Page 11

EINDRAPPORT AQUADRA

EINDRAPPORT AQUADRA

Pilootproject 44 Rivierherstel van de Jeker in De Kevie (Tongeren) Geïnterviewde: Werner Mennen (Vlaamse Milieumaatschappij, VMM)

Aan het einde van de jaren zestig is de Jeker rechtgetrokken. Dat leidde tot afwaartse wateroverlast, een verdroging van het valleigebied en een verlies aan biodiversiteit. De rechttrekking maakte de waterloop twee kilometer korter en isoleerde de historische Blaarmolen van de Jeker. Door het verhogen van de dijken en het verdiepen van de bedding verloor de waterloop alle contact met zijn vallei. Op de waterloop zijn tevens vismigratieknelpunten ontstaan die moesten worden opgelost. De maatregelen zijn een onderdeel van de inspanningen om de doelstellingen van de Europese kaderrichtlijn Water te bereiken. Natuurpunt was als beheerder van het natuurgebied De Kevie ook vragende partij om het riviersysteem in De Kevie te herstellen.

Doel De doelstellingen van het project waren drieledig: het verhogen van de natuurlijke waterberging in de vallei, het ecologisch herstel van de waterloop en zijn vallei en het verhogen van de erfgoed- en belevingswaarde. Het herstel van het contact tussen de waterloop en de vallei zorgde voor een verbetering van de waterbergingscapaciteit, waardoor de kans op overstromingen stroomafwaarts verkleint. Dankzij de hermeandering werd de oorspronkelijke waterloopstructuur hersteld. De grotere variatie in stroming en structuur geeft kansen voor een hogere biodiversiteit in de waterloop. Doordat de rivier plaatselijk kan overstromen, verbetert het zelfzuiverend vermogen van de Jeker.

Uitvoering Om de Jeker opnieuw langs de Blaarmolen te leiden, waren grote bouwkundige werken nodig. De oude kademuren waren bij de rechttrekking gedeeltelijk afgebroken. De molengebouwen dienden beschermd te worden tegen een ongewenste (grond)waterverlaging. Daarom

werden nieuwe kademuren gebouwd op een tien meter diepe stalen damwand. Het drempelniveau van de oorspronkelijke stuwconstructie diende met een meter te worden verlaagd om de door de rechttrekking ontstane beddingerosie te compenseren. De verbinding die in de jaren zestig gegraven werd, is gedeeltelijk opnieuw gedempt. In normale omstandigheden is deze bedding niet meer watervoerend maar bij grote piekdebieten kan een gedeelte van het Jekerwater in deze oude verbinding overlopen, zodat er geen ongewenste opstuwing richting het centrum van Tongeren kan ontstaan. In de jaren tachtig werd op de Oude Jeker een stuw gebouwd om de verdroging van het beschermd valleigebied tegen te gaan. Deze stuw was een groot vismigratieknelpunt, maar de constructie van een stenen helling lost dit nu op. De aansluiting van de Jeker op de Blaarmolen werd vispasseerbaar uitgevoerd. In het pilootproject werden ook een voetgangersbrug en twee landbouwbruggen gerealiseerd.

Verloop De eerste voorbereidingen van dit pilootproject startten in 2003. Naast een MER waren ook specifieke modellerings- en stabiliteitsstudies noodzakelijk om te komen tot een goed ontwerp. Omdat Natuurpunt en de stad Tongeren samen 95 % van de voor het project noodzakelijke percelen in eigendom hebben, waren weinig onteigeningen nodig om het project te kunnen realiseren. De werken in De Kevie zijn gestart in augustus 2011. In het najaar van 2011 waren de weersomstandigheden zeer gunstig voor het uitvoeren van grondwerken, waardoor veel meanders toen al konden worden uitgegraven. De werken ter hoogte van de Blaarmolen zijn gestart in maart 2012 en werden afgerond in augustus van datzelfde jaar. De Jeker stroomt in zijn herstelde bedding sinds september 2012. Op het einde van de werken in De Kevie was er enig oponthoud bij de bouw van de landbouwbruggen. In februari 2013 was het pilootproject volledig klaar.

Stroomgebied DE JEKER

Aanleiding

Aandachtspunten Een goede voorbereiding met een uitgebreide studiefase is een must. Overleg en samenwerking met de lokale actoren (Stad Tongeren, Natuurpunt, watermoleneigenaar) en het benutten van hun specifieke gebiedskennis is belangrijk. Bij beek- en rivierherstelprojecten is variatie in de waterloopstructuur belangrijk. Uniformiteit van uitvoering bij de grondwerken is dan ook niet gewenst. In dit verband is coaching van de kraanman ter plaatse heel belangrijk omdat deze personen vaak werken met uniforme afmetingen en typeprofielen waarbij variatie uit den boze is.

De historische Jekerbedding naar de Blaarmolen werd opnieuw uitgegraven. © Michiel Mels

P A S P O O R T Waar

De Kevie, Tongeren, Vlaanderen. Waterloop de Jeker

Initiatiefnemer

De Jeker stroomt opnieuw langs de Blaarmolen waardoor de molen opnieuw kan malen. © Michiel Mels

Vlaamse Milieumaatschappij

Kostprijs

800 000 €

Partners

Natuurpunt Stad Tongeren Watermoleneigenaar Agentschap Natuur en Bos

Contactpersoon

Werner Mennen (w.mennen@vmm.be) De stuw op de Oude Jeker is vispasseerbaar door de bouw van een stenen helling. © Jos Roeffaers

18

19

Aquadra eindrapport  

Binnen het Europese Aquadra-project werkten waterbeheerders uit Vlaanderen, Wallonië, Nederland en Duitsland vier jaar lang aan 12 pilootpro...

Aquadra eindrapport  

Binnen het Europese Aquadra-project werkten waterbeheerders uit Vlaanderen, Wallonië, Nederland en Duitsland vier jaar lang aan 12 pilootpro...

Advertisement