MET GITARIST EN MUZIEKDOCENT ELLER VAN BUUREN AUTEUR: AAD DE BEEN

j

e bent net terug uit Mexico waar je samen met broer Armin hebt opgetreden. Maar hoe begon het, muziek als beroep? “Eigenlijk droomde ik altijd al van de bühne. Als jongetje stond ik al voor de spiegel te doen alsof ik voor een publiek mocht laten horen wat ik kon. Maar het bleef niet bij de spiegel. Op een dag - ik was 14 - mocht ik met mijn broer Armin mee naar de Escape, een ruige

club in Amsterdam. Daar mocht ik met de zenuwen gierend door mijn keel het dance nummer El Guitaro playbacken. Een prachtige ervaring, hoewel ik sindsdien het playbacken niet meer deed en nu ook weiger te doen. Je ouders vormen toch de belangrijkste voedingsbodem. Zo had ik als ik als jongetje niets met beeldende kunst. Maar mijn moeder nam me toch mee naar musea, vertelde heel geïnspireerd over

5


“IEDER KIND HEEFT RECHT OP HET ONTWIKKELEN VAN EEN EIGEN MUZIEKSMAAK”

wat we daar zagen en die vonk sloeg over. Een proces dat ook andersom werkt. Op een dag liet ze me weten: ‘Sinds jij gitaar speelt, luister ik daar anders naar en vind ik steeds meer muziek voor dat instrument mooi.’ Maar dat het thuis over muziek ging, was logisch. Mijn vader, groot muziekliefhebber, liet me van alles horen. Vooral de muziek van Pink Floyd kwam binnen. Dat was de muziek die ik ook wilde maken. Ze gingen behoedzaam om met mijn muzikale ontwikkeling. Zo herinner ik me een moment dat ik ergens jazz hoorde, maar had weinig idee van wat dat nou was. Ik wist dat mijn vader heel veel jazz in zijn platencollectie had. Dus vroeg ik hem op een dag of hij daar eens wat over wilde vertellen. Met een blije vader hebben we een halve nacht, inclusief een glas whisky, een luistertocht door zijn jazzplaten gemaakt. Ik weet daar nog bijna alles van.”

Je ouders waren heel belangrijk, maar van wie leerde je gitaar spelen en musiceren? “Ik kreeg gitaarles in Leiden bij Eltjo Cleton. Een heel gedreven leraar, die helemaal uitgaat van wat de leerling op dat moment mooi vindt en dus graag zelf wil leren. Daarnaast zat ik op het gymnasium. Het eerste jaar kreeg ik muziekles waar ik liever niet te vaak aan terugdenk. Ik had een lerares die het allemaal al wist en haar kennis, die helemaal niet aansloot bij waarmee ik bezig was, bij de leerlingen door de strot probeerde te duwen. Jammer genoeg werd muziekles alleen gegeven in de brugklas. Om toch muziek te kunnen doen ging ik naar een andere school. Dat was pas vanaf de zesde. Maar ze hadden daar al muziek vanaf jaar 4. Ik moest dus drie jaar zien in te halen. In dat zesde jaar had ik een heel andere ervaring met hoe de muziekles kan zijn. Ik

Foto: Wouter Keuris

6

VLS-CMHF.NL


werd individueel begeleid door een docent met een volledig andere aanpak. Hij was in staat mijn eigen ontwikkeling te begeleiden en gaf tussen neus en lippen door - zo leek het tenminste - allerlei stukjes informatie en aanwijzingen. Ik kan eigenlijk niet zeggen dat deze docent - Huub de Vriend ik wil zijn naam toch even genoemd hebben - mij van alles leerde. Hij liet me zelf van alles ontdekken, wakkerde mijn nieuwsgierigheid aan en liet me zelf leren.”

Je geeft zelf les? “Ik geef vooral gitaarles, dat is ook mijn instrument. Daarnaast geef ik lessen over ondernemerschap op een vakopleiding. Het is heel belangrijk dat kinderen al heel vroeg muziekles krijgen. Wat ze dan moeten leren, is durf, inspiratie, zelf doen met een belangrijk accent op muziek schrijven, zelf maken. Voor mij is de leraar niet meer dan een coach, de katalysator van een eigen leerproces van de leerling. Daarom vind ik zelf klassikaal lesgeven heel lastig. Ieder kind heeft recht op het ontwikkelen van een eigen smaak en dat verhoudt zich vaak slecht met het werken in een klas op de klassieke manier. Voor mij is luisteren het begin van alle muzikale processen. Maar ook dat luisteren gaat al snel over mooi of niet mooi. En dat is iets heel persoonlijks. Zoals het niet hoort dat een leraar zijn leerlingen met zijn eigen smaak opzadelt, hoort het ook niet dat andere leerlingen - meestal die met de grootste mond - uitmaken wat wel of niet goed of mooi is. Muziek is bij uitstek een vak waar schoonheid, en wat dit voor jou betekent, aan de orde kan zijn. Ik vind het vooral belangrijk om een zo breed mogelijk kunstprogramma aan te bieden, zodat een kind de ruimte APRIL 2014

Foto: Dennis Bouman

7


“IEDER KIND HEEFT RECHT OP HET ONTWIKKELEN VAN EEN EIGEN MUZIEKSMAAK”

krijgt om zelf te bepalen wat het mooi vindt. Je zult als docent je leerlingen regelmatig met iets opzadelen, zolang de keuze tussen ‘mooi’ of ‘niet mooi’ maar bij de leerling ligt. Wanneer scholen bereid zijn echt te investeren in mogelijkheden - andere lesroosters, ruimte om te musiceren, instrumenten, bladmuziek en software - kun je recht doen aan een goede muziekles. Maar dat lijkt op dit moment soms verder weg dan ooit. Ik had het geluk leraren tegen te komen die bereid waren om hun eigen ervaringen en tijd in mij te investeren.”

Je geeft nog veel les. Hoe gaat dat samen met een drukke speelpraktijk? “Op dit moment is mijn werk op de bühne een beetje ontploft. Ik doe nu samen met mijn broer Armin de nieuwe Intense Tour’. Daarbij zijn bekende zangers betrokken, zoals Trevor Guthrie, Laura Jansen en Lauren Evans. Op hotelkamers speelde ik met ze samen. Akoestisch, gewoon voor het muzikale plezier. Sommige van deze momenten belandden op YouTube (zie ook: www.AcousticHotelRoomSessions.com). Daarna was er geen houden meer aan. Onlangs heb ik de CD Eller van Buuren presents Acoustic Dance Music

8

gemaakt en ben ik bezig met een wereldtour samen met Armin. Na optredens in verschillende televisieprogramma’s zoals DWDD is het een gekkenhuis. Toch geeft het lesgeven me nog steeds heel veel. Ik kwam gisteren terug uit Mexico, maar ben vrijwel meteen weer gaan lesgeven. Een prachtig tegenwicht voor alle hectiek, volle zalen, jetlags en media-aandacht. In alle rust weer even bezig zijn met gewone mensen, die nog van alles willen leren en jou dat toevertrouwen. Ik geef ze heel veel mee om te beluisteren. Dat is waar het in muziek allemaal over gaat: luisteren en daarin je eigen keuze kunnen maken. Door daarna weer goed naar deze leerlingen te luisteren en te horen wat ze willen en mooi vinden, snap ik ook weer meer van de mensen die naar onze optredens komen. Want ook al zijn het er soms tienduizenden tegelijk, voor ieder van hen is het toch een individuele ervaring die erg lijkt op de ervaringen van mijn eigen leerlingen. Zo heeft mijn lesgeven zeker invloed op mijn optredens. Andersom geeft mijn ervaring met optreden, reizen en alles wat bij zo’n tour maar komt kijken, prachtige mogelijkheden om anderen wegwijs te maken.”

Hoe ziet de nieuwe muziekleraar eruit? “Ik merk dat docenten niet vaak ondernemende musici zijn. Ze vertrouwen op vaste aanstellingen in het onderwijs. Het werken als professioneel musicus zal vast nooit meer worden zoals het was. Docenten moeten, net als andere muzikanten op zoek naar hun sterke kanten, over hun grenzen heen denken, nieuw publiek vinden, nieuwe methodieken ontwerpen, zelf verantwoordelijk zijn en de concurrentie met andere docenten durven aangaan. En geniet van twee mooie beroepen in een: muziek én onderwijs.”

MEER INFORMATIE

> www.ellervanbuuren.com > www.ellervanbuurenpresents ADM.com > www.youtube.com

VLS-CMHF.NL


POLITIEK,

weet wat u doet en moet doen EDWIN RUTTEN

Foto: Creative Crew Amsterdam

APRIL 2014

Tussen 0 en 12 jaar begint het. Dan staat het kinderhoofd open zonder vooroordelen. Vol vertrouwen. Dan wordt richting gegeven. Later wordt daar op teruggevallen. Daarom is educatie van belang. Dit woord doet soms wat stoffig aan, maar ik bedoel daarmee: langs de neus weg onder de huid brengen, met lach, humor en relativering. Nieuwsgierig maken en nieuwsgierig houden. Ik

heb groot respect voor de educatoren die vaak voor de financiĂŤle belediging liefde voor kunst en cultuur overbrengen. Politiek, weet wat u doet en moet doen. Edwin Rutten is presentator Muziekwijzer op Radio 4 en Jazz in the Morning op Radio 6, jazzzanger, verhalenschrijver en verteller bij klassieke muziek.

9


VAN GISTEREN NAAR MORGEN

Van gisteren NAAR MORGEN De VLS, de sinds 1948 ingeburgerde afkorting voor Vereniging Leraren Schoolmuziek, is een vereniging voor muziekdocenten. Het register van de Kamer van Koophandel1 heeft de VLS gerubriceerd als beroepsorganisatie. Terecht. De VLS bevordert volgens haar statuten het muziekonderwijs en de kunst- en cultuureducatie in brede kring en de belangen van de docenten op dat terrein. Net als VONKC (Vereniging Onderwijs Kunst en Cultuur) is de VLS als vakbond aangesloten bij de FvOv (Federatie van Onderwijsvakorganisaties)2. Daarnaast is de VLS sinds 2011 betrokken bij de Onderwijscoöperatie3, de landelijke organisatie van leraren in PO, VO en MBO. AUTEUR: JOS HERFS EEN MODERNE VERENIGING De omschrijving ‘vereniging voor muziekdocenten’ (in tegenstelling tot ‘vereniging van muziekdocenten’) sluit een breed spectrum aan mogelijke leden in, groter dan alleen degenen die (beroepsmatig) muziekonderwijs in PO, VO of MBO verzorgen, of aan de lerarenopleidingen in HBO en WO. De omschrijving laat bovendien allerlei doelen toe, mits deze op enigerlei wijze ten goede komen aan het belang van muziekdocenten. De VLS richt zich nog steeds op het beleid en de rechtsbescherming, maar vooral op de persoon van de ‘muziekdocent’ ongeacht de locatie(s) van de beroepspraktijk, dikwijls een gemeng-

10

de praktijk van diverse jobs. Het brede domein van de muziekbeoefening4 maakt dat de oriëntatie van de vereniging zich onderscheidt van die van de traditionele lerarenverenigingen, die voornamelijk binnenschools gericht zijn op het eigen vak of onderwijstype. De organisatie van de VLS toont momenteel een actief proces van ontwikkeling en modernisering. Dat is verheugend. Zij wil meer zijn dan een beroepsorganisatie of collectivistische vakvereniging. De focus is verlegd van ‘muziekonderwijs’ naar de ‘muziekdocenten.’ Regionale bijeenkomsten van muziekdocenten zijn in 2013 weer nieuw leven ingeblazen en op allerlei

manieren zoekt de vereniging contact met haar leden. Daar is alle reden toe, want om de ambities te realiseren is een sterker draagvlak nodig. Het beroep van leraar is inhoudelijk en arbeidsrechtelijk volop in verandering. ZZP’ers in de muziekeducatie zijn momenteel eerder regel dan uitzondering. Een moderne ‘vakvereniging’ biedt ruimte aan nieuwe arbeidsvormen. MUZIEKONDERWIJS IN ONTWIKKELING Het belang van goed kunst- en cultuuronderwijs is momenteel gelukkig (politiek) onomstreden (Bussemaker, 2013), maar de positie van kunstvakken in het onderwijs VLS-CMHF.NL


is nog steeds diffuus. Het advies van de Verkenningscommissie (2012) wacht op antwoord. De muziekeducatie in het basisonderwijs krijgt op steeds meer plaatsen een krachtige impuls, maar dat gaat vaak wel ten koste van de lokale muziekschool of het kunstencentrum. Dat wat aan de ene kant wordt opgebouwd, wordt aan de andere kant via bezuinigingen schijnbaar achteloos afgebroken. Internationaal onderzoek naar de muziekeducatie in de diverse werkvelden laat zien dat er een groeiende variatie zit in het handelen van muziekdocenten. De wederzijdse aansluiting tussen de praktijk van muziekdocenten in het werkveld en de opleidingen aan de conservatoria blijft moeizaam. De opleidingen van de conservatoria houden via werkveldcommissies en hun praktijkdocenten contact met het werkveld, maar de VLS als organisatie speelt bij onderzoek en theorie-ontwikkeling geen rol. De VLS zegt aandacht te willen schenken aan huidige en toekomstige ontwikkelingen binnen het vakgebied en waar nodig initiatieven te nemen. Ervoor te zorgen dat muziekdocenten op hun vakgebied bijblijven en collega’s ontmoeten hoort tot de kerntaken van de VLS. Daar mag van mij best wel een tandje bij. Bijvoorbeeld door het instellen van een APRIL 2014

scriptieprijs voor studenten (MBO, HBO, WO) die over muziekonderwijs publiceren, door het stimuleren van praktijkonderzoek door muziekdocenten, of het organiseren van een jaarlijks muziekpedagogisch debat of een presentatiedag van praktijkkennis door muziekdocenten. Dat zou kunnen samengaan met activiteiten van het LKCA of hogescholen. De EPTA (pianodocenten) en ESTA (strijkinstrumenten) kennen dergelijke prijzen, waarom niet - bijvoorbeeld samen met anderen - een dergelijke prijs ingesteld voor een Nederlandstalig praktijkonderzoek op het terrein van (algemeen) muziekonderwijs? VLS MORGEN EN OVERMORGEN Wie met leeftijdsontslag gaat, krijgt binnen de VLS de aanduiding postactief. Een uiterst merkwaardig begrip. Je verliest officieel je baan, maar natuurlijk niet je beroep of identiteit als musicus. In ambtelijkneutrale termen betekent het dat je als werknemer niet langer (verplicht) actief bent op de arbeidsmarkt. Leeftijdsontslag geldt niet voor verenigingen. De VLS is niet van gisteren, maar morgen. Het zijn uiteindelijk de leden die bepalen hoelang een vereniging actief blijft, tenzij bij een faillissement. Een vereniging voor muziekdocenten zal ook

in het komende decennium alert aanwezig en herkenbaar actief moeten zijn als een baken binnen haar werkveld, eens te meer in lastige tijden en perioden van onrust en veranderingen. Als zij zich voldoende blijft ontwikkelen om goed te kunnen inspelen op de vraag van haar leden, zal haar bestaansrecht in het maatschappelijk verkeer overeind blijven. De menselijke behoefte om muziek te leren maken en begrijpen zal immers alleen maar toenemen.

NOTEN

1 2 3 4

www.kvk.nl www.fvov.nl www.onderwijscooperatie.nl Instellingen zoals de kunstencentra (talentontwikkeling, amateurkunst), organisaties voor de uitvoering van het cultuur educatiebeleid, de sociaal-culturele activiteiten die gericht zijn op welzijn van jongeren, volwassenen en ouderen, of spontane lokale vormen van informeel muziekleren, denk aan de talrijke garagebandjes.

11


“WAT DE BASTROMBONE MET ME DOET, WIL IK GRAAG MET ANDEREN DELEN”

“WAT DE BASTROMBONE MET ME DOET,

wil ik graag met anderen delen”

Lotte Versluis Geboortedatum: 28 oktober 1994 Opleiding: tweetalig VWO aan Christelijk College Groevenbeek te Ermelo, vooropleiding klassiek bastrombone aan Codarts te Rotterdam, Docent Muziek eerste jaar aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag Favoriete muziek: celloconcerten uit de barok Laatst gelezen boek: The Storyteller van Jodi Picoult Onlangs bezocht concert: Nederlands Philharmonisch Orkest met mooie Christmas Classics

12

IN GESPREK MET EERSTEJAARS STUDENT DOCENT MUZIEK LOTTE VERSLUIS AUTEUR: AAD DE BEEN

j

e muzikale loopbaan begon op de bastrombone

“Voor mijn eerste muzikale ervaring moet ik heel ver terug. Thuis was er altijd al muziek. Mijn moeder speelde trompet, mijn vader hoorn. Ik ging mee met mijn ouders naar concerten van de harmonie waar zij zelf actief zijn. De vraag was niet of ik muziek zou gaan maken, maar op welk instrument? Na mijn eerste AMV-les over de viool wist ik het zeker: ik zou viool gaan spelen. Mijn

moeder raadde mij aan om nog even verder te kijken. Klarinet of dwarsfluit waren mijn tweede keus. Maar deze instrumenten werden al door zoveel kinderen bespeeld. En ik wilde liever iets doen wat weinig mensen deden, iets anders dan de rest. Uiteindelijk is de keuze gevallen op de trombone en later de bastrombone, een keuze waar ik nog steeds erg blij mee ben. De HaFaBra-muziekgeschiedenislessen, die ik ging volgen voor het behalen van VLS-CMHF.NL


mijn diploma’s, werden gegeven op een tijd waarop ik niet kon. Gevolg daarvan was dat ik individueel les kreeg. Tijdens deze lessen hoorde ik voor het eerst een barok cello-concert. Tot op de dag van vandaag vind ik dit prachtig op alle momenten van de dag. Het ging lekker op de trombone en ik werd toegelaten tot de vooropleiding. Wat ik tijdens deze vooropleiding steeds zekerder wist: ik wil geen hoofdvak gaan doen. Je hebt dan alleen dat instrument en de strijd met collega’s die je eigenlijk gewoon aardig vindt. Altijd concurrentie dus en als het moet, pik jij die plaats in ten koste van anderen die je het ook van harte gunt. Tijdens dat voorbereidende jaar ontdekte ik de opleiding Docent Muziek. Naast het zelf musiceren op hoog niveau nog een heel brede studie. Het werken met mensen vond ik altijd al leuk en het ging me goed af. Het perspectief van de combinatie muziek, mensen en onderwijs liet me geen keus. Dit wilde ik gaan doen.”

Heb je al een idee van wat je te wachten staat? “Eigenlijk weet ik dat nog niet zo precies. Wel wordt me steeds meer duidelijk dat APRIL 2014

ik de uitdaging van het muziekonderwijs graag wil aangaan. Maar omdat ik nog maar kort met de studie bezig ben, ben elke dag weer verbaasd over alles wat er te leren valt. Dan moet ik alles wat ik hoor en tegenkom steeds weer vergelijken met mijn eigen lessen van vroeger en het is vaak grappig te constateren hoe groot de

verschillen zijn tussen de lessen van toen en wat ik nu allemaal leer. Ik vind het in elk geval erg belangrijk dat er in de lessen een goede sfeer is, niet zomaar leuk, maar een sfeer waarin iedereen zich op zijn gemak voelt. In de muziek gaat het al gauw om heel goed moeten zijn, altijd iets moeten kunnen wat je nog

13


“WAT DE BASTROMBONE MET ME DOET, WIL IK GRAAG MET ANDEREN DELEN”

niet kunt. Ik wil kinderen graag leren, dat hetgeen je laat horen in de les nooit verkeerd is. Vanuit dat punt kunnen we aan het werk. Een goede sfeer is dus heel belangrijk, maar niet genoeg. Je wilt natuurlijk ook een doel bereiken. Je moet een lijn opzetten die verder gaat dan een paar lessen. Maar misschien is het voor een eerstejaars onbescheiden om daar al iets van te vinden.”

Je had zelf muziekles op school. Wanneer vond je dat zelf het leukst? “Zelf iets maken, daar had ik heel veel plezier in. Daarna dat samenspelen en als het tot een uitvoering kwam, elkaar dan op het podium ondersteunen. Voor mij is de muziekles ook een heel sociaal iets. Samen iets maken dat je samen goed vindt, je deelt iets dat mooi is. Zonder verder woorden te gebruiken samen genieten van iets moois en dan nog zelf gemaakt ook.”

Heb je al een beetje kunnen rondkijken in de praktijk? “Wat ik tot nu toe heb meegemaakt, is verbazingwekkend verschillend. Iedereen heeft op een andere manier muziekles of helemaal niet. Soms veel of weinig. Soms

14

heel erg gericht op zingen of instrumenten of theorie. Soms juist componeren of improviseren. Soms moet je er zelf voor betalen of juist weer niet. Eigenlijk zou het helemaal niet ingewikkeld moeten zijn; er moet gewoon altijd goede muziekles beschikbaar zijn voor iedereen, gegeven door gekwalificeerde docenten.”

het is op zich goed dat het gebeurt, maar het is dan niet zomaar vanzelf een leerlijn. Er zijn mensen nodig die deze lijn erin kunnen brengen. Nu lijkt het namelijk veel op losse, goede, projecten die niet doorgezet worden en dat vind ik zonde.”

En die gekwalificeerde docent ben jij straks?

“Je moet oppassen. Iedereen heeft een eigen smaak en dat is niet altijd een celloconcert uit de barok. Ik wil muzikant zijn die les geeft. Daarom vind ik het goed dat veel tijd wordt geïnvesteerd in mijn bastrombone opleiding. Ik heb vier jaar lang elke week intensief les, speel in ensembles en doe mee aan presentaties en concerten. Dat is toch een belangrijk deel van wat ik straks ga meenemen naar de klas. Het gaat dan niet zozeer om de trombone, dat doe je niet steeds in de klas. Maar het doet iets met mij. De trombone draagt bij aan mijn enorme enthousiasme voor het musiceren, het liefst samen met anderen. En deze ervaring, dat is wat je graag wilt delen. Naar de vorm ben ik nog op zoek. Maar… in welke vorm dan ook, ik wil graag de overweldigende ervaring van muziek samen met anderen beleven. Daarvan je beroep maken. Kan het nog mooier?”

“Dat is wel de bedoeling. Ik weet nog niet precies waar ik zou moeten beginnen. Eerst maar die studie goed aanpakken. Ik ben verrast hoeveel erbij komt kijken en hoewel het zwaar is en de studie veel tijd en energie vraagt, vind ik op dit moment alles leuk. Maar vooral dat je anderen en dan vooral kinderen iets kunt aanleren, is voor mij het meest interessant. Hoe dat werkt en hoe weinig ik daar nog vanaf weet, daar kan ik me over verbazen. De studie is zwaar en je moet een goede motivatie hebben, maar je kunt zeker leren om anderen alles over muziek te leren. Ik weet nog niet zo goed wat mijn richting zal worden. Maar het ontwikkelen en ontwerpen van leerplannen en leerlijnen vind ik heel interessant en ook erg hard nodig. Om me heen zie ik dat iedereen, orkesten, ensembles, festivals van alles organiseert waar het woordje ‘educatie’ voor staat. En

Hoe gaat het nu verder met het cello-concert uit de barok of toch de trombone in de klas?

VLS-CMHF.NL


De nieuwe De vorige was weg en dus stonden ze allemaal op de nieuwe te wachten. De deur van het muzieklokaal was nog afgesloten. Daarom konden ze er niet in en drongen ze op De Vis. tegen de deur. Aandacht voor een display, een stiekeme hap of slok. Met elkaar stoeien. Rommelen en klooien. Duwen. De nieuwe was er toch niet. Nu kon het nog. Wist je veel hoe de nieuwe was? De nieuwe van muziek. De vorige, die was bekend. Bij iedereen. Dat was jaren goed gegaan, maar die was weg. Er kwam een nieuwe. Ze wilden allemaal dicht bij de deur staan. Dan was je gauw binnen. Bij je plek. Lekker bij de anderen. Ze drongen nog meer. De nieuwe moest maar zien hoe ie er met de sleutel doorheen kwam. Ze keken om. Nee, ze zagen de nieuwe nog niet. Sommigen stonden een eindje van de deur. Altijd dezelfde. Die drongen nooit en strompelden op het laatst binnen. Het kon hén nooit wat schelen. Ook nu er een nieuwe kwam. Zij zouden die het eerste zien. Als ze tenminste om zich heen keken. Maar dat deden ze niet, want ze waren met elkaar bezig. Onverschillig. Zelfs als er een nieuwe knakker kwam. APRIL 2014

AUTEUR: JOB TER STEEGE

Wat zou-ie ervan bakken? Streng of gezellig? Zouden ze weer gaan zingen? Gewoon of lekker met YouTube? En op de keyboards? Ook zonder noten? Bij de vorige hadden ze noten. De nieuwe zou ook wel noten hebben. Altijd die noten. Terwijl de vorige zelf helemaal geen noten nodig had. Die kon hartstikke goed spelen zonder noten, maar wilde ze wel in de les. Zou de nieuwe ook hartstikke goed spelen? Vast wel. Als zo’n nieuwe niet goed kon spelen, kwam-ie natuurlijk niet. Moest-ie zelf met noten. Misschien gingen ze op de gitaren. Deed je het met letters. Wat ze met de keyboards eigenlijk ook deden. Noten waren dan letters. Best wel ingewikkeld. Vooral met de zwarte knopjes die de vorige toetsen noemde. Kreeg je vis of zo iets. Zou dat bij de nieuwe ook zo zijn? Met de gitaren was leuk. De vorige had gitaren gemaakt voor wie links was. Knap hoor, van de vorige. Kon iedereen meedoen. Moesten we samenwerken zonder ruzie. Anders ging de vorige het na de les altijd uitzoeken. Wel direct uitkijken dat je geen onvoldoendes haalde. Zo’n nieuwe was vast erg streng. Net als de vorige. Dat was natuurlijk, omdat ze zelf zo goed in muziek waren. Maar als de vorige zag dat je ’t echt niet kon en er niet steeds doorheen kletste en oplette en je best deed, dan viel het wel mee. Zou de nieuwe ook zo zijn? Kijk jongens! Daar is de nieuwe!!!

NIEUWSTE BOEK VAN JOB TER STEEGE

Verstrikt in het HBO Een luchtige thriller over muziekonderwijs. Over misstanden waarbij de belangen van conservatoriumstudenten ondergeschikt zijn aan die van directies, onderwijskundigen, stagebegeleiders, mentoren, schoolpsychologen en andere machthebbers in het onderwijs. Zwarte humor met een waarschuwing.

Verstrikt in het HBO Job ter Steege Free Musketeers 2013 138 pagina’s, ISBN 9789048428311 Prijs: € 15,95

15


‘AAN ECHT LESGEVEN BEN IK NOG NIET TOE’

“AAN ECHT LESGEVEN

Robin Brock Geboortedatum: 15 juli 1986 Opleiding: Docent Muziek aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag Huidige werkzaamheden: muzikant, docent zang, popinstrumentarium, bandcoaching, projectbegeleiding op verschillende scholen, laatste in het oog springende project: meegewerkt aan het BNN-programma Golden Oldies als muzikaal leider samen met presentator Ruben Nicolai Eerste muzikale ervaring: cassettebandjes die mijn ouders draaiden in de auto Favoriete muziek: Op dit moment gaat mijn liefde heel erg uit naar de funk en de soul, Stevie Wonder is mijn held. Onlangs bezocht concert: een optreden van De Staat, een rockband uit Nijmegen Laatst gelezen boek: Op dit moment lees ik de biografie van Pete Townshend.

16

ben ik nog niet toe”

j

IN GESPREK MET MUZIKANT EN MUZIEKDOCENT ROBIN BROCK AUTEUR: AAD DE BEEN

e houdt van soul en funk. Wat spreekt je zo aan in die muziek?

“Soul hoeft helemaal niet over ingewikkelde noten te gaan. Toch is het niet eenvoudig. Je moet je kunnen inleven en op een podium moet je deze inleving, dit gevoel dan ook nog eens kunnen delen met je collega-muzikanten. De groove daarin is wat meteen iets met me doet. Ik realiseer me dat het ontzettend vage begrippen zijn: groove, feel of swing. Je weet dat het er is of juist niet, maar het is eigenlijk niet te benoemen. Laatst maakte ik een concert mee van Maceo Parker, een Amerikaanse jazz-

saxofonist die ik zeer bewonder. Er was een nieuwe drummer in de band. Geen fout te ontdekken aan wat hij speelde. Toch kon hij het niet zo laten klinken als ik gewend was. Iets ontbrak, het bewoog niet. Waar ik eerder meemaakte dat de zaal op z’n kop ging, was er nu geen uitnodiging om te dansen.”

Is ervaring is dan het toverwoord? “Het moet van binnenuit komen. Het gaat over jou. Over jouw gevoel. Dat is ook wat altijd voorop staat bij mijn onderwijs projecten. Die gaan steeds over het zelf maken, je gevoel vormgeven in muziek. Dan wordt improviseren ineens heel belangrijk. De ‘zwarte’ muziek - kraamkamer van de VLS-CMHF.NL


jazz, soul en funk - is voor mij een voorbeeld van een traditie waarin zelf maken, durven en uitproberen heel belangrijk is.”

Dan is zelf in die speelpraktijk actief zijn onontbeerlijk voor de muziekdocent? “Het spelen is voor mij een heel belangrijke inspiratiebron voor het lesgeven. Kennis is een belangrijk deel van het onderwijs. Als muzikant ben je die kennis: het podium, het samen musiceren en creëren, de anekdotes voor en achter de schermen. Je neemt het mee in de lessen. Maar het is ook andersom. Je ervaring in het leslokaal gebruik je weer op het podium. Waarom vinden leerlingen iets belangrijk, wat ervaren zij als mooi, wanneer slaat iets aan? Ik kan me mijn werk nauwelijks voorstellen zonder deze wisselwerking.”

Hoe kwam je tot de keuze van een studie voor muziekdocent? “Ik wilde in eerste instantie gewoon docent worden. Geschiedenisdocent, dat leek me wel wat. Maar stiekem wilde ik eigenlijk naar het conservatorium. Zanger wilde ik worden, maar durfde daar niet op in te zetten. Zou ik dit wel kunnen? Mijn muziekleraar adviseerde mij toen eens te zien of de opleiding Docent Muziek iets voor me was. En zo is het gaan rollen. APRIL 2014

Foto: Moos Wolfs

Toch ben ik na het eindexamen vooral gaan spelen. Ik durfde nog niet zo erg voor de klas, omdat ik besefte dat goed muziekles krijgen heel belangrijk is in de ontwikkeling van jonge mensen. Wanneer het niet lekker loopt met die lessen, kan het ook heel negatief uitpakken. en dat

geeft een enorme verantwoordelijkheid. Goed onderwijs - ook in muziek! - is een goede balans tussen kennis en doen, tussen inspiratie uit het verleden en het eigen gevoel van de leerling. Leerlijn is het toverwoord van 2014. Een lijn brengen in een opleiding waar je de blik van een klas vol leerlingen zou

17


‘AAN ECHT LESGEVEN BEN IK NOG NIET TOE’

moeten verbreden. Is mijn eigen blik is eigenlijk wel ruim genoeg? Wat vind ik nu eigenlijk van de wereld? Het benoemen en kunnen vastleggen van die persoonlijke taal, de eigen kleur van een leerling. Dat is pas moeilijk, daarin moet ik nog veel ontdekken en ontwikkelen. 25 verschillende mensen tegelijk een zinvol pakket mee geven. Daar voel ik me gewoon nog niet toe in staat. Daarvoor heb ik een grotere rijkdom aan ervaring en kennis nodig.”

Hoe ga je jezelf dan nog verder ontwikkelen? “Ik geef workshops. Een met een duidelijk begin en eind. Ik wil dan vooral inspireren, de mensen zelf laten ontdekken wat er allemaal mogelijk is. Daaruit komt dan bijna als vanzelf de vraag om meer kennis en vaardigheden. Leuk voorbeeld van een onderwijskundig project was ‘Golden Oldies’, een tv-programma van BNN. Senioren die aan de slag gingen met een poprepertoire, dat ze eigenlijk alleen kenden van hun (klein)kinderen of soms helemaal niet. Een prachtige uitdaging die helemaal klopte bij mijn idee van het belang van muziekonderwijs. Deze mensen hadden vooral het activeren en inspireren nodig. Nou, dat is gebeurd:

18

elkaar leren kennen, cameraploeg erbovenop, veel repeteren, een groot concert in Koninklijk Theater Carré en vervolgens heeft iedereen je gezien en gehoord in de uitzendingen. Op muzikaal-technisch vlak was er veel op aan te merken, maar wat deze mensen hebben meegemaakt, is ongelooflijk.”

Wat is de goede muziekdocent van de toekomst? “Even onbescheiden mijn mening! Het muziekonderwijs zal er nogal anders uit gaan zien. De vaste muziekdocent gaat verdwijnen. Er staan ondernemende ZZP’ers voor de klas. Ik maak me niet zo’n zorgen over de kwaliteit. Goede docenten zullen zich bewijzen en worden gevonden. Kennis van de theorie van muziek, pedagogiek en didactiek zijn nodig, maar vaak wordt het overschat en in de verkeerde volgorde toegepast. Wanneer je kennis en theorie direct aan de echte muziek, de echte klank, de werkelijke ervaring verbindt blijkt het niet moeilijk te zijn, maar gebruik je al dat muziekpedagogische vakjargon even niet.”

derwijs. Graag zou ik barrières slopen. Het slopen van angst is misschien het belangrijkst. Angst voor zelf iets maken, angst om het anders te doen dan je omgeving vindt dat het zou moeten. Maar ook angst voor theorie en kennis. En na mijn Golden Oldies-project zou ik beter willen kijken naar ouderen. Je zou de kennis die in de hoofden van de ouderen zit, niet moeten weggooien. Jongeren hebben de toekomst maar gooien en smijten vaak onhandig, op een manier die niet altijd aanspreekt. Ik zou met het ouder worden willen proberen om niet vast te houden aan mijn eigen manier van werken. Dan komt er vanzelf een muzikale verbinding tussen generaties, een muzikale handreiking. Misschien is dat mijn invulling van lifelong learning.”

En jouw rol in die toekomst? “Ik heb niet zo’n uitgesproken beeld van mijn rol in de toekomst van het muziekonVLS-CMHF.NL


“KUNSTEDUCATIE moet verplicht worden gesteld voor iedere burger jonger dan 21 jaar” LEO SAMAMA

“Dankzij haar hoge abstractieniveau traint muziek onze hersens, onze manier van denken, ons geheugen. Zij scherpt het associatievermogen, ontwikkelt de verbeeldingskracht en vormt het abstractievermogen. Niet geheel zonder reden zijn muziek en wiskunde nauw aan elkaar verbonden. Door de aard van muziek als in essentie non-verbaal communicatiemiddel draagt muziekonderwijs bovendien bij aan betere sociale vaardigheden en beter begrip tussen culturen over en weer. Het spreekt vanzelf dat het APRIL 2014

daarbij niet om eenzijdig muziekonderwijs over Bach, Mozart of Beethoven gaat. Alleen waardevrij onderwijs dat in de kern niet historisch en zeker niet eurocentrisch is, kan de gewenste resultaten opleveren. Het gaat immers niet om de namen van componisten of hun werken, maar om de grondstoffen van kunst zelf. Het gaat niet om bestaande systemen en methodes, maar om inventief, creatief en reflectief onderwijs.” Uit: Leo Samama, De zin van muziek. Amsterdam University Press, voorjaar 2014.

19


ALS IK AAN DE VLS DENK, DAN ZIE IK...

ALS IK AAN DE VLS DENK,

dan zie ik...

U boft met uw VLS. Vrijwilligers lopen zich al jaar en dag het vuur uit de sch(o)enen om ervoor te zorgen dat de vereniging leeft, bloeit en zich kan ontwikkelen tot een effectief instrument om het muziekonderwijs in Nederland te stimuleren, te ondersteunen en te verbeteren. Dat dacht ik - écht! - toen ik als jonge muziekdocent de regiobijeenkomsten bezocht en telkens maar weer het tijdschrift Muziek & Onderwijs (M&O) in de bus zag rollen. Respect had ik voor die mensen. Jongen! AUTEUR: NICKY SELEN

MUZIEK & ONDERWIJS Ik zou óók iets gaan doen en belde de hoofdredacteur van M&O, Max. Of hij nog een redactielid kon gebruiken. Dat kon hij en dat was het begin van mijn actieve betrokkenheid bij onze club. Na het vertrek van Max als hoofdredacteur werd ik zomaar gekozen voor deze functie! Wow, wat was ik goed, dacht ik. Was het achteraf gezien niet meer een kwestie van welke figuur vinden we om

20

VLS-CMHF.NL


deze pittige klus te klaren? De redactie zelf voelde er niks voor, er waren geen tegenkandidaten; hééé Nicky Selen, enthousiast, jong en... onwetend? Wat ik ook al niet wist, was het feit dat ik daarmee automatisch in het VLS-bestuur terecht kwam. Ik bezat de Kwaliteitszetel M&O. Max was voorzitter en dat ging hem prima af. Wat die kwaliteitszetel nou precies betekende - met andere woorden: waarom dat zo heet(te?) - weet ik nu nog steeds niet. Misschien is er een (oud)bestuurslid zo vriendelijk om me dat tijdens het 65-jarige verjaardagsfeest in te fluisteren. Ik heb al zo’n vermoeden wie dat zou kunnen doen... VAKBOND! Ik ben lid van een aantal clubs. Maar de VLS - weliswaar samen met de ANWB (lid sinds 1979) - spant de kroon. Ik denk zo’n ruim 34 jaar. Wat ik voor de VLS een heel belangrijk moment vond, was de transformatie van vakinhoudelijke vereniging naar vakbond én vakinhoudelijke vereniging. Daarvoor werd een heel belangrijke ledenvergadering belegd in Vredenburg Utrecht. Ik vond het zó belangrijk dat ik er echt verdriet van heb gehad dat ik die belangrijke vergadering niet kon bijwonen. Via via heb APRIL 2014

ik gelukkig een schriftelijke stem kunnen uitbrengen en zie, de transformatie werd een feit. Het niet kunnen bezoeken van die ene vergadering is in de jaren daarna ruimschoots goed gemaakt door het bijwonen van talloze bestuurs- en ledenvergaderingen. LES LIEUX DE LA MUSIQUE Een van de allerleukste activiteiten die ik voor de VLS mocht ondernemen, is mijn medewerking aan een educatief muziekproject in samenwerking met Portugal en Frankrijk. Het een en ander onder de KPCvleugels. Max en ik waren uitverkoren en we hebben er beide intens van genoten. Op bezoek in Lissabon met onze Franse collega’s - arrogant waren die! - konden we ook nog even de wereldtentoonstelling meepikken. We hebben heel hard gewerkt die dagen. Alle ochtenden om acht uur beginnen tot één uur ‘s middags. Daarna excursies. Geweldig! Daarna waren de Fransen aan de beurt om ons te ontvangen. Zelfde verhaal, hard gewerkt, veel excursies, maar nog lekkerder lunches en diners! Tenslotte was Nederland aan de beurt. Tijdens het festival Oude Muziek in Utrecht ontvingen we onze Franse en Portugese collega’s. Max en ik hebben er écht voor moeten strijden dat we hen

niet hoefden op te zadelen met een lunch bestaande uit een zacht wit broodje jong belegen kaas met een glas halfvolle melk en een diner bestaande uit stamppot met een kuiltje jus en een glas water. Is gelukt! We hadden een goede deal kunnen sluiten met de Winkel van Sinkel aan de Utrechtse Oude Gracht. Werken deden we aan de Ganzenmarkt, vlakbij de Winkel van Sinkel. Hoe heette die landelijke organisatie ook alweer die daar toen nog zat? De voorloper van het LKCA (Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst). Misschien wil een (ander) (oud) VLS-bestuurder me die naam influisteren op 5 april? BREDE RIVIEREN Als ik aan de VLS denk, dan zie ik brede... Nee, dan denk ik aan veel M&O-vergaderingen met heel prettige, heel verschillende redactieleden die voor een appel en een ei elke twee maanden ons blad met boeiende artikelen wisten te vullen. Dan denk ik aan (soms) ellenlange bestuursvergaderingen waarin sommige leden riepen dat ze niet wilden vergaderen, maar wilden dóen. Ook denk ik aan de zeer matig bezochte, maar uiterst gezellige ledenvergaderingen waar we met meer bestuur dan met leden zaten én de heel

21


ALS IK AAN DE VLS DENK, DAN ZIE IK...

goed bezochte muziekeindexamenevaluatiebijeenkomsten (mooi Scrabblewoord). Dan denk ik aan heel veel gedreven mensen die zich op allerlei wijzen inzetten - inzetten als bedoeld in verleden tijd, maar vooral ook tegenwoordige tijd - voor de VLS, die dankzij allemaal die geweldige mensen 65 jaar mag worden. Resultaat Even egoïstisch redeneren! Mag dat? Wat heeft de VLS mij nu feitelijk opgeleverd naast alle resultaten die de VLS geboekt heeft op arbeidsvoorwaardelijk gebied en naast de leerzame congressen en

studiedagen? Naast alle leerzame artikelen in M&O en Kunstzone en alle vertegenwoordigingen die de VLS voor mij bekleedt? 1 Ook al schrijf ik niet meer voor M&O en zelden voor Kunstzone, heel veel oude en jonge mensen die muziekles geven kennen mijn naam. Dat is leuk! 2 Ik durf te beweren dat ik er (in ieder geval een gedeelte van) mijn carrière aan te danken heb. Door het netwerk - ja, dat krijg je - ben ik liefdevol opgenomen. Mensen uit dat netwerk hebben

me hier en daar voorgesteld als prima collega en daar dank ik een aantal prachtige banen aan! 3 Van de cadeaubonnen die ik bij mijn afscheid mocht ontvangen heb ik nog elke dag plezier. Ik kocht er de Beatles Stereo Box set voor met álle albums van mijn groep digitaal geremastered in de Abbey Road Studio’s in Londen! U weet nu wat u moet doen.

LEGENDA

> M&O: Muziek & Onderwijs, tweemaandelijks tijdschrift voor muziekdocenten uitgegeven door de VLS > VLS: Vereniging Leraren Schoolmuziek, opgericht in 1948 > Vredenburg: horecagelegenheid in het centrum van Utrecht > Winkel van Sinkel: horecagelegenheid in het centrum van Utrecht > Max: oud-hoofdredacteur M&O en oud-voorzitter VLS > KPC: Katholiek Pedagogisch Studiecentrum, nascholing, onderwijsondersteuning

22

VLS-CMHF.NL


Vls65 Jubileumboek  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you