Page 1

IRUĂ‘EKO HISTORIA 5.B mailako ikasleek egindako lana


LEHENENGO BIZTANLEAK


BASKONIARRAK

• Baskoiak izan ziren lehenengoak

• Erlijio naturala zuten, Eguzkia eta Ilargia gurtzen zituzten eta Mari, Lurraren Jainkosa zen   • Adoretsuak ziren • Bere dirua zuten (CECA) deiturikoa   • Lehenengo biztanleak etxe altuak jartzen zituzten  


ERROMATARRAK       K.a. 75. urtean Iruñera heldu Pompaelo  izena jarri zioten hiriari Baskoiek eta erromatarrak harreman onak Batzuek besteengandik ikasi Baskoiek erromatarrei txanponak erakutsi Kanpamenduak  sortu, Cardo (Dormitaleria kalea) eta Decumanus (Curia kalea) • Galtzadak, akueduktuak ...sortu • Baskoiek bere txanpon eta legeekin jarraitu zuten • • • • • •


LEHENENGO KRISTAUAK • Kristautasuna Iruñera heldu • San Saturninok ikasle bat bidali zuen gure lurraldera ebanjelizatzera • Bataioa jaso zuen lehenengoetako bat Firminus izan zen, Senatorearen semea, gure San Fermin.


BARBAROAK ETA BISIGODOAK K.O. VI. MENDEAN


VI. MENDEAN • Barbaroek Iruña suntsitu zuten • Zibilizazioa nabarmendu zuten • Horren bitartean kristautasuna finkatuta zegoen gure herrian • Apezpiku godoek hiria menperatu zuten,      arabiarrak iritsi arte. • Zezen plazatik hurbil bere aztarnak daude.    


711 URTETIK AURRERA • 711. urtean Musulmanek Gibraltargo itsasartea gurutzatu zuten. • Bisigodoak eta Rodrigo erregeak borroka utzi zuten eta Andaluzia aldera arabiarrei aurre ematera joan ziren.


ORREAGAKO GATAZKA • Hura Orreagako bataila ospetsua izan zen, 778koa • Karlomagno Zaragoza konkistatzen saiatzen zen, Iruñeko harresiak suntsituz • Musulmanek  traizionatu zuten • Iruindarrek AMAN izeneko zerga bat ordaintzen zieten • Borroka latza sortu zen


IRUÑEKO ERRESUMA IX. MENDEAN


ENEKO ARITZA

 

• • • • • •

IX. mendera arte, baskoiek ez zuten erregerik Mende horren erdialdera buruzagi bat agertu zen Iruñeko errege onartua, ENEKO ARITZA Erriberako musulmanekin harreman onak Erresuma sortu zuen Iruñak 2000 biztanle zituen


HIRU HIRIALDEAK

 

• Nafarroako erregeak beste hiri batzuetan bizi ziren: Tuteran, Erriberrin, Tebasen eta Tafallan • Iruñean hiru HIrialde antolatu ziren: o Nabarreria o San Zerningo Burgoa o San Nikolaseko Hirialdea


SANTIAGO BIDEA • Hiriaren hazkundea nabaria izan zen Pedro de Roda apezpikuarekin • Hirira Frantziako portaletik barrena sartu ziren erromesak eta Europako kultura eta haize berriak ekartzen zituzten • "Rua de los Peregrinos" zeharkatu eta Nabarreriako plazara heldu

      Frantziako Portala                                                                                                             


IRUÑEKO BESTE BURGO BATZUK XII. MENDEA


SAN ZERNIN BURGOA • • • • •

San Zernin frantsesez San Saturnino deitzen da Pribilegioak zituzten, ez zuten zergarik ordaintzen Merkataritza kontrolatzen zuten Beraien hizkuntza: Okzitanoa Kale nagusia eta Jarauta kaleak


SAN NIKOLAS BURGOA • Frankoek eta nafarrek San Nikolas hirialdea osatu zuten • San Nikolas eliza elkarlanean eraiki zuten • Ez zuten San Zernin burgokoen pribilegiorik, zergak ordaintzen zituzten


BURGOEN ARTEKO LISKARRAK

• • • • •

Auzoetako bizilagunak nafarrak eta atzerritarrak ziren Ikaragarrizko istilu eta liskarrak sortu ziren haien artean San Miguel auzoa betirako desagertu zen XIII. mendearen bukaeran, gaztelu bat eraiki zuten 1276. urtean Nabarreriaren suntsiketa gertatu zen


IRUÑEKO KATEDRALA XII. MENDEA


KATEDRALA • Katedrala Nafarroako arte monumentu handienetarikoa • Katedrala: hasieran erromanikoa • Horren gainean: estilo gotiko arkuak • Lur azpian Pompaelo zaharraren eraikuntzetako aztarnak • Kalonjeak bizi ziren bertan • Klaustroaren lurrean dauden zenbakiak hildakoan ehortzi zituzteneko hilobiak • Katedralean Karlos III.a Noblea eta emaztea, Leonor, lurperatuta daude                                                                                    

KATEDRALA


IRUÑA XV. MENDETIK XIX.MENDERA


XV. MENDEA: KARLOS III • Batasunaren pribilegioa: o Hiru Burgoak batu  eta udal etxe bat sortu zuen alkate bakar batekin • Oraingo armarria sortu zuen


XVI. MENDEA • Gaztelu bat eraiki zuten Iruñean • XVI. mende bukaeran, gaztelu hori zaharkituta geratu zen garai hartako babes-sistemak kontuan hartuta • Iruña oso gune militar garrantzitsua zen • Izugarrizko Gotorlekua eraiki zuten izar pentagonal baten itxurakoa • Egun, Ziudadela deiturikoa


XVII. MENDEA • • • •

Gaztelu plazak ez du beti izen hori izan Hasiera batean gaztelu aurreko belardi bat zen Gero, torneo eta arma-jokoak ospatzeko erabili zen San Fermin jaietan zezen jaialdiak ospatzen ziren bertan


XVIII. MENDEA • XVIII. mendean ura eta argia iritsi zen • Hirigintza hobekuntzak hobetu ziren • Iruña hiri modernoa bilakatzen hasi zen, egitura aldatu gabe • Udaletxea: eraikuntzarik barrokoena. Egun aurrekaldea gelditzen da bakarrik  • Ura hiriko iturrietatik hartzen zen


XIX. MENDEA • Ura ekartzea XIX. mendean osatu zen • Artetako iturburutik harturiko uren bitartez


IRUÑA: 1808tik AURRERA


1843-1874 URTEETAN • 1.808. urtean Iruña Indendentzia Gerraren eszenatoki izan zen • Frantsesek Ziudadela hartu nahi zuten • Ziudadela frantsesen esku geratu zen gerra bukatu arte


1843-1874 URTEETAN • Nafarroako jauregia eraiki zuten • Zezen plaza eta Santo Domingo merkatua eraiki zuten • Sarasate pasalekuari ere Valencia pasalekua deitzen zaio, Madrilgo Errege-Jauregia soberan ziren sei estatua ekarri zituzten bertan jartzeko • Nafarroako Jauregia Carlos III- en etorbidean kokatu • Beranduago, Ziudadelako bi bastoi lurreratu ziren, eta horrela, Ziudadelaren eta Sarasate pasalekuaren artean etxeak eraiki ziren • Harresi zati bat eraistea baimendu zen eta BIGARREN ZABALGUNEA eraiki zen


FORU OROITAGARRIA • Sarasate pasalekuan kokatua • Gamazada izeneko altxamendu oroigarri • Nafarroako eskubide historikoak gogoratzeko • Monumentua 1903.urtean bukatu zen eta oraindik inauguratu gabe dago • Behean irakur daiteke:lana, bakea, justizia, autonomia eta historia


IRUÑA XIX. ETA XX. MENDEETAN


XIX. MENDEAN • Iruña harresiz inguratuta • Zubi igokorrak goizean jeitsi eta gauean igo • Kale batzuk artisauen lanbideen izenak zituzten: o Caldereria (pertzagileena) o Zapateria (zapatariena)... • Ilunabarrean, San Zernin dorretik, ilun-ezkila jo eta hiriko kalean ixten ziren 

San Zernin Dorrea


XX. MENDEAN

   

• Trenbide elektrikoa • Iruña Zaragotza lotu • Mendiko zura eta bidaiariak garraiatu • Tren-geltokia San Lorentzo elizaurrean zegoen • Geltoki bat Sarasate Pasealekuan • Mendearen erdian utzi zion bidaiatzeari

Irati trena


XX. MENDEAN • Lurrunezko trena • Iruña-Donostia bidea lotu • Geltokia Zaragozako errepidean • Foru Plazatik hurbil

Plazaola trena


KALEAK • Lau kale-garbitzaile eta zaldi-gurdi pare bat • Kale horiek mantentzen dira egun • Kale bateko jendeak lanbide berbera zuen • Sanferminak urrian ospatzen ziren • Lurrezkoak, zikinak egoten ziren • JARAUTA kalea, larruketarien kale nagusia zen, larrugin gehienak bizi ziren eta • ESTAFETA kalea, "Zurriburu" zen. Oraingo izena Posta zentrala zegoelako 

Estafeta kalea


IRUÑEKO HISTORIA  

5. MAILAKO IKASLEEK EGINIKO DOKUMENTUA

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you