Page 1

SPECIAL: UITGEVEN IN EIGEN BEHEER   JONG TALENT IN LITERAIR KATERN ALICE

CKHOE RO IS L ’N-ROL DE D WILFRIE ? JONG

magazine

Jaargang 20, nummer 5 oktober - november 2016, € 6,00 schrijvenonline.org

Zo beschrijf je landschap Schrijfles van Gerbrand Bakker (Boven is het stil) Wat mankeert er aan mijn manuscript? 10 fouten die je moet vermijden Columns schrijven?

Paulien Cornelisse Doet het zonder uitgever

Metro-columnist James Worthy geeft tips!


13

Inhoud Stijl 8 Door kinderogen – door Kathy Mathys

Opmerkelijk 10 Het Poëziebordeel – Noreen Kaland

38

Nieuwe serie 14 De specialist: Gerbrand Bakker over landschap – door Vivian de Gier en Marc Brester

Thema: iedereen kan uitgeven 16 Zelf-publishers aan het woord: Paulien Cornelisse, Alma Post en Ingrid Vermulst – Tara Boonstra 20 Workshop uitgeven in eigen beheer – door Muriël Kleisterlee 24 De boekenfluisteraar – door Michael van der Putten 26 Waarom wordt mijn manuscript afgewezen? Maak een succes van je boek – Maria Genova

En verder

10 ‘Wanneer je dicht op

elkaar zit en elkaar diep in de ogen kijkt voel je elk woord binnenkomen.’

38 Wilfried de Jong langs de rock-‘n-rollmeetlat – Ricardo Jupijn 40 Workshop storytelling – door Mieke Bouma 44 Leven, liefde, schrijven: tips van columnist James Worthy – Noreen Kaland

Alice – literair katern 29 Onder de dertig. Selectie – door gastredacteur Jasmijn Kam

In ieder nummer

56 44

5 Vooraf 6 Nieuws 9 Van Dale taaltips 13 Iedereen kan schrijven – met Kathelijn Vervarcke 60 Tekstuur proza – Yke Schotanus 62 Dichter bij het werk van Margreet Schouwenaar – Remco Ekkers 65 Schrijftips van Stefan Hertmans – door Vivian de Gier

05 2016 Schrijven Magazine | 3


Wie schrijft, leest

1e jaar van € 37 ,50 voor

€ 26,50 +cadeau

s!

K OOK LEU ALS CADEAU

Investeer in je schrijftalent, word abonnee! www.schrijvenonline.org/aanbieding


Vooraf

Behoefte aan universitaire schrijfopleiding

W

e werken bij Schrijven Magazine/ Schrijven Online veel met stagiaires die ik graag snel in het diepe gooi. Een stage duurt maar vier tot zes maanden en dan heb je weinig tijd. Dus gaan ze – soms serieus nerveus – voor het eerst een groot interview doen. Zoals stagiaire Tara Boonstra die voor het vorige nummer Lize Spit interviewde en voor dit nummer Paulien Cornelisse. Spannend natuurlijk, maar ook bijzonder leerzaam.

Negatief beroeps­ perspectief niet van invloed op bereidheid volgen langdurige schijf­ opleiding.

foto robert verheij

Enquête Een van de vaste onderdelen van een stage is een onderzoek. Noreen Kaland, studente literatuur en cultuurkritiek aan de Universiteit Utrecht, deed voor ons een onderzoek naar schrijfopleidingen. Op Schrijven Online plaatste ze een enquête waarin jullie aangaven welke schrijfopleiding of cursus jullie gedaan hebben en wat jullie voor wensen hebben op dit vlak. Een van de achterliggende gedachten was dat Creative Writing in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten deel uitmaken van het reguliere onderwijssysteem, maar dat dat in Nederland en België niet het geval is – met uitzondering van Artez in Arnhem en een bachelor-cursus aan de Universiteit van Utrecht.

dan niet alleen voor studenten, maar voor alle leeftijden? De conclusie uit de enquête is dat die ruimte er zeker is. Klassikaal les, meerdere genres, een docent die feedback geeft, en het liefst langere tijd. Dat willen jullie. We vroegen ook of het negatieve beroepsperspectief als schrijver en de steeds kleinere kans om als debutant te worden uitgeven van invloed zijn op de bereidheid om een langdurige schijfopleiding te volgen. Dat bleek niet het geval. De bereidheid om in een schrijfopleiding te investeren staat dus los van het te verwachten rendement. (Meer uitkomsten op: http://bit.ly/ universitaire-schrijfopleiding).

De specialist In dit nummer starten we met een nieuwe serie: De specialist. Het idee daarachter is dat de uitleg bij de gereedschapskist van de schrijver het best kan worden gegeven door een auteur die een bepaald stuk gereedschap het best weet te hanteren. De ene schrijver blinkt uit in humor, de andere weet alles van spanning en weer een ander wordt altijd geroemd om zijn personages. Iedereen heeft zijn of haar specialisme en van wie kun je beter leren dan van de specialist? Vivian de Gier gaat samen met fotograaf Marc Brester op bezoek bij die specialisten en hoort ze tot in detail uit over een van de schrijversgereedschappen. Deze keer Gerbrand Bakker over het landschap – op pagina 14.

Frank Noë frank@schrijvenonline.org

Is er ruimte voor zo’n creative writing-opleiding naar Angelsaksisch voorbeeld? En

05 2016 Schrijven Magazine | 5


  NIEUWS

CAROLINA TRUJILLO

Handige schrijfapps Anno 2016 zijn er honderden handige schrijfapps die een schrijver kunnen helpen met het boosten van de creativiteit, het ontwikkelen van een verhaal en zelfs het delen van het schrijfwerk. Eén van deze schrijfapps is de Writer Unblocked. De Engelstalige app geeft willekeurige, meestal korte schrijfopdrachten om de creativiteit aan te wakkeren en die vervelende writer’s block te doorbreken. Een andere productiviteits-app is Write or die. Dat klinkt een beetje onvriendelijk, maar de app heeft wel de beste bedoelingen, namelijk jou helpen aan het werk te gaan. Je stelt zelf in hoeveel tijd je hebt voor welk aantal woorden. Houd je je niet aan je opdracht? Dan straft je telefoon je met een naar alarm. Heb je je doel wel gehaald, dan kun je een beloning krijgen. Zo kun je op een speelse manier productief blijven. Wil je weten welke schrijfapps er nog meer zijn? Lees hier verder: http://bit.ly/schrijfapps.

TIPS

Schrijftips van de redactie

Zeven misvattingen over creatief schrijven Er is een aantal misvattingen over creatief schrijven waar je rekening mee moet houden. Auteur en schrijfcoach Thérèse Major zet er zeven op een rijtje. Hieronder staan drie van deze misvattingen.

Wie was zij? Wat had zij te vertellen? Hoe deed zij dat? Wees je voorgangers dankbaar en kom op grond van oude talenten tot je eigen nieuwe creaties en inspiratie.

Je hebt het van jezelf

Niemand verzint een verhaal geheel in zijn eentje. Iedereen heeft avonturen van anderen nodig om deze door te kunnen geven. Ook als je een egodocument schrijft, zijn er altijd mensen om het personage heen – jou – die het verhaal maken.

Het is onwaarschijnlijk dat jij de eerste in je familielijn bent die ‘iets heeft’ met het vertellen van verhalen. Vermoedelijk zijn anderen je voorgegaan. Het is erg leerzaam en ook leuk om uit te zoeken wie dat geweest zijn. Tante Kletsmajoor?

Je doet het alleen

Het gaat vanzelf Uiteraard heb je eerst leren praten en luisteren, lezen en schrijven voordat je aan je verhalen kon beginnen. Om echter de techniek van het creatief schrijven goed onder de knie te krijgen, is ook studie nodig, en ervaring. Sommige mensen doen er jaren over om een verhaalidee goed in de vorm te krijgen. Staar je niet blind op tijd en het effectief omgaan daarmee; een verhaal verdient een gave totstandkoming boven een perfect uitgewerkt werkschema en uiteraard boven een onzorgvuldige weergave.

De overige vier misvattingen vind je via: http://bit.ly/major-creatief-schrijven.

6 | Schrijven Magazine 05 2016


Column

Blog

Jowi Schmitz

Je personages een persoonlijkheid geven Er zijn verschillende manieren om personages een persoonlijkheid te geven. In deze verkorte blog geeft onderzoeker en psycholoog Robert Haringsma een eenvoudig model uit de psychologie waarmee je personages vorm kunt geven.  In de meeste boeken over schrijven wordt veel aandacht besteed aan het creëren van zogenaamde “ronde” personages. Er zijn verschillende manieren om een dergelijk personage neer te zetten.

Vier soorten persoonlijkheden Het persoonlijkheidsmodel dat ik hier bespreek, is dat van psycholoog Jung. Zijn model is wat minder goed onderbouwd dan bijvoorbeeld het BIG-5-model van karaktereigenschappen. Het voordeel is echter dat het heel eenvoudig is. Het model van Jung bestaat uit twee tegenstellingen. De eerste is die tussen denken en voelen. De andere is tussen extravert en introvert. De verschillende soorten mensen hebben hier een kleur toegewezen gekregen. Blauw: mensen die vooral denken en introvert zijn. Je zou dit administrateurs kunnen noemen, maar ook strategen zijn vaak blauw. Rood: mensen die vooral denken en extravert zijn. Dit zijn typische verkopers. Deze mensen streven een doel na en zullen er alles aan doen om dat ook te bereiken. Geel: mensen die vooral voelen en extravert zijn. Dit zijn beïnvloeders. Zij weten mensen mee te krijgen en kunnen anderen overtuigen. Groen: mensen die vooral voelen en introvert zijn. Groene mensen hebben vaak functies waarin ze ondersteunen of uitvoeren. Ze vinden het prettig om een goede verstandhouding te hebben met anderen en spannen zich daar ook voor in.

Persoonlijkheid in de praktijk Bij het componeren van je personages, kan het helpen om in kleuren te denken. Als je een enigszins chagrijnige private detective hebt (introvert en denkend) ligt het niet voor de hand dat het bij hem thuis een rotzooi is. Het is ook niet waarschijnlijk dat hij een brede vriendenkring heeft, en zomaar op gevoel beslissingen nemen, zal hij ook niet snel doen. Een typische actieheld is waarschijnlijk een rood figuur. Hij heeft er geen problemen mee om anderen voor het hoofd te stoten en hij is constant bezig om zijn doel te bereiken. Als hij een kop thee moet drinken, zal hij vooral ongeduldig worden en hij zal waarschijnlijk ook minder contact met zijn gevoel hebben.

Wil je de hele blog lezen? Ga naar: http://bit.ly/ een-eenvoudig-systeem

Als ik roep wordt iedereen blauw Wie schrijft is nooit meer vrij. Ik probeer het weleens donderwolkig tegen mijn studenten te zeggen, maar meestal kijken ze blij. Er zitten natuurlijk ook voordelen aan. Je verveelt je nooit meer in de supermarkt, omdat zelfs die hinderlijk voordringende puisterige stinkmevrouw een mooi verhaal is. En wat te denken van die keer dat je vol hartstocht de verkeerde man besprong. Normale mensen mompelen dan met rode kop: ‘Sorry, ik dacht ik je kende.’ Een schrijver heeft een goed verhaal te pakken. Met als extra voordeel dat je achteraf je eigen rol wat fraaier kunt maken en zelfs van een genre kunt voorzien. Je redde een vreemde van een uit de lucht vallende piano (fantasy). Door een genetisch defect had je de onstuitbare behoefte om elke man zo snel mogelijk te zoenen (softporno). Je werd gespot door een seriemoordenaar en had een alibi nodig (thriller). Kon je het leven maar van een genre voorzien.

Kon je het leven maar van een genre voorzien.

Nooit meer vrij, dus. Ook niet als je ’s nachts wakker ligt en je normaal zou denken aan de afwas die nog niet is gedaan, gebrek aan geld, of het gebrek aan opvoeding bij kinderen in het algemeen en die van jou in het bijzonder. Nee, dan de schrijver. Die ligt te werken. Die peinst over verhaallijnen. En soms levert dat zelfs wat op. Lijkt het. Dus dan kom je kreunend overeind om een pen te zoeken, een papiertje, licht. Dit was een lange inleiding om mezelf op te vrolijken. Ik schreef vannacht dit: Als hij roept wordt iedereen die bij hem hoort blauw. Dat kwam me toen vrij briljant voor, ik heb er nog een tijdje van wakker gelegen. Voor het verhaal waar ik aan bezig ben bleek mijn notitie vrij ongeschikt. Ik weet namelijk niet precies wat het betekent. Daarom heb ik dus nutteloos wakker gelegen tijdens die ene nacht dat mijn zoon níet om drie uur met veel beengetrappel in mijn bed klom. Die ene nacht dat ik alle acht uren had kunnen slapen. Een onbruikbare tekst, hoewel, misschien wel geschikt voor een column. Jowi Schmitz is schrijfster en schrijfdocente bij de Schrijversacademie. 05 2016 Schrijven Magazine | 7


  STIJL

Door kinderogen (1) Hoe ziet de wereld eruit door de ogen van een kind of jongere en hoe laat je haar of zijn stem geloofwaardig klinken?

MURDO MACLEOD

David Mitchell

In How to Write Fiction. A Guardian Masterclass schrijft Rachel Cusk het volgende over perspectief in verhalen: ‘Je moet als schrijver de objectieve werkelijkheid kennen en dan kan je nadenken over hoe je personages er tegenover staan.’ Het vraagt tijd en geduld om die objectieve werkelijkheid te doorgronden en om vervolgens de juiste perspectiefkeuze te maken. Sommige schrijvers doen er weken,

Leestips:   Bart Moeyaert: Het is de liefde die we niet begrijpen   Donna Tartt: De kleine vriend   J.D. Salinger: De vanger in het graan

8 | Schrijven Magazine 05 2016

zelfs maanden over. Literaire grootheden als Salman Rushdie getuigden in interviews dat ze halverwege het schrijfproces beseften dat ze niet het juiste perspectief hadden gekozen en opnieuw dienden te beginnen. Voor velen wordt het extra moeilijk wanneer een kind of tiener een sleutelrol speelt in het verhaal. Hieronder volgen enkele tips voor wie kiest voor een jonge ik-verteller in een verhaal voor volwassenen. In het volgende nummer gaat het over kinderen en jongeren in verhalen die niet in de eerste persoon zijn geschreven.

Pluspunten ik-persoon Wie kiest voor een ik-verteller gaat voor directheid en intimiteit. Schrijf je in de eerste persoon, dan voelt de lezer weinig of geen afstand tot de gebeurtenissen. Denk maar aan de verteller uit Spaar de spotvogel van Harper Lee. Scout Finch weet de lezer in geen tijd voor zich te winnen. Jonge ik-vertellers hebben een heel eigen, uitgesproken stem. Schrijf je in de eerste persoon, dan kan je die ongefilterd laten weerklinken. Dat maakt romans als

De avonturen van Huckleberry Finn van Mark Twain of Dertien van David Mitchell zo onweerstaanbaar. We willen dat de verteller tegen ons aankletst, dat hij onze vriend wordt.

Minpunten ik-persoon Het grote nadeel van een ik-verteller – en in het bijzonder van jonge ik-vertellers – is dat ze een beperkt beeld hebben van de werkelijkheid. We hebben allen een begrensd blikveld, maar kinderen kampen met de bijkomende moeilijkheid dat ze bepaalde wetmatigheden uit de wereld der volwassenen nog niet doorgronden. Toch kiezen sommige schrijvers juist om die reden voor een kindverteller. In Mark Haddons Het wonderlijke voorval met de hond in de nacht is de vijftienjarige verteller niet alleen jong, hij heeft ook Asperger wat de dingen extra

ingewikkeld maakt. De lezer leest deze roman dan ook op twee niveaus: hij volgt het verhaal van de jongen en construeert tegelijk de wereld die zo mysterieus is voor die jongen. Een qua perspectief vergelijkbaar boek is Emma Donoghues Kamer, waarin een vijfjarige het woord voert. Het kind heeft nog nooit zijn kamer verlaten, wat een claustrofobisch, aangrijpend en spannend verhaal oplevert.

Spreekstijl Kies je voor de eerste persoon, zorg er dan voor dat je weet hoe je hoofdpersonage praat. Een vijfjarige praat anders dan een zeven- of elfjarige. De meeste schrijvers bestuderen de taal van kinderen uit hun omgeving. Toch dien je soms verder te kijken. Jennifer Egan vertelde me eens dat ze een tienerjongen nodig had die uit een ander milieu kwam dan haar zoon. Op de metro vond ze een jongen die als model kon dienen voor een van de personages uit Bezoek van de knokploeg. Besef dat er een reden is waarom er zo weinig verhalen voor volwassenen zijn waarin een kind van begin tot eind in de eerste persoon praat: op lange termijn is het moeilijk vol te houden. Klinkt je personage niet consequent en geloofwaardig, dan is de betovering voor de lezer verbroken.


VAN DALE-TAALTIPS   Welke taalkwestie wil jij in deze rubriek behandeld zien? Mail je vraag naar: redactie@schrijvenonline.org

Updaten – ge... Tips:   Speelt je verhaal in het heden of in het (nabije) verleden? Niets verandert zo snel als de spreektaal van kinderen en jongeren. Kijk naar films en series die zich afspelen in de jaren waarin je verhaal gesitueerd is.   Vergeet niet dat kinderen een andere motoriek hebben, een andere manier van bewegen en doen. Ook hier kunnen films en series inspireren. Zo laat een serie als Stranger Things uitstekend zien hoe ietwat nerderige jongetjes van een jaar of elf zich gedragen. Ook (kinder)boeken kunnen inspireren.   Valt of staat in jouw verhaal alles met de stem van de verteller, is die zo apart en/of komisch dat een directe weergave het beste resultaat oplevert, kies dan voor de eerste persoon. Wil je een breder blikveld, kies dan voor een ander perspectief.   Is je verhaal autobiografisch, dan kan het raadzaam zijn om niet in de eerste persoon te schrijven. Zo creëer je wat afstand tot de gebeurtenissen. Oefening: Een meisje van dertien en haar vijfjarig zusje lopen op straat en zijn getuige van een optocht of carnavalsstoet. Beschrijf deze gebeurtenis tweemaal in de eerste persoon, de eerste keer vanuit grote zus, de tweede keer vanuit de vijfjarige.

Kathy Mathys is schrijfster, schrijfdocent en literair journalist. www.kathymathys.nl

Hans de Groot is redacteur en corrigeert voor literaire uitgeverijen manuscripten. Wat komt hij zoal tegen? Deze keer: updaten en Nederlandse alternatieven.

Sommige woorden gebruik je moeiteloos in de spreektaal, maar leveren een probleem op als je ze wilt schrijven. Je hebt bijvoorbeeld het woord updaten in je hoofd en je wilt schrijven: ik heb de tekst ge... Ja, hoe schrijf je dat? Bij voltooide deelwoorden is de regel dat je een trema gebruikt als het eerste gedeelte (ge-) wordt gevolgd door bijvoorbeeld een u – anders zou je eu kunnen lezen. Het is dus: geüp... Volgend probleem: hoe ziet de uitgang van het woord eruit? Veel mensen zijn geneigd het Engels te volgen en op het eind -ed te schrijven. Zo doen we het echter niet. Bij anderstalige woorden volgt de Nederlandse spelling zo veel mogelijk de Nederlandse regels. In updaten is update de stam (uitspraak: / updeet/) en daarachter plaats je -te in de verleden tijd en -t bij het voltooid deelwoord, net zoals je doet bij keten: keet – keette – gekeet.

Van Dale Online, waaronder de Dikke Van Dale, is in oktober geüpdatet. Er zijn nieuwe woorden en een aangepaste interface. Bij gebruik op mobiele telefoons werkt het net zo gemakkelijk als een app. Probeer het zelf via: www.vandale.nl/proberen.

schrijft, is de goede spelling van dat woord (geüpdatet) ook nog eens een vorm die lastig te lezen is: het ziet er vreemd uit, je blijft erop haken bij het lezen. Bedenk daarom hoe je de zin net iets anders kunt formuleren, zodat je het hele probleem vermijdt. En dat is natuurlijk best mogelijk.

Hij updatete het programma. Hij heeft het programma gisteren geüpdatet. Het geüpdatete programma is daar te vinden.

De programmeur heeft een update van het programma op de server geplaatst. Alle onderdelen zijn ververst. Het geactualiseerde programma is daar te vinden. De nieuwe versie staat klaar.

Maar: je kunt het probleem ook op een heel andere manier oplossen. Behalve dat het moeilijk is om te weten hoe je het voltooid deelwoord van updaten

Kortom: je doet jezelf én je lezer een plezier als je moeilijke vormen als geüpdatet vermijdt en de zin anders formuleert. Een win-winsituatie.

05 2016 Schrijven Magazine | 9


POËZIE

CARMENDEVOS-GAASBEEK

Gedichten gedrenkt in wellust

Het Poëziebordeel Een schemerige kamer gehuld in rode en roze tinten. Een vintage fauteuil waarin je plaatsneemt terwijl een paar verleidelijke ogen je welkom heten. Het Poëziebordeel plaatst dichters, of beter gezegd hun stoute alter ego’s, in het weelderige interieur van een fin de siècle-bordeel. In een privélezing geeft elke dichter zijn of haar meest intieme delen – woorden – bloot. Er is geen twijfel over mogelijk: het Poëziebordeel is bringing sexy back. Door Noreen Kaland

10 | Schrijven Magazine 05 2016

I

neke van Nieuwenhoven, aka Madame Alizée Mistral, was chef redactie van het personality-magazine Goedele. Terwijl ze bezig was aan een spicy themanummer kwam zij in aanraking met het Poetry Brothel in Amerika en ze was meteen verkocht. Een setting waarin een donker, duister en dichterlijk figuur je aankijkt en zegt: ‘Kom jij maar eens mee met mij’, dat moest ook naar Vlaanderen en Nederland komen. ‘Poëzie heeft tegenwoordig een saai en duf imago,’ vertelt Ineke, ‘terwijl de dichters in het vroegere Parijs juist lyrische mensen waren die tot diep in de nacht absint dronken in de meest twijfelachtige bordelen. In andere woorden: ze leefden. Het Poëziebordeel beoogt precies dat: poëzie weer sexy en fun maken en de dichter nieuw leven inblazen.’ Ineke voegde de daad bij het woord. Ze herdoopte zichzelf tot Madame Alizée Mistral en in 2014 lanceerde ze Poëziebordeel in Vlaanderen. En goed nieuws: in het najaar van 2016 gaat ze ook in Nederland van start.

Wat is het precies voor bordeel? Het concept is simpel. Op een locatie met gepaste sfeer (denk aan bijvoorbeeld een barok herenhuis, een art-decohotel enzovoorts) is er een centrale bordeelruimte ingericht met daaromheen afgesloten, kleinere kamers. In de centrale ruimte wordt men vermaakt met livemuziek, dansers, waarzeggers en magiërs. Aan het begin van de avond kondigt de Madame haar lichtekooien aan. Dit zijn allemaal bekende dichters die zich speciaal voor het Poëziebordeel een stout alter ego hebben aangemeten. De Madame stelt dit alter ego aan je voor en de dichters blijven de gehele avond in karakter. Zie je er één die je bevalt, dan kun je daar later op de avond een intiem, poëtisch onderonsje mee beleven. Voor de laatkomers en vergeetachtigen is er altijd nog het bordeelboek


POËZIE 

waarin alle poetry whores met foto en biografie op te zoeken zijn. Als de deur van de desbetreffende peeskamer openstaat, mag je naar binnen lopen. Wat er dan gebeurt, na het achter je dichtvallen van die deur, is bij elke poëet verschillend. De een verleidt je met sensueel gefluisterde poëzie, een ander speelt eerst een plagerig spelletje en nog een ander kijkt je woordenloos aan. Eén ding is zeker: de poëzie zuigt je naar binnen en laat je niet onberoerd. Intussen zijn er de acts in de centrale ruimte. Prachtig uitgedoste dames draaien in gedempt licht langzaam om een paal, er is een stoel voor diegenen die een lapdance aandurven en burlesque dansoptredens zijn het Poëziebordeel ook niet vreemd. Kortom: poëzie gedrenkt in een wellustige avond.

Hoe intiem is het precies, Madame? De dichters voor dit initiatief worden benaderd door Michaël Vandebril, aka d’Artagnan, de compagnon van de Madame. Niet elke dichter stond precies te springen om deel te nemen. Immers, de deelnemende dichters moeten niet bang zijn voor behoorlijk wat intimiteit met het publiek. Toch is er tijdens de privébezoeken absoluut geen fysiek contact, ze zijn eerder sensueel dan erotisch. ‘Als de Madame hoort van overtredingen, volgen er onaangename lijfstraffen, waarschuw ik altijd vooraf,’ glimlacht Ineke. Het is juist die intimiteit die de poëzie in het Poëziebordeel zo bijzonder maakt. De gedichten die

voorgedragen worden, zijn van de meest uiteenlopende genres en het Poëziebordeel biedt een breed scala aan personages aan. Het is de beleving die de gedichten kracht geeft. Door de omgeving en de wijze van voordracht móet je als toehoorder wel aandachtig luisteren. Wanneer je dicht op elkaar zit en elkaar diep in de ogen kijkt, voel je elk woord binnenkomen. Dit is wat de poëzie in het Poëziebordeel zo toegankelijk maakt.

En wat kost zo’n dichter van lichte zeden? Het Poëziebordeel werd tot nu toe alleen in Vlaanderen georganiseerd, maar er zit ook een Nederlandse editie aan te komen. Een kaartje kost rond de 35 euro, waarna je vrije toegang hebt tot het hele bordeel, inclusief de privébezoekjes. Er is wel kans dat er bij de meest gewilde “prostituees” een rij

CARMENDEVOS-GAASBEEK

‘De een verleidt je met sensueel gefluisterde poëzie, een ander speelt eerst een plagerig spelletje.’

staat. Het publiek bestaat voornamelijk uit dertigers en veertigers, maar er is geen leeftijdsgrens aan het Poëziebordeel gebonden. Iedereen is welkom, zolang je maar een open blik en open geest hebt. En open oren, natuurlijk. O, en nog dit: de Madame moedigt je ten zeerste aan om je op je mooist uit te dossen. Trek die petticoat aan, zet die mooie hoed op en pak die chique wandelstok mee: vanavond kan het niet gek genoeg. Ook biedt het Poëziebordeel een podium voor de amateurdichter. Er zijn een aantal momenten tijdens de avond waarbij jij zelf je gedichten voor kunt dragen voor het publiek. Poëzie saai en ontoegankelijk? Dankzij het Poëziebordeel is deze opvatting verleden tijd.

Meer informatie: www.poeziebordeel.be en www.facebook.com/poeziebordeel.

05 2016 Schrijven Magazine | 11


IEDEREEN KAN SCHRIJVEN   Ook in ‘Iedereen kan schrijven’? Nog niet gepubliceerd? Geen probleem. Geef je op via frank@schrijvenonline.org

‘Ik schrijf zelfs tussen soep en patatten door’ Deze keer Kathelijn Vervarcke (1976) over haar eerste boeken en toneelstukken.

G

Succes door niche Eenmaal afgestudeerd sluit zij zich vervolgens vier jaar op om aan Venus Frigida te werken. Als Belgische schrijfster – leerde ze op de universiteit – werkt een Nederlandse uitgeverij beter en zo komt ze in contact met uitgeverij Lemmens, maar dit loopt niet vlekkeloos. Onder andere het redactiewerk en de distributie gaan niet goed. Terwijl Vervarcke

tigieus toneelproject voor mogen schrijven. ‘Er kwamen maar liefst vierduizend mensen kijken en de landelijke pers werd gehaald,’ zegt ze. Haar naam is gevestigd.

Een klas boeien

vrolijk in de media vertelt over haar levenswerk, is het boek slecht te verkrijgen. Ook staan er zelfs fouten in. Uiteindelijk verkoopt ze op eigen kracht vierhonderd exemplaren, een ietwat tegenvallend resultaat voor deze talentvolle schrijfster. Er is een schrale troost: ze geeft uit onder haar pseudoniem Anna Ferdinanda. Via toneelstukken die ze schrijft voor scholen komt ze in contact met Stefan van den Broeck (classicus, romanschrijver en vertaler) en met hem neemt ze ‘het roer in eigen handen’. In de niche ‘erfgoed historische theaterwandelingen’ slaan zij een brug tussen (bekende) acteurs, gemeentes – met subsidiepotjes – en kansarme jongeren. Dit blijkt een gouden formule, helemaal als de honderdjarige herdenking van de Eerste Wereldoorlog groots wordt gevierd en zij daar een pres-

Naast al haar schrijfbezigheden is de Vlaamse lerares Nederlands. Iedere week leest ze in haar lessen een stukje voor uit, zoals ze dat zelf noemt, het boek van de week. Door op te letten wanneer de aandacht van leerlingen afneemt, voelt ze goed de spanningsboog aan, wat later van pas komt in Zwerfsteen. ‘Maar er was een klas die ik niet kon boeien en ze vroegen of ik geen eigen verhaal had om voor te lezen. Ik sprak af dat ik uit eigen werk zou voorlezen tot het punt dat ze niet meer luisterden.’ Dat moment moet nog steeds komen en inmiddels beleeft ze haar debuut als Young Adult-schrijfster, nu staat haar eigen naam wél op de kaft. Kathelijn Vervarcke heeft ook een toneelversie geschreven waarin de hoofdrol wordt gespeeld door de grootste actrice van België: Andrea Croonenberghs, onder veel Nederlanders beter bekend als Britt Michiels uit Flikken. Momenteel werkt ze aan Her-

Tip 2: Gebruik geen notitieboekje. Echt goede ideeën moet je kunnen onthouden, dat is een goede methode om slechte ideeën van goede te scheiden. Tip 3: Ga naar de plaatselijke toneelvereniging en vraag of je een scenario mag schrijven. Als jouw stuk wordt gespeeld voor publiek kun je kijken hoe kijkers reageren op jouw verhaal. Tip 4: Vermijd als Belgische schrijver een Nederlandse uitgeverij.

EIGEN COLLECTIE

oedlachs en met kenmerkende Vlaamse tongval vertelt Kathelijn Vervarcke haar verhaal via een beeldverbinding. Immer geïnteresseerd in schrijven ruilde zij als lezende tiener met medeleerlingen vervelende rekenopdrachten voor opstellen, en ze schreef in de schoolkrant. Haar eigen stijl viel toen al op en één ding stond vast: zij wilde schrijfster worden. De keuze om daarna taal- en letterkunde te studeren was logisch, maar misschien niet helemaal een juiste. Vervarcke: ‘De studie was interessant en leuk, alleen voelde het soms alsof het slecht was om schrijver te worden; het was behoorlijk normatief. Grote schrijvers kwamen voorbij, ik keek tegen hen op en dacht: zo moet het dus.’

Tip 1: Denk eens aan een ander talent dat je kunt gebruiken om je schrijfkunsten (verder) te ontwikkelen.

senschurft, haar tweede boek met dezelfde thematiek: jongeren en problemen. Ze werkt zelfs, zoals ze dat zelf zegt: ‘Tussen de soep en patatten door. Soms als mijn leerlingen een toets maken, lees ik mijn werk na.’ Maar laat de trotse leerlingen dat maar niet horen. Michael van der Putten

05 2016 Schrijven Magazine | 13


  DE SPECIALIST

Gerbrand Bakker

Landschappen GERBRAND BAKKER is een meester in het beschrijven van landschappen. ‘Het landschap schept een duidelijk kader en duwt je in een bepaalde richting.’ Door Vivian de Gier en Marc Brester

‘I

k ben een boerenzoon, opgegroeid op een boerderij in de Wieringerwaard. Als zo’n omgeving de eerste achttien jaar van je leven jouw habitat is, hoort die bij je, maakt die onderdeel uit van wie je bent. Ik was altijd buiten. Polsstokspringen. Hooi. Daardoor ben ik als mens erg gevoelig voor omgeving, voor stemming en sfeer, en zijn mijn personages ook bevattelijk voor omgeving en weersgesteldheid. Maar dat leg ik er niet opzettelijk in, dat gaat veel onbewuster. Altijd als er ergens staat: “Gerbrand Bakker is de meester van de landschapsbeschrijving,” lach ik me rot. Bakker, o, dan moet er iets met natuur. Maar als hovenier, wat ik inmiddels al tien jaar ben, ben ik vooral bezig met het intomen van landschap. “Ik hou helemaal niet van natuur!” roep ik dan weleens. “Ik wil vorm en structuur!”

Eigen wetten In mijn romans beschrijf ik nooit een landschap. Hoe een bos eruitziet kun je in twee zinnen opschrijven, als je daar twee bladzijden over moet lezen, wordt het saai. Wanneer je de omgeving ziet via de ogen van de hoofdpersoon, is dat iets heel anders dan puur een landschapsbeschrijving.

14 | Schrijven Magazine 05 2016

De omweg begint met een scène waarin de hoofdpersoon aan de wandel gaat. Ik loop daar in de gedaante van die vrouw, stel me de dingen zo voor dat het is alsof ik daar zelf rondloop. Op die manier zegt de waarneming van de omgeving iets over het karakter van het personage. Een roman begint voor mij met de plek waar het verhaal zich afspeelt. Als ik geen goede plek heb, mislukt de roman. De plek alléén is natuurlijk niet genoeg; er komt een hoofdpersoon bij, en er moet een probleem zijn, iets wat moet worden opgelost. Dat creëert de spanning. Maar het landschap, de omgeving, schept een duidelijk kader en duwt je in een bepaalde richting. Dus ik zou zeggen: plemp je personage gewoon in een bepaalde setting, en dwing jezelf daarmee een bepaalde richting uit. Bij Boven is het

stil was er die boer en die woont op een boerderij. Dat dwong mij als schrijver ertoe hem voortdurend in het landschap te plaatsen. Dat geldt voor De omweg ook: die vrouw zit daar nu eenmaal in haar eentje in Wales. Welke omgeving je kiest, maakt geen fluit uit.

De stad is ook een landschap, een stenen landschap, met zijn eigen wetten waar je je aan moet houden. Schrijf alleen over de dingen waar je je echt

een voorstelling van kunt maken. Dat is ook

heel belangrijk. Je moet je een bepaalde omgeving of gebeurtenis heel goed kunnen voorstellen, alsof je het zelf beleeft terwijl je het opschrijft. En het vervolgens zo opschrijven dat de lezer dénkt dat je het zelf hebt meegemaakt. Zo heb ik van de scène in Boven is het stil, waarin de hoofdpersoon onder een schaap in de sloot terechtkomt en bijna verdrinkt, vaak te horen gekregen dat ik dat wel zelf meegemaakt moest hebben, want anders had ik het niet zo realistisch kunnen opschrijven. Maar nee, ik heb nog nooit onder een schaap in de sloot gelegen.’

Te letterlijk autobiografisch ‘Terugkijkend zijn mijn boeken een weerspiegeling van mijn situatie in het leven op dat moment. Maar het onderscheid tussen letterlijk autobiografisch en gevoelsmatig autobiografisch schrijven is een heel belangrijke. Wees gevoelsmatig trouw aan je biografie, maar gebruik die niet een-op-een in je boek.

Alle rommel die ik tussen 1992 en 1999 heb geschreven, was vreselijk letterlijk autobiografisch. Pas bij Perenbomen bloeien wit lukte het om een verhaal volstrekt uit mijn duim te zuigen, terwijl het gevoelsmatig wél


Bij het schrijven van een boek komen duizend en één dingen kijken, van het neerzetten van sterke personages tot het maken van een goede grap. In de serie De specialist gaan schrijvers tot in detail in op een aspect waarin zij uitblinken

autobiografisch was. Het boek ging over het verdrinken van het dochtertje van mijn zus, maar dat lees je er niet in terug. Bij het landschap werkt dat ook zo. Het is niet noodzakelijk, maar het is wel behulpzaam om een setting te gebruiken die je goed kent, want dan kun je die heel precies weergeven. Het einde van Boven is het stil speelt op een specifieke plek in Denemarken, die ik al heel lang ken. Maar ga níét op de plek zelf zitten schrijven. Ga naar Noorwegen om het daar te bekijken als je een roman schrijft die zich daar afspeelt, maar ga vervolgens ergens anders heen om te schrijven, want anders wordt het veel te letterlijk de waarheid. Wat ik zelf leuk vind om te doen is iets toevoegen wat er niet is. Mijn personage in Boven is het stil gaat naar de Praxis in Monnickendam. Er is helemaal geen Praxis in Monnickendam, en er komen bij lezingen dan ook altijd mensen uit dat dorp naar me toe om me dat te vertellen. “Tja,” zeg ik dan, “ik ben schrijver, het is fictie.” Dat vind ik zo heerlijk. Als je non-fictie of een wetenschappelijk boek hebt geschreven, kun je daarop worden aangevallen. Maar je kunt nooit worden aangevallen op een roman. In je verbeelding heb je de vrijheid.’

Gerbrand Bakker is auteur van de romans Perenbomen bloeien wit, Boven is het stil, Juni en De Omweg, verschenen bij Cossee. Onlangs verscheen in de reeks Privédomein van De Arbeiderspers zijn dagboek Jasper en zijn knecht.

05 2016 Schrijven Magazine | 15

MARC BRESTER

DE SPECIALIST  


Uitgeven in eigen be heer  PRAKTIJKCASES

Iedereen kan uitgeven Tips & tricks van drie selfpublishing-auteurs Uitgeven in eigen beheer roept vaak nog negatieve reacties op. Het is tijd om daar iets aan te veranderen vinden Paulien Cornelisse, Ingrid Vermulst en Alma Post. Eigen beheer is hot en happening.

Door Tara Boonstra

Paulien Cornelisse (1976) is cabaretière, columnist en schrijver. In 2009 schreef ze Taal is zeg maar echt mijn ding, waarvoor ze in 2013 een platina boek ontving en waarvan er meer dan een half miljoen exemplaren werden verkocht. In 2012 verscheen het vervolg op het eerste boek: En dan nog iets. Cornelisse schrijft daarnaast een wekelijkse column in nrc. next en NRC Handelsblad. De verwarde cavia verscheen in april 2016. Het is haar fictiedebuut en eerste uitgave in eigen beheer.

16 | Schrijven Magazine 05 2016

N

adat De verwarde cavia als feuilleton was verschenen in het NRC, heeft Paulien Cornelisse haar boek eerst aangeboden aan Atlas Contact, die het ook graag wilde uitgeven. In de praktijk kwamen ze er uiteindelijk niet goed uit, doordat ze op een aantal punten stuitten in de taakverdeling. Cornelisse wilde veel meer zelf doen. De voorkant van haar boeken ontwierp ze al zelf en daarnaast had ze voor dit boek een goede redacteur in gedachten die extern ingehuurd zou moeten worden. Op een gegeven moment leek het haar daarom gemakkelijker zelf de verantwoordelijkheid te nemen en het helemaal zelf te doen. ‘Daar had ik een heel leuk en anarchistisch gevoel bij, alsof je zelf een tijdschrift staat te stencilen ergens in een kelder. Natuurlijk heb ik het allemaal professioneel aangepakt, maar het geeft ontegenzeggelijk een kick om zelf aan het roer te staan.’

Professionaliteit Die professionaliteit blijkt wel uit het feit dat Cornelisse in gesprek ging met verschillende drukkers om te kijken welke het beste bij haar boek paste. Toch kan het volgens haar niet anders dan dat je veel taken in het uitgeefproces moet uitbesteden. Cornelisse tekende zelf het omslag van De verwarde cavia, maar de opmaak van het binnenwerk en de achterkant – zoals ‘lettertjes precies goed neerzetten en een barcode maken’ – zijn bijvoorbeeld dingen die ze door anderen heeft laten doen. Via haar redacteur Harminke Medendorp (‘Elke schrijver heeft een redacteur nodig’) kwam ze in contact met Sander Pinkse, een snelle en precieze werker die voor haar het binnenwerk heeft gedaan. Daarnaast heeft ze de verkoop laten doen door New Book Collective, omdat het voor haar niet haalbaar was om alle boekhandels zelf op te gaan bellen. Iets wat anders is aan het uitgeven in eigen beheer, is dat je steeds moet


PRAKTIJKCASES 

Thema

BEELD UIT VOORSTELLING ‘MAAR ONDERTUSSEN’

Tip: uitstralen dat je boek geweldig is. Cornelisse blijft dat gek vinden. ‘Als je bij een uitgever zit, doet die dat voor je, of ze er nou echt in geloven of niet. Natuurlijk geloof ik echt in mijn boek, maar ik vond het wel raar om in een gesprek met een grote keten te zeggen dat mijn boek heel grappig en heel uniek was. Ik ben opgevoed met meer bescheidenheid.’

Eigen investering De uitgeefster van Atlas Contact, Mizzie van der Pluijm, begreep wel waarom Cornelisse zelf de touwtjes in handen wilde nemen en Cornelisse is blij dat ze elkaar nog steeds aardig vinden. ‘Het is fijn dat het mijn eigen investering is en

drukkerij werd er heel erg zenuwachtig van – want in het blauw drukken is moeilijk – maar ze hebben zich er vol enthousiasme op gestort en ze hebben het prachtig gedaan.’ Met het uitgeven in eigen beheer kun je net zo veel uitbesteden als je wilt en daardoor is het volgens Cornelisse heel haalbaar voor schrijvers. Toch is het uitgeefproces ook een ‘aaneenschakeling van tegen dingen aanlopen’. Zo moet je bijvoorbeeld vaak afwegingen maken en komt het echt op de details aan. ‘Wanneer je een bepaald soort papier wilt dat alleen in Engeland gemaakt wordt, maar waarvan het bestellen twee maanden duurt, overweeg je dan om het te importeren vanuit Duits-

‘Ik had er een heel leuk anarchistisch gevoel bij.’ dat ik zelf kon besluiten dat ik mijn boek duurder wilde produceren – met duurder omslagmateriaal – en dat je niet van je uitgever hoeft te vragen meer te besteden dan die van plan was.’ Dat Cornelisse nu voor duurder materiaal kon kiezen, is voor haar een van de leukste dingen aan het uitgeven in eigen beheer. ‘Het is in het diepste blauw gedrukt dat er mogelijk is. De

land? Ook al voelt dat net iets anders? Wil je de zekerheid hebben van een snelle levering of exact het papier hebben waar je naar op zoek was?’ Tegelijkertijd heeft het maken van dat soort afwegingen te maken met haar persoonlijkheid. ‘Ik vind het leuk om dit soort beslissingen te nemen, maar het is natuurlijk ook mogelijk dat je daar ook nog iemand voor inhuurt.’

‘Laat je adviseren door mensen die veel weten van “het boekenvak”. Mensen die veel weten over het boekenvak kun je herkennen aan het feit dat ze boekenvak geen raar woord vinden en het zonder imaginaire aanhalingstekens gebruiken.’

Rekening houden met: ‘Als schrijver bij een reguliere uitgeverij ben je een paar weken na het verschijnen van je boek wel klaar, omdat de pr dan is gedaan. Als uitgever van je eigen boek moet je echter de voorraad in de gaten houden en bekijken of er nog een zomeractie moet komen. Ook moet je nadenken over point-ofsale-materiaal – de dingen die je in de winkel kunt laten ophangen of neerzetten ter bevordering van de verkoop – zoals posters.’

05 2016 Schrijven Magazine | 17


Uitgeven in eigen be heer  PRAKTIJKCASES

N

a verschillende afwijzingen door uitgeverijen realiseerde Alma Post zich hoe uniek haar boek eigenlijk was. Een huis met zeven kamers verhaalt over een klassenmaatschappij waarin de verschillen tussen milieus centraal staan. ‘Mijn boek belicht een maatschappelijk gegeven en dat is iets waar andere uitgeverijen minder aandacht aan besteden.’ Al snel wordt het vuur in Post aangewakkerd om dit soort boeken uit te geven en ze richt een eigen uitgeverij op. Die wil zich richten op boeken die goed leesbaar zijn en tegelijk aandacht hebben voor maatschappelijke kwesties. De specifieke invalshoek van uitgeverij de Onderstroom kent bovendien een groot voordeel: ‘Een dergelijke insteek maakt dat je je direct kan onderscheiden. Je hebt een niche.’

Romantiek ‘Die romantiek van zelf iets opbouwen, daar heb ik echt plezier in. Bovendien

18 | Schrijven Magazine 05 2016

Tip: ‘Geef een borrel, nodig vrienden en bekenden uit. Zij kopen je boek meestal graag, en zo komt de verdere verkoop op gang.’

Rekening houden met: ‘Financieel gezien ben je wel een paar duizend euro kwijt. Dat moet je er echt voor over hebben.’

teraf gezien had ze dat anders moeten aanpakken. ‘Ik had me niet gerealiseerd dat bloggers verschillende achtergronden hebben: iemand die normaal gesproken thrillers recenseert, leest een maatschappelijk boek natuurlijk anders. Eigenlijk had ik wat betreft de bloggers van tevoren een selectie moeten maken.’ In de toekomst hoopt Post binnen uitgeverij de Onderstroom ook boeken van anderen uit te geven die eveneens een maatschappelijk thema belichten.

JAN OVERVEST

Alma Post is geboren in Rotterdam. Ze schreef jarenlang over toneel voor diverse kranten. Daarnaast schreef ze een aantal jeugdboeken en een non-fictieboek voor volwassenen. De laatste jaren combineert ze schrijven met lesgeven. Ze geeft onder andere les in kinderboeken schrijven bij Scriptplus in Amsterdam. Het huis met de zeven kamers verscheen in april 2016 bij uitgeverij de Onderstroom, die Post zelf oprichtte.

kwam ik dat ook tegen toen ik mij ging inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Daar en ook elders zie ik vrouwen die zelf iets beginnen. Een sieradenwinkel, een kledingzaak, dus waarom dan geen uitgeverij?’ Omdat Post zelf al jaren schrijft en daarin ook lesgeeft, kon ze gemakkelijk haar eigen teksten redigeren. Al dacht ze per ongeluk ook weleens: als er aanhalingstekens ontbreken, dan ziet de uitgever dat wel. Terwijl ze die natuurlijk zelf was. Voor het realiseren van haar boek heeft ze een aantal dingen uitbesteed. Het digitale ontwerp van het omslag bijvoorbeeld: ‘Je moet natuurlijk rekening houden met de kosten en daarom heb ik een ontwerper gekozen die zelf ook net begon. Dat is goedkoper.’ Daarnaast heeft ze veel gehad aan De Vrije Uitgevers. Hun aansluitingen maken het auteurs mogelijk zich aan te melden bij het Centraal Boekhuis, waardoor winkels, zoals de Bruna en online webshops, als Bol.com het kunnen aanschaffen. Waar Post tegen aanliep is dat kranten niet snel schrijven over een onbekende schrijver van een onbekende uitgeverij. Post legde contact met verschillende boekbloggers, maar ach-


PRAKTIJKCASES  JANET VERMIST

I

ngrid Vermulst was er direct van overtuigd dat ze Roze bikini in eigen beheer ging uitgeven. ‘Ik heb niet eens overwogen om het naar een uitgeverij op te sturen.’ Vermulst had daar verschillende redenen voor. Als zelfstandig ondernemer is ze eraan gewend heel veel dingen zelf te doen. Bovendien heeft ze een eigen hotel gehad, waardoor ze al aardig wist hoe ze de marketing moest aanpakken. Zelfstandig een boek uitgeven was daarom een logische vervolgstap. Een

andere reden is haar overtuiging dat de wereld moet veranderen. ‘Ik heb ooit gehoord dat een auteur – als hij het goed voor elkaar heeft – € 1,75 per boek verdient. Daar sta ik gewoon niet achter. Een auteur moet er daarom van alles bij doen en creativiteit wordt daardoor in de kiem gesmoord, vind ik. Het is oneerlijk dat iemand die heel goed kan schrijven er nog steeds iets naast moet doen om te kunnen bestaan.’

Zonder twijfel Vermulst volgde de schrijfweken bij Geert Kimpen en Christine Pannebakker en via hen kwam ze in contact met personen uit het boekenvak, onder wie een persklaarmaker. ‘Het was heel fijn dat ik daar niet naar hoefde te zoeken, want dat had ik denk ik heel lastig gevonden. Ik wilde gewoon iemand die tegen mij zei: “Deze is goed.”’ Boven-

‘Het is oneerlijk dat iemand die heel goed kan schrijven er nog steeds iets naast moet doen om te kunnen bestaan.’

Thema

Ingrid Vermulst (1968) woont in Loppersum en is zelfstandig ondernemer. Nadat bij haar borstkanker werd geconstateerd besloot ze een van haar dromen waar te maken en alleen met haar motor op reis te gaan. In haar debuutroman Roze bikini (juni 2016) vertelt ze over haar ervaringen hiermee.

dien heeft Vermulst haar manuscript laten beoordelen door Pannebakker. ‘Zij heeft me echt geholpen met de plotlijn en toen het manuscript klaar was, zei ze tegen mij: “Het kost je nog drie weken om te herschrijven, dus regel de persklaarmaker maar vast.”’ Dat voelde snel voor Vermulst, maar achteraf gezien snapt ze wel dat dat zo snel geregeld moest worden. ‘Je moet zorgen dat die twijfel er niet tussenkomt. Dat je niet gaat denken: zal ik het allemaal wel doen?’ Ze is dan ook erg blij dat ze de stap heeft genomen. ‘Je creëert hiermee de kans om er een jaar van te leven en een volgend boek te schrijven. Wanneer je naar een reguliere uitgeverij stapt, is die kans veel minder groot.’

Tip: ‘Met het uitgeven van mijn boek kwam er direct van alles op mij af. Ik werd gevraagd wat te schrijven voor een tijdschrift in Spanje en iemand benaderde mij voor een kunstopdracht. Dat soort kansen moet je aangrijpen om jezelf en je boek onder de aandacht te brengen.’

Rekening houden met: ‘Bij het langsgaan van de boekhandelaren wilden zij direct weten bij welke uitgever het was uitgegeven. Ook wat betreft het geven van lezingen zijn ze terughoudend. Veel boekhandels zijn nog niet zo ver.’

05 2016 Schrijven Magazine | 19


Uitgeven in eigen be heer  WORKSHOP

Uitgeven in eigen beheer Wie er niet in slaagt door te dringen tot een uitgever maar wel zijn droom van een eigen boek wil verwezenlijken, kan kiezen voor uitgeven in eigen beheer. Zeker als je in staat bent om je doelgroep in groten getale te bereiken en graag veel in eigen hand houdt, is dit een aantrekkelijke optie. Wat komt er allemaal bij kijken?

A

ls je kiest voor uitgeven in eigen beheer is de eerste stap die je zet: je doelgroep (kenmerken, grootte) en het financiële plaatje in kaart brengen. Wordt je boek gepubliceerd door een uitgeverij dan zorgt die voor redactie, persklaar maken, vormgeving, drukwerk en promo-

20 | Schrijven Magazine 05 2016

Door Muriël Kleisterlee tie, en neemt alle kosten daarvoor voor rekening. Dit moet je nu zelf regelen, begin dus met het zoeken naar dit soort dienstverleners en vraag offertes op (zie bijvoorbeeld Schrijven Magazine nr. 1 2016). Veel printing on demand-aanbieders, waar je je boek kunt laten printen of drukken, bieden ook diensten aan op gebied van redactie, vormgeving, ver-

koop en promotie. Vergelijk er een aantal en kijk welke bij jouw wensen past. Vertrouw er niet blindelings op dat een redacteur wel goed zal zijn. Check of hij/ zij ervaring heeft in jouw genre en vraag referenties op. Het succes van je boek staat of valt niet alleen met een goed verhaal, ook de kwaliteit van dit soort toeleveranciers speelt een cruciale rol.


WORKSHOP 

Thema

Pasma een succesvolle crowdfundcampagne opzette voor haar roman in Schrijven Magazine nr. 1 2016).

Oplage bepalen Bij het invullen van het kostenplaatje ontkom je er eigenlijk niet aan om ook al een schatting te maken van de hoeveelheid boeken die je denkt te kunnen verkopen. Een voorzichtige schatting is bijvoorbeeld 5 tot 10 procent van je nieuwsbrief- of bloglezers, een wat optimistischere schatting gaat tot maximaal 50 procent van die lezers of je volgers op Facebook. Als je meteen minimaal 400 exemplaren zelf wilt afnemen en later aan je doelgroep doorverkoopt, is drukken de voordeligste keuze. Durf je dit niet aan, kies dan voor printing on demand; een boek wordt dan pas geprint en afgeleverd als het door iemand wordt besteld.

OPDRACHT 1 Kostenplaatje bepalen Maak een inschatting van de volgende kostenposten door offertes op te vragen: • Schrijfcoaching • Redactie (verbeteringen op eerste versies manuscript op gebied van structuur, verhaallijn, stijl, taal etc.) • Persklaar maken (taalcorrecties op laatste versie manuscript en opgemaakte versie) • Vormgeving binnenwerk en omslag • Drukkosten boek of printing on demand van x-aantal exemplaren (tip: op de website Pumbo.nl krijg je aan de hand van gegevens als het formaat, aantal pagina’s etc. met één druk op de knop een prijsoverzicht) • ISBN-nummer (€ 9 of € 62 incl. uitgevers-prefix) en barcode (€ 20) • Verkoopkosten (via webshop POD-aanbieder of eigen website) • Promotiekosten (boektrailer, Facebook-advertenties, recensie-exemplaren versturen etc.)

Financieringsmogelijkheden Geschrokken van het kostenplaatje? Tijd om te bedenken hoe je je boek kunt financieren. Als je je doelgroep goed weet te bepalen en bereiken, kun je veel van de kosten hopelijk terugverdienen met de verkoop van je boek. Maar hoeveel je terug kunt verdienen, kun je op voorhand nooit zeker weten. Als je geen suikeroom hebt die je steunt of geen spaargeld wilt investeren waarvan niet zeker is of je het terugverdient, kun je overwegen om voor je boek een crowdfundactie op te zetten. In Nederland is Voordekunst.nl hiervoor het meest gebruikte platform. Wil je je boek in het Engels laten verschijnen, dan kun je denken aan Kickstarter. Via een online campagne probeer je via een filmpje, social media en andere kanalen om zoveel mogelijk mensen voor je boek te interesseren en te bewegen geld te doneren. Als het je lukt je streefbedrag op te halen, ontvangen de donateurs een tegenprestatie, in dit geval in ieder geval je boek (lees hoe Daniëlle

OPDRACHT 2 Doelgroep definiëren Onderzoek welke kenmerken jouw lezersdoelgroep heeft; hoe specifieker, hoe beter. Denk aan leeftijd, interesses, hobby’s, soort werk, eigenschappen, gedragingen. In welke omgeving wonen ze? Zijn ze romantisch of eerder pragmatisch? Hebben ze bepaalde problemen? Definieer zoveel mogelijk kenmerken. Aan de hand hiervan kun je uitzoeken waar je doelgroep online en offline is te vinden, hoe jij ze daar kunt benaderen en met wat voor soort informatie jij hun interesse kan wekken. Inspiratie nodig? Daniëlle Pasma (zie Schrijven Magazine nr. 1 2016) liet een boektrailer maken en probeerde haar Facebook-contacten te interesseren door het plaatsen van updates over het schrijf- en productieproces van haar boek. Met Facebook-advertenties met goed gekozen tags die bij haar boek pasten kreeg ze ook nieuwe volgers. >

05 2016 Schrijven Magazine | 21


Uitgeven in eigen be heer  WORKSHOP

Promotie Als je nog geen enkele bekendheid hebt, is het zaak al vóór of ten minste tijdens het schrijfproces van je boek een schare volgers op te bouwen. Dit is voor non-fictie vaak makkelijker dan voor fictie. Als je van koken houdt en een receptenboek wilt uitgeven, heb je misschien al een blog of Facebook-pagina met volgers die hierin geïnteresseerd zijn. En anders zijn er wel websites, internetfora of online en offline communities waar je ruchtbaarheid

dio, televisie en kranten een makkelijkere stap dan mikken op de landelijke media. Maar: wie niet waagt wie niet wint. Denk groot. Voor het binnenkomen bij redacties van tv-programma’s als DWDD, RTL Late Night en dergelijke is meestal wel een kruiwagen of een heel sterk verhaal en doorzettingsvermogen nodig. Niet meteen na één poging opgeven dus. Een boekpresentatie of een release party zijn ook prima promotiemiddelen. Bekijk hoe auteurs van andere boeken

Een manier om snel meer mensen te bereiken, is Facebook-advertenties inkopen. kan geven aan jouw boek. Wil je een thriller of roman zelf uitgeven en daar geïnteresseerden voor vinden, dan zal je al je creativiteit moeten aanspreken. Via media als Facebook, Instagram, Twitter en Pinterest kun je je doelgroep enthousiasmeren door het plaatsen van interessante posts. Een andere manier om snel meer mensen te bereiken, is Facebook-advertenties inkopen. Als je je doelgroep precies weet te definiëren, kan dit een heel betaalbaar middel zijn om je aantal volgers snel te laten groeien. Je bepaalt zelf het bedrag dat je wilt uitgeven; Facebook toont de advertentie dan op de tijdlijn van mensen die binnen jouw doelgroep vallen. Naast het inzetten van sociale media en het laten maken van een boektrailer, kun je ook nadenken over hoe je aandacht krijgt voor je boek in andere media. Vaak is een persbericht sturen (en hierover nabellen) naar lokale ra-

22 | Schrijven Magazine 05 2016

dit hebben georganiseerd (bijvoorbeeld via Voordekunst.nl of lees hoe kapper Peter Platel niet alleen auteur werd, maar met een theatertour ook zijn in eigen beheer uitgegeven boek promootte, Schrijven Magazine nr. 6 2015).

OPDRACHT 3 Flaptekst schrijven Besteed veel tijd en aandacht aan je flaptekst (laat je redacteur je helpen of huur een commercieel tekstschrijver in). Deze tekst moet de lezer meteen prikkelen het boek te willen aanschaffen. Schrijf verschillende versies en test welke versie mensen het aantrekkelijkst vinden. Een flaptekst is kort en krachtig! Trap niet in de valkuil om er een te lang verhaal van te maken.

Verkoopkanalen Veel mensen willen graag dat hun boek

in de reguliere boekhandel of via Bol. com te koop is. Uiteraard zijn dat de kanalen waar de meeste boeken worden gekocht, maar vergeet niet dat potentiële kopers toch via een andere weg van je boek gehoord moeten hebben, willen ze het daar bestellen. Sommige POD-aanbieders kunnen voor verkoopopties via Bol.com en boekhandel zorgen. Een andere optie is de ‘Compacte dienstverlening’ van het Centraal Boekhuis; dit kan interessant zijn voor startende uitgevers die 30 tot 3.000 boeken per jaar verwachten te verkopen. POD-aanbieders hebben vaak eigen webshops waar je gebruik van kunt maken. Dit zijn allemaal betaalde diensten.

OPDRACHT 4 Persbericht opstellen Een persbericht versturen kan een handige start zijn om redacteuren van kranten en tijdschriften te bewegen een recensie-exemplaar van je boek op te vragen of uit te nodigen voor de boeklancering. Nabellen is meestal vereist. In een goed persbericht worden in ieder geval de vragen: wie, wat, waar, wanneer en hoe/waarom beantwoord. Ook kun je er (stukken) flaptekst in kwijt. Vergeet je contactinformatie niet! Meer tips op: http://bit.ly/goed-persbericht

Muriël Kleisterlee is freelance tekstschrijver, (eind)redacteur en bladen-/ boekenmaker. Ze begeleidt ondernemers en hobbyisten bij het schrijven en uitgeven van non-fictietitels. Ook gaf ze succesvol twee boeken over Bruce Springsteen in eigen beheer uit. In opdracht maakt ze (jubileum)boeken. www.redactiepalet.nl


Judith Visser geeft in deze serie een persoonlijk inkijkje in haar leven als schrijver

De boekhandel Ik kwam vroeger graag in de boekhandel. Samen met de bibliotheek staat het op een gedeelde eerste plaats van favoriete plekken. De verscheidenheid aan titels, de geur van papier, de aanwezigheid van gelijkgestemden. Maar tegenwoordig mijd ik ze. Ik hoop dat lezers er altijd zullen blijven komen, maar zelf durf ik er niet meer naar binnen. Want zodra ik binnentreed rijst meteen de vraag: ligt mijn boek er? Ik bestudeer de tafels, speur de planken af.

dus die loser wiens boek onbemind op de tafel blijft liggen (of, nog erger, wordt opgepakt en fronsend weer teruggelegd) en daar stof zal vergaren tot het uiteindelijk retour gaat naar de uitgeverij.

Is mijn roman er niet dan wil ik meteen weer weg, want als één van de winkelmedewerkers mij onverhoopt herkent, ervaren we beiden een gênant moment. Immers, hoe kun je elkaar nog casual begroeten als de olifant in de kamer winkel met zijn slurf alle boeken op de grond smijt die de inkoopkeuring blijkbaar wél hebben overleefd? Ik kan doen alsof ik niet besef dat mijn roman onverkoopbaar bevonden is. Ik kan doen alsof ik het wél besef, maar er geen belang aan hecht. Ik kan doen alsof ik iemand anders ben, maar iedereen herkent mij aan mijn hond en de kans dat mijn dubbelganger eveneens een karpatenwolf aan haar zijde heeft rondsluipen, is net zo onwaarschijnlijk als de eerdergenoemde opties. Dus.

En dan is er óók nog de mogelijkheid dat de roman op het moment dat ik er ben wél wordt gekocht (dubbel hoera!) en dat de vriendelijke kassadame tegen de klant zegt dat de auteur hier ook rondloopt. Kijk, hoe toevallig, daar staat ze, die met die grijze wolf, en dat ze het boek vast wel wil signeren! Dat klopt natuurlijk, want ik ben nimmer zo blij als wanneer iemand mijn boek koopt. Alleen overvallen die momenten mij dusdanig dat ik per ongeluk het verkeerde jaartal bij de signeerdatum schrijf of door het trillen van mijn hand lelijke vlekken maak met mijn pen. En hoe blij is de lezer dan nog met zijn/ haar gesigneerde exemplaar?

Dan is er de kans dat mijn boek er wél ligt. Hoera! Maar dan? Dan voel ik me minstens zo ongemakkelijk, want dan zul je net zien dat tijdens mijn aanwezigheid helemaal niemand het boek koopt en dan ben ik

Wil je altijd al een roman schrijven? Jouw persoonlijke levensverhaal? Of een spannend kinderboek? Dit is hét moment om je droom waar te maken. Schrijf je vandaag nog in voor een inspirerende schrijfcursus of persoonlijke schrijfcoaching!

Daarom ontwijk ik de boekhandel, hoe heerlijk ze verder ook zijn. Ik koop mijn boeken er nog altijd, want mijn liefde voor mooie verhalen vlamt vurig door, maar wel via hun webshop. Die godzijdank bestaat. En wel zo van pas komt voor de sociaal onhandige schrijver.

Schrijf nu jouw boek!

Auteurs Eva en Renee Kelder hielpen al tientallen mensen om hun schrijfdroom waar te maken. Renees eerste boek De parttime-junkie was in binnen- en buitenland een groot succes. Van De Wandeling tot Pauw & Witteman vertelde Renee openhartig over haar levensverhaal.

‘Inspirerend ste topduo, de be or vo voeding ontluikend p.’ schrijverscha EEN DIRK-JAN ST T IS RS CU

Exclusieve actie voor de lezers van Schrijven Magazine! Meld je snel aan op www.schrijfcursusvolgen.nl en ontvang € 75,- korting op een schrijfcursus naar keuze.


Uitgeven in eigen be heer   PROFESSIONELE BEGELEIDING

‘Word niet verliefd op je verhaal’ Samen met thrillerschrijfster Daniëlle Hermans en Volkskrant-recensent Hans Bouman is Maarten Carbo De Boekenfluisteraar. Juist als je je boek in eigen beheer uitgeeft kan professionele ondersteuning het verschil maken. Door Michael van der Putten

verhaal, onderwerpkeuze, wat en wie je wilt bereiken en wanneer publiceren; het zijn de zakelijke kanten die vaak over het hoofd worden gezien,’ zegt de oud-uitgever. Tevens kunnen fictieschrijvers verliefd worden op hun eigen verhaal. En: liefde maakt blind. Het wordt dan moeilijk om afstand te houden en in te zien of het misschien beter kan. Maarten Carbo: ‘Onze ervaring: het kan eigenlijk altijd beter, het moet eigenlijk altijd beter.’

Een plan maken

E

en veelvoorkomend probleem bij onervaren schrijvers is volgens Carbo dat ze focus verliezen. ‘Ik hamer veel op focus. Beginnende schrijvers starten vaak zonder voorbedacht plan en schrijven vanuit enthousiasme. Ze kunnen daardoor de kern van het verhaal gaan missen,’ zegt Maarten Carbo omringd door grote indrukwekkende boekenkasten in zijn knusse woning. ‘Soms fluisteren deze boeken naar me,’ zegt hij lachend. ‘Mensen zijn soms heel lang bezig en missen misschien andere of betere mogelijkheden. Met een frisse blik en dosis ervaring kan De Boekenfluisteraar iemand nieuwe inzichten geven.’ Een ander probleem, voornamelijk bij non-fictie, is veel tegelijk willen. ‘Iemand is ontzettend onderlegd over een

24 | Schrijven Magazine 05 2016

onderwerp en schrijft alles op, maar dat is noodzakelijkerwijs niet de beste manier om het verhaal naar voren te brengen. Beperken, schrappen en je houden bij de kern – als die al gevonden is – is iets waar wij mee helpen. Hoe je weet of je focus hebt? Mijn advies: schrijf altijd zelf de flaptekst, dat helpt enorm om de kern van je verhaal te formuleren. Dat kun je al doen voor je begint met schrijven. Denk ook na over de bedoeling van je

Waarin verschilt De Boekenfluisteraar van literair agenten en schijfcoaches? Maarten Carbo: ‘Wij bieden een compleet pakket. Veel coaches en opleidingen richten zich puur op teksten. Wij gaan dieper en beginnen bij het begin: het concept.’ Tegen het gevoel in, niet lukraak schrijven, maar nadenken over een plan en randzaken. Het is volgens deze boekenfluisteraar niet slecht zowel voor als tijdens het schrijven na te denken over bijvoorbeeld datum van publicatie. Een voetbalboek uitbrengen tijdens het WK is handiger dan tijdens de Olympische Spelen. Maar ook onderwerpkeuze is belangrijk. Je moet weten wat voor soort

‘Het kan eigenlijk altijd beter, het moet eigenlijk altijd beter.’


PROFESSIONELE BEGELEIDING 

Ik vond het trouwens leuk, en soms confronterend, om na al die jaren als uitgever ook eens de andere kant te ervaren.’

Streng Want ervaring heeft hij. Jarenlang werkte hij als redacteur en uitgever bij onder andere concerns als VBK en FMG. Door deze inzichten weet hij hoe het werkt ‘aan de andere kant’ en kan hij jonge schrijvers helpen. ‘Ik beoordeel en adviseer dan als kritisch uitgever. Streng, maar altijd met argumenten. Dat wordt zeer gewaardeerd. Wat je

Thema

EIGEN COLLECTIE

boeken populair zijn, zodat je niet achter het net vist. Of, schrijf jouw boek net iets anders, zodat het een toegevoegde waarde heeft op wat op dat moment populair is. Zelf heeft Carbo onder andere het boek Succes met je boek! geschreven, maar hij ziet zichzelf niet als schrijver. Maarten Carbo: ‘Voor echte creatieve schrijvers heb ik groot respect en mezelf noem ik zeker geen schrijver. Schrijven is voor mij een middel, geen doel. Mijn boeken zijn in de eerste plaats bedoeld om informatie en tips te geven over schrijven en uitgeven, en niet als creatieve uitdrukking.

Maarten Carbo heeft zijn tips voor schrijvers verzameld in twee boeken: Succes met je boek! (Ambo) en Zelf uitgeven (Querido). De website boekenfluisteraar.nl geeft informatie over de werkwijze en de tarieven van De Boekenfluisteraar.

ook meer ziet is dat mensen zelf boeken uitgeven. Ik vind dat een goede ontwikkeling, maar ik raad het alleen aan als mensen makkelijk hun eigen lezers bereiken. Geef je bijvoorbeeld veel lezingen, dan kun je daar het boek verkopen, wat veel meer oplevert. Schrijf je een roman en wil je in de top tien komen, dan raad ik aan om een uitgeverij te zoeken. Zij kunnen je veel beter lanceren, en aandacht genereren.’ Met een goed doordacht plan beginnen en volhouden dus. En, als het dan nog niet lukt, fluister dan eens met De Boekenfluisteraar.

05 2016 Schrijven Magazine | 25


Uitgeven in eigen be heer  LEVENSVERHAAL

Waarom wordt mijn manuscript afgewezen? Veel mensen willen hun levensverhaal opschrijven en dat gaat best vaak mis. Soms schrijven ze een begin en komen ze niet verder, een andere keer maken ze een manuscript af, maar worden ze door alle goede uitgevers afgewezen zonder te begrijpen waarom. Ze gaan daarna niet zelden in zee met louche uitgevers die van alles en nog wat beloven, maar niets waarmaken. Hoe kun je de meeste beginnersfouten vermijden? Door Maria Genova

D

e laatste tijd krijg ik veel afgewezen manuscripten toegestuurd. Meestal staat er een vraag bij in de trant van: waarom willen de bekende uitgevers mijn boek niet, terwijl al mijn vrienden het een geweldig verhaal vinden? De bekende uitgevers hebben meestal genoeg redenen om niet verder te lezen, aangezien ze stapels manuscripten ontvangen en hun tijd schaars is. Dit zijn tien van de meest voorkomende fouten in manuscripten van beginnende schrijvers.

26 | Schrijven Magazine 05 2016

1

Van de hak op de tak springen, zonder scènes goed uit te werken

Een voorbeeld: in alinea één wordt een kind gepest, in twee vertelt de schrijver in een paar zinnen over het overlijden van oma, in drie gaat het over een depressieve moeder en al die scènes worden niet goed uitgewerkt, waardoor ze geen zeggingskracht hebben.

2

Gebrek aan voorbeelden en aan ‘show, don’t tell’ Als je schrijft: ‘Al snel leerde

ik mijn moeder behagen’ en je geeft geen enkel voorbeeld hoe, dan kun je net zo goed die zin schrappen. De lezer kan niet in je hoofd kijken om te weten wat je precies bedoelt. Of: ‘Ze stuurde briefjes met beschuldigingen.’ Dan denk ik: wat voor beschuldigingen? Laat op z’n minst de inhoud van één zo’n briefje zien. Of: ‘Mijn ouders stonden mijn geluk in de weg.’ Hoe dan? Laat dat zien in een aangrijpende scène, alleen benoemen is niet voldoende.

3

Heftige scènes samenvatten

‘Toen we op het punt kwamen om samen een huis te kopen, werd ik angstig en heb ik de relatie beëindigd.’ Zo’n heftige scène leent zich uitstekend voor een dialoog. Laat zien met wat voor woorden je de relatie beëindigt, hoe beduusd je partner kijkt en of er met deuren wordt gesmeten. Hoe moet de lezer zich inleven als alles als een droog verslag wordt opgeschreven? Heftige scènes moet je dus nooit samenvatten.

4

Data en tijdstippen gebruiken

Voor de lezer is het in de meeste gevallen totaal niet belangrijk of iets op 2 of op 11 augustus


LEVENSVERHAAL 

Thema

nieuws kwam niet binnen’ kan niet zonder toelichting.

7

heeft plaatsgevonden. Vermijd ook tijdstippen zoals om 11 uur of om 5 uur. Als de exacte tijd niet belangrijk is voor het verhaal, is het voldoende om te vermelden dat iets ’s ochtends of ‘s middags gebeurt. Een logische volgorde van de gebeurtenissen roept bij de lezer geen enkele vraag over tijdstippen op.

5

Dialogen navertellen

Een dialoog navertellen is saai. Een voorbeeld: ‘Ik belde hem vanaf mijn werk en vroeg hem wat er aan de hand was. Hij antwoordde dat hij het gewoon druk had. Ik benadrukte dat ik hem langer kende dan vandaag en dat ik echt merkte dat er wat aan de hand was.’ Dit navertellen is ook een gemiste kans. Je ziet hoe een van de personages iets probeert te verzwijgen en hoe de andere de waar-

heid wil horen. Dat leent zich voor een bijzonder spannende dialoog. Veel beginnende schrijvers zijn om de een of andere reden geneigd om dialogen na te vertellen. Maar dan hoort de lezer niet hoe de personages praten, hij ziet niet hoe ze kijken en wat voor gebaren ze maken.

6

De lezer belangrijke informatie onthouden

Kort willen schrijven is lovenswaardig, want zo weet je zeker dat het verhaal niet langdradig wordt, maar je kunt niet veronderstellen dat de lezer weet wat je weet. Als je in een gezin met een manisch-depressieve broer bent opgegroeid, dan is het voor jou vanzelfsprekend wat dat inhoudt, maar grote kans dat de lezer dat niet weet. Een zin als ‘Hij zat in een manische periode en het slechte

De lezer willen ‘verrassen’

Alles in het verhaal moet logisch en verklaarbaar zijn. Een moeder ontdekt bijvoorbeeld dat haar dochter afgeperst wordt. Knap detectivewerk, maar de lezer wil wel weten hoe de moeder erachter komt. Verras de lezer ook niet met nieuwe informatie midden in het boek, waardoor hij zich afvraagt: waarom wist ik dat nog niet, waarom heeft de schrijver dat al die tijd verzwegen? Ik heb het uiteraard niet over een thriller waarbij je bepaalde informatie tot het einde moet bewaren, maar als een psychologe opeens begint over de relatie van de vrouw met een stalker, en we zijn al op pagina honderd, dan denk je als lezer: huh, ik wist niet dat ze met een stalker heeft samengewoond, gek dat ik dat nu pas lees. In een ander manuscript blijkt iemand opeens grote schulden te hebben. Het is niet zo gek dat de lezer zich afvraagt hoe die aan de schulden komt. Spannende wendingen in het verhaal bereik je niet door belangrijke informatie te verzwijgen, maar door goede opbouw.

8

Vragen oproepen die je niet vrij snel beantwoordt

Alleen de hoofdvraag in je boek moet je pas aan het einde beantwoorden om het spannend te houden, bij alle andere vragen geldt: niet te lang het antwoord uitstellen. Als je op pagina vijf een vraag stelt en je beantwoordt die vraag pas op pagina honderd, dan is de kans groot dat de lezer de link niet meer legt. >

05 2016 Schrijven Magazine | 27


LEVENSVERHAAL

FRANK VERSTEEG

Waargebeurd is geen excuus

9

Verschillende tijden door elkaar gebruiken

Bij een flashback kun je van tijd veranderen, maar niet zomaar midden in een scène. Dat moet op een logisch moment gebeuren. Je kunt gerust een autobiografisch verhaal in tegenwoordige tijd vertellen, ook al is het allemaal achter de rug. Tegenwoordige tijd klinkt actiever en de lezer voelt zich meer betrokken. Als je twijfelt welke tijd je moet kiezen, herschrijf pagina 1 in beide tijden en kijk wat beter klinkt.

10

Een te lange aanloop nemen

Heel vaak zit ik lange beschrijvingen te lezen en vraag me af: wanneer gaat er eindelijk

28 | Schrijven Magazine 05 2016

iets gebeuren, iets dat spannend is? Beginnende schrijvers beschrijven vaak uitgebreid hun personages en soms ook de hele familie, nog voordat er iets gebeurt. Dan denk ik: wat kan het me schelen hoe Truus of Piet eruit zien? Ik ken ze niet eens, ik heb totaal geen band met ze. Er zijn soms schrijvers die dan zeggen: ‘Wacht maar tot pagina veertig, dan gaat Truus echt iets spannends meemaken.’ Vast wel, maar net als veel lezers heb ik het boek tegen die tijd al aan de kant gegooid.

Maria Genova is schrijfster van verschillende succesvolle non-fictieboeken en helpt al jaren beginnende schrijvers met hun manuscripten. www.mariagenova.nl

Een oude regel bij het schrijven van non-fictie luidt: waargebeurd is geen excuus. Bij het boek Als afscheid pijn doet (over depressie en zelfdoding) werkte ik samen met Tanja. In haar aantekeningen vatte Tanja alle schokkende gebeurtenissen zo summier samen dat het eerder op een verslag leek dan op een boek. Wat doe je als je opeens leest dat ze haar ex een klap geeft, terwijl hij in zijn doodskist ligt? Ik schrok me rot en schrapte het, want ik wilde niet dat ze als een aso gezien werd. Een dode sla je niet. Daar ben ik dus op teruggekomen na een gesprek met iemand van wie de partner ook zelfmoord had gepleegd. Zij vertelde me dat ze zo boos op hem was, dat ze hem ook een klap heeft gegeven. Toen was ik overtuigd: in zo’n context was het geen asociaal gedrag, maar een uiting van boosheid en onmacht. Dat moest alleen beter uitgelegd worden.


magazine

EEN KATERN VAN

PLATFORM VOOR SCHRIJFTALENT ALICE VERSCHIJNT ZES KEER PER JAAR

‘Zelfportret’ is het thema van deze editie van Alice gewijd aan auteurs van dertig of jonger.

DERTIG Veel schrijvers die ik ken schuwen het hedendaagse. Ze hebben een ontzettend romantisch beeld van zichzelf, zitten achter hun computer met een glas wijn, willen hun vingers niet branden aan het hier en nu. Ze zijn zo druk bezig met het zijn van een ‘klassieke schrijver’ dat ze de echte wereld helemaal vergeten. De schrijvers die ik heb gekozen voor dit nummer van Alice doen dat niet. Ze zijn jong, getalenteerd en niet bang om zich heen te kijken. Ze schrijven even goed over Kim Kardashian als ze dat doen over de aanslag in Nice, op een eigen en frisse manier. Hun verhalen zijn persoonlijk en pijnlijk, eerlijk en mooi tegelijk. Jasmijn Kam 05 2016 Schrijven Magazine | 29


GA JIJ DE UITDAGING AAN? STUUR JE ALLERBESTE VERHAAL OF GEDICHT(EN) IN VIA WWW.SCHRIJVENONLINE.ORG/ALICE

De tekst die ze voor Alice schreef is al even rauw en eerlijk als haar eindwerk. Het is een kort verslag van een aantal zomerdagen. Dit gedetailleerde verhaal in de vorm van een dagboekfragment is voor mij het allersterkst in de details. Wanneer ik het lees, voel ik nog het meest de steek van heimwee die je alleen kan voelen als je net terug bent van vakantie. Martin Rombouts (24) komt uit Rotterdam, woont in Utrecht en studeert in Arnhem Creative Writing aan ArtEZ. Hij houdt van stadsvogels en van videoclips, en hij twittert, zinnetjes, op @MartinRombouts. Wat ik leuk vind aan Martin is dat hij in zijn teksten vaak een interessante combinatie van het autobiografische en fictie gebruikt. Ik verbaas me altijd over hoeveel verschillende dingen hij met zijn schrijven doet en durft te doen. Zo heeft hij onder andere Love Radio gedaan, een piratenradio-project waarbij hij op zoek ging naar de definitie van liefde. Martins stijl is heel speels en eigen. In het gedicht ‘Liedje’ omschrijft hij op een ontroerende manier een wat teleurstellende middag. Haro Kraak (30) schrijft voor de Volkskrant. Zijn debuutroman Lekhoofd is in augustus uitgekomen en gaat over Noah Kremer, een jongen die geluiden kan proeven en cijfers en letters aan kleuren koppelt. Samen met zijn vriend Teun gaat hij op een ontdekkingstocht van de zintuigen om de grenzen van de perceptie te verkennen. Het verhaal dat Haro voor Alice schreef gaat op een bepaalde manier ook over een zoektocht. Thomas Kent probeert zichzelf te vinden en te begrijpen via de pijn van anderen, en zoekt die op bij begrafenissen. Haro’s stijl is helder en zonder al te veel poespas. Hierdoor komt, vind ik, het einde van dit verhaal juist extra hard aan. Simone Atangana Bekono (25) studeerde dit jaar af aan de opleiding Creative Writing in Arnhem. Ze schrijft poëzie en proza. Deze zomer trad ze in Arnhem op en droeg ze op blote voeten een deel van haar afstudeerwerk voor. Een ontzettend bijzonder stuk, waarvan de komende tijd ook delen in verschillende literaire tijdschriften zullen verschijnen.

30 | Schrijven Magazine 05 2016

VOLGENDE KEER Obe Alkema (23) is neerlandicus, dichter, beeldend kunstenaar, redacteur, recensent en artistiek entrepreneur. Zijn werk verscheen in diverse Vlaamse en Nederlandse tijdschriften. Obe vind ik een heel bijzondere dichter. Hij is in zijn mash-up-achtige gedichten niet bang voor de actualiteit en huidige maatschappij. In ‘Corset Life’ stelt hij zich kwetsbaar op en legt hij zijn eigen dagelijks bestaan langs de meetlat die wij social media noemen. Het resultaat is een lang en krachtig gedicht dat ons confronteert met onder andere de Nederlandse poëziewereld, Kim Kardashian, Jort Kelder en Netflix.

JASMIJN KAM (1994) STUDEERDE IN 2015 AF AAN ARTEZ. ZE WERKT VOOR DE ECI LITERATUURPRIJS EN SCHRIJFT AAN HAAR DEBUUTROMAN.


EEN KATERN VAN

magazine

ZONDER RAT GEEN LEVEN

ZE WAS ZIJN DERDE DIE WEEK. THOMAS KENT MOEST niet huilen dit keer. Haar huid was bleek en had een vettige glans. Hij wilde haar zo graag even aanraken, maar hij durfde niet. Bang dat iemand het zou zien en vragen zou gaan stellen. Zoals een paar weken geleden bij die bejaarde dame. Toen moest hij rennen. Op maandag was hij bij een vijftig jaar oude man, Erik. Het was mooi, teder. Toen zijn vrouw vertelde over die keer dat ze de hond in Vietnam op straat hadden gevonden, brak Thomas. Hij maakte er hoge uithalen bij, knorde van het snot. De hond hadden ze meegenomen en bij thuiskomst bleek de hond een rat. Een groot exemplaar, maar toch: onmiskenbaar een rat, zei de dierenarts. Dat vond de vrouw grappig, want voor haar en Erik was het beest onmiskenbaar een hond. Toen ze wisten dat ze samen van een rat konden houden, wisten ze dat ze bij elkaar hoorden. Het leek zo logisch, en dat deed het hem. Thomas wist niet of hij van een rat kon houden. Hij griende om Erik, om de vrouw. En om de rat, die was er ook niet meer. Bezweken aan een tumor, net als Erik, al was die van de rat geen plaag van binnen, maar een zichtbaar gezwel, zei de vrouw, een pingpongbal op het lichaam. Eigenlijk hadden ze na de dood van de rat beter moeten weten, zei ze met een glimlach. Zonder rat geen leven.

05 2016 Schrijven Magazine | 31


GA JIJ DE UITDAGING AAN? STUUR JE ALLERBESTE VERHAAL OF GEDICHT(EN) IN VIA WWW.SCHRIJVENONLINE.ORG/ALICE

Iedereen moest lachen. Maar Thomas kon alleen maar aan die pingpongbal denken. Hij had nooit gedacht dat het zo makkelijk was om begrafenissen af te lopen. Maar dat kwam vooral omdat hij het nooit serieus had overwogen. Natuurlijk is het makkelijk, wist hij na de eerste keer, ga maar na: niemand, zelfs je meest dierbare vriend of je echtgenoot niet, kent alle mensen die jij kent. Je kunt in de rij gaan staan, netjes wachten om een handje te geven, je kunt op een paar centimeter afstand van de dood komen, van verlies en verdriet, en niemand zal denken dat je er niets te zoeken hebt. Je kunt mensen aanspreken, zeggen dat er mooi werd gesproken en het kader invullen dat eerder is gegeven. Niet dat Thomas dat deed. Hij hield zich meestal afzijdig. Het ging hem niet om de condoleances. Het ging hem om de dienst. Hij had vaker gehoord dat mensen begrafenissen op zichzelf betrekken en daarom zo emotioneel worden, zelfs bij mensen die ze niet eens hebben gekend. Dat ze kijken naar een vriend of vriendin die net een vader heeft verloren, en dat ze dan denken: stel je voor dat het mijn vader is die in die kist ligt, die zo de verbrandingsoven in gaat. Hoe zou dat voelen? Wat zou ik zeggen? En dat dat dan het breekpunt is. Thomas begreep daar niets van. Hij was een man van 35, te oud om wees genoemd te worden, te jong om geen ouders te hebben. Als een begrafenis werkelijk tot hem doordrong, was het als hij kleine kinderen zag staan die verwonderd om zich heen keken en het leuk vonden dat zoveel mensen zich hadden verzameld. Dat ze een mooie jurk of broek aan mochten doen en met de hele familie gingen eten. Hij wist wat zij later nog zouden voelen: de onomkeerbaarheid van de dagen en de leegte van overgeslagen rouw. Zo’n simpel beeld, een lachend kind naast de kist, deed hem aan zijn eigen pijn herinneren. Maar het waren niet deze momenten die hem het meest raakten. Wat hij al kende, kon hem niet breken. Juist de verhalen die hij niet zelf had kunnen verzinnen, ontroerden hem. Over een hond die een rat was en een leven kon veranderen. En nu hing hij boven haar kist. Een meisje van 21 met een inwisselbare geschiedenis. Sasha, heette ze. Haar vriendinnetjes hadden dancenummers gedraaid om de feestjes met haar in herinnering te roepen. Stuk voor stuk hadden ze gezegd dat je altijd op Sasha kon bouwen. En dat ze een mooie carrière als arts tegemoet was gegaan. Toen Thomas haar van dichtbij zag, wist hij dat dat niet zo was. Hij keek naar een meisje dat onze-

32 | Schrijven Magazine 05 2016

ker was geweest, egoïstisch, onredelijk. Hij wist dat zij net zo was als hij: een mens zonder wortels, geen afkomst, geen huidskleur, geen geloof, geen verleden – er was niets wat mensen zoals Thomas kon kwetsen. Zijn identiteit was zo vloeibaar dat hij zich nooit aangesproken voelde. Dit gaat niet over mij, zei hij vaak tegen zichzelf, en hij zei het nu ook tegen haar: dit gaat niet over jou. Hij wist dat er een heel ander mens lag dan het meisje over wie hij daarnet had horen vertellen, en dat niemand daar ooit nog achter zou komen. Maar dat gaf niet, want achteraf klopten de verhalen altijd. Daar ging zijn hand al. Hij greep haar om haar elleboog en deinsde niet terug toen ze nog kouder bleek dan gedacht. Zonder haar arm op te tillen, voelde hij hoe zwaar ze was. Het kostte hem weinig verbeeldingskracht om een reactie in haar gezicht te zien. Een frons, alsof hij een slapend meisje wakker maakte. Toen voelde hij een hand op zijn eigen arm. Het was een zachte aanraking, strelend bijna, maar toch schrok hij. ‘Sorry,’ zei het meisje dat achter hem stond en nog steeds zijn arm vasthield. Hij liet los. ‘Het spijt me, ik wilde –’ ‘Maakt niet uit. Ik heb die neiging zelf ook.’ Haar hand had zich verplaatst van zijn biceps naar zijn pols, daar rustte hij op zijn manchetten en leek niet van plan hem los te laten. Het meisje zei: ‘Mijn zusje hield ervan aangeraakt te worden. Sommige mensen kunnen niet tegen massages of gekriebel, maar zij werd het liefst de hele dag gekneed.’ Bij dat laatste woord kneep ze hem even, heel zachtjes. ‘Ik neem aan dat je haar kent van de afdeling?’ Hij knikte. ‘Oncologie.’ Dat had hij net gehoord, over haar wens om die vreselijke ziekte uit te roeien, de kanker die Thomas Kent zo veel verhalen opleverde. Hij voegde er met een glimlach aan toe: ‘Maar ik heb haar nooit eerder zo aangeraakt.’ Ze lachte geluidloos, zuchtte de druk eraf. ‘Ga je mee naar de receptie?’ Hij knikte. ‘Dat wil ik wel.’ Ze zei: ‘Maar dan moet je me wel even brengen.’ Het was begonnen met Herman. Dat de dood van Herman hem zo zou raken, had hij niet verwacht. Thomas kende hem nauwelijks. Herman woonde in Noord. Hield een moestuin bij. Dronk filterkoffie. Keek graag Belgische televisie. Was trots op zijn dochter. Rookte Camel Light. At elke week een lekkerbek. Zo stelde Thomas zich het leven van Herman voor. Op zondag nam Herman de pont, groette de kaptein collegiaal, en fietste om het IJ heen weer naar huis. Onderweg stopte hij op vaste


EEN KATERN VAN

adresjes. Een kop koffie, de krant, een paar woorden met de uitbater – altijd dezelfde. Thomas twijfelde niet aan zijn beeld van Herman. Hij was vergeten dat hij het allemaal had verzonnen, totdat hij de advertentie in de krant zag.

naar zijn zitplaats op de derde rij. Een week later las Thomas de anekdote terug in een Ikje in de krant, en hij dacht: hoe vaker we het verhaal vertellen, hoe minder pijn het doet. Elke vertelling is een bezwering. Wij zijn er nog en we moeten door.

Onverwacht en veel te vroeg heengegaan, onze vriend en collega, Herman van Westerlaken. Namens het GVB, rust zacht. Onze gedachten gaan uit naar zijn vrouw Tilly en dochter Lidia. Herman wordt donderdag in besloten kring begraven. Vooraf, om 13:00 uur, is er een openbare dienst bij begraafplaats Westgaarde te Amsterdam. Herman hield van bloemen.

‘Jullie verstoppen je voor de dood,’ zei een Marokkaanse man die zich voorstelde als Bilal eens tegen Thomas op een begrafenis. Alles moet netjes en zonder frictie. De lijken worden in geblindeerde auto’s afgevoerd. Crematies zijn snel en makkelijk; je hebt geen last van een lijk dat nog jaren ligt te rotten en waar je telkens voor moet betalen. De begraafplaatsen bevinden zich buiten de stadscentra. Kisten zijn veelal gesloten. Om ongelukken en misdrijven worden witte schermen geplaatst. Zelfs in ziekenhuizen komen de levenden niet in aanraking met de doden. Ondanks het feit dat de dood overal is, zien jullie er zo min mogelijk van. Jullie willen de dood verstoppen, zodat hij niet kan afgeven en vlekken veroorzaken. Maar het leven is niet schoon en netjes, en er is geen enkele reden waarom de dood dat wel zou moeten zijn. Thomas kon niet ontkennen dat de man een punt had. Hij wilde tegen hem zeggen dat hij anders was: dat hij de dood juist opzocht, dat hij de dood in al zijn lelijkheid wilde proeven, maar hij zei alleen dat de man gelijk had, dat het opmerkzaam van hem was. De man zei: ‘Dat hoef je mij niet te vertellen.’

Hij herkende de achternaam van het insigne op zijn uniform. Een man die hij elke dag zag, maar nooit sprak – op een enkele groet na. Toch had Thomas het idee dat hij Herman kende. Hij besloot – na lang twijfelen – naar de dienst te gaan. Toen hij de zaal kwam binnenlopen en oogcontact maakte met Hermans vrouw en dochter, voelde hij de warme gloed van de adrenaline langs zijn slapen naar het puntje van zijn hoofd gaan. Een sensatie die hij later nog vaak zou voelen en die hem telkens deed denken aan de keren dat hij als kind iets deed wat niet mocht en bijna werd betrapt. Eerst voelde hij zich zwak, alsof hij door zijn knieën zakte en zijn ogen niet open kon houden omdat het licht te fel was, maar daarna pompte zijn hart de opwinding door zijn lijf en zag hij de wereld scherper. Hij ging op de een na laatste rij zitten en telde de aanwezigen. Aan beide zijden van het gangpad zaten vijf rijen van zes vol: zestig mensen. De rest van de stoelen, iets minder dan de helft, was leeg. Na een korte uitleg van de begrafenisondernemer nam Andries het woord. Hij werd aangekondigd als beste vriend. Wat pathetisch, dacht Thomas. Alsof Herman dat in zijn testament had laten vastleggen. En zelfs als hij dat had gedaan, waarom moest Andries hier als zodanig worden aangekondigd? Thomas vroeg zich af of er mensen in de zaal jaloers waren. Of hijzelf jaloers was. Andries was op vakantie toen Herman overleed, vertelde hij nadat hij een paar herinneringen had opgehaald. Hij verbleef op een camping in Spanje met vrouw en kinderen toen hij werd gebeld. De volgende dag reden ze met z’n allen terug, stiller dan gewoonlijk. Ter hoogte van Toulouse vroeg zijn negenjarige zoon: ‘Pap, Herman was toch jouw beste vriend?’ ‘Ja,’ had Andries gezegd. ‘Wie is nu dan jouw beste vriend?’ Zonder de vraag van zijn zoon te beantwoorden, liep hij terug

Thomas raakte bedreven in het ontrafelen van de doodsoorzaak, een onderwerp dat angstvallig werd vermeden op begrafenissen. Op de dag dat we stilstaan bij de dood moet het leven gevierd. Uitweiden over wat iemand heeft geveld, is niet alleen wrijven in een open wond, maar ook toegeven dat de overledene niet sterk genoeg was om zichzelf te helen. Eigenlijk kon je het al lezen in het overlijdensbericht. Herman, die onverwacht en veel te vroeg was heengegaan, had een hartaanval, een beroerte of een ongeluk gehad. Het eerste, bleek tijdens de speech van Andries. Hij sprak over ‘een nacht waarin alles stil was gaan staan’. De poëzie van de dood. Kanker was ‘de ziekte die van je binnenuit opvrat’, waartegen mensen ‘een oneerlijk gevecht’ voerde, MS en ALS waren ‘een onomkeerbaar aftakelingsproces’ of ‘een sluipmoordenaar’. Een overdosis drugs kwam alleen voor bij mensen voor wie het leven ‘alles of niets’ was en de ‘grijze middelmaat’ nooit goed genoeg. Nergens waren de pogingen zo vergeefs als bij een zelfmoord – de zelfgekozen dood was nauwelijks te verhullen, die sprak uit alles. Zelfs uit een matige

05 2016 Schrijven Magazine | 33


GA JIJ DE UITDAGING AAN? STUUR JE ALLERBESTE VERHAAL OF GEDICHT(EN) IN VIA WWW.SCHRIJVENONLINE.ORG/ALICE

opkomst: er waren al genoeg vrienden afgevallen de afgelopen jaren. Het had misschien al te lang geduurd. Thomas Kent wist dat hij niet alleen stond. Om de paar maanden was er wel een bericht in een regionale krant te lezen over mensen zoals hij. Het ging om mannen, nooit waren het vrouwen, die kwamen profiteren van het eten en de drank. Met enig genoegen werd hun voorkomen, als dat van een dakloze, beschreven in de krant. Dit gaat niet over mij, zei Thomas tegen zichzelf, hangend boven de krant. Natuurlijk dronk hij soms een glas wijn of nam hij een kaaskoekje – maar daar ging het hem niet om. Alsof hij geen geld had om voor zichzelf te zorgen. Hij lachte bij die gedachte. De enige zekerheid in zijn leven was juist dat hij nooit iets te kort zou komen. Zijn ouders hadden hem weinig meegegeven, hij zou hun gezichten nauwelijks kunnen natekenen, maar geld hadden ze hem wel nagelaten. Iris, heette de zus. Een jaar ouder dan Sasha. Mensen dachten altijd dat ze een tweeling waren, zei ze. Zeker als ze allebei een zonnebril op hadden. Thomas liep met Iris door de gangen van de kerk. Ze had haar arm door de zijne gestoken. Omdat hij daarnet zo dichtbij stond, had hij haar niet recht in het gezicht durven aankijken en niet gezien waar hij nu ongestoord naar kon kijken: de ogen die onzeker en doelloos elk hun eigen kant op gingen en nergens op scherp stelden. Ze was pas op haar tiende blind geworden, vertelde Iris, door een ziekte. Thomas vroeg niet door, omdat hij niet het meisje van toen maar dat van nu wilde kennen. Er zat een schoonheid in blindheid, vond hij. De lichte kleur van de ogen, de kwetsbare houding, de afwijking van de norm. Hij wilde haar zeggen hoe mooi ze was, maar toen begon zij te vertellen. ‘Ik heb altijd het idee gehad dat ik niet echt blind was, niet zoals andere blinden, omdat ik Sasha had en haar leven kon zien.’ ‘Vertelde ze je wat ze zag?’ ‘Nee, ik kon meekijken in haar hoofd. Ik wist hoe mensen naar mij keken, omdat ik wist hoe ze naar haar keken.’ ‘Weet je hoe ik naar je kijk?’ ‘Nee. Maar ik weet wel dat je naar me kijkt.’ Thomas wendde zijn blik onmiddellijk af, naar zijn voeten, die het grind voor de kerk deden knarsen. Maar toen keek hij haar weer aan en probeerde ongegeneerd oogcontact te maken, want hij wist: ze wil dat ik kijk. Haar gezicht was mooier dan dat van Sasha. Even bleek, maar minder symmetrisch. Haar jukbeenderen staken hoger uit en maakten van haar hoofd een

34 | Schrijven Magazine 05 2016

diamant. Hij stopte met lopen. En zij ook. ‘Ja,’ zei ze. ‘Ja, wat?’ ‘Ik weet wat je wilde vragen en het antwoord is ja.’ Thomas wist zelf niet eens wat hij wilde vragen, maar hij zei: ‘O ja, wat dan?’ ‘Of ik ’s avonds het licht aandoe als ik thuiskom.’ ‘Ja,’ zei hij. ‘Dat wilde ik inderdaad weten. Maar waarom doe je het licht dan aan?’ ‘Voor andere mensen. Zo weten ze dat ik thuis ben. Of nog wakker ben. En als ik iemand te gast heb staat het ook aan. Die laat je niet in het donker zitten.’ ‘Dat zit jij toch ook?’ Ze lachte. ‘Denk jij zo?’ Hij negeerde haar vraag en zei: ‘Hoe weet je dan wanneer het donker is?’ ‘Dat hoor ik.’ Ze liet een stilte vallen, stak haar vinger in de lucht. ‘Hoor je de vogels? Die stoppen als het donker is. De meeste dan.’ Thomas deed zijn ogen dicht en luisterde. Naar de vogels, naar de mensen die uit de kerk kwamen, naar de ruisende snelweg – of was het de wind? Ze vroeg of hij wist waar ze heen gingen. ‘Nee.’ ‘Het pannenkoekenhuis. Aan de andere kant van het spoor.’ Hij pakte zijn sleutels uit zijn zak, liet ze rinkelen en zei: ‘Jij rijdt.’ ‘Maar zonder mijn zus zie ik niks meer.’ ‘Ik geef je mijn ogen.’ Hij haalde zijn fiets van het hangslot en begeleidde haar voorzichtig het zadel op. ‘Hier rechts, toch?’ Ze knikte en begon zachtjes te fietsen, terwijl hij haar vasthield. Hij verschoof zijn hand op haar zij naar haar onderrug. Ze was warm daar, voelde Thomas. Haar jurkje begon vochtig te worden. ‘Iets meer naar links,’ zei hij, en hij duwde haar vooruit. De wind kroop onder zijn jasje en deed zijn achterpand wapperen als een cape. Hij sprong achterop en de fiets zwenkte van links naar rechts en terug. Hij hield haar losjes vast om haar middel, duwde zijn borst tegen haar aan en keek langs haar rug. In de verte gingen de spoorbomen open. De bellen rinkelden snel en regelmatig, totdat ze abrupt stopten. Hij sloot zijn ogen. ‘Zo ja,’ zei Thomas Kent. ‘We zijn er bijna.’ - Haro Kraak


EEN KATERN VAN

VAKANTIE Dronk Orangina in de aankomsthal van Aéroport Marseille Provence. Pakte de bus en toen de taxi naar een Airbnb, kocht voor zeventig euro aan boodschappen en at crêpes met parmaham. Lag een hele middag in de zee en verbrandde, dronk daarna een gin fizz. Slenterde door Le Panier, las over de massamoord in Nice, de mensen die in het ziekenhuis alsnog kwamen te overlijden. Probeerde met al mijn concentratie een spionageverhaal van John le Carré uit te lezen maar gaf op. Voelde alsnog medelijden met het hoofdpersonage, vroeg me af of ik een goede spion zou zijn. Nee. Probeerde “het vakantiegevoel”

te voelen maar voelde het niet. Toen ineens wel, toen ik langs de vismarkt naar een museum liep en een hond in de zon zag liggen, met zijn tong uit zijn bek, de rozige punt rustend op een zanderige straatsteen. Dronk bier met tequila aan Vieux Port, rookte een pakje sigaretten van zeven euro op, flirtte met twee barmannen van dezelfde bar, stond tot mijn enkels in de fontein van het Paleis van Justitie, moest onder de douche even huilen en waste mijn voeten schoon van de algen. Sliep tot half twaalf. Zwom in de baai van een onbewoond eiland, at inktvis in het restaurant van een man die op een kapitein leek. Kreeg de neiging om mijn handen op zijn enorme buik te leggen en er een kus op te drukken. Droeg een kokerrok met dertig graden en voelde het zweet tussen mijn dijen naar mijn knieën glijden en vond het eigenlijk wel oké. Viel dronken in slaap en werd dorstig wakker. Liep een hele dag heuvelopwaarts. Miste mijn moeder. Lag op het strand naast de Marseillaanse marinebasis, liep per ongeluk verboden terrein op, kwam oog in oog te staan met vier mariniers die rondom een houten boot stonden en voelde me opgejaagd en kwetsbaar en op een hele rare manier intens vrouwelijk. Keek op een ochtend vanaf de Notre Dame de la Garde over Marseille uit, zag in de verte het stadion van l’OM en vond het maar lelijk. Sloeg twee kruizen, één bij de Piëta van nepmarmer, één bij het Jezusbeeld. Stak een kaars op voor mijn vader en stond onder een olijfboom naar de oude man te kijken die voor de poort van de basiliek langzame noten op zijn hoorn speelde. Liep door straten en stegen met graffitimuren, kocht een zonnebril in een tweedehandswinkel. Keek naar de kakkerlakken die de Cour Julien doorkruisten. Bedacht in bed een Oscarspeech en lachte om een kind dat eerder die dag danste op accordeonmuziek. Zat de laatste avond een sigaret te roken, wilde niet naar huis maar ook niet blijven, besloot volgend jaar langer op vakantie te gaan, verder weg, op een minder cruciaal punt in mijn leven. Nam het vliegtuig naar huis. De trein naar huis. De bus. Kamde mijn haar, stiftte mijn lippen, ging naar het café om bier te drinken, kwam meer bekenden tegen dan ik had verwacht. - Simone Atangana Bekono

05 2016 Schrijven Magazine | 35


GA JIJ DE UITDAGING AAN? STUUR JE ALLERBESTE VERHAAL OFGEDICHT(EN) IN VIA WWW.SCHRIJVENONLINE.ORG/ALICE

LIEDJE Je opent een zak patat in een duinpan En er valt één patatje in het zand Vast de lekkerste denk je En op de bodem van het bakje staat De Jong Disposables.com Je komt Tommy Wieringa tegen op de fiets Hij lacht naar jou zijn vrouw ook zijn kind ook En jij lacht terug Hoe ga je dit uitleggen, vraag je je af. En aan wie? Je kwam een meisje tegen op de boot En je had haar bijna niet aangesproken maar je deed het toch Toen jullie afscheid namen heb je niet haar nummer gevraagd Zij had het toch ook kunnen vragen? Je bedenkt een dichtregel onder de douche Maar je douchet verder en vergeet de dichtregel Als je terug bij je tent bent mis je niet alleen de dichtregel Maar ook het gedicht Dante zag Beatrice ook maar vluchtig, geloof ik Op een bruiloft in het voorbij gaan, als ik me niet vergis Daarna trouwde zij met een rijke edelman en stierf aan difterie En werd hij een monnik - Martin Rombouts

36 | Schrijven Magazine 05 2016


EEN GOEDE ÉN BETAALBARE SCHRIJFCURSUS? magazine

STE

EDITIE

schrijvenonline.org/academie

lezersfeest

Uit cur (ko bo sch

EECK B E D P O T E GRI DE JONG &

01 I 11

WILFRIED KWAST R E D N A V T ERNES

nl

H C O K N A M R E H ITRI VERHULST DIM

OR PAULIEN C

sch

NELISSE

RVLIET E D R O O N E K E NELL MANS L E S S U R B N HERMA anderen en vele

eigen_advertenties_schrijfcursus.indd 2

Geen schrijftip meer missen? volg SCHRIJVEN MAGAZINE op Facebook www.facebook.com/SchrijvenMagazine

ZA 12 NOV ‘16 20.00-02.30 uur

LEZERSFEEST.NL Centrale Bibliotheek Rotterdam

E B S C

Non-fictie: manuscriptbeoordeling schrijfcoaching ghostwriting

De beste zorg voor grote en kleine meesterwerken

Muriël Kleisterlee | Redactiepalet.nl

Fictie & non-fictie: redactie & correctie uitgeefadvies (ook POD) vormgeving

Tel.: 06 1495 2742 | Utrecht


SANNE GLASBERGEN

 ROCK-‘N-ROLLMEETLAT

‘Alles komt voort uit dezelfde bron’ Openstaan voor het leven, nieuwsgierig zijn, overal in willen duiken, hard werken en ervaringen associatief aan elkaar kunnen knopen. Wilfried de Jong is het levende bewijs dat je met die eigenschappen een heel eind kunt komen. Je kunt niet alles voorzien in het leven, maar met de juiste instelling kun je komen waar je wilt zijn. ‘Volgens mij zijn er niet echt wetten voor hoe je een schrijver wordt, denk ik althans.’ Door Ricardo Jupijn


ROCK-‘N-ROLLMEETLAT   Is schrijven nog wel rock-’n-roll? Ze lijken bijna te zijn uitgeschreven: de schrijvende rockers, punkers en dopeheads. Muziekjournalist Ricardo Jupijn en fotografe Sanne Glasbergen leggen Nederlandse en Vlaamse schrijvers langs de rock-’n-rollmeetlat

I

n een smal korenblauw pak met hoge broek en scherpe revers, stapt De Jong met een tevreden glimlach op z’n gezicht door de Nieuwe Binnenweg in Rotterdam. Een straat vol kleuren en geuren, zo divers als de stad en de presentator, theatermaker, columnist en schrijver zelf. In een koffiebar op de hoek van de kronkelige straat vertelt De Jong hoe hij als kleine jongen met een typemachientje langs het veld knotsgekke voetbalverslagen zat te tikken met een vriendje. Over zijn opleiding aan de Sociale Academie en hoe zijn carrière tot nu toe verliep. ‘Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden, het maakt volgens mij niet zoveel uit hoe je het doet,’ zegt De Jong. ‘Het is allemaal heel relatief. Ik heb veel geïnterviewd in m’n leven en die opleiding aan de Sociale Academie bestond voor een groot deel uit het beheersen van gesprekstechnieken. Je kunt ze niet een-op-een overplaatsen, maar je gebruikt het wel,’ vertelt hij. ‘Voor mij sluit dat allemaal op elkaar aan. Zoals improviseren, dat heeft in elk vak ontzettend veel met elkaar te maken voor mijn gevoel. Of dat nou op een contrabas, op televisie of in een interview is. Alles wat ik doe, komt uiteindelijk voort uit dezelfde bron.’

De buurtkrant De eerste journalistieke stapjes zet de schrijver in een onverwachte richting. ‘Ik ben echt op de laagste trede van de journalistieke trap begonnen. Destijds woonde ik net in een huurwoning in het Oude Noorden, een wijk in Rotterdam. Na een aantal maanden kreeg ik te horen dat alle huizen in ons blok verbouwd zouden worden als onderdeel

van de stadsvernieuwing,’ vertelt De Jong. ‘Aan het eind van een buurtvergadering werd er geopperd om een soort buurtkrant te maken met het laatste nieuws. Besluitvorming, een interview met de aannemer en de bewoners plus wat foto’s. Of iemand dat wilde doen. Nou, dat leek mij eigenlijk wel wat, aangezien ik schrijven altijd al leuk vond.’ Samen met een fotograferende buurtgenoot gaat hij op pad. ‘We maakten verhalen over lekke dakgoten, spraken met politici en woonden allerlei vergaderingen bij. Dat was hartstikke leuk om te doen. En door dat krantje werd ik opeens gevraagd om een nieuwsblad voor het hele Oude Noorden te maken. Dat werd vervolgens weer gezien door iemand bij Het Vrije Volk en eenmaal voor die krant schrijvend werd ik gevraagd om eens een lokale radioshow te maken en vanuit daar nationale radio. Et cetera.’

SCHRIJVEN MAGAZINET ROCK-’N-ROLL-MEETLA 1

2

3

4

5

Bij elke creatieve carrière moet je het willen, moet je het durven en moet je het uiteindelijk gewoon dóén. De Jong heeft dan ook absoluut geen gebrek aan ambities, talent en lef. Hij laat zichzelf graag in vele dieptes vallen, neemt risico’s en weet altijd op zijn pootjes terecht te komen. Mocht je het werk van De Jong sinds de jaren tachtig dan ook maar een beetje kennen, dan hoeven we niet uit te leggen waarom hij vier sterren krijgt. op kunt roepen bij een lezer. En tijdens het schrijfproces, zijn er een paar van die momenten dat je even vijf centimeter boven de vloer zweeft. Als alles in elkaar valt. Dat is een drug waar je op kunt leven. De zoektocht die je aangaat met al die woorden en een wit vel. En ja, heel vaak heb je dat dus ook niet,’ lacht de schrijver.

Zwevend schrijven

Pure focus

Sneeuwbal De Jong begint te rollen en pakt ondertussen steeds meer projecten op. Ondanks een steeds drukker wordende agenda blijft hij tijd maken voor het schrijven. ‘Over mijn laatste bundel heb ik zo’n anderhalf jaar gedaan. Door andere projecten schrijf ik soms maanden niet of nauwelijks, maar ik heb op een zeker punt ook twee maanden elke dag aan mijn laatste bundel Zweefduik gewerkt. Het is in die zin toch een soort verslaving.’ Op de vraag waar hij het schrijven plaatst op de ladder van interesses, hoeft De Jong niet lang na te denken. ‘Op de allerhoogste. Het is voor mij de fijnste manier om mijn fantasie te gebruiken. Dat je door het maken van woorden, zinnen en alinea’s een gevoel

Ook al houdt de creatieve allrounder zich met veel disciplines bezig, het is volgens De Jong vooral een kwestie van doorzettingsvermogen en het simpelweg ‘doen en uitproberen’. ‘Mijn ervaring is – als je je een tijd écht focust op iets – dat het dan eigenlijk altijd wel lukt en het werk ook wel naar je toekomt. Je moet alleen wel de discipline hebben om elke dag te schrijven en elke keer weer te beginnen. Of je nou jaren over een verhaal doet of binnen twee maanden een klassieker schrijft.’ Het blijven experimenteren is volgens De Jong een ander aspect van het vak. ‘Je kunt een verhaal situeren op een plek waar je helemaal niet bent, in New York of in Turijn. Maar je kunt ook eens beginnen te schrijven vanuit een heel kleine omgeving. Zoals alleen de spullen die hier nu op de tafel staan: een boek, een plaat, een pot suiker, een telefoon en een kop koffie. Dat is het mooie aan schrijven, je kunt gewoon zo beginnen. Er zijn een hoop vakken waarbij dat niet zo makkelijk is.’ 

en is onder meer bekend als Wilfried de Jong (1957) woont en werkt in Rotterdam tduo Waardenberg en De cabare het en Sport presentator van Zomergasten, Holland en televisiemaker, acteur, radio r-, theate als Jong. De energieke duizendpoot is actief Aal, die wordt genomil bunde de met 2001 columnist en schrijver en debuteert in man en zijn fiets en Kop De als n boeke volgen neerd voor de Debutantenprijs. Daarna er Beker. Zijn meest pmak Schee Nico de Jong in de wind. Met dat laatste boek wint De m. Podiu erij Uitgev bij een recente verhalenbundel Zweefduik versch

05 2016 Schrijven Magazine | 39


WORKSHOP

Archetypes en hun basisplots

De twaalf oerkarakters van storytelling Verhalen draaien rond een beperkt aantal archetypen of oerkarakters. Welke dat zijn en hoe je ze inzet in de plot, behandelt schrijfdocent Mieke Bouma in deze compacte workshop.

Z

odra je de wereld van verhalen binnentreedt – of het nu gaat om persoonlijke verhalen, sprookjes, mythen, romans of films – kom je ze tegen: archetypes, zoals de jonge Held, de Prinses, de Kunstenaar, de Geliefde, de Magiër, de Vader, het Kwaad, de Moeder en nog veel meer. Je treft ze aan in het werk van anderen, maar ook als je zelf schrijft kunnen ze zomaar ineens tevoorschijn komen. Het gaat om verhalen met universele thema’s als de onmogelijke liefde, de zoektocht naar de heilige graal, de opstand tegen de status quo, de val uit het paradijs, het misbruiken van de macht, straf en verlossing, verraad, dood en wederopstanding. In die verhalen herkennen we helden en lafaards, bazen en knechten, grappenmakers en koningen. West Side Story lijkt qua plot op Romeo en Julia, en The Lion King heeft hetzelfde oerplot als Hamlet. Clinton gedroeg zich destijds zoals de oppergod Zeus, die kon ook zijn handjes niet thuishouden en O.J. Simpson werd net als Othello verteerd door jaloezie en vermoordde zijn vrouw.

40 | Schrijven Magazine 05 2016

Wat voor schrijver of storyteller je ook bent, het is misschien wel de grootste kunst een hoofdkarakter te introduceren waarmee de lezer zich kan identificeren: een karakter waar we van gaan houden, hoe stom hij af en toe ook doet.

OEFENING 1: karakterschets Kijk vandaag eens rond in de krant, in de trein, de wachtkamer van de tandarts, of gewoon in de buurt en laat je oog vallen op een figuur waar jij wel een verhaal over zou willen maken. Kies intuïtief, denk er niet te lang over na. Maak een ruwe schets van dit karakter, in welke leeftijdsfase zit hij, wat voor soort werk doet hij? Opvallende karaktereigenschap? >> Schrijf dit op in maximaal 50 woorden

Levenslessen Veel mensen die Storytelling in 12 stappen lazen, omdat ze op zoek waren naar een praktische schrijfgids, kwamen erachter dat het ook een gids is voor het echte leven. Het boek kreeg de functie van een pakket aan levenslessen. Lezers herkenden hun eigen opga-

ven, dilemma’s in de mythische heldenreis en ontdekten dat verhalen vertellen en delen (storytelling) een manier is om wetmatigheden van de levensreis te herkennen en zo inspiratie op te doen voor verhalen. In dit boek ga ik een stap verder, want – zoals Joseph Campbell aantoonde – de held heeft duizend gezichten. En dat geldt ook voor de personages die onze verhalen bevolken. Duizenden variaties op het thema mens. Dynamische, memorabele en authentieke karakters en plots creëren is geen sinecure. Het is geen kwestie van slimme constructies of goed nadenken. Campbell schrijft: ‘It is not something projected from the brain, but something experienced from the heart.’

OEFENING 2: wilsverlangen Wat is het wilsverlangen van je personage? Wat wil hij, waar verlangt hij naar? Wat zoekt hij? Bijvoorbeeld: liefde, avontuur, erkenning, macht, wijsheid, de waarheid, vrolijkheid, scheppen. Het verlangen richt zich op dat wat aan het begin van het verhaal ontbreekt. >> Schrijf het wilsverlangen


WORKSHOP 

kernachtig op in een paar woorden. Hoe universeler hoe beter.

Blauwdruk De twaalf oerkarakters in storytelling zijn universele blauwdrukken die je zelf tot leven moet zien te brengen. Om erover te kunnen beschikken en erop te variëren moet je als schrijver tappen uit een universele bron, die door Carl Gustav Jung ook wel het collectief onbewuste wordt genoemd. Hier liggen alle herkenbare motieven, beelden en terugkerende levensthema’s opgeslagen. Herkenning en identificatie vormen nu eenmaal het hart van een goed verhaal. Wanneer je eenmaal vertrouwd raakt met de twaalf archetypes, kun je daar eindeloos op variëren en ga je ze overal herkennen, ook in je eigen leven en werk. Beschouw archetypes als karakters die een bepaald basisplot leven, als personificaties van herkenbare en universele drijfveren. Mist jouw karakter arche­ typische trekken, dan kun je er zeker van zijn dat het verhaal blijft rammelen. Dat betekent niet dat je je personages helemaal tot in alle details moeten dichttimmeren. Je hebt schrijfboeken die je aanraden alles tot in de kleinste details in je karakterdossier te schrijven. Van hoe iemand zijn teennagels knipt tot en met de regelmaat van de stoelgang. Ik ben daar niet zo’n voorstander van. Al die informatie kan ook een blok aan je been worden. Je kunt heel goed met een paar penseelstreken een karakter neerzetten. Als je karakter maar van binnenuit wordt benaderd.

OEFENING 3: premisse Welke transformatie moet jouw karakter doormaken? Stel vast waar hij nú staat, maar ook waar hij naartoe moet in je verhaal. Bepaal de beginwaarde voor je personage (bijvoorbeeld: behoefte aan rust, eenzaam, depressief, opgeblazen ego, arm, de weg kwijt, afhankelijk) en de eindwaarde (bijvoorbeeld: ziek, dood, rijk, verliefd, zwan-

ger). Schrijf je beginwaarde en je eindwaarde op: dat is je premisse. >> Schrijf in één zin op van waar naar waar jouw karakter zich ontwikkelt. Voorbeeld: van armoede naar erkenning; of: van rusteloosheid naar scheppende kracht; of: van macht naar eenzaamheid.

Drie niveaus Een geloofwaardig en waarachtig personage creëer je door op drie niveaus tegelijk te werken. Archetype Je bepaalt wat het wezenlijke is van je personage. Wie is dit personage in de kern? Wat is het wilsverlangen? Wat drijft hem of haar? Is dat ‘de liefde beleven’, ‘vrijheid’, ‘macht’? Maak dit verlangen universeel en herkenbaar. Persona Je werkt aan karakterisering. Dat houdt in dat je een optelsom maakt van de belangrijke eigenschappen die jouw personage uniek maken, zoals fysieke kenmerken, manier van praten en kleden, beroep, woonomgeving, werksituatie – voor zover dat van belang is. Dit samen vormt de zogenaamde persona, het masker. Dat is wat de buitenwereld ziet en herkent als dit personage optreedt. Conflict Dit alles gaat hand in hand met ideeën voor de plotontwikkeling. Als je de vinger kunt leggen op de wezenlijke drijfveren van jouw hoofdpersonage, dan heb je je basisplot al in handen, omdat je dan al weet wat de conflicten en dilemma’s zijn waar je karakter mee te maken heeft; hoe zijn verlangen botst met de wereld om hem heen. Hoeveel moeite hij moet doen om in balans te blijven, zijn vervulling te vinden, hoe groot de tegenwerking is, hoe desastreus zijn angst. En of hij er al of niet in slaagt zijn doel te bereiken.

1 2 3

OEFENING 4: conflict Bepaal wie of wat de grootste tegenkrachten zijn. Welke metaforische

draak moet jouw karakter overwinnen? Zit die draak in hem zelf (angst?) of wordt hij gerepresenteerd door anderen? Als iemand erkenning wil, zullen de tegenkrachten (de antagonisten) hem dwarsbomen in dat verlangen en hem laten zien dat hij niets waard is. Het verlangen botst met de wereld om hem heen. Hoe groter de oppositie, hoe groter het gevecht. Aan jou als schrijver te bepalen of het je karakter lukt de tegenstand de baas te worden en wat hij daarvoor moet aankijken, loslaten, veranderen. Het kan goed of slecht aflopen. Als het goed afloopt heb je een dramatische held gecreëerd: hij heeft een transformatie ondergaan. Als het slecht afloopt is het vaak een tragedie, maar soms ook een komedie. >> Schrijf in maximaal 50 woorden op welke tegenkrachten jouw karakter moet aankijken en hoe hij deze al of niet overwint.

Tot slot: welke archetype? Kijk in het overzicht of je het archetype van jouw karakter kunt terugvinden. Is het een karakter dat van begin tot het einde hetzelfde archetype is, of verandert jouw karakter van het ene archetype in het andere? Of is er wellicht sprake van een gelaagd archetype, waarbij er twee drijfveren met elkaar conflicteren?

05 2016 Schrijven Magazine | 41


WORKSHOP

Overzicht: 12 oerkarakters en hun basisplots Oerkarakter 1 Het Onbevangen Kind

Wilsverlangen In het paradijs blijven

Basisplot Iemand wordt verdreven uit het paradijs en probeert het paradijs te behouden of terug te vinden.

2 Het Weeskind

Erkend en gezien worden

Iemand wordt geconfronteerd met eenzaamheid, armoede, ziekte, slachtofferschap, verraad, pesterijen en moet zien te overleven.

3 De Strijder

Winnen en de beste worden

Een moedige persoon brengt alles in stelling om te winnen en de beste te worden.

4 De Voedster

Zorgen en helpen

Een aardige, liefdevolle persoon stelt het welzijn van anderen voorop en levert daarmee een bijdrage aan het welzijn van de wereld.

5 De Gelukzoeker

Een betere of andere wereld of vrijheid Iemand laat een onbevredigende situatie achter zich en begint aan een reis of een avontuur.

6 De Provocateur

Alles moet anders

Iets of iemand wordt geconfronteerd met plotselinge rampspoed of het ineenstorten van de status quo.

7 De Geliefde

Hartstochtelijke liefde of verbinding

Een persoon is (of twee personen zijn) geobsedeerd door het object van verlangen en doen alles om daarmee samen te smelten.

8 De Kunstenaar

Een nieuwe werkelijkheid scheppen

Een persoon moet een manier zien te vinden om zijn creatieve visie of fantasie tot uitdrukking te brengen dan wel vorm te geven.

9 De Koning(in)

Voorspoed en harmonie en handhaven van de orde

Een persoon aanvaardt de leiding over een land of organisatie en moet omgaan met verantwoordelijkheid en macht.

10 De Wijze

De waarheid vinden en inzicht verwerven

Iemand moet een mysterie of een puzzel oplossen.

11 De Magiër

Het onbewuste bewust maken

Iemand biedt zijn hulp aan om een situatie te helen of te transformeren.

12 De Nar

Het leven als licht en vrij ervaren

Iemand zorgt voor verlichting door grappen te maken of te persifleren.

Mieke Bouma is opgeleid in het theatervak, was docent aan de Theaterschool Amsterdam en scenarioschrijver voor toneel, film en televisie. Ze is oprichter en hoofddocent van de Storytelling Academy en begeleidt mensen en organisaties bij het vinden, vertellen van een goed verhaal.

42 | Schrijven Magazine 05 2016

De 12 oerkarakers in storytelling is het vervolg op Storytelling in 12 stappen (inmiddels achtste druk). In het boek worden de twaalf oerkarakters geïntroduceerd aan de hand van bekende verhalen, films, tv-series en persoonlijke verhalen. Een aanrader voor iedereen die Storytelling in 12 stappen gelezen heeft en op zoek is naar een gids om memorabele personages te ontwikkelen. www.atlascontact.nl/auteur/mieke-bouma


Column

Lex Jansen was 12,5 jaar uitgever van De Arbeiderspers In 2014 startte hij zijn eigen bedrijf: www.magonia.nl.

Strijken is ook schrijven Als redacteur heb ik auteurs geregeld gevraagd naar hun ideale schrijfdag. Telkens kreeg ik een ander antwoord. De een schrijft liever ’s ochtends, de ander juist ’s middags. Sommigen krijgen geen pen op papier als de omgeving niet doodstil is, anderen zoeken juist het lawaai van een gezellige dorpskroeg. Maar wat alle auteurs gemeen hebben, is dat ze meer niet dan wel schrijven. Daar dacht ik aan toen ik met Bart in de auto zat. We reden door het bos, het felle zonlicht werd getemperd door het gebladerte; bij de bron aan de kant van de weg schoot een hertje weg, het dichte struweel in. Bart vertelde dat hij soms ’s nachts ineens wist hoe een bepaalde scène geschreven zou moeten worden, maar dat die zekerheid verdween als sneeuw voor de zon op het moment dat hij achter zijn Apple naar een leeg beeld zat te staren. ‘Als ik maar lang genoeg blijf zitten, komt er altijd wel iets, maar vaak heeft dat helemaal niets te maken met de scène die ik zo graag wilde beschrijven.’ Opstaan, koffie zetten, weer gaan zitten. De geschreven zinnen deleten en vervangen door eigenlijk toch weer precies dezelfde zinnen. Even een muziekje opzetten. Nee, toch liever geen Bach. Ach, laat ook maar. Dan maar geen muziek… Ik liet hem praten. Had vergelijkbare monologen ook van anderen gehoord.

Ik parkeerde op een plek waar in de herfst en winter jagers hun auto’s neerzetten. Ik verwisselde mijn veterschoenen voor Nikes, want we zouden samen een stuk gaan rennen. Bart had erover geklaagd dat zijn hoofd zó vol was, dat er niets meer bij kon. Hij kon verbindingen leggen tussen ogenschijnlijk losstaande elementen uit zijn manuscript, maar op het moment dat hij zoiets in woorden wilde vangen, ontglipte het hem. Dat maakte hem kwaad, of verdrietig. Soms zelf wanhopig. ‘En als ik een uur later zonder na te denken sta te strijken, komt de oplossing ineens onder een glad gestreken zakdoek vandaan!’ Wat hem achter de strijkplank overkomt, ervaart hij ook als hij een flink stuk gaat rennen. Daarom heeft hij daar nu een gewoonte van gemaakt. Iedere renpartij levert minimaal één bruikbare gedachte op. Toen ik hem na lezing van zijn manuscript op een inconsequentie wees in het karakter van één van de personages, was hij niet lang stil. ‘Ga je mee?’ vroeg hij. ‘Ik wil even rennen. Straks weet ik de oplossing.’

Maak je schrijfaMbitie waar! Cursusleider: Uitgever Lex Jansen. Met een masterclass door Arthur Japin. Je hebt iets te zeggen. Je wilt schrijven. Jouw verhaal, jouw roman, jouw dichtbundel.

schrijfcursus herfstvakantie Utrecht: 15, 16, 17 oktober + terugkomdag

inschrijven voor 1 oktober: 50 euro korting! Voor meer informatie: www.magonia.nl/cursussen


SCHRIJVERSINTERVIEW

MARC DEURLOO

Ik ontmoet James Worthy bij zijn vaste ontbijtplek in de Negen Straatjes. Relaxte kleding, een ‘hé gozer’ naar alle bekenden en een knuffel bij wijze van groet, kortom: een ras-Amsterdammer. Tien tips van een nuchtere schrijver die niet kan geloven dat hij zijn droombaan nu al heeft bereikt. Door Noreen Kaland

N

a een poosje kletsen kom ik erachter waarom Worthy liever schrijft dan spreekt: ‘O, shit. Nu ga ik stotteren.’ Toch vormt het stotteren geen probleem meer voor hem, ‘het hoort bij mij’. Dan valt zijn oog op een slogan in een meegebrachte Schrijven Magazine: ‘Iedereen kan schrijven. Ja, dat klopt wel ja.’

1

Laat je werk de deur opentrappen

‘Vaak schreef ik gewoon een gastcolumn voor een blad waar ik graag voor wilde schrijven. Over het schrijven van zo’n column deed ik dan echt een dag. Zo ben ik vrijwel altijd aan werk gekomen. Je moet eerst zorgen dat de deur op een kier staat en dan moet je de deur opentrappen met je werk.’

Leven, liefde, schrijven

Tien tips van columnist James Worthy 44 | Schrijven Magazine 05 2016

2

Rappen zonder beat

‘Ik kwam bij TopNotch (platenlabel, red.) terecht omdat de baas mijn columns bij de website State had gelezen. Ik werkte niet zozeer bij TopNotch, maar ze stonden achter mij. Ze zagen een rauwe creativiteit in mijn werk, in feite zagen ze een rapper zonder beat. De liefde die rappers voor taal hebben, mis ik bij veel schrijvers. Dat


SCHRIJVERSINTERVIEW

plezier. Dat baanbrekende. Dat jezelf boven alle regeltjes plaatsen.’

3

Wat mooi is, is waar

‘Als ik schrijf houd ik nergens rekening mee. Misschien zou ik dat wel vaker moeten doen, maar als ik aan het schrijven ben heb ik geen familie of vrienden. Dan ben ik alleen. Een vlieg op de muur. En zo kijk ik dan naar de wereld met een absorberende blik. In feite adopteer ik de levens en gevoelens van iedereen die ik zie. En natuurlijk krijg ik soms een boze blik van mijn vrouw of moeder, maar dan zeg ik wat ik altijd zeg: als ik schrijf heb ik niets met de echte wereld of met de waarheid te maken. De waarheid is een obstakel voor de fantasie. Als ik schrijf telt maar één ding: wat mooi is, is waar.’

4

Als de schrijver gelukkig is, is de lezer dat ook

‘Vroeger was mijn hoofddoel mijn lezers vermaken, en daar is niets mis mee hoor. Ik werd er alleen zelf niet beter van. Natuurlijk houd ik nog steeds rekening met mijn lezers, maar meer in de zin van: ik moet vandaag weer op mijn best zijn. Vroeger wilde ik de lezer gelukkig maken, maar nu weet ik dat dat vanzelf gebeurt als de schrijver gelukkig is.’

5

Originaliteit is niet reëel

‘Misschien had ik heel in het begin, toen ik twintig was of zo, de ambitie om origineel gevonden te worden. Ik heb mijn geforceerde zoektocht naar hipheid en frisheid snel gestaakt. Het is niet meer mijn doel om iets te doen wat nog nooit gedaan is. We doen allemaal iemand na. Constant. Ik leef zoals mijn ouders leven, en als ik op de tennisbaan sta, probeer ik te tennissen als Federer. Dat is misschien wel gewoon wat het leven is. Geboren worden, alles kopiëren, en sterven. Wat de zin van het schrijven dan is? Gewoon, liefde.’

6

Maak dingen niet moeilijker, alleen mooier

‘Ik maak dingen eigenlijk nooit moeilijker dan ze zijn, alleen mooier. Dat is deels de aantrekkingskracht van mijn werken. Ik heb geen Nederlands gestudeerd. In feite ben ik gewoon een simpele jongen die iedere dag het leven probeert te begrijpen. Ik ben niet hoogdravend en ik ben nooit op zeilkamp geweest.’

James Worthy werd in 1980 in Amsterdam geboren als James Pugh. Hij heeft een Britse vader en een Nederlandse moeder. Zijn achternaam was vaak het doelwit van grappen, waarop hij besloot hem te veranderen in James Worthy, naar een Amerikaanse basketballer. Hij schreef columns voor een grote diversiteit aan bladen en kranten, waaronder Mama & Family, Metro en nu Het Parool. Ook schreef hij een aantal boeken, waaronder James Worthy en Zwarte Sylvester. Eind mei kwam zijn nieuwste boek uit, Mottenballen voor de ziel, een dikke bundel met zijn beste columns.

7

Gebruik social media slim

‘Ik gebruik Twitter en Facebook nu alleen nog om columns op te posten. Dat is heel fijn. Mijn columns zitten nooit achter een betaalmuur, dat wil ik niet. Vroeger zat ik constant op Twitter en Facebook. Dat was een groot probleem. Begrijp me niet verkeerd, ik heb er veel aan gehad hoor. Dankzij Twitter heb ik ooit de interesse van diverse uitgeverijen gewekt. Ik had toen al zo’n 12.000 volgers. Maar als je de hele tijd op Twitter en Facebook bezig bent, betekent het dat je minder tijd steekt in het daadwerkelijk schrijven van een boek.’

8

Schrijf met liefde

‘Ik schrijf automatisch met liefde. Als ik mijn laptop openklap en de juiste muziek opzet, komt het vanzelf. Het is net als koken. Ik kan proeven of mijn vrouw zonder of met liefde heeft gekookt. Als je zonder liefde schrijft, lees je dat. Hoe ik liefde in mijn schrijven verwerk? Ik heb nooit haast, ik neem de tijd. Voor iedere column maak ik minimaal vier uur vrij. Liefde is: de tijd nemen. En dat is soms best lastig in een wereld vol deadlines.’

9

Humor is waardevol

‘Mijn vrouw zegt af en toe: “James, het is weer tijd voor een vrolijke column.” Soms zit ik echt vast in de wereldproblematiek. Dan wil ik alles pogen te begrijpen. Tevergeefs. En dan duwt mijn vrouw mij dus de vrolij-

ke kant op. Dan ga ik voor heel even terug naar mijn vermaakdagen en ben ik weer even de clown. Dan schrijf ik een column over de belachelijke teksten die op mannenzwembroeken staan. Humor is niet meer zo heel belangrijk voor mij, maar ik hecht er nog wel veel waarde aan. Het is echt een vak.’

10

Columnist als opiniemaker

‘Als je een column in grote kranten hebt, moet je soms wel je stem gebruiken. Dat is simpelweg je taak. Ik vind opiniemaker een verschrikkelijk woord, maar het lijkt me vanzelfsprekend dat een columnist de maatschappelijke meningsvorming enigermate beïnvloedt. Ik moet de mensen soms wakker schudden, maar ik weet niet of ik ze echt kan veranderen. Ik wil ze gewoon weer wat vermenselijken.’

05 2016 Schrijven Magazine | 45


commercieel katern

En dan nu:

Uitgeven! Pumbo 47 Brave New Books

48

Boekscout 49 Boekengilde 50 Drukwerkconsultancy 51 Uitgeverij U2pi BV

52

BookPresso. 53 MyBestsellers 54 Ezbook 55

46 | Schrijven Magazine 05 2016


commercieel katern

en er ev he itg be U en g ei

‘Zelf uitgeven heeft het verdomhoekje definitief verlaten.’

1

Wat is het onderscheidende van jullie aanbod? Wij werken niet met contracten of royalties. Alle winst die overblijft na een verkoop is voor de auteur en hij of zij kan op ieder moment besluiten het boek ergens anders onder te brengen. Bovendien kun je bij ons terecht voor alles wat met het uitgeven van boeken te maken heeft. Van het drukken van één exemplaar tot het drukken van grote oplagen; van uitgeef- en distributieadvies tot het programmeren van koppelingen en zelfs volledige websites. Wij controleren alle bestanden handmatig en geven persoonlijk advies om de kwaliteit te kunnen waarborgen. Dat onze klanten dit waarderen, zien we terug in de reviews: gemiddeld worden we beoordeeld met een 9,6!

2

Wat is het grootste misverstand rond uitgeven in eigen beheer? Dat de kwaliteit van zelf gepubliceerde boeken onderdoet voor die van boeken van een uitgeverij. Dit heb je namelijk volledig zelf in de hand. De boeken die bij een grote uitgeverij binnenkomen, zijn ook niet meteen perfect; ook daar wordt aan gesleuteld door redacteurs en vormgevers. Voor zelf uitgegeven boeken is dat niet anders. Als je de hulp van professionals inschakelt, kun je hetzelfde resultaat bereiken. Ook bestaat de misvatting dat het lastig is om je boek zelf te promoten, terwijl dat met de online mogelijkheden die vandaag de dag voorhanden zijn ontzettend meevalt.

3

‘De kwaliteit van zelf gepubliceerde boeken wordt steeds hoger.’

Welke tips hebben jullie voor auteurs? Wat we auteurs in ieder geval willen meegeven, is dat ze moeten uitkijken voor ‘slechte uitgevers’. Wekelijks horen we van auteurs dat ze zijn benadeeld of opgelicht door uitgeverijen die er niet zulke nette gewoonten op nahouden. Ook daarover is trouwens een uitgebreid artikel verschenen op onze blog. In dit artikel kun je precies lezen waar je op moet letten bij een gesprek met een uitgever. Tot slot misschien nog wel de belangrijkste tip: doen! Als je ergens in gelooft en erin investeert, is alles mogelijk.

Yordy Spoor is mede­ oprichter van Pumbo.nl, het grootste self-publishing platform van Nederland. Op dit platform is onlangs een boek uitgeven gids verschenen, waarin je de fijne kneepjes van het uitgeefvak leert. Deze gids is online gratis te lezen en staat boordevol tips over uitgeven. Zie: www.pumbo.nl/ boek-uitgeven/ complete-gids

05 2016 Schrijven Magazine | 47


commercieel katern

en er ev he itg be U en g ei

‘Zelf een boek uitgeven is als het starten van een bedrijf’

1 Ivo Haank (30) is de projectmanager van Brave New Books, het grootste self-publishingplatform van de Benelux. Bij Brave New Books kunnen auteurs hun eigen boek uploaden en uitgeven via alle online en offline boekhandels van Nederland en België. Indien gewenst kunnen auteurs gebruik maken van ondersteuning op het gebied van redactie en/of vormgeving. Brave New Books is een samenwerking tussen Singel Uitgeverijen, MijnBestseller en bol.com. www.bravenewbooks.nl

Wat is het grootste misverstand rond uitgeven in eigen beheer? ‘Dat zelf uitgegeven boeken altijd afgewezen manuscripten van traditionele uitgeverijen zijn. Het merendeel van onze auteurs is het avontuurlijke type en wil graag de touwtjes helemaal in eigen hand hebben.’

2

48 | Schrijven Magazine 05 2016

Welke tips hebben jullie voor auteurs? ‘Wanneer je boek klaar is en je gaat het zelf uitgeven, moet je je realiseren dat je niet langer alleen schrijver bent, maar óók uitgever. Dat is een heel ander vak. Zie het uitgeven van een boek als het starten van een bedrijf en jij bent zelf de directeur,

kunnen onze auteurs gebruik maken van de laagste boekhandelsmarge bij bol.com.’ de marketingmanager én de administratief medewerker. Daarnaast denken veel auteurs dat een goed boek uiteindelijk vanzelf zal verkopen, maar helaas is dit niet het geval. Lezers kunnen niet een boek kopen waarvan ze het bestaan niet weten. Het is daarom van belang dat er een goed marketingplan is – een plan dat verder rijkt dan tweets rondsturen in de strekking van: ‘Ik heb een boek geschreven en ik wil dat jullie het kopen.’ Bedenk: wat is de doelgroep, hoe bereik je die en waarom zal dit boek hun leven verrijken?’

4

Hoeveel boeken produceren jullie per jaar? ‘Onze auteurs zouden het niet prettig vinden wanneer ik hun verkoopgegevens openbaar. Ik kan wel zeggen dat zowel het aantal gepubliceerde titels, als de gemiddelde aantal verkochte exemplaren per titel stijgen. Dat betekent dat niet alleen meer auteurs kiezen om hun eigen boek uit te geven, maar dat óók meer lezers zelf uitgegeven boeken een kans geven.’

3

Wat merken auteurs van de connectie met Bol.com? ‘Door onze partnerschap met bol.com

‘Onze auteurs zijn het avontuurlijke type.’


commercieel katern e en rn ev de r itg o e U e mgev t jd i bi u

‘Ieder manuscript wordt door ons bekeken, van biografieën tot marketingboeken!’

1

Wat is het onderscheidende van Boekscout als uitgeverij? ‘Wat ons uniek maakt, is dat we met name debuterende auteurs een kans geven om een boek uit te geven. Ons concept houdt in dat iedereen zijn manuscript mag aandragen en dat ieder manuscript wordt bekeken en beoordeeld. Aan de hand daarvan wordt bepaald of we het wel of niet gaan uitgeven. Het is bijvoorbeeld bekend dat debutanten haast geen kans hebben bij traditionele uitgeverijen. Vanwege de opbouw van voorraden durven zij dat risico niet te nemen. Bij ons is er geen genre dat we de afgelopen jaren niet hebben uitgegeven. Wij dragen de volledige financiële verantwoordelijkheid om het de auteur

mogelijk te maken kosteloos z’n boek op de markt te brengen. Dankzij ons concept kunnen we relevante boeken uitgeven, ook voor een kleinere markt.’

2

Wat is het grootste misverstand waar jullie tegenaan lopen? ‘Er bestaat een groot misverstand over hoe de uitgeefbranche eruitziet en hoe het bij ons werkt. Er zijn drie soorten spelers in de boekenwereld: uitgeverijen, eigen beheer en self-publishingbureaus. Boekscout is een moderne uitgeverij. Het wezenlijke verschil tussen traditionele en moderne uitgeverijen zit in de voorraad. Dankzij onze printing-on-demandtechniek wordt onze voorraad niet afgebouwd, maar

‘We zijn onder de indruk over de kwaliteit die we binnenkrijgen.’

bouwen we juist een voorraad van verkochte boeken op. Omdat wij zo een kleiner risico lopen, is de kans aanzienlijk groter dat we jouw boek kunnen uitgeven. En daar zijn, in tegenstelling tot uitgeven in eigen beheer, geen kosten aan verbonden. Het enige wat wij vragen is commitment en ambassadeurschap wanneer wij een samenwerking met de auteur aangaan.’

3

Welke tips hebben jullie voor auteurs? ‘Wees niet bang om je boek in te sturen. We zijn vaak onder de indruk van de kwaliteit van de boeken die we binnenkrijgen, zowel bij de jeugd als bij de volwassenen. Dat mensen twijfelen of hun boek wel goed genoeg is, is dus vaak helemaal niet nodig! We willen auteurs daarom alleen maar uitdagen om door te gaan en hun boek in te sturen. Laat het ons lezen en verbaas ons!’

Met Boekscout waait er een frisse wind door de uitgeverswereld. Het bedrijf werd opgericht in 2006 door Lars Meiners met het idee dat iedere auteur een kans verdient om zijn boek uit te geven. Directeur Erwin de Haan en bedrijfsleider Tamar Koppel staan vol achter dit idee. Naast Boekscout vormt Boekscout YO! de enige boekenuitgever voor kinderen. Auteurs bij Boekscout worden persoonlijk begeleid en uitgenodigd voor een van de wekelijkse auteursbijeenkomsten om kennis te maken met het team, andere auteurs en bedrijfshond Puck. Grijp jij de kans om je boek uit te geven? Kijk op www.boekscout.nl of www.boekscout-yo.nl.

05 2016 Schrijven Magazine | 49


commercieel katern

en er ev he itg be U en g ei

‘Ons doel? Dat jij een boek in handen houdt waar je écht trots op bent!’

1 Bij BoekenGilde, een initiatief van Peter Hendriks van Gildeprint, kun je terecht voor begeleiding bij het uitgeven in eigen beheer. Zit je nog in de schrijffase? Dan helpen we je toe te werken naar een afgerond manuscript. Hulp nodig bij de vormgeving? Wij maken van jouw boek een blikvanger, zowel de cover als het binnenwerk. Een drukker nodig? In onze eigen drukkerij produceren we met de grootste zorg jouw boek. Kom gerust een kijkje nemen, als we ermee bezig zijn! Zodra je boek gedrukt is, zorgen we ervoor dat deze onder de aandacht wordt gebracht bij de lezer. www.boekengilde.nl

Wat is het grootste misverstand rond uitgeven in eigen beheer? ‘Er wordt vaak neergekeken op boeken die in eigen beheer worden uitgegeven. Blijkbaar heeft een uitgever er geen brood in gezien. Zo onwaar! Steeds meer auteurs, ervaren én debuterend, kiezen er bewust voor om in eigen beheer uit te geven. Juist omdat ze een eigen boodschap over willen brengen. Niet gestuurd door een uitgever, maar vanuit een droom en visie!’

2

p.hendriks@boekengilde.nl tel: 053 3032 00

50 | Schrijven Magazine 05 2016

Wat zijn jullie best lopende titels? Zit daar een lijn in? ‘De best lopende titels zijn de boeken met een heldere lezersbelofte en doelgroep. Hoe meer je je als lezer aangesproken voelt, hoe eerder je geneigd bent het boek te kopen. Als auteur moet je durven kiezen!’

3

Welke druktechnische zaken vinden auteurs het moeilijkst? ‘Vaak hebben auteurs een bepaald beeld in hun hoofd van hoe het boek eruit moet zien. Of ze zitten met een krap budget. Wij helpen ze om vanuit de

lezersbril te kijken. Hoe wil jij dat jouw lezer het boek gaat ervaren? Gebruik dat als uitgangspunt! Hierdoor maak je soms andere productiekeuzes, dan je van tevoren had gedacht. Of de oplage is lager dan je had gehoopt. Het resultaat is wel, dat je een boek in handen houdt waar je écht trots op bent! De kroon op je harde werk!’

4

Hoe ondersteunen jullie de promotie van boeken? ‘Om je boek te promoten is het belangrijk dat het op de juiste plekken ligt. BoekenGilde meldt het boek aan bij NBD Biblion en het CB. We richten verkoopkana-

len in, zoals op Bol.com en onze BoekenGilde-boekenshop. Daarnaast moet het boek onder de aandacht worden gebracht bij de doelgroep. We stellen samen met de auteur een boekmarketingplan op en werken middelen uit die direct ingezet kunnen worden bij de boekpromotie.’

5

Wat is het onderscheidende van jullie aanbod? ‘Alles wat we doen, doen we vanuit onze passie voor boeken! Niets zo mooi als een auteur te begeleiden in de schrijffase, tijdens het drukproces én in de spannende uitgeeffase. Kwaliteit en zorgvuldigheid staan centraal, bij elke stap. Als schrijver zou je – na zoveel werk - met minder geen genoegen moeten nemen, toch?’

‘Kijk eens door de ogen van je lezer!’


commercieel katern

en er ev he itg be U en g ei

‘Onze kracht? Een persoonlijke aanpak binnen een strak budget’

baat bij. Hij of zij kan steunen op een team van betrouwbare specialisten die goed op elkaar zijn ingespeeld.’

1

Waarin onderscheidt Drukwerkconsultancy zich van de concurrentie? ‘Een persoonlijke aanpak binnen een strak budget, dat is onze kracht. Al sinds 2008 verzorgen wij dagelijks boekproducties. Drukwerkconsultancy bestaat uit een vast team van ervaren medewerkers. We werken met vaste partners, met wie we inmiddels kunnen lezen en schrijven. Deze bedrijven zijn ISO-gecertificeerd en drukken ook volgens vaste (ISO-)normen. De complete productie van het boekwerk vindt hier plaats. Ook het samenwerkingstraject met onze leveranciers is gestandaardiseerd, door middel van

contracten, prijsafspraken en controlefasen.’

2

Jullie werken o.a. samen met Paris Books van Geert Kimpen. Wat is het voordeel daarvan voor de auteurs? ‘Drukwerk begeleiden is een tijdrovende en specialistische klus. Niet iets wat je er maar even bij doet. Door met ons samen te werken, kan Paris Books zich volledig richten op het begeleiden van de auteurs en het opzetten van de marketing. Laat de drukwerkbegeleiding maar aan ons over, dan doet iedereen waar hij goed in is. Natuurlijk heeft een auteur daar

‘Al sinds 2008 verzorgen we dagelijks boekproducties.’

3

Waar herken je een slecht gedrukt boek aan? ‘Bij een slecht gedrukt boek is bijvoorbeeld de zwarting niet constant en goed. Zoiets gebeurt eigenlijk niet als je gestandaardiseerd met moderne drukpersen werkt, iets wat al onze partners doen. Maar het gaat bij goed drukwerk ook om andere zaken, vind ik. Het hele boek moet in evenwicht zijn: het bindwerk moet netjes zijn, de schutbladen moeten netjes geplakt zijn, er moet een balans zijn tussen de papiersoort en het omslag. Het geheel moet prettig aanvoelen. Daarom werken we met drukkerijen die zelf het bindwerk doen. Ze leveren een compleet eindproduct af, waar wij de volle verantwoording voor kunnen nemen. We leveren al onze producten met kwaliteits­ garantie!’

4

Wat zouden auteurs moeten weten van papierspecificaties, etcetera? ‘Auteurs moeten vooral weten wat het gevoel en de uitstraling van hun boek moeten zijn. En vaak weten ze dat heel aardig. Wij helpen met de invulling van de rest. Het verzorgen van boekproducties is nou juist onze specialiteit. Maak daar dan ook gebruik van!’

Na een jarenlange carrière in de grafische sector begon Jeroen Boereboom in 2008 voor zichzelf. Zijn bedrijf Drukwerkconsultancy is gespecialiseerd in het verzorgen van boekproducties. Inmiddels beschikt Boereboom over een vast team van drie medewerkers. Daarnaast maakt hij gebruik van een zorgvuldig geselecteerd netwerk van specialisten. drukwerkconsultancy.nl

05 2016 Schrijven Magazine | 51


commercieel katern e en rn ev de r itg o e U e mgev t jd i bi u PAULO ALEXANDRE DOS SANTOS FONSECA

‘Uitgeven waarbij de auteur zich het prettigst voelt’

JouwBoek.nl is de website van Uitgeverij U2pi BV in Den Haag. Jeroen van der Starre, directeur-eigenaar, is opgegroeid in een grafisch familiebedrijf. In de loop der jaren was hij hoofdredacteur en manager van diverse media, soms op vrijwillige basis. JouwBoek.nl zag het daglicht in 2004, toen nog als onderdeel van het familiebedrijf. Deze activiteit nam zo’n vlucht dat het in 2009 een zelfstandige uitgeverij werd, waar hij sindsdien aan het roer staat en een creatief team aanstuurt. Dé Hogeweg, docent aan het Schrijversacademie, is hoofdredacteur bij de uitgeverij. Carolina van Nassaustraat 161 – 2595 SX – Den Haag www.jouwboek.nl info@jouwboek.nl 070-3872770

1

Wat is het onderscheidende van jullie aanbod? ‘Vooral het persoonlijke contact maakt dat auteurs zich bij ons thuis voelen. Bij collega-uitgevers wordt vaak alleen via email gewerkt of zijn er maar een paar contactmomenten. Onze auteurs weten dat ze altijd even binnen kunnen lopen of bellen om over de voortgang van hun boek te praten.’

2

52 | Schrijven Magazine 05 2016

Wat zijn bij jullie de best lopende titels en zit daar een lijn in? ‘In 2011 wonnen wij met Rita’s Diner Idee de Gourmand Cookbook Award: Best Easy Recipe Cookbook in the World. Dit boek met 52 eenvoudig te bereiden diners is nog steeds razend populair onder lezers die een leuk diner op tafel willen zetten en dan toch niet al te lang in de keuken hoeven te staan. Dit jaar wonnen we weer een Gourmand Award, ditmaal met een wijnboek. Natuurlijk hopen

we dat die ook nog jaren zo goed zal gaan verkopen.’

3

Wanneer raden jullie eigen beheer aan, wanneer uitgave van U2pi en wanneer de combinatie van de twee? ‘Het gaat er bij ons om dat een boek wordt uitgegeven op de manier waarbij de auteur zich het prettigst voelt. Bij eigen beheer bepaalt de auteur alles zelf en houdt onze rol op bij het afleveren van de bestelde boeken. Als wij op de traditionele manier een boek uitgeven, is het voor ons belangrijk dat we met de auteur door één deur kunnen. Daarom is dat persoonlijke contact zo belangrijk. Het gevoel moet aan beide kanten goed zijn. Wij bieden de auteur

ook de mogelijkheid om mee te investeren in de uitgeefkosten. Daardoor krijgt hij/zij veel meer zeggenschap in het uitgeefproces. Dit kun je zien als een combinatie van eigen beheer en een traditionele, professionele uitgave. Uiteraard hebben wij in beide gevallen onze selectiecriteria. Het is niet zo dat we alles zomaar op de markt brengen, zoals je dat bij bepaalde online uitgeefplatforms ziet.’

4

Welke diensten kunnen auteurs bij jullie inkopen? ‘Wij bieden alle diensten aan die nodig zijn om een boek op de markt te brengen, van redactie tot en met verkoop en promotie.’

‘Het gevoel moet aan beide kanten goed zijn.’


commercieel katern e en rn ev de r itg o e U e mgev t jd i bi u

‘Je eigen boek schrijven, drukken en uitgeven. Eenvoudig en gratis’

1

Wat is het onderscheidende van jullie aanbod? ‘Mijnbestseller.nl stelt iedereen in staat om eenvoudig, snel en kosteloos een boek en/of e-boek uit te geven. In een aantal eenvoudige stappen kun je jouw boek publiceren, waarbij ons platform je volledig ondersteunt. Je bepaalt zelf de verkoopkanalen en de verkoopprijs. De marges voor de auteur zijn hoog, de kosten om zelf boeken aan te schaffen zijn laag en al vanaf 3 exemplaren bieden we aantrekkelijke volumekortingen. De auteur beschikt over een geavanceerd dashboard, waar alle verkopen worden bijgehouden en allerlei selecties op kunnen worden gedaan. Maandelijks betalen we de auteurs.’

2

Wat is het grootste misverstand rond uitgeven in eigen beheer? ‘Uitgeven in eigen beheer wordt nog wel

eens als een zwaktebod gezien, dat de schrijver ‘niet goed genoeg’ zou zijn om via een traditionele uitgever te worden uitgegeven. Niets is echter minder waar. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld is dat volledig anders en wordt uitgeven in eigen beheer als cool gezien. Ter illustratie: de verkopen van zelf uitgegeven e-boeken in de VS overstijgen de verkopen van alle traditionele uitgevers! In Nederland heeft Paulien Cornelisse haar boek De verwarde cavia zelf uitgegeven en met succes: wekenlang heeft ze bovenaan de Bestseller 60 lijst gestaan. Meerdere topauteurs volgen haar inmiddels.

3

Je kunt bij jullie kosteloos starten met uitgeven in eigen beheer. Nemen jullie alle boeken aan? Of selecteren jullie? ‘Iedere auteur is welkom bij ons. Wij bepalen niet

of iets wel of niet goed is. Zie het maar als YouTube: die gaat ook niet ieder filmpje vooraf controleren. De klanten mogen zich over de kwaliteit uitspreken.’

4

Hoe ondersteunen jullie de promotie van boeken? ‘We bieden een scala aan promotiemogelijkheden. Naast de logische verkoopkanalen, zoals de boekhandels, bol.com en onze eigen webshop, bieden we ook verkoop via nieuwe kanalen. Denk bijvoorbeeld aan social media zoals Facebook, LinkedIn, Instagram etc. We bieden hiervoor kosteloos sell buttons (koopknop), widgets (mini websites) in diverse maten en een aan te passen verkooppagina. Daarbovenop bieden we kosteloos een persbericht, een webpagina voor de auteur en tips om in de boekhandel te komen en meer!’

‘Verkopen via onze webshop, boekhandels, je eigen website en social media.’

Een boek geef je uit bij Mijnbestseller.nl, meer dan 10.000 auteurs gingen je voor. En naar tevredenheid. Of je nu een roman, thriller, kookboek of familieboek wilt uitgeven, wij bieden je de mogelijkheid. Ook wanneer je alleen zelf de boeken wilt afnemen. Wij zijn een jong en enthousiast team dat jou ondersteunt bij de publicatie, promotie en verkoop van je boek. Actie: publiceer je boek voor 1 november bij mijnbestseller.nl en ontvang een gratis exemplaar! Zie voor de voorwaarden www.mijnbestseller.nl.

05 2016 Schrijven Magazine | 53


commercieel katern

en er ev he itg be U en g ei

TIP

Maak vandaag uw boek op so.nl www.bookpres en ontvang

TING KOR 10% code tie ac de met ’. ‘schrijven2016 Geldig t/m 31-12-‘16

‘Iedereen kan een boek maken.’

1 Op de website van BookPresso kan iedereen zonder kennis van vormgeving of drukwerk, zelf een boek maken. Ontwerp zelf een pakkende cover en upload een PDF-bestand van je binnenwerk. Daarna ontvang je binnen 10 dagen je eigen hardcover of softcover boeken thuis. Dit kan al vanaf oplage 1! Het team van BookPresso bundelt ervaring uit het drukkersvak en grafische vormgeving samen in de ‘BookPresso-Machine’, zodat het voor iedereen mogelijk is geworden om zelf een boek uit te geven.

54 | Schrijven Magazine 05 2016

Wat is het onderscheidende van jullie aanbod? ‘Voordat BookPresso bestond, was het niet mogelijk om binnen een paar muisklikken een professioneel boek te laten drukken. Tenminste, niet zonder ingewikkelde software te hoeven downloaden of een cursus grafische vormgeving te moeten hebben gevolgd. Een boek geschikt maken voor drukwerk is technisch ingewikkeld en duur. Wij hebben dat omgetoverd naar een klantvriendelijke website-app, waarmee iedereen een boek kan maken. Hierdoor is de technische en financiële drempel voor een grote groep uitgevers-in-eigenbeheer weggehaald.’

2

Wat is het grootste misverstand rond uitgeven in eigen beheer? ‘Dat uitgeven in eigen beheer alleen voor mensen bedoeld is, die al beroemd zijn. Of dat het alleen voor de ‘happy few’ bedoeld is, omdat het duur zou zijn. Wij vinden dat we met BookPresso hebben bewezen, dat iedereen een boek kan maken. Dus er komen geen dure vormgevers of ingewikkelde drukkerijen tussen te zitten. Hierdoor is het voor iedereen mogelijk geworden om zijn eigen boek op de markt te brengen. Ook voor kleine oplagen.’

3

Wat is softcover, wat is hardcover en wanneer kies je voor wat? ‘Wij adviseren om voor hardcover te kiezen als het boek bijvoorbeeld voor een langere periode goed bewaard moet blijven. Denk bijvoorbeeld aan een jubileumboek of een kookboek. Ook moet je de doelgroep in het achterhoofd houden: is het een kinderboek, dan moet het boek wel stevig zijn. Anders is het snel kapot. Softcover boeken lenen zich uitstekend voor boeken die voornamelijk uit tekst bestaan. Deze neem je gemakkelijk mee op reis, zodat je onderweg verder kunt lezen. Ook voor boeken met een tijdelijk karakter, zoals lesboeken, volstaat een softcover uitvoering. Daarnaast speelt budget natuurlijk ook een factor. Een softcover boek is doorgaans goedkoper dan een luxere hardcover variant.’

‘Maak met de BookPresso-machine online je eigen meesterwerk.’


commercieel katern

en er ev he itg be U en g ei

‘Wie schrijft, die blijft’

De beste uitgever ben je zelf

J

e bent zelf je beste uitgever’, zegt Barbara de Jong, Marketing Manager van EZbook.nl, Nederlands grootste website voor self publishing die je in staat stelt je eigen boek (op papier) uit te geven. Sinds 2009 ondersteunen wij jong en oud literair talent bij de feitelijke totstandkoming van hun eigen boek. Bij EZbook.nl worden ongeveer 500 unieke titels per maand gedrukt. Soms in een oplage van 1, soms van enkele honderden. Het is vooral

de makkelijke manier waarop je jouw eigen boek kunt laten afdrukken Door slimme software kan je op de website alles zelf regelen: de vormgeving, het omslag, de oplage. Wie hulp nodig heeft met bijvoorbeeld ISBN-nummers aanvragen, opmaak of redactionele begeleiding kan die via onze gratis klantenservice krijgen. En na enkele dagen ligt er dan een echt boek op de mat. Los van zakelijke uitgaven, zijn er veel dichters die een bundel bij

‘Maak je gedachten tastbaar in boekvorm’

EZbook.nl uitgeven. Er zijn schrijvers van kinderboeken en mensen die hun levensverhaal op papier zetten. Sommigen doen dat voor hun naaste omgeving, anderen mikken op een groter publiek.

Exclusief aanbod voor de lezers van Schrijvenonline: Maak nu kennis met EZbook, in de maanden september en oktober 50% korting op onze toch al scherpe prijzen. Bel 035-8880652 voor het bestellen en vermeld de kortingscode: SOL9-10.

05 2016 Schrijven Magazine | 55


OUDE MEESTERS

Schrijfles van de Brontës

In 2016 is het tweehonderd jaar geleden dat Charlotte Brontë, schrijfster van Jane Eyre, werd geboren. Wat kunnen we nog leren van Emily en Charlotte Brontë? Door Kathy Mathys

E

r zijn weinig literaire families die zo tot de verbeelding spreken als die van de zussen Brontë. Aan de keukentafel van hun ouderlijke huis schreven de negentiende-eeuwse zussen hun meesterwerken. Anne, Emily en Charlotte groeiden samen met hun broer Branwell op in Haworth, Yorkshire. Hun moeder stierf op jonge leeftijd, hun vader was dominee. Haworth was een mistroostig stadje vlak bij de Yorkshire Moors, die een grote rol spelen in de verhalen van de zussen. Jane Eyre en Villette van Charlotte worden nog vaak gelezen, net als Woeste hoogten van Emily en Agnes Grey van Anne, maar kunnen we nog iets leren van deze iconen uit de Victoriaanse literatuur? Ik herlas Jane Eyre en Woeste hoogten en verzamelde deze schrijftips:

56 | Schrijven Magazine 05 2016

Woeste hoogten: Stel niet uit Met meer dan vierhonderd bladzijden is dit een vuistdikke roman. Toch neemt Emily Brontë geen lange aanloop. Op de eerste bladzijden gonst het van de vragen en mysteriën. Wie is toch die norse man, de eigenaar van het huis hoog op de heide? Wie is Catherine? Wat hebben de twee met elkaar? Wat voor huishouden bestiert Heathcliff? Dit alles vraagt ene meneer Lockwood zich af op de eerste bladzijden van het boek. Hij komt terecht in het huis van Heathcliff, het getormenteerde hoofdpersonage dat verliefd wordt op Catherine Earnshaw. De lezer wordt net zo nieuwsgierig als hij.

Gebruik sfeerverhogende details Emily Brontë is meesterlijk wanneer het aankomt op details. Ze heeft het meteen over naargeestige honden, duister weer, de donkere keuken. Die details zijn niet willekeurig. Ze schetsen de omgeving, zetten de toon en ze verhogen de spanning.

Vertoon wanneer het verhaal daarom vraagt Het schrijversdogma Show, don’t tell kom je in haast elk schrijfboek tegen. Negentiende-eeuwse schrijvers waren nochtans echte vertellers. Vertonen is typisch iets van onze tijd, waarin we filmscènes gewend zijn. Emily Brontë laat haar verhaal vertellen door de dienstmeid van Heathcliff. Die doet het verleden uit de doeken aan meneer Lockwood. Je kunt deze aanpak uitproberen, al is het meer iets van de negentiende-eeuwse literatuur, waarin verteller en luisteraar samen bij het haardvuur aanschoven. Sowieso kan je op belangrijke dramatische momenten beter vertonen. Dat doet ook Emily Brontë, bijvoorbeeld wanneer Heathcliff en Hindley voor het eerst met elkaar botsen. Dan lezen we verhitte dialogen en beleven we alles zoals in een film.

Schep bruisende karakters met een groot verlangen Waarom zijn de hoofdpersonages zo beklijvend? Ze zijn levendig, hebben hun eigenaardigheden en zwakheden. En bovenal: ze worden gedreven door


OUDE MEESTERS 

Jane Eyre: Wees niet bang voor confrontaties dat ene grote verlangen. Alles willen ze doen om dit verlangen te vervullen. Desnoods bekopen ze het met de dood.

Besteed aandacht aan de omgeving Wie meer wil weten over de wisselwerking tussen personage en landschap mag deze roman niet missen. Heathcliff en Catherine lijken ontsproten aan de heide waar hun liefde zich voltrekt. Je kan je dit verhaal niet voorstellen in een ander decor. Er viel weinig te beleven in Haworth. Emily Brontë ging urenlang wandelen op de heide. Ze was slechts vertrouwd met één decor en dat leerde ze zo goed kennen dat het schittert op elke bladzijde van haar enige roman.

Wees niet bang voor de stilte Vraag lezers naar hun ervaring van deze roman en ze zullen het hebben over de romantische passages, de hevig oplopende emoties. Toch bevat Woeste hoogten veel stiltes. Aan tafel wordt er bijvoorbeeld weinig of niet gesproken. Des te spannender wordt het daardoor; de schrijfster laat zien dat het er in het huishouden van Heathcliff niet gezellig aan toe gaat. De stilte galmt na.

Schrijf een wraakverhaal Emily Brontë wordt om velerlei redenen geprezen. Dat Woeste hoogten een klassieker is, heeft onder meer te maken met de stevige plot. Dit is een verhaal waarin de geschiedenis zich herhaalt, op een net iets andere manier. Het is fascinerend om te zien hoe de schrijfster haar roman opbouwt. In wezen is dit een wraakverhaal en vormt dit boek verplicht leesvoer voor iedereen die wil schrijven over deze grote, donkere emotie.

Jane Eyre is eenzaam, ze voelt zich vaak mis begrepen, houdt niet van groepen. Toch is dit een boek dat vol staat met confrontaties. De ruzies zijn intens, ze zorgen ervoor dat er altijd iets op het spel staat.

verdriet: ze weet het allemaal weer te geven. Brontës Jane Eyre en, meer nog, Villette, zijn vroegmoderne romans waarin de schrijfster diep graaft in de geest van haar protagonist. Dit is verplicht leesvoer voor wie een psychologische roman wil schrijven.

Kathy Mathys is schrijfster, journaliste en schrijfdocente. www.kathymathys.nl op Lees meer tips van de Brontes http://bit.ly/Brontës-schrijftips

Let op het tempo en de dosering Er is duidelijk iets aan de hand in Thornfield Hall. De schrijfster laat haar hoofdpersonage steeds dichter bij de waarheid komen. Ze weet de spanning perfect te doseren. Binnen een scène bouwt ze erg goed op. Wanneer Jane haar rivale ontmoet, beschrijft Brontë eerst het uiterlijk van de vriendinnen van de rivale. Aan het eind pas beschrijft ze de rivale. Zo bouwt ze de spanning op.

Verlies de plot nooit uit het oog Jane Eyre is een roman met een filosofische onderlaag. Het is een boek waarin de schrijfster de vraag stelt hoe je het leven het beste kan leven. Vraag aan fans van dit boek waarom ze het zo waarderen en je zal zelden iets horen over deze filosofische laag. De fans waarderen het verhaal, dat spannend is, duister. Charlotte Brontë is diepzinnig maar ze vergeet op geen enkel moment dat de lezer houdt van een goedgeschreven en meeslepend verhaal.

Besteed aandacht aan de psy­cho­logie van de personages Meer nog dan de personages in Woeste hoogten zijn de hoofdpersonages uit het realistische Jane Eyre onvergetelijk. Brontë schrijft met veel raffinement. De vertwijfeling van haar hoofdpersonage, de euforie, de angst, het

BETER NIET Hoeveel we ook kunnen leren van de Brontës, toch zijn er bepaalde technieken in negentiende-eeuwse romans die nu verouderd aandoen. Dit kan je beter vermijden: Voorstelling van de personages In negentiende-eeuwse fictie was het gebruikelijk om een personage volledig te beschrijven wanneer het ten tonele kwam. De schrijver schetste het uiterlijk en vertelde ook een en ander over het karakter. Dan pas ging de actie verder. Nu kan je als schrijver de psychologie en de biografie beter geleidelijk introduceren. Probeer het personage ook te vertonen in plaats van alles te vertellen. De lezer aanspreken Lezers van vroege romans werden vaak aangesproken door het personage. Deze conventie is nu verouderd. Letterlijke en toneelachtige dialogen De dialogen in een roman als Woeste hoogten hebben iets hoogdravends. Ze zijn minder naturel dan in hedendaagse boeken.

05 2016 Schrijven Magazine | 57


Tekstuur Kidlit In deze rubriek bespreekt Mireille Geus een tekstfragment of kort verhaal voor kinderen

DE TEKST

Het geheime boek van Alenka Silverstein Het was Alenka’s elfde verjaardag toen de ontdekkingsreizigers op bezoek kwamen. 1 De mannen hadden lange baarden en snorren die aan de uiteinden omhoog krulden. Ze droegen wijde broeken en ouderwetse hemden met franjes en pofmouwen. Sommige droegen grote laarzen en andere puntige schoenen met gouden gespen. De vrouwen hadden zich voor deze speciale gelegenheid opgetooid met hun prachtigste geborduurde laarzen, fraaie ceinturen en exotische juwelen. De wind blies hun wijde jassen open en deden hun feestelijke japonnen bol staan als hete luchtballonnen. Hun haren waren met kleurige linten opgestoken en Alenka vroeg zich af of dat lange haar niet in de weg zat bij al hun reizen. 2 Ze giechelden nerveus toen ze de treden naar Château Miranda opliepen, want ze wisten dat ze voor de rest van hun leven zouden kunnen opscheppen over hun bezoek bij de wereldberoemde Professor Silverstein. ‘Goedemorgen,’ verwelkomde Mendel hen. 3 ‘Mijn dochter zal opgetogen zijn bij het zien van zoveel hooggewaardeerde gasten.’ Hij leidde het kleurrijke gezelschap binnen.

AUTEUR rond, Triene-Mie Le Compte (52) zwierf lang haar is Dit ilië. Braz en n Japa onder andere in s eerste fictieverhaal. ‘Het ligt op de gren je beet een eid, elijkh werk tussen fantasie en ’ is. leven zoals mijn eigen www.trienelecompte.com

58 | Schrijven Magazine 05 2016

In de hal stonden acht kapstokken in een nette rij naast elkaar, met meer dan genoeg plaats aan om alle jassen, sjaals en hoeden aan te hangen. Het was een bijzonder koude ochtend. In de tuinen bedekte een dun laagje rijp de struiken en op de ramen van de slaapkamers stonden ijsbloemen. Maar in de woonkamer vlamden houtblokken in de open haard 4. Op de lage tafels stonden potten hete pepermuntthee te dampen en Frau Ingrid had er alle soorten snoepgoed en andere lekkernijen klaargezet: witroze roomsoezen en vierkante chocoladetaartjes, eclairs gevuld met slagroom, hazelnootrondelletjes, dadelkoekjes, een enorme kersenvlaai, peperkoek met kaneel, aardbeienpudding, pannenkoeken met bruine suiker, wafels met mangohoning, een kwarktaart met rozijntjes, rabarberkoekjes en ten slotte nog twee van haar welbekende appelstrudels. De heerlijke geur van al dat lekkers was overweldigend. 5 Iedereen schepte zijn bord naar hartenlust vol en zakte dan weg in de knusse zetels. Daarna zongen ze Lang zal ze leven en Mendel hield met zijn luide, heldere stem een vloeiende toespraak. Eens Mendel begon, was hij niet meer te stuiten. Hij ging door tot al het gebak was verorberd, alle strudel was verdwenen, al de taart was verslonden, alle koekjes waren opgegeten en de porseleinen bordjes met blauwe randen verzameld waren en met veel gekletter en geratel op elkaar waren gestapeld. 6 De gasten likten nog een laatste keer hun vork of vingers af en dan was het tijd om aan de slag te gaan.

FEEDBACK

1 2

Goede beginzin! Spannend.

Alenka ziet deze mensen voor het eerst. Is dat niet een vreemde eerste vraag? Zit hun haar niet in de weg bij het reizen?

3

Je hebt na negen zinnen al heel veel mensen geïntroduceerd, maar het is me van niemand echt helder wie hij/zij is en wat hem/haar beweegt.

4

Door dit detail denk ik dat het in een andere tijd speelt.

5

Mooie rijke beelden, die goed een sfeer weergeven.

6

Dit is een fijne zin om voor te lezen, prettig ritme.


‘‘

Vooral bij deze leeftijdsgroep is het van belang om niet alleen veel vragen op te roepen, maar ook geregeld antwoorden te geven.

HET COMMENTAAR

Wat is het?

We lezen een fragment uit het geheime boek van de elfjarige Alenka Silverstein. Ik neem aan dat het hier om de opening van het verhaal gaat. Aangezien de hoofdpersoon Alenka elf jaar is, is het verhaal geschikt voor kinderen tussen acht en tien jaar. Dit is het eerste fictieverhaal van de schrijfster.

Wat vind ik er al goed aan? Als lezer bekruipt je het gevoel dat je een hele wereld binnen gaat als je begint met lezen. Er is een spannende beginzin waarin het bezoek van de ontdekkingsreizigers bij Alenka wordt ingezet. Daarna volgen gedetailleerde beschrijvingen over het uiterlijk van het gezelschap en over hun welkom op het kasteel. Er worden veel boeiende en intrigerende beelden geschetst.

Wat vind ik voor verbetering vatbaar? De tekst is te ongrijpbaar. Te veel aanwijzingen, te vol, te veel uitweidingen, te weinig richting. Het lijkt alsof we samen met de auteur op zoek gaan naar waar dit heen moet. Jonge lezers hebben behoefte aan beeld, aan informatie, aan dialoog; allemaal zaken die zijn gebruikt, maar nu nog niet te volgen zijn.

Ik begrijp dat Alenka in een kasteel woont en bezoek krijgt van de ontdekkingsreizigers; wat ze ontdekken en waarom ze komen, is me niet duidelijk. Is het gewoon een verjaardagsfeestje van een hooggeplaatst kind, waar voor haar onbekende mensen komen eten en feesten? Waarom heet het kasteel waar Alenka in woont Miranda? Wie is dat? Wie is de wereldberoemde professor Silverstein? Wie is Mendel? Wie is Frau Ingrid? Waar ging de toespraak van Mendel over? Wie gaan met wat aan de slag? Speelt het in een andere tijd? Je probeert enerzijds spanning op te wekken door het een beetje vaag te houden, maar door de overdosis aan vragen gaat je vertrouwen in de kwaliteiten van de auteur omlaag. Weet de schrijver wel wat zij wil? Waar het heen gaat? Vooral bij deze leeftijdsgroep is het van belang om niet alleen veel vragen op te roepen, maar ook geregeld antwoorden te geven. Probeer de vijf w-vragen te beantwoorden in het begin: wie, wat, waar, waarom, wanneer.

Welke vragen heb ik nog? Ik heb natuurlijk al heel veel vragen gesteld. Er blijven er nog genoeg over. Waar gaat dit verhaal over? Waarom schrijft Alenka er een geheim boek over? Hoe komen we dat te weten? Wat staat er op het spel? Wat is dit voor soort verhaal? Avonturen? Psychologisch? 

Mireille Geus is schrijfdocent en -coach, maar ook auteur van prijswinnende kinder- en jeugdboeken. Voor Big (2005) kreeg ze een Gouden Griffel en Naar Wolf (2007) werd bekroond met de Vlag & Wimpel 2008.

Meedoen? Blind audition Zelf een kinder- of jeugdverhaal geschreven, waarover je de deskundige mening van Mireille Geus wilt weten? In elk nummer bespreekt zij een tekstfragment of kort verhaal voor kinderen. Zij weet niet wie degene is van wie ze iets leest; deze informatie is uitsluitend bij Schrijven Magazine bekend. Wil jij opgaan voor een ‘blind audition’, stuur dan je fragment van maximaal 400 woorden en een kort ‘schrijf-cv’ naar tekstuur@schrijvenonline.org, dan stuurt de redactie je bijdrage door naar Mireille (zonder jouw cv).

Je manuscript laten beoordelen?  www.schrijvenonline.org/ manuscriptbeoordeling Cursus Kinderboeken schrijven?  www.schrijvenonline.org/academie

05 2016 Schrijven Magazine | 59


Tekstuur Proza In deze rubriek bespreekt Yke Schotanus een kort verhaal of prozafragment

DE TEKST

Leegte Hij is weg. De auto van de buurman. Door het keukenraam staar ik naar de lege plek vooraan in de fileparkeerstrook voor ons huis. Meer dan een week was daar die zwarte BMW met het rode knipperlicht in het dashboard. Dat geknipper maakte dat ik erheen wilde. Om een enorme rotschop te geven tegen de voorbumper, mijn vuisten beurs te beuken op de voorruit of uit volle macht aan het portier te rukken. Iets wat het alarm af liet gaan waardoor de buurman naar buiten zou moeten komen. […] ‘We wisten niet dat papa zo ziek was,’ zei zijn dochter 1. Het meisje drukte de rouwkaart in mijn handen. ‘Als ik hem door de brievenbus gooi scheuren de honden hem misschien kapot.’ Mooie foto. Uit goede tijden. Een spotlach naar de camera, maar ontspannen. Net zoals hij na het vertrek van de laatste politieagent thuis op de bank lag. De buurvrouw wilde graag dat we hem nog even zouden zien. ‘Ze komen hem zo ophalen.’ Haar stem en lichaam trilden terwijl ze op de armleuning naast hem ging zitten. Bizar hoe er van zijn aanwezigheid juist een enorme rust uitging. Het is goed zo, leek zijn onaards vredige gezicht te zeggen. Klootzak, riep ik geluidloos terug. Een rij van drie geschakelde woningen in een doodlopende straat. 2 Ons huis

AUTEUR met de Juanita Stachowitz debuteerde in 2006 Heinen verhalenbundel Zeekakkelobbes (Adriaan Brave Uitgevers, heruitgave in 2016 door New alen en Books via Bol.com). Ze schrijft korte verh een twist. columns, maar ook zakelijke blogs met schrijf om Er staat een roman ‘in de grondverf’. ‘Ik de te ontsnappen aan de beperkingen van itz. how Stac stelt , werkelijkheid’

60 | Schrijven Magazine 05 2016

is het spiegelbeeld van het zijne. Als ik naar de open trap kijk, vraag ik me steeds af aan welke tree hij het touw had geknoopt. ‘Hij hing in het trapgat. Op dat halve maantje blijf je de afdruk zien.’ Het lijkt de buurvrouw goed te doen om erover te vertellen. Als hij met de BMW voorbijreed 3 moest ik me haasten om zijn glimlach en opgestoken hand te beantwoorden. Kwam hij met de hond langs, dan had ik tijd genoeg. Om te groeten en te observeren. 4 Zijn mond lachte, zijn ogen niet. En gelijk daarna ging dat hoofd naar beneden. Rug rond. Hij sleepte het oude beestje achter zich aan alsof het op een plank met wieltjes stond. […] Een vermoeden had ik, ja. Toch ging het collectieve gevoel op Facebook dat ‘wij’ als buren misschien tekort waren geschoten aan mij voorbij. Alsof je iemand uit de onderwereld kunt terughalen omdat je in dezelfde straat woont. Of op het buurtfeest zo gezellig heb staan babbelen. ‘Niemand kon hem bereiken,’ had zijn moeder bij het condoleren gezegd. ‘Hij was te ver weg. En zo alleen.’ Een arm om mijn schouder. Mijn zoon staat achter me. Hoe lang heb ik staan staren? Gretig nemen mijn schouderbladen de warmte op die door zijn T-shirt straalt. ‘Het helpt niet dat hij weg is, hè?’ Meer hoeft hij niet te zeggen. Ik draai me om en duik weg in zijn gespierde armen. Mijn hoofd onder zijn kin. Geklop in zijn borstkas. ‘Dit wel.’ Ik voel de druk van zijn armen nog net iets steviger worden.

FEEDBACK

1

Dit duidelijker in het verleden plaatsen: ‘eerder deze week’, ‘afgelopen maandag’ of ‘toen ze de kaart kwam brengen’.

2

Zo in een zin zonder werkwoord wordt de huizenrij een van buiten bekeken beeld; dat klopt niet met de ik-figuur die zich binnen bevindt. Suggestie: beginnen met ‘We wonen in’ of ‘Ons straatje kent’ of iets dergelijks. Maar de zin kan ook weg.

3

Het is de moeite van het overwegen waard om te kijken of dit fragment en het volgende niet vóór het trapgatfragment kunnen. Het associeert wellicht wat soepeler door.

4

en om te observeren – nadruk op ‘en om’ is nodig om het los plaatsen van dit stuk zin te motiveren. Het gaat om de uitbreiding, je leest echter niet van nature een accent op ‘en’.


‘‘

In een paar zinnetjes zet zij een scène of een personage neer.

HET COMMENTAAR

Juanita Stachowitz schrijft beeldend, wendbaar en subtiel. In een paar zinnetjes zet zij een scène of een personage neer. En in een enkele snel op elkaar volgende fragmenten een verhaal. Ik heb er maar een paar voetnoten bij gemaakt. Toch is daarmee niet alles gezegd. Ik heb op twee momenten stukken weggelaten. Dat moest omdat het verhaal anders te lang was voor deze rubriek. En het kon ook, vond ik, al lijken ze bij nadere beschouwing toch zinvoller dan het leek. De eerste alinea gaat over de achtergronden van de zelfmoord en bevat louter speculaties. Een opeenstapeling van rampen waar verder niet op in wordt gegaan en die dus ook niet zo heel veel zegt. Het is een alinea die je uit het verhaal haalt vóór je er echt in zit. Maar, zie ik nu, dat wordt anders als het beeld van de puzzelstukjes erin iets beter uitgewerkt zou zijn. Dan wordt het nietszeggend fragmentarische functioneel en gaat het meer om het gepuzzel van de buurt, dan om de achtergrond van de zelfmoord. Ik zou het geheel wel verderop in het verhaal plaatsen. “Zelfmoord. Waarom? In de dagen tussen de eerste schrik over de ambulance met politie [politie in een ambulance? – YS] en de crematie dreef die vraag de buren bij elkaar. Voor sensatiezucht was in onze straat geen plaats meer. Het ging erom gezamenlijk de puzzel te leggen. Problemen met zijn ex maakten de start met een nieuwe partner lastig. [Dit is een complete zin, geen puzzelstuk, dat maakt dat de

rest ook niet meer overkomt – YS] Van eigen bedrijf naar loondienst met een burn-out. Pesterijen van collega’s. Een zware depressie en de zoektocht naar hulp vormden de hoek- en kantstukken. In alle openheid legde de buurvrouw voor ons het frame [? Past niet bij de puzzel - YS], maar we kregen het plaatje niet kloppend.” Met de tweede weggelaten alinea is niet zo veel mis. Alleen loopt de overgang niet tussen opzettelijk obligaat begin en raak slot. “Sympathiek, spontaan. Leuke vader voor zijn meisjes. Altijd een groet en een praatje. Dat viel niet te rijmen met zo’n wanhoopsdaad. Of ik dan helemaal niets gemerkt had. Alsof dat had gemoeten.” In de constructie ‘of ik dan…’ klinkt een verwijt door van iemand anders, geen reactie op de eigen constatering dat het er allemaal zo onschuldig uitzag met die buurman? ‘Maar had ik dan…’ of ‘Waarom had ik…’ was een logischere overgang geweest. De derde en laatste alinea die ik weg heb gelaten, kon ik gewoon niet plaatsen. “Sjefke woont sinds die maandag met de buurmeisjes bij hun moeder. De jarenlange problemen rondom het co-ouderschap zijn opgelost.” Wie is Sjefke? Hoezo co-ouderschap? Is Sjefke de hond en was de lastige ex de moeder van zijn meisjes? Het zal, maar het is niet voldoende ‘geplant’. Ik krijg hier oplossingen gepresenteerd voor problemen waar ik helemaal niet mee gezeten heb. Zo kan het wel: ‘De meisjes zijn ook weg, net als Sjefke, de hond. Naar hun moeder, de lastige ex.’ Op zo’n manier geef je geen oplossing weer, maar benadruk je een probleem. Het probleem uit de titel. 

Yke Schotanus is schrijfdocent, redacteur en schrijver. Gedichten van hem verschenen onder andere in Tzum, De zingende zaag en De Tweede Ronde. In de Schrijfbibliotheek verscheen in 2007 zijn schrijfboek Song- en liedteksten schrijven.

Meedoen? Audition Een verhaal geschreven waarover je de deskundige mening van Yke Schotanus wilt weten? In elk nummer bespreekt Yke een kort verhaal of prozafragment. Wil je meedoen, stuur dan je verhaal(fragment) van maximaal 400 woorden en een kort ‘schrijfcv’ naar: tekstuur@schrijvenonline.org, dan stuurt de redactie je bijdrage door naar Yke.

05 2016 Schrijven Magazine | 61


DICHTER BIJ HET WERK In ‘Dichter bij het werk’ interviewt dichter, journalist en schrijfdocent Remco Ekkers dichters over hun werk, of een specifiek deel daarvan

‘Je componeert een gedicht, alsof het muziek is’ Margreet Schouwenaar volgde in 2009 Joost Zwagerman op als stadsdichter van Alkmaar en geeft allerlei schrijfcursussen: poëzie, jeugdliteratuur en biografisch schrijven. Haar debuut kwam in 1991 met de publicatie van vier gedichten in de Revisor. Op grond hiervan werd ze genomineerd voor de Cees Buddingh’-prijs. In 1992 verscheen bij uitgeverij Querido haar eerste bundel: De drempel die vertrek is. Er volgden meer dan tien bundels, waarvan Woorden op zinnen gezet dit jaar verscheen.

stilstand. Ik vroeg of ze Schouwenaar (1955, Schameer foto’s had en ten gen) studeerde voor leraar slotte besloten we een basisonderwijs aan de boekje te maken met foto’s Pedagogische Academie te en gedichten. Hoe schrijf je Alkmaar. Daarna volgde ze dan? Ik kijk en er komt een diverse trainingen en opleizin, bijvoorbeeld: “Nu haar dingen die vooral ingegebeeld vervaagt in steen”. ven werden door belangDe rest komt er langzaam stelling en nieuwsgierigachteraan of niet. Hier wel. heid, zoals de Voortgezette Ik heb soms pagina’s vol Agogische Beroepsopleigedachten: je componeert ding en de opleiding tot een gedicht, alsof het musupervisor. Op dit moment ziek is.’ werkt ze als docent aan de opleiding Leraren BasisonStel je voor dat je aan derwijs van de Hogeschool cursisten deze foto Inholland. geeft en iemand schrijft Het gedicht ‘Verlies van lief’ staat in de bundel met dit gedicht. Kun je dan dezelfde titel, van 2014, wat zeggen over het uitgever Kleinood & Grootgedicht? Dat is nu zeer, met foto’s van Mariet moeilijk, omdat je het Door Remco Ekkers Lems, gemaakt in Ierland. zelf geschreven hebt, Het zijn foto’s van verlaten maar stel je voor… huizen. Op een binnenmuur ‘Ik geef een aantal korte vond Lems een foto van een jonge vrouw, gevlekt, beschimcursussen. Als mensen geen ervaring hebben, vraag ik: “Wat meld. Het beeld kreeg een Pompeïaanse kwaliteit. zie je? Wat denk je? Wat voel je? Welke beelden, woorden komen bij je op? Zet nu een streep onder woorden die je Het is een helder gedicht, ook door de afbeelding. treffen. Haal ze eruit en zet ze op een rijtje. Wat gebeurt er Hoe kwam het gedicht tot stand? nu? Moet er iets bij?” Ik geef soms een citaat van iemand. M.S.: ‘Mariet stuurde mij een kerstkaart met een foto van “Wat doet het met je?” Daar komen verrassende dingen uit. haar. Ik vond het prachtig, bijna een schilderij en ik vond het Er zijn ook groepen waarin ik meer pedagogisch werk. “Wat ook inspirerend, omdat ik vaak dicht over tijd en vergaan en doe je goed? Wat is je valkuil?”

62 | Schrijven Magazine 03 2015


DICHTER BIJ HET WERK 

Er zijn ook cursisten die al publiceren. Zij laten hun werk zien en vragen wat ik ervan vind. Of ze zitten op een dood spoor. Ik probeer dan hun poëzieopvatting te achterhalen. Daar ben ik aardig goed in. Ik geef ze opdrachten of voorbeelden en als er dan een nieuw gedicht uitkomt, dan zijn de rapen gaar. Dan ga ik echt kritiek leveren. Nu is dat lastig, want het is mijn eigen gedicht.’ Stel voor dat je het goed vindt. Wat zeg je dan? ‘Ik geef mijn mening, vanuit mijn eigen optiek. Er is geen algemene wetmatigheid. Het blijft subjectief. Ik zeg wat het mij doet, welke beelden ik treffend vind, welke technieken, welke klanken me bijblijven, hoe het zit met ritme en rijm. “Hier staat: ‘haar lach een gat’. Welk beeld roept dat bij je op? Is dat het beeld dat je aan de lezer wil laten zien? Kan je het beeld nog verbijzonderen, zodat het gat minder een gat is?” Er ontstaat een dialoog met de dichter. Ik vind dit gedicht ritmisch sterk, je zou het kunnen zingen. “Haar liefhebben is iets hebben.” De herhaling van het woord hebben vind ik goed. De groep “vervloekte tijd” is mooi. Het geeft een mening over het begrip tijd, waardoor het een zekere zwaarte krijgt. Daar is de dichter echt met zijn opvatting bezig.’ De dichter heeft gekeken naar de foto, maar zij zegt ook iets over eigen ervaring. Zij heeft bijvoorbeeld een lief verloren. “kom ik terug”: hoezo kom ik terug? ‘De eerste strofe beschrijft het beeld, maar de tweede is spannend omdat er staat “kom ik terug”. In de herinnering. Er is zo veel “ik” dat er geen einde komt aan “zelf”. Je kunt zeggen dat de assonantie van “zelf” en “weg” goed is en het enjambement. Maar doe het niet te vaak. Dit enjambement versterkt de klank. Minder fraai zou zijn: “er is geen woord om weg / te wijzen”. Dan praat ik over de thematiek van de dichter. Zou je die thematiek neer kunnen leggen in een reeks? “er is een woord om weg te praten”: geeft een heel andere betekenis. Dat moet je niet willen schrijven! De leeftijd van de cursisten loopt heel erg uiteen: mensen van twintig of van tachtig. Dat is heel bijzonder. Er zijn oude dames die hun leven in een gedicht of reeks willen vatten. Bij autobiografisch schrijven gaat het om helderheid voor de schrijver zelf, bij poëzie om de vorm. En toch ook: wat wil je werkelijk zeggen? Er zitten altijd betekenissen onder een betekenis. Die zoektocht is heel leuk. ik hou van mijn vak.’ Hoe kom je aan de cursisten? ‘Geen idee. Ik zet nooit een advertentie. Ze brengen elkaar

aan. Ze kunnen alleen komen of in een groep. Ik heb ook een groep die gekoppeld is aan het stadsdichterschap, Het Dichtersgilde. Daar gaat geen gedicht uit zonder dat het langs mij is gegaan. Dat gaat in een dialoog; ze scherpen zich aan elkaar. Er zitten zes mensen in de groep.’ Je wordt betaald door Alkmaar? ‘Was dat maar waar. Nee, het is onbetaald. De cursisten betalen, maar er zijn ook klussen die ik onbetaald doe. Iemand die alleen hulp vraagt, betaalt relatief meer. Er zijn ook cursisten per mail of via Facetime. Dan vraag ik: wil je dat ik alles lees of wil je een paar gedichten uitkiezen? Wil je uitgebreide feedback of eerst een proeve? Dat kan allemaal. Je moet een goede intuïtie hebben om te zien wat de ander echt nodig heeft en hoe je hem of haar kunt inspireren tot het buiten zijn eigen lijntjes kleuren. Ga eens naar je pijn toe, kies eens een andere vorm. Ik geef soms een opdracht die helemaal buiten hun eigen kader valt. Ga eens spelen met ritme en klank door een bepaald type gedicht te maken. Ik kan mensen aan de rekstok hangen.’ >

Verlies van lief Nu haar beeld vervaagt in steen, in grauw, in de natte mond van tijd, haar lach een gat, haar lippen kwijt, kom ik terug. Alleen, te weinig jij. Geen wij, te ik. Er komt geen eind aan zelf, er is geen woord om weg te praten, geen hemel om aan te vragen: kijk mij, heb mij lief. Haar liefhebben is iets hebben. Deze muur, dit beeld, de hand die ooit de foto hing, de vervloekte tijd die haar verving.

03 2015 Schrijven Magazine | 63


DICHTER BIJ HET WERK

M A

RG

RE ET

SC HO UW

ENA

AR

Op middelbare scholen is poëzie altijd een ondergeschoven kindje. We organiseren een avond in de bieb en dan mogen de kinderen hun eigen vers voorlezen. Het zit vol met ouders en grootouders en dan praat ik met de jonge dichter. Het is heel ontroerend te zien hoe een kind even heel erg in de aandacht staat. Soms krijg ik een opdracht: schrijf een gedicht over de tango. Ik hou van dansen.’ Margreet Schouwenaar

Heb je weleens iemand moeten afwijzen? ‘Nee. Ik doe dat werk al heel lang, al 25 jaar en ik heb met heel veel mensen nog contact of ze komen nog een keer terug met iets anders. Ik spreek het liefst af in de bibliotheek, niet thuis. Dat is te dichtbij.’ Wordt er tijdens de sessie geschreven of becommentarieerd? ‘Er wordt juist veel geschreven. Ik geef verschillende opdrachten, naar aanleiding van een beeld, een geluid of een gebeurtenis. Tien minuten. Niet denken. Schrijven. We spreken het na op het proces. “Hoe was het voor jou om te doen? Waar loop je vast? Wat vind je moeilijk? Wat heb je gedaan? Welke zin blijft hangen? Wat onthoud jij?” Het is heel intensief, heel leerzaam en er wordt veel gelachen, maar ook weleens gehuild. Ik schrijf niet mee. Ik kijk wat er gebeurt. Ik zie mensen “luchtmelken”.’ Als iemand niet weet wat zij moet opschrijven, bedoel je? ‘Ja, dan zeg ik: schrijf dat dan maar op. Je moet in ieder geval blijven schrijven. Ik loop niet rond. Het is een kleine groep en ik zie wat ieder doet. Ik kijk en voel. Er zijn allerlei soorten schrijvers: er zijn luchtmelkers en er zijn mensen die een trilogie schrijven. Tijdens de les hoef je niet de tekst af te hebben. Neem maar mee naar huis en schrijf verder. Kijk maar waar je uitkomt. Als de anderen voorlezen, krijg je een opdracht: welke beelden blijven je bij? De cursisten leren luisteren en lezen op die manier. Ik heb het druk met het stadsdichterschap en met alles wat erbij hoort, ook de gedichten voor een onbekende dode. Ik geef graag les op scholen. We zijn zo’n boers land, er valt heel wat te zaaien, zodat we over tien jaar kunnen oogsten.

64 | Schrijven Magazine 03 2015

Dit gedicht heeft te maken met jouw verhouding met mannen. ‘Ja, een tango heeft te maken met overgave, van beide kanten. In de tango moet een vrouw volgen. Zij kan niet sturen. Sommige mannen willen dat niet en bij sommige mannen gaat het vanzelf. Dat wil een vrouw… als ze het wil! Niet tegen haar zin. Kijk maar naar de eerste regels van dit gedicht. Ze wil ontsnappen aan het nu. Het gedicht maakt duidelijk dat gelijkheid tussen man en vrouw niet bestaat. Er is gelijkwaardigheid. Op het moment dat je elkaar treft, moet je je kunnen overgeven. Dat geldt voor de man ook. Als het goed is, voel je elkaar aan. “Zo steels als innen”; in de zin van toe-eigenen. Het kan steels gaan, zeker in zo’n dans.’ 

Tango Ik wend je licht om de plek te bereiken waar ik met een enkele stap kan ontsnappen aan vandaag. Ik draai naar hier, waar jij, nabije, je lippen hebt gedaan. De wending van je heupen verwarmt mijn vragen. Lopen is het enige gaan. Jij doet er armen bij. Jij mag me hebben. Zo steels als innen, zo zeer naar binnen. Kijk, zegt geluk, in enkele stappen wordt bestaan.


#schrijftips Schrijf alleen als je er écht zin in hebt, adviseert de Belgische schrijver Stefan Hertmans. Anders levert het alleen maar middelmaat op. ‘Een boek moeit gloeien, en daartoe moet de schrijver gloeien binnenin.’

Door Vivian de Gier en Marc Brester Fuck de plot, ga voor de goede zinnen ‘Ik weet niet meer welke schrijver het gezegd heeft: I do not want to write novels, I want to write sentences. Goed proza begint bij het verlangen om goede zinnen te schrijven. Het verhaal komt met die goede zinnen mee. Mijn manier van werken is dan ook niet lineair; ik schrijf flarden en losse scènes, die ik vervolgens opzijleg. Na een tijd heb ik een patchwork van stukken, en zoeken stukken proza elkaar op of begin ik iets te construeren. Naar Merelbeke bijvoorbeeld ontstond met een scène waarin God in de vorm van een insect op mijn hemd neerstreek. Ik schreef het als een grap. Maar het tweede hoofdstukje ging over mijn jeugd, en in het derde blokje schreef ik reeds een liefdevol portret over mijn vader. Drie dingen die niet bij elkaar leken te horen, en die ik naar elkaar toe schreef. Net dat leverde de juiste verhaalspanning op. Zet jezelf dus niet te veel vast. En als je voelt dat je op dreef bent: fuck de plot, ga voor de mooie zinnen. Ga voor het zingen van je taal. De plot komt dan vanzelf terug, maar op een veel boeiender manier. Rij maar een zijweg in. Daar vind je de mooiste dingen.’ Lees je werk met de blik van je vijand ‘Bij Oorlog en terpentijn heb ik wel vier, vijf versies nodig gehad voordat ik de juiste vorm vond. Ik wou aanvankelijk gewoon de cahiers van mijn grootvader uittikken, maar dat werkte niet: zijn Vlaams was niet meer van deze tijd. Dus moest ik zijn getuigenis bewerken. De juiste vorm vind je door op een bepaald moment je werk te lezen alsof jij de lezer bent, met een afstandelijke blik. Beter nog: lees het met de blik van je vijand. Dat doet pijn. Maar het móét pijn doen. Als het geen pijn doet, groei je niet. Daarna is het een kwestie van laag voor laag verbeteren, aanvullen, weghalen, het ritme controleren. Wat komt er na deze scène? Geef je de lezer een break of pak je hem juist bij zijn lurven? Die organische ritmiek van een boek moet tot stand komen, alsof je een song aan het componeren bent.’ Schrijf alleen als je gloeit vanbinnen ‘Ik zie zo veel romans van mensen die elke dag plichtmatig een paar uur gaan zitten om te schrijven. Dat levert meestal alleen maar middelmaat op. Een boek moet gloeien, en daartoe moet de schrijver gloeien binnenin. Als dat gevoel er is, moet alles wijken, maar als ik geen inspiratie heb om te schrijven, kan ik een boek rustig twee maanden laten liggen. De eerste impuls om te schrijven moet bewogen, intens zijn. De vlijt en het piekeren komen pas later, bij het componeren en uitwerken.’

ans (1951) is schrijver van De Belgische Stefan Hertm en. aterteksten en korte verhal poëzie, proza, essays, the de r nde 35 titels, waaro Zijn oeuvre omvat meer dan en Het verborgen weefsel, den Ste , eke romans Naar Merelb de eelvingers en Muziek voor en poëziebundels als Kan 13) (20 ijn Oorlog en terpent overtocht. Met de roman succes. De bekeerlinge is zijn reld boekte Hertmans we 00 2015 Schrijven Magazine | 65 nieuwe roman.

MARC BRESTER

‘Rij maar een zijweg in’


Colofon Schrijven Magazine Schrijven Magazine oktober 2016 februari 2016 jaargang 20, nummer 5 jaargang 20, nummer 1 Uitgever Uitgever Virtúmedia Virtúmedia Postbus 595, 3700 AN Zeist Postbus 595, 3700 AN Zeist Hoofdredactie Frank Noë, Hoofdredactie frank@schrijvenonline.org Frank Noë, frank@schrijvenonline.org Eindredactie Eindredactie Muriël Kleisterlee, Redactiepalet Muriël Kleisterlee, Redactiepalet Ontwerp en vormgeving Twin Media Culemborg Ontwerp enbv, vormgeving Marije Wietsma-van der Veen Twin Media bv, Culemborg Joke Boer en Sanna Terpstra Medewerkers aan dit nummer DriesMedewerkers Arnolds, Guusaan Bauer, Boonstra, ditTara nummer Mieke Bouma, Marc Brester, Maarten Helen Albada, René Appel, Dries Arnolds, Dessing, Ekkers,Maarten Maria Genova, Guus Bauer,Remco Marc Brester, Dessing, Vivian de Gier, Mireille Geus, Sanne Remco Ekkers, Vivian de Gier, Mireille Geus, Glasbergen, Lex Jansen, Lex Lex Jansen,Hans Carlade deGroot, Jong, Ricardo Jupijn, Jansen, Ricardo Jupijn, Jasmijn Kam,Loes Muriël Zara Mansourova, Kathy Mathys, Kleisterlee, Noreen Orrú-Provoost, MichaelKaland, van derZara Putten, Mansourova, Mathys, Michael van Jowi Schmitz,Kathy Yke Schotanus, Carolina der Putten, Jowi Schmitz, Trujillo Yke Schotanus, Carolina Trujillo, Judith Visser Advertenties Advertenties Virtúmedia, Elma Noë Virtúmedia, Elma Noë 030-6933192, enoe@virtumedia.nl 030-6933192, enoe@virtumedia.nl Redactie tijdschrift@schrijvenonline.org Redactie tijdschrift@schrijvenonline.org Uitgever Nederland Virtùmedia, Pepijn Uitgever Nederland Virtùmedia, Pepijn Dobbelaer. Postbus 595, 3700 AN Zeist Dobbelaer. Postbus 595, 3700 AN Zeist 030-6920677, info@virtumedia.nl 030-6920677, info@virtumedia.nl Uitgever België België M. M. Diesveld, Diesveld, Uitgever Nerviërslaan Nerviërslaan 29/2, 29/2, 1780 1780 Wemmel Wemmel Bladmanager David David Veldman, Bladmanager Veldman, 030-6933727, 030-6933727, dveldman@virtumedia.nl dveldman@virtumedia.nl Druk Veldhuis Media, Raalte

Volgend nummer sch rijveno nli ne. org /vo lge nd-

Dagboekschrijven voor pro’s • Privé-domein-redacteur Michel van de Waart geeft tips

Coverfoto Tessa Posthuma de Boer Coverfoto Koen Broos Distributie VMBpress De uitgever heeft getracht met alle rechthebbenden Deillustraties, uitgever heeft getracht met contact alle rechthebbenden op teksten en foto’s op te nemen. op en foto’s contact op te nemen. Ditillustraties, is mogelijkteksten niet in alle gevallen gelukt. Degenen Dit is mogelijk niet in alle gevallen gelukt. die menen rechten op illustraties, teksten ofDegenen foto’s te die menen rechten opworden illustraties, teksten of foto’s kunnen doen gelden, verzocht contact op te te kunnen doen gelden, verzocht contact op te nemenworden met de uitgever. nemen met de uitgever.

num me r

• Hoe schrijven mijn leven veranderde: portretten van auteurs die soms letterlijk hun leven te danken hebben aan schrijven.

En verder: • Schrijfles van Esther Gerritsen. • Workshop Redactie. Wat elke schrijver moet weten.

MÉÉR VOOR SCHRIJVERS Abonnementen Schrijven Magazine 6 nummers per jaar Nederland & België: € 37,50 (bij automatische incasso) Buitenland: € 53,95

(Prijswijzigingen en drukfouten voorbehouden.) Schrijven Magazine is een vakblad voor schrijvers. Abonnementen kunnen bij ieder nummer ingaan en worden elk jaar vernieuwd. Abonnee worden kan via www.schrijvenonline.org of rechtstreeks bij de klantenservice. Adreswijzigingen graag schriftelijk doorgeven met vermelding van het oude en het nieuwe adres en het nieuwe telefoonnummer. Opzeggingen 2 maanden voor vervaldatum doorgeven aan de klantenservice. Correspondentieadres Uitgeverij Virtùmedia, t.a.v. Schrijven Magazine Postbus 595, 3700 AN Zeist E-mail: klantenservice@virtumedia.nl Telefoon: +31(0)85-0407400

www.schrijvenonline.org 66 | Schrijven Magazine 05 2016

SCHRIJVENONLINE.ORG

Iedere week een schrijftip?

De voordelen van Plus?

Meld je aan voor de Schrijven Nieuwsbrief!

Profiteer van heel veel extra’s!

schrijvenonline.org/nieuwsbrief

schrijvenonline.org/plus

Geen schrijfwedstrijd meer missen?

Schrijfboeken bestellen?

Volg ons op Facebook!

Boordevol tips en advies!

facebook.com/SchrijvenMagazine

schrijvenonline.org/webshop

Schrijfcursus?

Moleskines?

Zeer intensief. En betaalbaar!

Nergens goedkoper!

schrijvenonline.org/academie

schrijvenonline.org/moleskine

Manuscriptbeoordeling?

Iemand jarig?

Professionele, ervaren redacteuren!

Geef Schrijven Magazine cadeau!

schrijvenonline.org/manuscriptboordeling

schrijvenonline.org/werf-een-abonnee


Uw ervaringen, verhalen of roman op professionele wijze als boek uitgeven? Kirjaboek maakt van uw manuscript een absoluut kwaliteitsboek. Onze werkwijze wordt gekenmerkt door een persoonlijke aanpak. Wij denken als uitgever graag met u mee. Oplage vanaf één exemplaar. Keuze uit diverse formaten en uitvoeringen: paperbacks, hardcovers óf gebonden boeken met linnen kaft en stofomslag. Ook verkoop via bol.com en distributie via het Centraal Boekhuis (CB)

Kijk op www.kirjaboek.nl voor alle boekenpakketten, voorbeelden, een stappenplan en aanlevertips.

levertijden? ! Dat kan bij Kirjaboek

2017 ĞŶũŝũĞƌďŝũ͍

er werkwijze; u vindt u alles over onze meer. Hebt In dit boekje leest te leveren, en an, tips om aan maken, dan een stappenpl u een afspraak vragen, of wilt u daarna nog mailen of bellen: altijd schrijven, kunt u ons natuurlijk

k

1

05-09-16

Vraag het gratis voorbeeldboek aan!*

Hanebalk 2 • 1718 EG Hoogwoud • t 0226 314119 • e info@kirjaboek.nl 11:28

www.schrijvenovergeschiedenis.nl

De ideale plaats creatieve geesten

VOOR WIE HET VERLEDEN WIL LATEN SPREKEN

M

en boekenliefhebbers

Y

Kirjaboek.nl

* excl. verzendkosten

Het Schrijvershuisje Lutterzand C

Geef uw eigen boek uit bij Kirjaboek

Kirjaboek Hanebalk 2 1718 EG Hoogwoud tel. 0226 314119 oek.nl e-mail info@kirjab

www.godijnpublishing.nl Advertentie 87 bij 55 mm - 05.09.2016 kopie.pdf

boek uit bij Kirjaboe

nele roman op professio n, verhalen of oplagen van Uw ervaringe uitgeven? Kleine korte wijze in boekvorm prijzen en met voor scherpe hoge kwaliteit,

Geef uw eigen

BOEK10

CM

MY

CY

Schrijfcursussen

CMY

Mirjam Janssen, Manuscriptbegeleiding historicus, journalist www.schrijvenovergeschiedenis.nl Familiegeschiedenis en eindredacteur

K

Literair agent

www.schrijvershuisje.com

ADv_mirjam_87x56.indd 1

EnerVie Schrijfatelier “dé plek om jezelf al schrijvend te ontdekken” 3-daagse training Schrijvend Begeleiden v.a. 11 nov. Schrijfretraite Innerlijk Pelgrimeren 28 nov. t/m 2 dec.

www.enervie.nl bij Hanny Kuijer in Vaassen (GLD)

16/06/16 11:42

SCHRIJFBOEKEN BESTELLEN? BOORDEVOL TIPS EN ADVIES!

magazine

schrijvenonline.org/webshop


Profile for Virtùmedia

Schrijven 05 2016  

Schrijven 05 2016  

Advertisement