{' '} {' '}
Limited time offer
SAVE % on your upgrade.

Page 1

NUMMER 04 / 2019

37STE JAARGANG

€6

dans magazine HET DANSBLAD VAN NEDERLAND

OOSTPOOL & INTRODANS

EVACUÉ 75 jaar Slag om Arnhem

VIJF VRAGEN AAN

GEMMA JELIER

Alvin Ailey’s dansers terug in Rotterdam

‘Korzo is van iedereen.’

REVELATIONS EN VERDER: DANSLES GEVEN OP SCHOOL

DANCERS ON TOUR

WIE WINT ER EEN ZWAAN?


15 JAAR DUDA PAIVA Dansers en levensgrote poppen dansen in Joe 5 een duet over menselijkheid en het gebrek daaraan. ‘Waar komt onze vernietigingsdrang vandaan?’ Zie pagina 40 foto Studio Matusiak


COLOFON

JOOST GROENEBOER HOOFDREDACTEUR REDACTIE@DANSMAGAZINE.NL foto Martha Luz Machado Caicedo AUGUSTUS 2019. 37STE JAARGANG NR. 4 Een uitgave van Virtùmedia REDACTIEADRES Dans Magazine p/a Virtùmedia Postbus 595, 3700 AN Zeist e-mail redactie@dans­ magazine.nl PERSBERICHTEN Deadline zes weken voor verschijningdatum van Dans Magazine. De volgende Dans Magazine verschijnt in week 42 - 2019 REDACTIE Joost Groeneboer Klaartje Grol Lisa Reinheimer Charlotte Schultz Jaimy Stregels HOOFD- EN EINDREDACTIE Joost Groeneboer MEDEWERKERS Charlotte van Beem Jolanda Keurentjes Mirjam van der Linden Ruth Naber Barend de Voogd Edgar Wetzel Francine van der Wiel BASISONTWERP Melody Drost, Twin Media bv VORMGEVING Maya Timmer, Twin Media bv DRUK Veldhuis Media, Raalte DISTRIBUTIE VMBpress, tel (0251) 25 79 35 ADVERTENTIES Daily Productions, Mariska Jankovits mjankovits@virtumedia.nl (030) 693 11 77 UITGEVER Virtùmedia BV, Pepijn Dobbelaer info@virtumedia.nl (030) 692 06 77

MARKETING & SAMENWERKINGEN Miriam Dennebos mdennebos@virtumedia.nl 030-3075780 CORRESPONDENTIEADRES Uitgeverij Virtùmedia, t.a.v. Klantenservice Dans Magazine, Postbus 595, 3700 AN Zeist E-mail: klantenservice@virtumedia.nl, Telefoon: 085-0407400

ABONNEMENTEN

Een jaarabonnement op vakblad Dans Magazine kost €36,95 en kan bij ieder nummer ingaan en worden elk jaar vernieuwd. Abonnee worden kan via www. dansmagazine.nl/abonnement of rechtstreeks bij de klantenservice. Adreswijzigingen graag schriftelijk doorgeven met vermelding van het oude en het nieuwe adres en het nieuwe telefoonnummer. Opzeggingen 2 maanden voor vervaldatum doorgeven aan de klantenservice. Aan een jaarabonnement in het buitenland zijn, naast de kosten voor het abonnement, ook verzendkosten verbonden. Neem hierover contact op met de abonnementenadministratie. Lees hier hoe we met uw persoonsgegevens omgaan www. virtumedia.nl/privacy-statement

COPYRIGHT Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op andere wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Wij hebben alle moeite gedaan om rechthebbenden van copyright te achterhalen. Mochten er personen of instanties zijn, die menen aanspraak te maken op bepaalde rechten, dan wordt hun verzocht contact op te nemen met de uitgever. Met het opnemen van advertenties doet de redactie van Dans Magazine c.q. geen aanbeveling van de daarin vermelde producten of diensten.

ISSN 0168-0137

4  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

bootdansen D e laatste jaren is het aantal partyboten explosief gegroeid in ­Amsterdam. Een beetje zonnige dag en je ziet ze overal. Sloepen vol hossende vrienden en collega´s op de Amstel of tientallen boten gezellig bij elkaar in het midden van de Nieuwe Meer. Hoe meer boten, hoe meer vreugd. Maar het summum is toch wel de Canal Parade tijdens Pride Amsterdam. Boot na boot met fanatiek dansende mensen vaart voorbij, op tv door Rik van de Westelaken en Ellie Lust van commentaar voorzien. Feestelijk uitgedoste boten met dansende politiemannen, dansende brandweerlieden, dansende zorgverleners, dansende postbezorgers en zo meer. Dansend op de muziek van ABBA, Donna Summer, Sister Sledge, Cyndi Lauper en Justin Timberlake: Just dance, dance, dance. ‘Kun jij een beetje dansen?, vraagt Ellie aan Rik. Zelf zou ze graag streetdance willen leren, vertrouwt ze hem toe. ‘Hoe studeren al deze mensen overigens hun dansjes in? Krijgen ze dan thuis een instructiefilmpje toegestuurd?’ Met danskunst heeft de Canal Parade weinig van doen, maar met vieren des te meer. Honderdduizenden mensen die aan boord en op de wal al dansend de vrijheid vieren, de vrijheid om te zijn wie ze zijn. Sommige boten hebben evenwel veel werk van hun dansshows gemaakt. Op de boeg van de Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap-boot dansen een mannelijke en vrouwelijke danser prachtig synchroon en minister Ingrid van Engelshoven beweegt in hun kielzog een beetje onwennig mee. Wel goed dat ze er staat natuurlijk! Als er een prijs voor de beste choreografie moest worden uitgedeeld, dan ging die met stip naar de zilveren crew van de INGboot. Of naar de boot van Amsterdam UMC, dat heel toepasselijk Rembrandts Anatomische les heeft uitgebeeld. ‘We zijn wel gespannen, maar van mij hoeft het dansje niet honderd procent perfect te zijn’, vertelde woordvoerder Michèl Tromp vorig jaar in Folia. ‘Want dan denkt iedereen dat we professionele dansers hebben ingehuurd. Onze kerntaak is zorg en niet dansen, anders zou Amsterdam UMC wel een dansschool zijn.’

‘JUST DANCE, DANCE, DANCE’


VOOR IEDEREEN MET EEN PASSIE VOOR DANS

INHOUD augustus

nummer

04/ 2019

12

REDO

Wint Redouan Ait Chitt een Zwaan? ‘Ik kom uit de breakdance. Wij zijn gewend voor heel andere prijzen te knokken.’

20 EVACUÉ

34

CONNOR SCHUMACHER

Charli Chung en Adriaan Luteijn: ‘Op de vlucht zijn voor oorlog is actueler dan ooit.’

‘Een fit lichaam en fitte geest’

EN VERDER 14 ALVIN AILEY’S ERFENIS

Robert Battle: ‘Het was een bevrijding, zwarte mannen die met zo veel gratie dansten.’

28 DANCERS ON TOUR

40 JOE 5

Poppendansmaker Duda Paiva: ‘Ik neem babystapjes, klein maar resoluut.’

42 MIRA MORENO

Een intieme blik achter de schermen. Edgar Wetzel fotografeerde BROOS.

Ze kwam voor de liefde naar Nederland. Tien jaar geleden startte ze Dans aan de Vliet.

37 DANS’ES

40 IN DE SCHIJNWERPERS

Zelf danslessen geven op school? Bekijk de online ‘danslandkaart’.

Wil jij ook eens je dansschool of voorstelling in het zonnetje zetten?

6 11 19 25 44

 ieuws N Column Lisa Reinheimer Dansfilms: Shall We Dansu? 5 vragen aan Gemma Jelier Fotoarchief: Alvin Ailey

OP DE COVER

Chalvar Monteiro van de Alvin Ailey American Dance Company in Revelations. Zie het interview met Robert Battle op pagina 14 foto Paul Kolnik AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  5


Dans

foto Yani

NIEUWS

We verzamelen de leukste nieuwtjes en voorstellingen voor je en zorgen dat je op de hoogte bent van de laatste danstrends.

foto Jean van Lingen

Wanderlust Jazz, klassiek, pop en dans vloeien samen tijdens een onvergetelijke avond aan zee. Op 26 oktober presenteren het Residentie Orkest en het Zuiderstrandtheater in Den Haag voor de tweede maal het minifestival Wanderlust. Een muzikale ontdekkingsreis met onder meer zangeres-songwriter YSA en de BVR Flamenco Big Band. Kalpana Raghuraman combineert tijdens Wanderlust Indiase dans met urban en hedendaagse dans. Haar danseressen gaan een duet aan met de Iraanse pianist-dafspeler Farid Sheek en het Ardemus Quartet. www.wanderlustfestival.nl

troost A

ndrea Leine en Harijono Roebana nemen voor hun nieuwe voorstelling het begrip ‘soelaas’ als uitgangspunt. Soelaas, ontleend aan het middeleeuwse Franse woord ‘solas’, draagt troost, verlichting, steun en oplossing in zich. SOLAS biedt geen oplossing voor het (wereld)leed van onze tijd,

6  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

maar schept voor het publiek wel ruimte om zelf alternatieven op het spoor te komen en te omarmen. Een bijzondere mix van dans en muziek. Van middeleeuwse ballades tot elektrische gitaarklanken. Première 2 november, speellijst www.leineroebana.com

DANSDONKER Iedereen is weleens bang in het donker. De onzekerheid van niet weten wat er gaat gebeuren en wat je niet kunt zien. Iedereen houdt van het licht, van warmte en veiligheid. Maar is het donker altijd eng? In Dagdonker (4+) verkennen de dansers van plan d- spelenderwijs de wereld van licht en donker. Zelf meedoen? Plan d- verzorgt workshops voor kinderdansgroepen en schoolklassen vanaf groep 5. Te zien vanaf 2 oktober, www.plan-d.nl


DANSNIEUWS MEER NIEUWS OP DANSMAGAZINE.NL: DANSMODETENTOONSTELLING LET’S DANCE • NIEUW TALENT MOVING FUTURES • DANSEN TEGEN STRESS

Wie wint er een Zwaan? De nominaties voor de Zwanen, de VSCD-dansprijzen, zijn bekend. Genomineerd voor de Zwaan ‘meest indrukwekkende dansproductie’ zijn Take Root van Imre en Marne van Opstal voor Nederlands Dans Theater 1, Black Memories van AYA, Tafel van Vijf en BackBone en The Way You Sound Tonight van Arno Schuitemaker. Kanshebbers voor de Zwaan ‘meest indrukwekkende dansprestatie’ zijn Redouan Ait Chitt voor zijn rol in REDO van Shailesh Bahoran/ Illusionary Rockaz Company (zie pagina 12), Chloé Albaret voor haar rol in Start to Finish van Nederlands Dans Theater 1 en Adi Amit voor haar rol in BROOS van Conny Janssen Danst (zie pagina 28). Connor Schumacher (zie pagina 34), Wubkje Kuindersma en Kim-Jomi Fischer & Marta Alstadsæter zijn genomineerd voor de choreografiestimuleringsprijs van de Nederlandse Dansdagen. Cecilia Moisio, Anne Suurendonk en The Ruggeds maken voor hun jeugddansvoorstellingen kans op de festivalprijs voor Jong Publiek.

FROM THE STREETS TO THE SEATS Amsterdam Fringe brengt de straatshows van het Fractal Dance Collective naar het theater. In een documentaire plus dansshow vertellen de vier breakdancers hun bijzondere verhaal. De gekke situaties die ze op hun rondreis door Europa hebben meegemaakt. De highs en lows van het performen op straat. De vrijheid, maar ook onzekerheid. De onderlinge verbroedering en constante drang om beter te worden.

Tijdens het Gala van de Nederlandse Dans in Maastricht op 4 oktober in Maastricht worden de winnaars bekend gemaakt. www.vscd.nl en www.nederlandsedansdagen.nl

LOVE

Onze grote liefde moet een ideale sekspartner zijn, een geweldige vader of moeder, een soulmate en liefst ook nog aantrekkelijk. Maar zijn onze verwachtingen niet te hoog? In een tijd waarin we gebukt gaan onder keuzestress, faalangst en fear of missing out, maakt Club Guy & Roni een portret van de liefde, samen met Göteborgsoperans Danskompani, MAISON the FAUX, Slagwerk Den Haag en Asko|Schönberg een portret van de liefde.

LOVE

foto Karel Zwaneveld

(Im)Pulse De Châtel sur Place, SALLY Dansgezelschap Maastricht en Ensemble 88 slaan hun handen ineen met het drieluik (Im)Pulse. Drie choreografieën met een sturende rol voor muziek. Op de pianoklanken van György Ligeti is Krisztina de Châtels klassieker Pulse (2007) opnieuw te zien. In Thirteen Images From The Dark Land dat ze in 2017 voor Sally maakte, verkent De Châtels de menselijke ziel in het fysieke lichaam. En speciaal voor (Im)Pulse maakt de Vlaamse choreografe Audrey Apers, eerder een gezichtsbepalende danseres bij SALLY, Labour of Love. Tournee 30 september t/m 21 december, www.kdechatel.com en www.sallydm.nl

6 - 13 september, www.amsterdamfringefestival.nl

Met rauwe dans, uitzinnige kostuums en energieke live muziek. Voor ieder die een relatie heeft en ieder die met een gebroken hart rondloopt. Voor, ieder die naar dé grote liefde zoekt of voor ieder die er helemaal klaar mee is. Hoeveel liefde zit er nog in jou? Tournee vanaf 11 oktober door Nederland en Zweden, www.clubguyandroni.nl/love

foto Martijn Halie

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  7


DANSNIEUWS

Animatiefilm met Michaela DePrince Deze zomer zijn de opnamen voor Coppelia van start gegaan. Een internationale productie waarin animatie en ballet worden gecombineerd. De uit Sierra Leone afkomstige danseres Michaela DePrince en de Braziliaanse danser Daniel Camargo van Het Nationale Ballet dansen de hoofdrollen. Met verder onder meer Igone de Jongh, Irek Mukhamedov, Darcey Bussell en Jan Kooijman. De regie is in handen van Jeff Tudor, Steven de Beul en Ben Tesseur. Ted Brandsen, die in 2008 een moderne versie van het klassieke balletsprookje maakte, is de choreograaf. De film is naar verwachting eind 2020 in de bioscoop te zien.

BOEKEN OP VLEUGELS Marion en Elisabeth Moulen hebben een uniek danstekenboek gemaakt. Op vleugels - Drie eeuwen ballet in scènes is volgens de auteurs een ode aan twee danspioniers; aan Lodewijk XIV, Le Roi Soleil, de vader van het Franse Hofballet te Parijs en aan Sonia Gaskell, de moeder van Het Nationale Ballet te Amsterdam. www.marionmoulen.nl/ boek-op-vleugels

THE WHITE BLOUSE

EMILY MOLNAR NIEUWE ARTISTIEK DIRECTEUR NDT Na negen jaren als artistiek leider van het Nederlands Dans Theater (NDT) geeft Paul Lightfoot per augustus 2020 het stokje over aan de Canadese dansmaker en -leider Emily Molnar. Molnar heeft al een indrukwekkende carrière achter de rug, als danser bij het Nationale Ballet van Canada, Ballet BC in Vancouver en bij het Frankfurt Ballet onder leiding van William Forsythe. Ze maakte diverse choreografieën en trad vervolgens in 2008 aan als artistiek directeur van Ballet BC en in 2014 van cultureel onderwijsinstituut Banff Centre in Banff. 8  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

foto Michael Slobodian

foto Tonnie van Gessel

Fotograaf Marie-Jeanne van Hövell tot Wester­ flier maakte een boek en tentoonstelling in Singer Laren, waarin een witte blouse van omstreeks 1912 centraal staat. Sfeervolle zwart-wit portretten – gemaakt met de Hasselblad – van meer dan 75 meisjes en vrouwen, jongens en mannen, bekend en onbekend. Waaronder veel coryfeeën van Het Nationale Ballet, zoals Igone de Jongh, Anna Tsygankova, Alexandra Radius, Toer van Schayk, Rachel Beaujean en Peter Leung. www.waandersdekunst.nl en www.singerlaren.nl


GERAAKT

LIBI

HERINNERINGEN VAN SURINAMERS CENTRAAL IN

EEN BIOGRAFIE MET DANS, THEATER EN LIVE MUZIEK

14 & 15 SEPTEMBER ZUIDERSTRANDTHEATER

VAN:

RYAN DJOJOKARSO

SCRIPT: RAOUL DE JONG • LIVE MUZIEK: O.A. JEANGU MACROOY TICKETS: ZUIDERSTRANDTHEATER.NL

JUNI 2019 | DANS MAGAZINE  9


DANSMAKERS AMSTERDAM Ontdek de pioniers van de hedendaagse dans dit najaar bij Dansmakers Amsterdam. Voorstellingen en residenties met onder meer Moving Forward talententraject, You Better Move eendaags dansfestival, Be Mobile, Create Together internationale uitwisseling, New Adventures Performance Night, Andreas Hannes, première Moving Forward 2018/19. En ook nog: Amsterdam Fringe Festival en Front Row Festival. Agenda, info & tickets www.dansmakers.nl

Foto: Spinner - Antonia Steffens met Sigrid Stigsdatter /New Adventures Residentie 2019 Š Thomas Lenden

DANS PRODUCTIEHUIS/ WERKPLAATS/PODIUM


LISA REINHEIMER COLUMN

LISA REINHEIMER is schrijver/journalist. Ze is auteur en redactielid van Dans Magazine, maakt contextprogramma’s en is projectleider bij Domein voor Kunstkritiek.

Zachte revolutie S

teeds vaker las ik in recensies zinsneden als: ‘het wordt nergens echt gevaarlijk’ of ‘het schuurt niet’. En ik betrapte mezelf erop dat ik zei: ‘Er worden ook zoveel lieve voorstellingen gemaakt.’ Toen ging er een lichtje branden… Voor Dans Magazine interviewde ik afgelopen jaar de toen net afgestudeerde Sigrid Stigsdatter Mathiassen. Zij pleitte voor een Manifest voor Zachtheid. In een van de scènes van Hope & Heavy Metal smeert ze zichzelf in met bodylotion. Een daad van ultieme en intieme zachtheid. Een van mijn zojuist afgestudeerde studenten kreeg als commentaar dat het participatiedeel van haar voorstelling niet genoeg op het spel zette en dus te lief was. Maar, vroeg ik me af, is dat wel zo erg? Even geleden las ik een recensie over een programma van Het Nationale Ballet dat tijdens het Holland Festival in première ging. De recensent vond het prachtig, waar vakmanschap, maar miste de echte boodschap, die over de wereld ging. ‘Zijn we het dan verleerd om te genieten van mooie dingen, en vooral dat dat ook gewoon mag?’, dacht ik bij het lezen. Dat iets mooi is en dat je dáárvan geniet.

ken te hebben. Ik dacht aan een artikel dat ik las over hoe we vroeger ‘online gingen’. En hoe we toen in ‘normale toestand’ dus altijd offline waren. Nog niet zo gek lang geleden betrad je via een pruttelende inbelverbinding en de beeldbuis van je computerscherm Het Internet. Een mystieke ruimte op zichzelf. Nu lijkt het alsof we vergeten zijn hoe offline zijn voelde. Tegelijkertijd horen en lezen we over de verruwing van de samenleving, gaat alles snel en vliegen de politieke statements je om de oren. Juist daarom, denk ik, oefenen de makers van nu ons in het omgaan met zachtheid, fysiek en liefdevol samenzijn. Moe van alle grote boodschappen willen ze een bijdrage leveren aan de manier waarop we met elkaar omgaan. Ze zijn voor méér aanraking, meer complimenten, meer omhelzingen, meer aandacht, meer zorgen voor elkaar, meer inclusiviteit. En nee, geen Hello Kitty-schattigheid, dat is echt iets anders. Want als een voorstelling ons voor kan spiegelen hoe het anders kan, dan behoort dit, in ieder geval voor mij, zeker tot de mogelijkheden. En geef toe, daar worden we allemaal een stuk aardiger van.

‘DAAR WORDEN WE ALLEMAAL EEN STUK AARDIGER VAN.’

foto Jochem Jurgens

Een ander lijntje. Steeds meer voorstellingen bestaan door middel van de participatie van de toeschouwer. Dat je voor even echt fysiek samen bent. Deze makers bevechten (of omarmen) daarmee iets wat we verloren lij-

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  11


POSE Valt Redouan Ait Chitt, alias Redo, tijdens de Nederlandse Dansdagen in de prijzen? Hij heeft enkele fysieke ‘beperkingen’, maar beperkt als danser voelt hij zich niet: ‘Ik blijf me ontwikkelen en laat zien dat het kan!’ tekst Joost Groeneboer foto Sjoerd Derine

VALLEN EN OPSTAAN 12  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019


POSE REDO

REDO GAAT DIT NAJAAR OPNIEUW OP TOURNEE. BEKIJK DE HONDERDEN REACTIES OP DE NOMINATIE VAN DEZE BIJZONDERE VOORSTELLING OP WWW.IRCOMPANY.NL/ZWAANNOMINATIE-VOOR-REDOUAN WEBSITE REDOUAN AIT CHITT: WWW.IAMREDO.COM

D

e voorstelling REDO, gebaseerd op je leven, is genomineerd voor een Zwaan. Wat betekent dat voor je?

‘Het is een hele eer om voor zo’n prestigieuze dansprijs genomineerd te worden. Zekere gezien de wereld waar ik uit kom. Ik kom uit de hiphop, de breakdance wereld. Wij zijn gewend voor heel andere prijzen te knokken. Het is heel bijzonder, omdat mijn situatie toch anders is en ik een heel andere weg bewandeld heb dan de meeste dansers. Een reis met vallen en opstaan.’

Het is in Nederland de eerste keer dat wellicht een danser met beperking in de prijzen valt…

‘Ik zie mezelf nooit als danser met beperking. Ik heb me altijd vergeleken met iedere andere danser. Ik hoop wel dat mijn nominatie voor veel mensen een extra motivatie is om te laten zien dat het toch kan. Uiteindelijk gaat het om de kwaliteit die je op het podium laat zien, en niet of je maatje 36 of het perfecte lichaam hebt.’

Hoe is het voor jou begonnen? Waarom dans?

‘Ik ben begonnen op mijn veertiende. Ik sportte al veel, voetbal en vechtsporten. Maar toen ik in Gorinchem op het schoolplein een paar jongens zag breakdancen, was ik gelijk verkocht. Hoe ze op de muziek bewogen en de vrijheid die ze daarbij uitstraalden. Ik hoorde dat je je eigen bewegingen kan creëren, dat vond ik ontzettend tof. En zo ben ik gaan dansen. Als een beweging niet lukt, geef ik er mijn

eigen draai aan. Dat dwingt respect af. Het mooie van breakdance is dat je je creativiteit zijn loop kan laten gaan. Ik heb een jaartje gelest en toen begon het trainen, trainen, trainen, in goedkope zaaltjes, parkeergarages en waar het maar kon.’

Hoe was bij REDO het samenwerken met choreograaf Shailesh Bahoran?

‘Shailesh is een genie, hij is 24/7 non-stop met een voorstelling bezig. Hij haalt het beste in dansers boven. Ik ben erg gegroeid, hij heeft me een nieuwe danstaal geleerd. Voor mij een beetje out of the box, omdat ik gewend ben veel te bewegen over de vloer.

Wat geef je andere dansers (en niet-dansers) mee?

‘Als je echt iets wilt, wat je situatie ook is, is het echt mogelijk. Houd je droom voor ogen, vind de kracht in jezelf en stop niet als het moeilijk wordt.’

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  13


INTERVIEW ROBERT BATTLE

Ailey’s

ERFENIS

Revelations foto Paul Kolnik

14  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019


Robert Battle

ROBERT BATTLE INTERVIEW

foto Andrew Eccles

Zijn levensverhaal is een verhaal van verheffing, logisch en sprookjesachtig tegelijk. Van fysiek zwak jongetje schopte Robert Battle het tot danser en, uiteindelijk, artistiek directeur van het Alvin Ailey American Dance Theater, het gezelschap dat het heilig vuur bij hem ontstak: ‘Het was een openbaring.’ tekst Francine van der Wiel

ROBERT BATTLE: ‘REVELATIONS IS EEN GEDANSTE VERSIE VAN MIJN LEVEN.’

E

r zijn meer leden in het gezelschap met een vergelijkbare levensloop als hij, zegt Robert Battle (47), artistiek directeur van het Alvin Ailey American Dance Theater (AAADT). Zijn eigen jeugd had veel weg van het verhaal van de film Moonlight, waarin een verwaarloosd en gepest zwart jongetje liefdevol wordt opgevangen door een drugsdealer en zijn vriendin. Battle, een vlotte verteller die veel, graag en hard lacht, vertelt zijn verhaal in een vergaderzaaltje in het Joan Weill Center for Dance op de hoek van 9th Avenue en 55th Street in New York, waar het gezelschap sinds 2005 is gehuisvest. We spreken aan de vooravond van de ‘opening night’ van een serie voorstellingen in het David H. Koch Theater (de thuisbasis van het New York City Ballet) in het Lincoln Center for the Performing Arts. Nerveus is hij... nauwelijks, lacht hij. ‘Dat is een van de aangename kanten van mijn positie. Ik kan de zenuwen nu delegeren.’ Sinds 2011 is hij artistiek directeur van het gezelschap dat in september voor het eerst in 25 jaar weer in Nederland optreedt. Ook toen stond Revelations (1960) op het programma, de beroemdste choreografie van Alvin Ailey, de naamgever van de groep van (tegenwoordig) 32 dansers. Dankzij een zeer royale gift van de Stichting Droom en Daad van de Rotterdamse miljardairsfamilie Van der Vorm, keert het ‘regenbooggezelschap’ terug naar de havenstad.

Openbaringen

Voor hij directeur werd, maakte Battle al regelmatig werk voor het gezelschap AAADT, dat destijds onder leiding stond van de iconische danseres Judith Jamison, die nog steeds als ‘artistic director emerita’ op het tableau staat. Zij wees AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  15


INTERVIEW ROBERT BATTLE hem persoonlijk aan als haar opvolger. ‘Haar telefoontje was zoiets als Oprah die je opbelt en zegt: “Ik vond je boek goed.” Ik was volledig geïntimideerd. Het idéé! Aan de andere kant was het een prachtige uitkomst van alle stappen die ik had gezet in mijn leven. Van het kleine, verlegen jongetje tot...’ Hij gebaart om zich heen. ‘Het voelt nog steeds ongelooflijk deel te mogen uitmaken van de erfenis van Ailey.’ Alvin Ailey (1931-1989) richtte het gezelschap ruim zestig jaar geleden op om een podium te geven aan zwarte dansers en choreografen. Het was 1958, de burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten was in volle gang. Nog steeds, vindt Battle, is de missie van Ailey actueel – en nóg actueler in het Trump-tijdperk. ‘Ik hoor het bezoekers de laatste tijd meer dan ooit zeggen, ook al hebben ze Revelations al twaalf keer gezien: “Dank je, dat had ik echt even nodig.”’ Revelations, openbaringen: een toepasselijker titel was er niet voor de jonge Robert Battle. Afgestaan door zijn drugsverslaafde moeder groeide hij op bij een nicht, die het magere baby’tje als haar eigen kind verzorgde. In Liberty City, Miami, waar hij opgroeide, was hij een buitenbeentje. ‘Mijn pleegmoeder was onderwijzeres, schreef poëzie en in de weekenden maakte ze muziek met vriendinnen en zongen we samen. Ook spirituals. Het zijn de geluiden uit

ALVIN AILEY (1931-1989)

Hij werd geboren in Texas en bracht zijn jeugd door op het platteland van het sterk gesegregeerde Zuiden van de Verenigde Staten. In verschillende choreografieën heeft Alvin Ailey de pijnlijke ervaringen uit die jaren verwerkt. De dans kwam in zijn leven door voorstellingen van het reisgezelschap Ballet Russe de Monte Carlo en het dansgezelschap van Katherine Dunham, een icoon van de Afro-­Amerikaanse dansgeschiedenis. Ailey werd opgeleid in de eclectische techniek van Lester Horton, die een van de eerste raciaal geïntegreerde ‘regenbooggezelschappen’ van de Verenigde Staten leidde. Dat werd in 1958 de inspiratie voor het Alvin Ailey American Dance Theater, met als missie de moderne dans te verrijken met de unieke Afro-Amerikaanse cultuur. www.alvinailey.org Alvin Ailey in Revelations, jaren ’60 foto Nicola Cernovitch 16  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

mijn jeugd.’ De muziek van Revelations kende hij daardoor al, nog voor hij Ailey’s stuk zag. In een wijk met veel criminaliteit en geweld was het ‘brave’ jongetje doelwit van pesterijen. Fysiek had hij ook hindernissen te overwinnen: zijn beentjes moesten ’s avonds en ’s nachts in stalen beugels worden gegespt om niet krom te groeien. Maar dankzij de positieve invloed van zijn pleegmoeder was hij een blij kind, dat het heerlijk vond om in het kerkkoor te zingen. En nog heerlijker om te dansen. Op zijn dertiende kreeg hij zijn eerste balletles.

Zonder schaamte Een paar jaar nadien zag hij de AAADT, en Revelations. ‘Het was een gedanste versie van wat ik in mijn leven tot dan toe had gehoord en gezien, de strijd van de mensen om mij heen. En het is natuurlijk een meesterwerk. Voor mij was het in alle opzichten een bevrijding. Mannen, zwarte mannen die met zo veel gratie dansten, trots en sterk. Unapologetic, zonder schaamte. Een openbaring: ik zag mijn verleden, heden en toekomst.’ Aan de Juilliard School kreeg hij les van onder anderen Benjamin Harkarvy, die ooit aan de wieg stond van het Nederlands Dans Theater (zie informatie aan het eind). Gevraagd naar hun relatie, laat hij meteen een foto uit zijn kantoor aanrukken: Harkarvy en hijzelf in een innige ‘bear hug’. ‘Een geweldige mentor, heerlijk om mee te werken. Nieuwsgierig en direct.’ Battle gaat er even voor zitten en geeft een imitatie weg. ‘Hij kon, heel bedachtzaam, met veel pauzes, precies zeggen wat hij van je werk vond, goed of slecht.’ Battle heeft zelf nooit bij de AAADT gedanst. Na zijn opleiding was hij zeven jaar verbonden aan de Parsons Dance Company, waar hij ook zijn eerste choreografieën maakte. Met zijn eigen groep Battleworks Dance reisde hij door de Verenigde Staten. Judith Jamison nodigde hem uit voor een gastchoreografie van de AAADT, nadat hij in 1999 een stuk had gemaakt voor Ailey II, de juniorengroep die Ailey in 1974 had opgericht als brug tussen de Ailey School (opgericht in 1969) en het volwassen gezelschap. ‘Het tweede stuk waarvoor zij mij vroeg, was een soort vingerwijzing. Het programma had als thema ‘verleden, heden en toekomst’, met Stevie Wonders

Alvin Ailey in Revela


ROBERT BATTLE INTERVIEW

foto’s Andrew Eccles

muziek als link. Miss Jamison maakte een stuk over het verleden van de groep, toen het nog in studio’s in keldertjes werkte. Rennie Harris was het heden, met een stuk met urban invloeden en ik moest de toekomst doen. Een paar jaar later zei Jamison: “Jij moet het roer overnemen.”.’

Artistieke impulsen

ations, jaren ’60

Jamison had in Battle’s werk gezien dat hij een eclectische smaak had en een brede belangstelling voor andere dansstijlen. Daarmee moest hij het gezelschap naar de toekomst leiden. In de acht jaren dat hij nu artistiek directeur is, heeft Battle naar nieuwe artistieke impulsen gezocht voor het repertoire van de groep, waarin choreografieën met een sterk anekdotische inslag overheersen. Hij nodigde mensen als Ohad Naharin uit, en van Wayne McGregor studeerde het gezel-

schap Chroma in, dat werd gemaakt voor The Royal Ballet (en ook door Het Nationale Ballet wordt uitgevoerd). Het zijn geen voor de hand liggende namen voor Ailey’s ‘regenbooggezelschap’, met zijn dansstijl die is gegrondvest op de techniek die Lester Horton (1906-1953) ontwikkelde: een amalgaam van dansen van de oorspronkelijke bewoners van de VS en Aziatische dansen en isolaties én Afro-Caribische elementen. ‘Neoklassiek is niet vanzelfsprekend voor ons. Maar ik zoek de overeenkomsten. Dat vind ik mooi, een correlatie vinden en met de danshistorie te spelen. Misschien is dat een erfenis van Harkarvy. Wayne McGregors werk lijkt bijvoorbeeld in sommige opzichten op dat van Ulysses Dove: de snelheid, het gebruik van de torso, de technische uitdaging. We hebben bewezen dat we die aankunnen: McGregor heeft de AAADT gevraagd om tijdens de viering van zijn 25-jarig jubileum Chroma te dansen.’

Vooruit

Revelations foto Paul Kolnik

Hoewel er hier en daar wat wenkbrauwen zijn gefronst over die vernieuwingen, zegt Battle er weinig van te hebben gemerkt, ook niet van de zeer betrokken achterban van de AAADT. Bovendien, stelt hij, is het geesteskind van Alvin Ailey geen ‘schilderij dat je aan de muur hangt’, hoeveel eerbied hij zelf óók voor zijn illustere voorganger heeft. Het gezelschap moet vooruit. ‘Het is levende geschiedenis. Het moet blijven bewegen, verandering is goed.’ Alleen Revelations, dat moet altijd blijven.

‘GEEN SCHILDERIJ DAT JE AAN DE MUUR HANGT.’

Holland Dance Festival haalt exclusief het Alvin Ailey American Dance Theater naar Nederland. 19 t/m 22 september, Nieuwe Luxor, Rotterdam. Meer informatie en tickets: www.holland-dance.com Lees ook Francine van der Wiels portret van Benjamin Harkarvy, medeoprichter van het Nederlands Dans Theater, dat in september in het extra NDT60-jubileumnummer van Dans Magazine verschijnt. AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  17


CONNY JANSSEN DANST PRESENTEERT DANSLOKAAL 7 Nieuw werk, nieuwe makers conny janssen danst geeft jong talent een kans met danslokaal. Hét talentontwikkelingsproject waarbij jonge makers uitgenodigd worden nieuw werk te ontwikkelen in samenwerking met de dansers van Conny Janssen Danst. Voor elke aflevering selecteert Conny Janssen samen met creatieve partners Dansateliers en Korzo nieuw choreografietalent met diverse achtergronden. Wie dat in deze editie zijn, vertellen de artistiek leiders hieronder!

DE MAKERS IN DANSLOKAAL 7 JASON MABANA

‘Na het zien van zijn werk Last Line was ik onder de indruk van de structuur, de fysieke taal en vooral hoe Jason met een grote, diverse groep studenten een zo coherent emotioneel werk had gemaakt. Dit maakt mij enorm nieuwsgierig naar een ontmoeting met onze dansers.’ conny janssen Artistiek leider Conny Janssen Danst

RUTKAY ÖZPINAR

‘Rutkay Özpinar is een Turks/Nederlandse danser en choreograaf met een aanstekelijk plezier in het creëren van beweging. Op dit moment legt hij zich toe op een uniek onderzoek naar Turkse volksdansen als een nieuwe, en tegelijkertijd diepgewortelde inspiratiebron voor zijn eigen bewegingstaal.’ stacz wilhelm Artistiek Leider Productiehuis Dans, Korzo

JOSEPH SIMON

‘Joseph verbindt op wonderlijke wijze verschillende elementen uit zijn belichaamde danskennis en zijn filosofische brein. Gefascineerd door de oorsprong van bijvoorbeeld de klassieke ballettechniek, zijn eigen b-boy achtergrond of housedance, gaat hij in zijn werk op zoek naar een amalgaam van bewegingsstijlen.’ kristin de groot Directeur Dansateliers Kom het nieuwe talent ontdekken in danslokaal 7 5 T/M 8 SEP & 12 T/M 15 SEP in Studio Conny Janssen Danst, Rotterdam 18 SEP T/M 2 OKT ON TOUR in Den Haag, Amsterdam, Utrecht, Rotterdam, Den Bosch en Haarlem Speeldata, tickets en info: connyjanssendanst.nl

foto Andreas Terlaak

Dansateliers en Korzo zijn de creatieve partners in danslokaal

Ontdek verr�ssende voorstellingen v�n get�lenteerde d�nsm�kers Ryan Djojokarso - Libi Dansbiografie over het leven van Surinamers in Nederland Astrid Boons - Fields Lichamen, ruimte en tijd versmelten in poëtische, associatieve voorstelling Sarada Sarita | Christiaan De Donder & Sedrig Verwoert - DansClick 21 BNG Bank Dansprijswinnaars brengen originele mix van stijlen en maatschappelijke statements Samir Calixto & Cello Octet Amsterdam - Summa Een voorstelling over het verlangen naar troost en stilte op muziek van Arvo Pärt Antonin Comestaz - For All We Know De keuze van Nederlands Dans Theater & Korzo Ryan Djojokarso - Mom:me Multidisciplinair pareltje over de ogenschijnlijk (on)breekbare relatie tussen moeder en kind Wubkje Kuindersma & Anthony Fiumara - Bitcrusher Spannende samenwerking tussen choreograaf en componist over de verpixeling van de wereld

korzo.nl


RODE SCHOENTJES DANSFILMCOLUMN

Levensles H

BAREND DE VOOGD HOOFDREDACTEUR VAN PREVIEW FILMMAGAZINE

foto Marjolein Ansink

schrijft elk nummer in Dans Magazine over oude en nieuwe, bekende en minder bekende filmdansscènes. Hij noemt zijn column Rode schoentjes. Naar The Red Shoes van Powell en Pressburger uit 1948, misschien wel de beroemdste balletfilm aller tijden.

et is nog zomer, dus voor dans moet je nu niet in donkere bioscoopzalen zijn. Ga liever naar een openluchtdansvoorstelling in een van onze parken. Ga lekker zelf los op een strand, liefst ver weg en liefst op blote voeten… In de zomer van 1963 brengt Frances ‘Baby’ Houseman de zomer met haar ouders door. De Catskills en oude rijke mensen zijn niet de leukste omgeving voor een zeventienjarige; de mambolessen van Johnny Castle blijken gelukkig een stuk opwindender. ‘You know, the best place to practice lifts is in the water…’ Ik heb het natuurlijk over Dirty Dancing. In de zomer van 1987 uitgebracht en toen goed voor flink wat oververhitting. Bioscoopbezoeksters konden maar geen genoeg krijgen van Patrick Swayze’s onder- en bovenlichaam, de liftscène in het water en de titelsong (I’ve had) The Time of My Life. Dansles is ideaal voor filmscenaristen. Er zit een inherente spanning in die les, een ongelijkheid. Twee mensen, docent en leerling, heel dicht opeen… In Dirty Dancing zijn de sterke armen van Johnny voer voor stereotype meisjesfantasieën over overgave; in The Tango Lesson (1997) is het machtsspel wat interessanter. Sally geeft Pablo (tangodanser Pablo Verón) een rol in haar film en krijgt in ruil daarvoor tangolessen. Op de filmset is zij de baas. Op de dansvloer leidt hij. ‘Follow! Just follow!’ Gescheiden werelden ontmoeten elkaar op dansles; ook dat is een trope die je in veel van deze films aantreft. In Dirty Dancing dansen de hogere en de lagere klasse met elkaar. In Ball of Fire (1941) leert nachtclubartiest Sugerpuss O’Shea (Barbara Stanwyck) zes stoffige professoren de conga. En in Save the Last Dance (2001) krijgt witte ballerina Sara les van zwarte hiphopdanser Derek. Maar dansles is natuurlijk vooral dramatisch interessant, omdat les verandering impliceert. Frances is geen ‘baby’ meer aan het einde van Dirty Dancing. De studenten

‘VERGEET DE REMAKE MET RICHARD GERE.’ in de ultieme televisieserie in dit genre, Fame, leerden tussen 1982 tot 1987 ook veel meer dan dansen en optreden alleen. De mooiste dans- en levenslessen zitten wat mij betreft in het Japanse Shall We Dansu? uit 1996 (vergeet de Amerikaanse remake met Richard Gere). Accountant Sugiyama is altijd ontzettend serieus en gesloten… tot hij ballroomdancing ontdekt. De vrouw en dochter van wie hij houdt en voor wie hij zo hard werkt, een midlife crush op een melancholische danslerares, een geestige groep medecursisten; Shall We Dansu? van Masayuki Suo is zo’n mooi, subtiel en aandoenlijk pleidooi voor meer passie in je leven, dat je die les meteen in praktijk wilt brengen.

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  19


RAFELRANDEN

Choreograferen met

oorlogsdrama

Samen met inwoners uit Arnhem maken Introdans en Toneelgroep Oostpool Evacué, een locatievoorstelling in het kader van 75 jaar Slag om Arnhem. ‘Op de vlucht zijn voor oorlog is actueler dan ooit.’ tekst Mirjam van der Linden foto’s Robert Meijer

Evacué

20  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019


RAFELRANDEN

A

ls choreograaf Adriaan Luteijn (55) overhaast huis en haard moest verlaten, nam hij de tastbare herinneringen aan zijn katten mee. Midden op het podium houdt hij – grijzend haar boven het nog altijd slanke postuur van een danser – een tafelkleed omhoog met daarop in veelvoud bedrukt zijn lievelingsdier. Een katten-T-shirt draagt hij al, en er is ook nog een kattentas. ‘De beesten zelf vinden hun weg wel in de natuur.’ Ook regisseur Charli Chung (24), zijn kompaan voor Evacué, de nieuwe productie van Introdans en Toneelgroep Oostpool, zoekt het in het dierenrijk. Met een vette knipoog, want hij houdt van spel en overdaad. Op het geluid van een alarm rent hij – krullenbol op zwarte Nikes onder zwarte shorts – doldwaas over het toneel. ‘Oh nee, Luigi, waar ben je?’ Even later hupt zijn konijn, charmant vertolkt door een collega van Oostpool, tussen de gordijnen door. Het is een warme zaterdagmiddag in juni. We zijn in de theaterzaal van Toneelgroep Oostpool in de binnenstad van Arnhem. Hier vindt, met filmpjes, een uitgebreid voorstelrondje van het team en een toast, de kick-off plaats van de coming of age-productie die het toneelgezelschap met Introdans maakt. Drie keer eerder maakten ze er al een. In 2013 Giselle, in 2015 Het slecht bewaakte meisje (La fille mal gardée) en in 2017 Lenteritueel, gebaseerd op nog zo’n dansklassieker, Le sacre du printemps. Dit jaar staat er ‘coming of (a certain) age’ op de flyer, omdat aan Evacué naast de gebruikelijke jongeren ook volwassenen (op leeftijd) meedoen; een evacuatie treft doorgaans complete gemeenschappen en dus meerdere generaties.

Trauma van de stad Aanleiding voor Evacué is een ingrijpende gebeurtenis in Arnhem 75 jaar geleden. Op maandagavond 25 september 1944 werd de bevolking geëvacueerd op bevel van de Duitse bezetter. In het kader van de geallieerde bevrijdingsoperatie Operation Market Garden was het niet gelukt om de laatste brug bij Arnhem in te nemen en de Duitsers vreesden een nieuwe aanval. Daarbij wilden ze niet voor de voeten worden gelopen door Arnhemmers die de geallieerden wellicht zouden helpen. Ruim 150.000 mensen verlieten gedwongen hun thuis. Lopend, op de fiets, soms met een handkar voor oude of zieke familie en wat huisraad. Niet wetend wat hen nog te

Adriaan Luteijn en Charli Chung

wachten stond, denkend dat het maar voor een paar dagen zou zijn. Degenen die negen maanden later terugkeerden, troffen hun huizen veelal geplunderd of verwoest aan. Luteijn heeft een persoonlijke band met dit niet vaak gememoreerde stukje Nederlandse historie. Hij woont al dertig jaar in Arnhem en weet hoezeer de Slag om Arnhem en de daarop volgende evacuatie hier leeft. ‘Het is een stil trauma van de stad, van veel families. Toen ik hier pas woonde, waren er nog hele herdenkingsparades met Britten en Polen. Nu de laatste veteranen vrijwel dood zijn, lijken de emoties opvallend genoeg weer op te laaien.’ Chungs fascinatie gaat minder specifiek over Arnhem. ‘Je leven redden door je huis, je veiligheid, te moeten verlaten. Die paradox raakte me diep en maakt het Arnhemse drama actueel. Tegelijkertijd zijn de vluchtelingen die we vandaag de dag in het nieuws zien erg op afstand. Het zijn plaatjes van drommen mensen.’

CHARLI CHUNG: ‘EVACUÉ GAAT OVER JOU!’

Voordeur op slot Het plan om iets met het gegeven evacuatie te doen, lag eerst bij Luteijn en Timothy de Gilde, regisseur en co-creator van de eerdere coproducties. Maar na De Gildes vertrek AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  21


RAFELRANDEN bij Oostpool nam Chung het stokje over. Chung, ‘een beetje het wonderkind van het toneel nu’, aldus Luteijn, studeerde in 2017 af aan de Toneelacademie Maastricht en is jubelend ontvangen door de Nederlandse pers: ‘royaal, buitenissig en brutaal.’ Artistiek manager van Introdans Interactie en choreograaf Luteijn heeft zich stevig op de kaart gezet met sociaal-artistieke dansprojecten voor speciale doelgroepen als jongeren, ouderen en verstandelijk of lichamelijk beperkten.

Missa Brevis foto’s Hans Gerritsen

In Evacué gaan Luteijn en Chung ‘geen oorlogje naspelen’. Chung: ‘Evacué gaat ook niet over mensen van ver weg of lang geleden, maar over jou. Over wat jij zou doen en voelen als je plots wordt geëvacueerd.’ Luteijn: ‘Het publiek gaat niet kijken naar een sliert mensen of een boot die vertrekt, maar naar het moment ervoor. Wanneer je snel wat spullen bij elkaar grabbelt. Je voordeur op slot draait en je vader op sleeptouw neemt terwijl hij dement is. We maken het persoonlijk en concreet.’ Hoe ze Evacué artistiek precies gaan aanpakken, weten Luteijn en Chung aan het begin van de zomer nog niet, maar de kaders zijn al wel bepaald. Grofweg een derde van de productie wordt tekst (Jibbe Willems), de rest dans, op muziek van Tonny Nobel. Strikt gescheiden (‘wat goed beviel in Lenteritueel’) of vermengd, dat zal gaandeweg blijken. Beide heren zullen zich met alles bemoeien. Grappig genoeg deed Luteijn voor zijn dansopleiding veel aan toneel en Chung voor zijn toneelopleiding veel aan dans. De performers – zestien jongeren en tien volwassenen uit ruim honderd auditanten – zijn aangenomen om hun talent en omdat ze samen een

STRIJDLUSTIGE DANS

Ter herdenking van de Slag om Arnhem trekt Introdans ook ten strijde met een speciaal tourneeprogramma, The Battle. De vier choreografieën die hierin worden gedanst, zijn allemaal te koppelen aan de tijdloze thema’s strijd, kracht, energie en ontembaarheid. Drie stukken zijn gloednieuw voor Introdans. Cayetano Soto maakt een choreografie voor enkel vrouwen, over intense ervaringen als leven in oorlog. The Hunt (2001) van Robert Battle en Qutb (2016) van Sidi Larbi Cherkaoui zijn Nederlandse premières. Battle (hij is artistiek directeur van het befaamde Alvin Ailey American Dance Theater dat in september naar het Holland Dance Festival komt) zet de mannen juist centraal, in een dynamisch-atletisch ‘oerdansritueel’. Cherkaoui gaat het om de combinatie van breekbaarheid en kracht, om ‘onbekend en gevaarlijk terrein’ (‘qutb’ is Arabisch voor as of draaipunt). De enige choreografie die Introdans al eerder presenteerde, is Missa Brevis (1958) van José Limon. Het stuk is gezet op een mis die de Hongaar Zolán Kodály tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog componeerde. The Battle, 27 september t/m 7 februari, www.introdans.nl

22  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

mooi diverse groep vormen – van de 14-jarige Nathan die, net als Chung, ADHD heeft en in dans een uitlaatklep voor zijn ‘eeuwige gefrummel en beweeglijkheid’ vond, tot de 78-jarige John, een actieve amateurtoneelspeler uit Arnhem, die in 1944 net dreumes af was.

Kermis van emoties Essentieel is de keuze om buiten te spelen, in het Coehoornpark in het centrum van Arnhem. Vroeger stond hier een kerk, langzamerhand is het braakliggende terrein een hippe plek met café en moestuin geworden, ook geliefd bij hangjongeren. Luteijn: ‘Het is een rafelig stukje Arnhem en een echte verzamelplaats. Ook bij de evacuatie in 1944 werden de burgers opgeroepen zich te verzamelen en in groepjes te vertrekken.’ Chung: ‘Buiten spelen past bovendien bij deze productie. In het theater zit je veilig, maar een evacuatie is niet veilig. De eerste keer dat Adriaan en ik de locatie gingen bekijken, was het ijskoud. Fuck, wat hebben we nu bedacht, dacht ik toen.’ Op de 78-jarige John na heeft niemand in de cast ooit een oorlog meegemaakt. ‘Daar zijn ze zich ook bewust van’, vertelt Luteijn. ‘En daar gaan we ook mee spelen. Evacué begint ongevaarlijk, met jongeren die een evacuatie naspelen. Ze willen spanning voelen tegenwoordig, escape rooms en tripjes Tsjernobyl zijn populair. Maar wat begint als een lolletje, moet een kermis van emoties worden. Stel dat het echt is, steeds echter wordt?’ Aan het eind van de kick-off in de theaterzaal vormen alle deelnemers op het toneel samen een tableau vivant, als voorproefje op de eerste repetitie half augustus. Hun bevroren poses drukken een overhaaste vlucht uit. Net als eerder Luteijn en Chung, heeft iedereen een voorwerp bij zich dat onbetwist mee moet bij een evacuatie. Soms is dat iets praktisch. Een mes om eten te kunnen bereiden of een piano-gitaar om muziek te kunnen blijven maken. Maar vaker is het iets van emotionele waarde. Een dagboek, een schelp, een foto, een eerste balletschoen en knuffels, heel veel knuffels. Evacué, 18 t/m 22 september, Coehoornpark Arnhem. Kaarten via www.toneelgroepoostpool.nl


Openingsscène

Weet wat er speelt

Lees Scènes, dé glossy voor theaterliefhebbers Kleurrijk magazine, 84 pagina’s, 6 x per jaar, over toneel, cabaret, muziek, dans en musical. Scènes bevat reportages, interviews, een premièreagenda en recensies. Met columns van Gijs Scholten van Aschat, Herman van Veen en verhalen van theatercoryfeeën als Dolf Jansen en Maria Goos.

1 jaar van €31,45 voor slechts

€ 19,95 + cadeau

Kijk op scènes.nu


Volg jij

ONS AL OP SOCIAL MEDIA?

BLIJF UP-TO-DATE MET DE LEUKSTE ARTIKELEN, NIEUWS, BLOGS EN MEER!

WWW.FACEBOOK.COM/DANSMAGAZINE

Stopper_DANS_0,25.indd 1

WWW.INSTAGRAM.COM/DANSMAGAZINE

29-03-18 16:32

NDT BESTAAT

60 JAAR e n i z a g a M s n a Extra editie D We hebben het lang voor ons gehouden, maar nu gaan we het toch verklappen: wij zijn hard bezig met een extra editie van Dans Magazine, geheel gewijd aan Nederlands Dans Theater (NDT), dat dit jaar 60 jaar bestaat.

ABONNEES VAN DANS MAGAZINE KRIJGEN DEZE EXTRA EDITIE BEGIN SEPTEMBER IN HUN BRIEVENBUS!


5 VRAGEN AAN

5 vragen aan… elier Gemma J

doen aan talentontwikkeling en educatie en werken aan het bereik van nieuwe groepen, lokaal, nationaal en internationaal. Ik zie Korzo als een open netwerkorganisatie.’

Crosstown-productie iGirl foto Anna van Kooij

Sinds vorig jaar is Gemma Jelier algemeen directeur van Korzo. In haar vijfentwintigjarige carrière bouwde ze een schat aan ervaring op: als directeur van Springdance, als zakelijk directeur van DOX en als hoofd opleiding van BA dans en VO ArtEZ. In haar werk bij Korzo komen al die functies samen. tekst Jolanda Keurentjes

1

2 Wat typeert jou?

‘Ik ben een verbinder, ik breng alles bij elkaar. Het afgelopen jaar heb ik kennisgemaakt met alle instellingen en dansinitiatieven. Als we dan toch Den Haag Dansstad zijn, wil ik graag in samenspraak plannen ontwikkelen voor een grotere zichtbaarheid van de dans, zodat niemand in de stad eromheen kan, ook de politiek niet. We hebben een infrastructuur die complementair is en we concurreren niet met elkaar. We bieden dans van toonaangevende choreografen,

Welke verandering breng jij?

‘Korzo moet een plek zijn waar vernieuwing te zien is. Als een van de grote instellingen in Den Haag kan het die voorhoedepositie innemen. Dat betekent dat we in de dans de verbreding opzoeken: beweging is niet alleen hedendaagse en Indiase dans, maar ook circus en urban. Zo zijn er, af en toe in samenwerking met GUAP, door het hele jaar verspreid urban presentatieavonden. Een jonge groep als The Heavy Hitters heeft aangegeven dat ze een voorstelling willen ontwikkelen in een artistieke context. Ik nodig hen uit om bij Korzo te komen. Wij zorgen AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  25


5 VRAGEN AAN

3

Wat moeten we absoluut gaan zien komend seizoen?

‘We presenteren een divers palet aan makers qua bewegingsstijl en kleur. Sarada Sarita is het boegbeeld van de Nederlandse New Way Vogue. Haar voorstelling Q4: Quantified is te zien in DansClick 21. Zij krijgt een plaats in onze

GEMMA JELIER: ‘IK BEN EEN VERBINDER.’

kerngroep van getalenteerde makers. Er zijn nieuwe voorstellingen van makers die al langer bij Korzo presenteren. De nieuwe voorstelling van Antonin Comestaz gaat in première tijdens het Holland Dance Festival in januari. Rutkay Özpinar deed onderzoek naar zijn Turkse roots. Vanuit stijlen als oriental, zeybek en halay maakt hij nieuw werk onder de titel Gönülden gelen, Turks voor ‘wat uit de ziel komt’. En toptalent Wubkje Kuindersma gaat een spannende samenwerking aan met componist Antonio Fiumara. Hun avondvullende werk Bitcrusher gaat over de

foto Robert Benschop

voor artistieke begeleiding en kwaliteitsverbetering. Ik wil meer naar buiten treden, mensen ontmoeten, meer verbinding met communities tot stand brengen. Onze community managers werken al voor de Indiase dans en binnenkort ook voor urban en hedendaagse dans. Zo kunnen we, door direct contact maar ook via Facebook, Instagram en livestream, en ook met randprogramma’s, een betere verbinding tussen publiek en makers leggen. In oktober startten verschillende makers met researchtrajecten met daaraan gekoppeld presentaties. Daarin bieden we makers de ruimte en rust die ze nodig hebben om hun kunstvorm te ontwikkelen. Bij de presentaties is ons huis open en kan publiek ook achter de schermen een kijkje nemen.

Een van onze doelen is om toe te lichten wat we doen. Daarom zijn er randprogramma’s, open studio’s, repertoirelessen. Bezoekers kunnen tijdens een repetitie in gesprek met makers gaan. Wij willen ook graag in gesprek blijven met ons publiek, om te checken of we in het juiste denkframe zitten. Daarnaast treden we meer naar buiten: met het educatieprogramma Crosstown gaan we naar cultuurankers toe, om jongeren te stimuleren aan te haken bij dit langer lopende traject. We hebben een rol in samenleving en die vervullen we met kwaliteit en professionaliteit.’

verpixeling van de wereld. Wanneer vormen die puntjes een geheel en wanneer vallen ze uiteen in ruis? Hoe verhouden ons analoge lichaam en ziel zich met hun gebitcrushte evenbeeld?’

4

‘Het India Dans Festival is verplaatst naar mei. De programmering wordt deels ingevuld door voormalig artistiek directeur Leo Spreksel. Het afgelopen festival sloot af met een recordaantal bezoekers en een zaalbezetting van 85%. We willen investeren in de ontwikkeling van makers. Omdat muziek en dans hierbij zo onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, onderzoeken we hoe we muziek nog meer kunnen betrekken. Shailesh Bahoran, die als maker door Korzo wordt ondersteund en ondertussen zo succesvol is dat hij op eigen benen kan staan, brengt de nieuwe voorstelling Shakti. Hij onderzoekt de twee tegenpolen die in ieder individu verscholen liggen. De mannelijke energie van Shiva staat voor de stille gedachte, zijn vrouwelijke tegenhanger Shakti staat voor alles wat beweegt. In elk mens zijn beide krachten verenigd, maar wie voert de boventoon?’

5 Fields van Astrid Boons foto Joris-Jan Bos

26  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

Is er ook weer een India Dans Festival in oktober?

Wat is de eerstkomende verandering?

‘In september hebben we een nieuwe huisstijl en een nieuwe website, die uitgaat van een uitnodigende letter K. We dragen uit dat Korzo open staat. Dit gebouw is van iedereen, je bent welkom!’

www.korzo.nl


Passie voor

GERAAKT

YOGA?

Trakteer jezelf of een ander op een abonnement op ons prachtige tijdschrift.

¤27,50 ¤19,95 6 NUMMERS (1 jaar) WWW.YOGA-INTERNATIONAL.NU/ABONNEMENT 27  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

JUNI 2019 | DANS MAGAZINE  27


FOTOREPORTAGE

n o s r e c Dan

TOUR

Fotograaf Edgar Wetzel reisde afgelopen seizoen twee maanden mee met de dansers van Conny Janssen Danst tijdens de tournee van BROOS. Hij observeerde ze door de lens in vreemde kleedkamers, bij warmingupsessies tussen de coulissen en tijdens de spannende laatste minuten voordat ze het toneel opstapten. Het resultaat? Een intieme blik achter de schermen; het tourleven van een danser in beelden gevat. De dansers van Conny Janssen Danst gaan in november weer op tournee, nu met KIEM. www.connyjanssendanst.nl

Fotoreportage Edgar Wetzel

28  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019


DANCERS ON TOUR

APRIL 2018 | DANS MAGAZINE  29


FOTOREPORTAGE


DANCERS ON TOUR

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  31


FOTOREPORTAGE

32  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019


DANCERS ON TOUR

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  33


foto Altin Kaftira

PREMIÈRE Public Movement sessie van Connor Schumacher (links)

CURVES E & TWISTS

erst gaat zijn aandacht uit naar de nieuwe techno-jazz-musical-experience Funny Soft Happy & The Opposite, vol met regenbogen, rookgordijnen en oogverblindende lichamen. Want die gaat in september in première.

INTENSITEITSTRAINING

Choreograaf en hedendaagse danser Connor Schumacher maakt opnieuw kans op de prijs van de Nederlandse Dansdagen Maastricht. Na een eerdere nominatie in 2017, zit winnen er door zijn bijzondere kijk op dans nu ook daadwerkelijk in. Maar first things first… tekst Charlotte Schultz

Terwijl het leven voorbij flitst, biedt Funny Soft Happy & The Opposite ons een uitweg. Want die hebben we hard nodig in deze wereld die steeds sneller draait, leert ons de publiciteitstekst op de website van Dansateliers Rotterdam. Zes dansers verkopen je een hoge intensiteitstraining voor lichaam en geest, waarmee je een uithoudingsvermogen voor het leven opbouwt. ‘De dansers zijn gekleed in wat het midden houdt tussen balletpakjes, Baywatch, aerobics, Olympische Spelen en jaren ’80 televisievideoclips’, vertelt Schumacher met een glimlach. ’Ken je Bob Fosse’s Cabaret (1972) of Chicago (1975)? Alle musicals uit die tijd zijn gemaakt in een uiterlijke stijl waarbinnen zich een verhaal en plot bevindt. In Funny Soft Happy & The Opposite maak ik reclame voor wat dans in de toekomst kan zijn. Wil je een fit lichaam en een fitte geest? Doe dan deze oefeningen!’

OVERAL VAN GENIETEN Op het eerste gezicht zijn het humor, plezier en blijheid, die de boventoon voeren. In zijn voorstellingen zit echter altijd een intrigerende diepgang. Zo ook bij Funny Soft Happy & The Opposite. ‘We leven met een ongelofelijke vaart op dit moment. Het is niet onnatuurlijk, want als wij het zelf creëren, dan is het natuurlijk. De vraag is alleen of het gezond en duurzaam is. In de voorstelling 34  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019


DANSATELIERS

WERELDVERBETERAAR De Volkskrant prees Schumacher om zijn geraffineerde aanpak en de krachtige associaties die zijn werk opriep. Kristin de Groot, directeur van het danshuis Dansateliers Rotterdam, dat Schumacher sinds 2012 ondersteunt, ziet hem als een filosoof en wereldverbeteraar. ‘Ik neem deel aan het EU onderzoeksproject Empowering Dance,’ legt Schumacher uit. ‘Het draait om analytisch onderzoek naar en verdere ontwikkeling van de impliciete sociale vaardigheden die het lichaam leert tijdens hedendaagse danstraining. De vraag is welke psychosociale voordelen mensen ervaren als ze dansen, welke gebieden van hun hersenen ze gebruiken. Denk aan cognitieve vaardigheden als het onderscheiden van emoties en empathie of besluitvorming en samenwerken in teamverband. In de neurowetenschappen

wordt een verband gelegd tussen die gebieden in het brein waar emoties en vaardigheden ontstaan en de gebieden worden verbonden met beweging. Dit heet embodied cognition. Lichamelijke of sensorische reacties hebben een grote invloed op je bewustzijn. Je omgeving en beweging beïnvloeden je perceptie van de realiteit.’

ZONDER OPGELEGDE REGELS Ook de cognitieve vaardigheid taal blijkt een onverwachte verbinding met het lichaam te hebben. ‘Onze taal heeft zich ontwikkeld aan de hand van het lichaamsbewustzijn. Denk aan de abstracte uitdrukking falling in love. We snappen gevoelsmatig wat dat betekent, doordat we de letterlijke fysieke ervaring hebben van het ‘ergens in vallen’. Als mens wilden we uit kunnen drukken hoe dingen voelden en hoe we het leven ervaarden. Zo ontstonden dit soort metaforen en begrippen. In mijn voorstellingen maak ik daar gebruik van en zet ik bekende metaforen, die we allemaal in het dagelijks leven ervaren, in beelden om. Daardoor kunnen mensen het conceptueel begrijpen en het tegelijkertijd fysiek ervaren.’ ‘Mijn bevindingen worden steeds meer gestaafd door de wetenschap. Ik geloof in de algehele waarde van dans. Dans is niet alleen een performatieve kunst, het biedt ons ook de mogelijkheid op een gezonde manier mens te zijn en de wereld te ervaren. Zonder die hele laag van door mensen en instituten opgelegde regels.’ Wat je terugziet in zijn voor iedereen toegankelijke Public Movement sessies.

CONNOR SCHUMACHER: ‘WIL JE EEN FIT LICHAAM EN GEEST?’

Funny Soft Happy & The Opposite reist van 14 september t/m 23 januari door Nederland. Meer informatie en speeldata: www.dansateliers.nl

foto Noortje Stortelder

krijg je informatie over biologie en cognitie over hoe we onze lichamen zouden moeten bewegen of hoe we ons kunnen ontwikkelen tot een sociaal mens. Want hoe deal je met de klimaatcrisis, genderrollen of racisme? Met curves en twists dus’, vertelt hij terwijl hij het met zijn lichaam voordoet. ‘Eigenlijk is het cognitieve gedragstherapie’, zegt hij met een knipoog. ‘Een ding wat ik geleerd heb – het staat zelfs in de Bijbel – is dat je van alles onder de zon moet genieten. Ook van de moeilijke dingen.’ Zijn levenservaringen lopen als een rode draad door zijn werk. Of beter gezegd, het is door alles verweven. Hij deed mee aan het Europese project Dancing Museums. Hierin onderzocht hij crossovers van hedendaagse dans en beeldende kunst in een museale context. Iets wat je terug ziet komen in The fool - guided tour of het beeldende Asset, Liability & Equity. Veel dichter bij zijn jeugdervaringen komt I trust in this life; the hand of God. Een gigantisch glinsterende hand maakt het fundamentele gedrag ‘geloven’ zichtbaar. In het vroege werk Boy oh Boy speelt hij met de taboes van zijn conservatieve achtergrond over homoseksualiteit. Schumacher haalt even diep adem: ‘Mijn vader was piloot bij de luchtmacht van de Verenigde Staten. We zijn als familie veel verhuisd. Ik ben geboren in Japan en leefde in Las Vegas, Nevada, Tosone Arizona en up state New York. Onderwijs volgde ik binnenshuis, omdat mijn ouders evangelische christenen zijn. Ik ben opgegroeid in een bijzonder conservatieve omgeving, waar men een zeer beperkt perspectief heeft op menselijke waarden. Natuurlijk gebaseerd op goede moralen, maar verstikkend.’

Funny Soft Happy & The Opposite

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  35


Alles

WAT DANSERS MOETEN WETEN! Dans Magazine is een must-read voor iedereen die danst. Dus ben je professioneel danser (of hoop je dat te worden), dansstudent, dansdocent of gewoon helemaal gek van dans, dan is Dans Magazine hét blad voor jou!

6X DANSMAGAZINE VAN €34,95 VOOR €22,50 + cadeaus

Óf geef dans magazine cadeau!

WWW.DANSMAGAZINE.NL/ABONNEMENT


DANS’ES

EDUCATIE

Zelf danslessen geven op school? Leerkrachten huiveren bij het idee. ‘Ze denken soms dat daar een uitmuntende lichaamsbeheersing voor nodig is’, zegt Danielle Bouwmeester, trainer kunsteducatie. ‘Maar dat hoeft niet. Danseducatie is zo breed, dat elke leerkracht ermee aan de slag kan op een manier die bij hem of haar past.’ Hoe? Daarvoor raadpleeg je Dans’es, de online ‘danslandkaart’ voor meesters en juffen. tekst Ruth Naber foto’s Claudia Wehnes - TV Coach

Interactief ‘Dans’es biedt een overzicht van wat dans in het basisonderwijs inhoudt’, vertelt Danielle Bouwmeester in haar werkruimte in Arnhem. ‘Iedere leerkracht kan op zijn eigen manier door Dans’es heen navigeren. In tekst en beeld beschrijven we de basis. Voor verdieping, klik je op een van de vele links.’ Bouwmeester is een van de samenstellers van Handreiking Dans’es. Met Anouk van Nunen, dans- en dramadocent aan Pabo Inholland, bepaalde ze de inhoud en schreef ze de teksten. Het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) gaf hiertoe de opdracht. De ‘interactieve pdf ’

is dan ook te vinden in de digitale kennisbank van het LKCA sinds mei dit jaar.

Affiniteit ‘We merkten dat er onder leerkrachten behoefte is aan een duidelijk beeld van danseducatie’, vertelt Bouwmeester. ‘Mede daarom kozen Anouk en ik er met het LKCA voor om Dans’es niet een lesmethode te laten worden die je precies volgt om dansles te kunnen geven. Die methodes zijn er al. Anouk werkte bijvoorbeeld zelf mee aan Dans! Praktisch handboek voor het basisonderwijs, dat dit jaar is herzien. Daarnaar verwijzen we ook in Dans’es. Ik train leerkrachten in het werken met dans in hun

lessen, zodat ze daar zelf mee aan de slag kunnen. Dans’es is een neerslag van datgene wat ik met hen bespreek. Ik hoop dat je na het bekijken voor ogen hebt: dit kan ik met dans, zo kan ik het verweven in mijn eigen klas, deze onderwerpen kunnen we bespreken in het schoolteam, zo kan het verwerkt worden in het curriculum.’

Kijken Anouk van Nunen vertelt door de telefoon: ‘In danseducatie op basisscholen kun je leerlingen begeleiden bij zelf dansen, dansbewegingen nadoen en kijken naar dans: elkaars werk zien of dat van dansgezelschappen, en daarover praten. In AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  37


EDUCATIE

‘WAT KAN IK MET DANS IN MIJN KLAS?’

ieder van deze drie benaderingen leer je iets anders. Voor het kijken naar dans hebben Danielle en ik veel input gehad vanuit de leergemeenschappen dans, waarvan wij deel uitmaken, een soort kennisnetwerken op het gebied van dans en onderwijs. Dankzij dat biedt Dans’es links naar goed, actueel videomateriaal van gezelschappen als De Stilte, Het Nationale Ballet en Scapino Ballet Rotterdam, maar ook links naar de theorie van het kijken naar dans en daarop reflecteren.’

Puzzelen De inhoud van Dans’es is verdeeld in acht blokken, waarin zowel de verschillende aspecten van dans zelf worden belicht als relevante ontwikkelingen in onderwijsbeleid. In het tweede blok wordt onder meer besproken hoe je het creatieve proces in dans kunt begeleiden. In tekst, maar ook in voorbeeldfilmpjes, waarin studenten van de ArtEZ-opleiding Docent Dans met kinderen van een basisschool bewegingen ontdekken. Hoe ze bijvoorbeeld ‘danspuzzels’ kunnen vormen met hun lichamen. ‘Dans staat omschreven in de kerndoelen kunstzinnige oriëntatie, die scholen moeten behalen’, vervolgt Van Nunen. 38  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

‘Er staat onder meer dat kinderen zich leren uit te drukken door beweging. En dat is iets wat kinderen veel beter kunnen dan veel leerkrachten zich realiseren.’

Bewegingsdrang Bouwmeester: ‘Leerkrachten veronderstellen soms dat ze leerlingen ingewikkelde pasjes moeten aanleren, maar je kunt ook het ontdekken van dansbewegingen centraal stellen. De leerkracht en ik als trainer willen hetzelfde, namelijk dat kinderen zich goed voelen in de klas, zodat ze kunnen groeien. Wat de docent kan doen, is inspelen op de bewegingsdrang die kinderen van nature hebben en op hun verbeeldingskracht. In het onderwijs aan kleuters is het normaal dat ze al bewegend en spelend leren. Maar vanaf groep 3 zitten de kinderen meestal meer stil. Ze lijken het ontwend te raken samen te bewegen in open ruimtes, terwijl het belangrijk is dat het bewegend leren gevoed blijft. De leerkracht heeft volop didactische kwaliteiten. Dan nog: op welke manier heeft hij zelf affiniteit met bewegen? En hoe doe je dat, creativiteit in beweging stimuleren? En dan is het nodig los te laten, open vragen te stellen, de kin-

deren keuzes te laten maken.’ Van Nunen: ‘Creativiteit is enorm belangrijk. En daar is steeds meer aandacht voor in het basisonderwijs. In Dans’es verwijzen we ook naar het boek Leren van Kunst, waarin het ontwikkelen van creativiteit centraal staat. Er zijn basale creatieve processen, zowel in dans als daarbuiten. Kan ik in de breedte denken? Kan ik keuzes maken? Kan ik iets vanuit een andere invalshoek bekijken? Als je die processen in één vak helder hebt, denk ik dat je kinderen helpt om ze toegankelijker te maken in andere gebieden.’

Dansfilmpjes ‘Zeker, dans leren via filmp­ jes op YouTube gebeurt veel op basisscholen,’ vertelt Van Nunen. ‘We zien dans overal om ons heen. Sterker nog: als het goed is, slepen de kinderen

het de klas in! “Juf, dit is leuk!” Digibord aan en gaan. Maar een filmpje aanzetten, achter je bureau gaan zitten en het de kinderen laten doen, is geen dansonderwijs. We geven in Dans’es leerkrachten ook handvatten daarvoor: als kinderen enthousiast zijn over dansfilmpjes, pak het dan aan. Hoe kun je daar zelf ook dansonderwijs van maken?’ Tot hoever reikt het kunnen van de leerkracht in danseducatie en waar komt de vakdocent dans in beeld? Bouwmeester vertelt: ‘Wat ik mooi zou vinden, is dat je als leerkracht een deel van de danseducatie zelf verzorgt en samenwerkt met een vakdocent als je meer wilt uitdiepen. Zo kun je met de klas dansfilmpjes bekijken. Daarbij kan het je doel zijn verschillende stijlen naar voren te halen, zodat de kinderen een breed beeld van dans krijgen. Zij komen vaak wel met hiphop of urban of modern, dat komt natuurlijk door tv-programma’s als So You Think You Can Dance. Prima, dan breng jij als leerkracht stijldans in, flamenco, of capoeira. Op basis daarvan gaat de vakdocent aan de slag met de kinderen. Als je als leerkracht aan kunt geven waar die vakdocent op in kan spelen, blijf je de regisseur van je eigen onderwijs, en de kwaliteit ervan.’

Download Handreiking Dans’es gratis op www.lkca.nl/informatiebank/ handreiking-dans-es Tweede herziene druk DANS!, Praktisch handboek voor het basisonderwijs, € 29,50, www.coutinho.nl


advertorial

BREAKDANCE PERFORMANCE B-BOY

Jolande Spoel, van Maas theater en dans / Maaspodium Rotterdam, maakt B-Boy, een eerlijke voorstelling (90% waar) met én over breakdancers. De voorstelling toert van september tot en met december 2019 door Nederland.

Bakermat

Waarom deze voorstelling? Jolanda: “Hiphop past bij ons jonge publiek, bij de grootstedelijke programmering van het Maaspodium en sluit goed aan bij onze stad Rotterdam. Van de Nederlandse breakdancescene ligt hier een grote bakermat.”

Powermoves Hoe kwam je uit bij deze vijf dansers? Jolanda: “Het zijn breakers, maar ze hebben elk een heel andere approach. De een is van de explosieve powermoves, de ander danst lyrisch en weer een derde blinkt uit in lenigheid. Dat maakt ze heel karakteristiek. Bij Maas houden we ervan om persoonlijkheden op het podium te zien.”

oorspronkelijke vorm probeer je, meestal in 30 seconden, mooier, sterker en oorspronkelijker te zijn dan de ander en er je eigen flavour aan te geven. Sinds breakdance naar het theater is gekomen, onderzoeken we wat je nog meer met je lichaam kan vertellen, hoe je een langere boog kunt maken en hoe je zo goed mogelijk iets kunt vertellen mét elkaar.”

Ontregelen

Is breakdance sport of kunst? Jolanda: “Dat wat breakdancers moeten doen om super goed te worden is topsport. Maar de oorspronkelijkheid die je nodig hebt, schurkt heel hard aan tegen de kunsten. Als je zoveel creativiteit en virtuositeit aan de dag moet leggen, dan ben je wat mij betreft evenveel kunstenaar als topsporter.”

In elke voorstelling worden de b-boys verrast met een guest-appearance. Wat is de rol van de gast? “Ontregelen. Zij zitten daar met vijf alfamannetjes en dan op een gegeven moment is er een scène die de boel even flink op scherp zet. Mij leek het leuk om een tegenovergestelde energie op het podium te zetten, bijvoorbeeld met een b-girl. Dat heeft effect op die vijf jongens.”

Eigen flavour

Eigenheid

Hoe haal je breakdance van de cypher (battle-kring) naar het theater? Jolanda: “Bij breakdance in zijn meest

Je voorstelling is voor 90% echt waar. Ga je documentair theater maken? “Ik ben geïnteresseerd in het verhaal van

Topsporter en kunstenaar

de dansers, in wat breakdance betekent in hun leven. In hoeverre definieert het hen? Waar staat het voor? In de cypher zijn we geïnteresseerd in wat je kan, in het theater in wie je bent met wat je allemaal kan. Die eigenheid mag er altijd in doorsijpelen.” B-BOY: tournee sep – dec 2019 / maastd.nl/bboy Regie: Jolanda Spoel Dans: Pom Arnold, Kenji Hendriks, Tim Jansen, Dietrich Pott, Remses Rafaela


JUBILEUM De Duda Paiva Company viert zijn vijftiende verjaardag met een blik in de toekomst. Dansers en poppen dansen in Joe 5 een duet over menselijkheid en het gebrek daaraan. Een gesprek met een eigenzinnige en goedlachse kunstenaar. tekst Joost Groeneboer foto’s Kim Kooiman

DUDA PAIVA: ‘WE WORDEN STEEDS ZELFZUCHTIGER.’

n e i t f j Vi JAAR VRIJHEID

40  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019


foto Studio Matusiak

Je viert je jubileum met een voorstelling voor jongvolwassenen? ‘Ja, Joe 5 vindt plaats in een futuristische, post-apocalyptische setting, waarin de mens alles en iedereen vernietigd heeft. Maar al die tijd hebben buitenaardse wezens ons gadegeslagen. Ze grijpen in en creëren een systeem waarmee ze de mens kunnen reproduceren. Hetzelfde karakter wordt steeds opnieuw geboren wordt, keer op keer. Gedurende dit proces van hergeboorte groeit langzaam het besef van wie hij ooit was als mens en waar zijn vernietigingsdrang vandaan kwam.’

Is het een waarschuwing voor de mensheid? ‘Het is iets om je zorgen over te maken, ja. We worden steeds meer ijdel en zelfzuchtig…’

Hoe vertaal je dat naar het toneel? ‘Naast de poppen, die allemaal aliens zijn, is er een vijfde personage, dat noch mens noch pop is, maar de hele omgeving voorstelt. Het Amersfoortse beeldcollectief STMSND, met wie ik al jaren werk, heeft een machine gemaakt die denkt, handelt en reageert. Ik heb ze gevraagd een ambiance te creëren waarin de poppen tot leven komen. Met licht, geluid en rook.’

Jullie hebben een maand lang in Noorwegen gerepeteerd… ‘Jaaa… we waren daar een maand… 24 uur licht! Het is de derde keer dat we samenwerken met het Nordland Visual Theatre. We zaten op een heel geïsoleerde plek, we hadden maar liefst drie vluchten nodig om er te komen. Op een eilandje tussen de fjorden. Om ons volledig te concentreren en ons te laten inspireren door de natuur en de Norwegian vibe. De bewoners hebben er hun klokken letterlijk het huis uitgedaan. Dat geeft een heel andere creatieve mindset.’

Ons jubileum is er dan ook eentje van 15 jaar vrijheid.’

Wat trok je zo aan in poppendans? ‘In 1998, toen ik bij Itzik Galili danste, nodigde hij het Israëlische poppenensemble Gertrude Theatre uit om samen een productie te maken. De voorstelling werd op het laatste moment afgeblazen, want voor goed poppentheater heb je langer dan een paar maanden nodig, zeker als je dat nooit eerder gemaakt hebt. Maar voor mij was het het begin van een ontdekkingsreis. Het is in deze tijd dat ik mijn eigen techniek object score ontwikkelde, die ik nu nog steeds gebruik. Een methodologie die zangers, acteurs en dansers het vertrouwen en de zekerheid geeft om met poppen te werken. Op internationale symposia en festivals word ik steeds vaker gevraagd mijn techniek toe te lichten.’

Hoe nu verder? ‘In vijftien jaar is de company volwassen geworden. Dat past heel erg bij mij: ik neem babystapjes, klein maar resoluut.’ Joe V reist van 7 september t/m 10 december door Nederland. Meer informatie en speellijst: www.dudapaiva.com

Hoe was het toen je 15 jaar geleden in Nederland begon? ‘Ik bevind me hier eerlijk gezegd in een heel bevoorrechte positie. Het is in Nederland dat ik in aanraking met poppentheater kwam en me artistiek kon ontwikkelen. En waar ik vrijuit homoseksueel kan zijn. Dit in tegenstelling tot Brazilië, waar ik vandaan kom. Ik denk niet dat ik daar had kunnen overleven. Brazilië gaat momenteel een heel moeilijke tijd door, zonder ministerie van cultuur, er is geen vrijheid van mening meer, artiesten worden verbannen en homoseksuelen verlaten het land. AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  41


DANSDOCENT In 2009, tien jaar nadat ze naar Nederland kwam, richtte Mira Moreno Stichting Dans aan de Vliet op. Dit seizoen viert Mira het tienjarig bestaan van haar dansinstituut in Leidschendam. tekst Charlotte van Beem

Dans aan de

N

a afloop van de kinderdansles vertelt Mira Moreno me hoe Dans aan de Vliet uitgegroeid is tot een belangrijke culturele speler binnen en buiten gemeente Leidschendam-Voorburg. Voor haar staat de samenwerking met andere culturele organisaties centraal. ‘Toen ik naar Leidschendam kwam, waren er al dansscholen, muziekscholen, kunstverenigingen en andere culturele organisaties, maar ik zag iedereen in zijn eigen bubbel, in zijn eigen gesloten wereld. Cultuur draait om samenwerken met andere partners. Als we samen de mouwen opstropen, kunnen we wat moois neerzetten. Maar je moet er wel tijd voor maken en dat hebben de meeste organisaties niet. Ik ben die gek die alles gaat uitwerken. Ik zit meer uren achter de computer dan dat ik lesgeef en dat vind ik niet leuk. Maar ja, als niemand het doet, dan worden al die projecten niet gerealiseerd.’

Zo was het Mira groeide op in Bulgarije, het geboorteland van haar moeder. Op haar achtste verhuisde het gezin naar Ecuador, het geboorteland van haar vader. Toen ze tien jaar was, nam haar moeder haar mee naar een balletschool in Quito, de hoofdstad van Ecuador. ‘Mijn moeder vond balletles goed voor mijn ontwikkeling’, vertelt ze. ‘Doordat er dat jaar een uitwisselingsprogramma met Rusland was, kreeg ik dansles van een Russische docente. Er was pianobegeleiding tijdens de les. Dat vond ik prachtig.’ Op haar twaalfde keerde het gezin terug naar Bulgarije. Daar mocht Mira naar het conservatorium in de hoofdstad Sofia. ‘Ik moest heel hard bikkelen, want het niveauverschil tussen 42  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

VLIET

Ecuador en Bulgarije was groot, maar ik mocht gelukkig blijven.’ Ze vertelt over de omstandigheden toentertijd: ‘Wanneer je een van de kleine zaaltjes binnenkwam, kreeg je een gieter om de houten vloer te bewateren. Daardoor gleden we minder uit. Zo was het vroeger. Daar wenden we aan.’

Madrileense zomer Na haar opleiding in Sofia vertrok Mira naar Cuba, waar ze een jaar bij Ballet de Camagüey zat. Vervolgens danste ze een jaar in het Ecua-


DANSDOCENT doriaans Kamerballet. En daarna studeerde ze binnenhuisarchitectuur in Madrid. ‘Ik vroeg mijzelf af wat ik wilde doen en ben dus even uit de balletwereld gestapt.’ Tijdens een zwoele Madrileense zomer ontmoette ze een Nederlandse jongen, met wie ze een relatie kreeg en ging samenwonen in Amsterdam. ‘Ik was net afgestudeerd en had niets te verliezen. Ik dacht: we zien wel, risico’s nemen is niet erg.’ Na een paar jaar strandde de relatie, maar Mira bleef in Amsterdam en begon met lesgeven. Altijd aan jonge kinderen. ‘Het is de spontaniteit van kinderen die mij zo aanspreekt. Een kind is zo puur, zo zichzelf. Als kinderen muziek horen, reageren ze daar intuïtief op, als een impuls.’

MIRA MORENO: ‘ALS WE SAMEN DE MOUWEN OPSTROPEN, KUNNEN WE WAT MOOIS NEERZETTEN.’

foto Hilbert Krane

Danskantoor In 2006 leerde Mira haar huidige man kennen en twee jaar later verhuisde ze naar Leidschendam. Ze miste in de gemeente Leidschendam-Voorburg een organisatie die cultuur bij jonge kinderen promoot en dus richtte ze in 2009 Stichting Dans aan de Vliet op. De stichting begon als driedaags dansevenement met workshops en een wedstrijd. Dansdocenten uit de gemeente gaven les en diverse dansgroepen deden mee aan de wedstrijd. Inmiddels is de stichting flink uitgebreid. Mira geeft diverse lessen op haar eigen locatie Het Danskantoor (vernoemd naar het voormalige postkantoor) in het centrum van Leidschendam. Ze heeft het festival Vliet Petit opgezet, met allerlei activiteiten tijdens de meivakantie voor de allerkleinsten. En elk jaar organiseert ze

een kerstproductie in Theater Ludens, waaraan diverse dansscholen uit de gemeente meewerken. Naast amateurdansers staan er ook altijd professionele dansers op het podium. ‘Ik vind het belangrijk dat de mensen uit onze gemeente professionele solisten te zien krijgen. Toeschouwers zitten op een paar meter afstand, want het theater is niet zo groot. Dus ze kunnen goed zien hoe een danseres op haar spitzen staat bijvoorbeeld. Onze voorstellingen zijn knus en heel toegankelijk.’

Partner gezocht Dit jaar viert Stichting Dans aan de Vliet het tienjarig bestaan. Op de vraag waarop ze het meest trots is, antwoordt Mira lachend: ‘Op mijn man.’ Om snel te vervolgen: ‘Ik ben trots op hoe de stichting is gegroeid. Ik zie de stichting als een opgroeiend kind. Je geeft het passie en energie en je ziet het groeien. De resultaten zijn gewoon zichtbaar.’ En dat ziet niet alleen zij, maar ook de gemeente Leidschendam-Voorburg, die in mei de Cultuurprijs 2019 aan Stichting Dans aan de Vliet heeft toegekend. In de toekomst hoopt Mira een collega te vinden met wie ze de stichting kan leiden. ‘Ik ben al bijna vijftig. Ik denk niet dat ik het, vooral lichamelijk, nog dertig jaar alleen volhoud. Het zou leuk zijn samen te werken met iemand die er net zoveel energie in stopt.’ Wat de volgende stap is? ‘Het liefst zou ik een cultuurcentrum in Leidschendam willen beginnen. Met een uitgebreid lesaanbod waaraan meerdere partners bijdragen. Met lessen schilderen, fotografie, muziek en natuurlijk dans.’ www.dansaandevliet.nl

foto’s Charlotte van Beem

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  43


FOTO archief

Een van de meest bekende dansgroepen, gefotografeerd door een van de meest beroemde dansfotografen. tekst Joost Groeneboer foto’s Annie Leibovitz

44  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019


Stereotiep? In het fotoarchief van Dans Magazine kom ik een drietal persfoto’s tegen die Annie Leibovitz in de jaren ’90 van het Alvin Ailey American Dance Theatre maakte. Ik bekijk de foto’s met gemengde gevoelens. Aan de ene kant zijn ze ronduit prachtig. ‘Black is beautiful’, schijnen de gestroomlijnde, gespierde lichamen van de zwarte dansers uit te stralen. Aan de andere kant gaat er van hun vrijwel naakte lichamen, misschien onbedoeld, een erotische werking uit. Die nog wordt versterkt door de doorschijnende topjes van de vrouwelijke dansers en de lichtval op hun lichter getinte huid. Nu bestempel je dit soort foto’s wellicht als stereotiep. Maar zag men dat ook zo in 1995, de laatste keer dat Alvin Ailey Nederland bezocht?

FOTOARCHIEF <rubriek - zie opmaak DM 19-3> <titel> Joost Groeneboer <auteur> <fotograaf>

AUGUSTUS 2019 | DANS MAGAZINE  45


In de schijnwerpers

Dans Magazine is voor iedereen die graag naar dans kijkt, dans maakt, dans leert en vooral dans doet. Onze partners zijn net zo gevarieerd. Van dansscholen tot dansvoorstellingen en van danswinkels tot dansfestivals. Ieder nummer zetten we graag een paar van onze partners in de schijnwerpers!

Geen

DANSNIEUWS MEER MISSEN?

2X PER MAAND

r Schrijf je in voo ! ef de nieuwsbri

DANSMAGAZINE.NL/NIEUWSBRIEF

Nieuwsbrief_90,5x59,25mm.indd 1

Fair Practice Code Het nieuwe normaal

Jouw

ADVERTENTIE HIER?

21-08-18 16:00

Weet wat je waard bent! Kijk op fairpracticecode.nl

BEL OF MAIL MARISKA JANKOVITS

+31 (0)30-6931177 MJANKOVITS@VIRTUMEDIA.NL

46â&#x20AC;&#x201A;Adv_stopper_59,25x90,5mm.indd DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

1

13-05-19 15:55


Internationale topdans

GERAAKT

SEPTEMBER

Meer info tr.nl/topdans

vr 6 sep

za 7 sep

Outwitting the devil AKRAM KHAN

Oudere dansers en een nieuwe visie op Da Vinci van de wereldberoemde Brits-Bengaalse choreograaf.

wo 18 sep

Pour

DAINA ASHBEE Aanstormend Canadees choreografietalent over de kwetsbaarheid en kracht van vrouwen.

za 21 sep

Know hows

CARTE BLANCHE

Het nationale Noorse dansgezelschap geïnspireerd door superhelden en gewone superhumans.

47  DANS MAGAZINE | AUGUSTUS 2019

JUNI 2019 | DANS MAGAZINE  47


13-29 september — Het Balletorkest — operaballet.nl

BEST OF BALANCHINE III —

3 balletten, 1 genie

Profile for Virtùmedia

Dans Magazine 04 2019  

Dans Magazine 04 2019  

Advertisement