__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

LEGENDARISCHE KLIMROUTES: ROSENGARTENSPITZE (IT) • TARRAGONA (SP)

inspiratie voor bergwandelaars

magazine

Jaargang 14  Nr 5  december 2020  € 6,99

Afspraak met

Koning Winter Seefeld (A) • Pays du St. Bernard (CH)

Wandelparadijs

Parc National de la Vanoise Grüazi uit Davos!

Met Laaglanders de Alpen in

WIN EEN RUGZAK VAN BERGANS T.W.V. € 140

Met de schaapskudde door de Pyreneeën

AP

Fotoreportage


© Schmittenhöhebahn AG

www.alpendreams.eu

RUST, RUIMTE, EEN EIGEN PLEK IN DE NATUUR.

Meer dan ooit is daar behoefte aan. En waar zit u dan beter dan in Oostenrijk?

DAAROM ALPENDREAMS Wij kennen Oostenrijk als geen ander. Het voor onze klanten selecteren van de mooiste plekjes in Oostenrijk is waar we in gespecialiseerd zijn. Wij gaan voor locaties waar we zelf in geloven, in bekende en (nog) minder bekende dorpen; met vele partners waar we inmiddels jaren prima mee samenwerken. Dat geeft rust en zekerheid. Wij begeleiden bij uw aankoop in Oostenrijk van het allereerste contact tot en met de oplevering/overdracht. Onze dienstverlening ter plaatste ontzorgt en brengt geen extra kosten met zich mee. Tot slot zijn wij als enige aanbieder in Oostenrijk Mondi Approved: een grote extra zekerheid voor u!

ALPENDREAMS info@alpendreams.eu www.alpendreams.eu

Tel NL: +31 (0)6 52 06 61 70 Tel AT: +43 (0)6 991 0658 625

Tel BE: +32 (0)497 47 41 46

RENDEMENT. EXCLUSIVITEIT. ONTSPANNING. (SNEEUW)ZEKERHEID.


BERGEN

inspiratie voor bergwandelaars

magazine

SANDALEN

Jaargang 14, nummer 5, december 2020 Bergen Magazine is een uitgave van Virtùmedia en verschijnt vijf keer per jaar Redactieadres Bergen Magazine Postbus 595, 3700 AN Zeist www.bergwijzer.nl Hoofdredactie Jonathan Vandevoorde Eindredactie Marcia van Bijnen Redactie Daan Couwenbergh, Noes Lautier, Frank Peters, Jan van der Straaten, Peter Strookman, Simone van Velzen, Bert Vonk, Sean Vos Verder werkten aan dit nummer mee Karin Anema, Oriol Clavera, Ria Coremans, Robert Eckhardt, Jeroen Gribling, Anne-Bregje Grol, Joyce Heckman, Paul Lahaye, Paul Petit, Bart Videler, Dominick Viëtor, Marnix Viëtor, Robert Weijdert Vormgeving TwinMedia bv, Culemborg, Sanne Heuker Bladmanagement & advertenties Klaartje Grol, kgrol@virtumedia.nl, Telefoon +31(0)30-3072248 Marketing & samenwerkingen Emma van Breen, evanbreen@virtumedia.nl Telefoon +31(0)30-6913835 Druk Veldhuis Media, Raalte Distributie Nederland: Aldipress, www.aldipress.nl België: AMP, www.ampnet.be Uitgever Nederland Virtùmedia, Pepijn Dobbelaer (pdobbelaer@virtumedia.nl) Postbus 595, 3700 AN Zeist Telefoon +31(0)30-6920677 Uitgever België Virtùmedia, Pepijn Dobbelaer PO BOX 955, 1934 EMC-Brucargo Abonnementen De prijs voor een abonnement bedraagt € 32,45 per jaar (vijf nummers). Aan een abonnement buiten Nederland of België zijn extra verzend­ kosten verbonden. Neem hierover contact op met de klantenservice. Abonnementen kunnen bij ieder nummer ingaan en worden elk jaar vernieuwd. Aanmelding kan via onze website www.bergwijzer.nl of via de klantenservice op telefoonnummer +31(0)850407400 (ook voor vragen over bezorging). Adreswijzigingen dienen schriftelijk te worden doorgegeven met vermelding ‘Bergen Magazine’ en van de oude en nieuwe adressering en het nieuwe telefoonnummer. Opzeggingen dienen schriftelijk met een termijn van minimaal 1 maand te worden doorgegeven. Contact: Uitgeverij Virtùmedia, t.a.v. Bergen Magazine, Postbus 595, NL-3700 AN Zeist. Tel. 085-0407400, e-mail: klantenservice@virtumedia.nl Lees hier hoe we met uw persoonsgegevens omgaan www.virtumedia.nl/privacy-statement © Bergen Magazine. Niets uit deze uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. ISSN 1873-8966.

W

e wandelen wat af dezer dagen! Het lijkt wel of iedereen plotseling het buitengevoel weer ontdekt heeft. We zijn amper bekomen van de zomerdrukte in de Alpen of staan elkaar bij het take-away koffietentje van Natuurmonumenten te verdringen voor een cappuccino en een punt appeltaart. Energie voor de ‘hike’! Op sandalen of in hotpants zie je gelukkig niemand meer lopen – het wordt fris deze dagen – maar exoten met een handtas heb ik recentelijk nog gespot in het Renkums Beekdal. Niet dat ik iets tegen sandalen heb hoor. In onze platgelopen bossen kan het makkelijk. In de bergen is het vaak een andere kwestie. Eind van de zomer deed een kort online krantenbericht op sociale media de ronde dat kopte: “Belgische (59) gaat op sandalen wandelen in bergen en verdwaalt: reddingsdienst rukt uit.” De reacties in een populaire Alpengroep op Facebook waren niet mals. Je gaat toch niet op sandalen de bergen in? Altijd op bergschoenen! Hoe dom kun je zijn! En dat soort oprispingen, soms ook op minder vriendelijke toon. Allemaal van specialisten in de bergwandelkunde natuurlijk. Kijk, als tijdschrift voor bergwandelaars zijn wij de eerste die betogen dat goed schoeisel belangrijk is. Zijn sandalen dat? Er zijn ook erg degelijke wandelsandalen op de markt, misschien had ze zoiets aan. En nog … Ik ben zelfs een huttentochter tegengekomen afgelopen zomer die op blo-

te voeten liep. Evenmin weten we over welke paden ze liep: deed ze een middagrondje over een grindweg (ze was immers pas rond half drie vertrokken, stond er)? Of nam ze een stenig pad naar een pas? Geen onvertogen woord erover in het artikel. Mens, trek gerust aan waar je zelf lekker op loopt, was de troostgedachte die ik telepathisch voor de gekastijde dame bestemde. Maar trek volgende keer misschien stevig schoeisel aan, met grip en goede steun.

“And finally Winter, with its bitin’, whinin’ wind, and all the land will be mantled with snow.” Judge Roy Bean (ca. 1825 – 1903)

Maar wat hebben sandalen met verdwalen te maken? Had ze een kaart bij zich? Die vraag kwam bij niemand op, ook de krant niet. Een detail dat alle specialisten fijntjes over het hoofd hadden gezien. “Belgische zonder wandelkaart verdwaalt in bergen.” Zo hoorde het, maar dat is geen nieuws natuurlijk. Liever click bait. We schrokken het in als fastfood. En daarom lees jij Bergen Magazine, een dosis slowfood voor je brein. En laat je niet tegenhouden: jij trekt erop uit deze winter, in binnen- of (als het mag) buitenland. Doe het wel verantwoord en vergeet je stevige, warme schoenen niet.

jvandevoorde@bergenmagazine.nl @mild_adventures @jvandevo  Vrieskou, zon, blauwe lucht, windstil en knerpende sneeuw onder je schoenen. Geen betere omstandigheden denkbaar om in de bergen erop uit te trekken, toch? Al kunnen de weergoden het natuurlijk ook anders op ons voorzien hebben. Je ontdekt het in de mooie verhalen in dit nummer. Foto: Jonathan Vandevoorde BERGEN magazine  3


IN DIT NUMMER

A EM TH Foto's: Dominick Viëtor

16

LEKKER STAPPEN IN DE SNEEUW Het is weer zover: Koning Winter staat voor de deur. Tijd om warme laagjes aan te trekken en een frisse neus te halen. Of we op korte termijn de snowboots of sneeuwschoenen kunnen aanbinden is nu nog even de vraag, maar die sneeuw verdwijnt zo gauw niet, althans niet tot diep in het voorjaar. En we mogen toch blijven dromen van die prachtige, winterse landschappen in de bergen, of niet soms?

16 Pays du Saint-Bernard – Zoekende zielen, een tropische zee en koffie voor een euro 23  Op sneeuwschoenen: hoe begin je eraan? 24 Zon, See … Seefeld

4  BERGEN magazine


37

63

49 37 TRANSHUMANCE OVER DE PADEN VAN JE ­VOOROUDERS Aan de voet van de Catalaanse Pyreneeën leeft een herdersfamilie die twee keer per jaar met haar kudde schapen de ruige Serra de Boumort oversteekt. Fotograaf Oriol Clavera trok met hen mee.

43 AS LIEBS GRÜÄZI UIT DAVOS MET LAAGLANDERS DE BERGEN IN Veel restsneeuw in de zomer kan hoogtewandelingen lastig maken. En als dan ook nog een hittegolf heerst, kun je je planning maar beter weggooien. Sympathiek gezelschap onderweg maakt dan veel, zoniet alles, weer goed.

49 HET LEGENDARISCHE NATIONAAL PARK VANOISE Voor de nieuwsgierige bergwandelaar is de Vanoise een waar paradijs. De flora en fauna zijn er uit­bundig en een grotere diversiteit aan gesteente vind je op weinig andere plekken. Wij wandelden langs de ­hoogtepunten.

43 58 MUNTANYES DE PRADES KLIMMERSMEKKA AAN DE COSTA Catalaanse rotsklimmers komen naar Cornudella de Montsant voor de indrukwekkende zand- en kalk­ stenen rotswanden die het dorp omringen. Veel dichter bij het paradijs kun je volgens hen niet komen.

63 ROSENGARTENSPITZE PRIMADONNA VAN DE ZESDE GRAADSROUTES Paula Wiesinger verwierf tussen de twee wereldoor­ logen groot aanzien in het door mannen gedomineerde alpinisme. Ze was de eerste vrouw die zesde graads­ routes klom. Zoals de oostwand van de Rosengartenspitze.

Berglicht 6

Tot op zekere hoogte 31

Stilte

Winterbeelden

Actueel 8 Uitgerust 10 Uitgeprobeerd 13 Jouw foto 14

Bivacco Corradini 32 Een liefdevol bivak

Boekenberg 56

Winters Licht BERGEN magazine  5


BERGLICHT

STILTE TEKST & FOTO  FRANK PETERS Het Zuid-Tirolse Antholzerdal raakt me door zijn stilte. Zeker in het hooggelegen gedeelte waar maar één berghut te vinden is, de Rieserfernerhütte, kom je tot rust. Iets boven de hut ligt een kam met een bijzonder indrukwekkend uitzicht op de Dolomieten, maar dat is niet het enige dat bijblijft. Achter de hut staat een kapelletje. Er hangen gebruikte klimschoenen. Op het kleine altaar staan kaarsen en een kruis. Ernaast afbeeldingen van Jezus, Maria en op een prikbord bijna twintig rouwkaarten met foto’s van goedlachse sportieve mannen en vrouwen. Door het bezoek aan de kapel kijk ik anders naar het uitzicht. De bergen geven zoveel mooie momenten, maar hebben ook hun schaduwzijde. De schaduw doet je beseffen dat het licht niet vanzelfsprekend is. De stilte is dat wel. Hier hoort alleen maar stilte.  n

Camera: Canon EOS 5D Mark II Lens: Canon EF100-400mm f/4.5-5.6L op 120 mm, Diafragma: f/5.6 Sluitertijd: 1/200 sec., ISO 200

6  BERGEN magazine


BERGEN magazine  7


ACTUEEL

ZWAARSTE WANDELROUTE VAN EUROPA VERNIEUWD Na een periode van aanpassingen is de fameuze Ruta 0.4.0 op het eiland Tenerife officieel opnieuw geopend. Het is een van meest uitdagende wandelroutes in Europa geworden met meer dan 4000 hoogtemeters van de kust naar de top van de vulkaan Teide. Ruta 0.4.0 brengt fanatieke wandelaars en trailrunners vanaf het strand van El Socorro naar een hoogte van 3718 meter en dit over een afstand van 27,8 kilometer. Ruta 0.4.0 is een van de meest iconische wandelroutes in heel Spanje en tegelijk ook een met de meeste hoogtemeters (4000!). Dat maakt hem misschien wel de zwaarste wandeling van heel Europa. Wandelaars met een goede conditie en uithoudingsvermogen lukt

Ruta 0.4.0 loopt van El Socorro (onderaan in beeld) naar de top van de Teide.

het om de top van de vulkaan in ongeveer 12 uur te bereiken. Trailrunners klimmen tot aan de top in 4 tot 6 uur. En dan moet je natuurlijk ook nog

de upgrade was een zichtbaarder identiteit geven aan de route die de zee

een stukje terug…

verbindt met de top van de Teide en daarbij de ervaring en de veiligheid

De nieuwe routeborden zorgen ervoor dat niemand hoeft te verdwalen. Er

van wandelaars verbeteren. (PP)

zijn nieuwe stukken toegevoegd. Daarnaast zijn een aantal vergeten of verwaarloosde delen aangepakt en bestaande opgeknapt. Het doel van

   Wil je Ruta 0.4.0 zelf lopen? Begin dan hier: https://bit.ly/3pkaB9O

BERGREDDING MET EEN DRONE

10 Nederlandse UIAGM-berggids

Met een elektrisch aangedreven, onbe-

een trainingsvlucht uit in de buurt van de

mande heli­kopter heeft de Zwitserse

San Bernardinopas waarbij naar twee ver-

REGA testvluchten uitgevoerd om vermis-

miste personen moest gezocht worden.

Tomas van ­Lieshout

te personen in de bergen op te sporen. De

De gebruikte drone is een elektrisch aange-

(links op de foto) uit

bevindingen tot nu toe zijn zeer positief.

dreven mini­helikopter van 17 kilogram met

de

Nuenen is de nieuw-

een rotor met een diameter van ruim 2 meter.

ste (tiende) Neder-

Volgens het programma is het de bedoeling

Het toestel wordt bediend vanuit een mo-

landse UIAGM-berg-

om zelfs ’s nachts of bij nevel, wanneer er in

biele ‘commandokamer’ in een busje. Daar

gids. Omdat Tomas

principe niet met een helikopter kan gevlo-

heeft de piloot vooraf een route uitgestip-

gen worden, toch een onbemande drone in

peld boven een gebied waar vermoed wordt

actief is, had hij af-

te zetten voor de opsporing van vermiste

dat de slachtoffers zich bevinden. De drone

gelopen winter het

personen in de bergen.

vliegt automatisch zijn route op een vaste

alpiene ski-examen, een van de zwaarste onderdelen

De Rega is de Zwitserse luchtreddings-

hoogte boven de bodem en vermijdt daarbij

van de opleiding, al gehaald. Toen kwam de coronacrisis.

dienst. Twee jaar geleden bijvoorbeeld werd

hindernissen en o ­ bstakels zelfstandig.

Toch kon Tomas afgelopen zomer, dankzij de (tijdelijke)

voor een zoektocht naar (een) vermiste

versoepeling van de corona­maatregelen, de reeks prak-

persoon/­personen 160 keer een helikopter

Smartphones

tijkexamens in korte tijd s­ uccesvol afronden.

ingezet. Enkele tientallen keren kon deze

Bij opsporen van personen gaat scant de dro-

In Zwitserland rondde dit jaar de elfde Belgische gids,

door de weersomstandigheden of duister-

ne op het signaal dat de mobieltjes van de

Jonas ­Vandermaesen, zijn gidsenopleiding succesvol af.

nis niet opstijgen en ging mogelijk kostbare

slachtoffers uitzenden. Wordt het signaal

De Nederlandse, door de UIAGM (Union Internationale

tijd verloren. Dat wil het droneteam van

opgevangen, dan kan het zoekgebied ver-

des ­Associations de Guides de Montagne) gecertifi-

Rega vermijden. In het najaar voerden ze

kleind worden tot een vierkant van ongeveer

al ­jaren als skileraar

Foto: Archief Tomas van Lieshout

ceerde berggidsen zijn: Edward Bekker, Robert

20 bij 20 meter. Nauwkeurig genoeg om dan

­Steenmeijer, Martijn Schell, Stefan Buis, Jelle Staleman,

door bergredders te voet gevonden te kun-

Roeland van Oss, Boris Textor, Michiel Engelsman, Isaac

nen worden, die anders misschien een ge-

Doude van Troostwijk en dan nu ook Tomas van

bied van een paar vierkante kilometer had-

­Lieshout. De Belgen: Elie Hanotau (sinds 1988, toen

den moeten af zoeken. De drone kan ook met

moest hij zich nog eerst laten naturaliseren tot Frans-

optische en/of warmtegevoelige camera’s

man om te mogen meedoen aan de opleiding in

uitgerust worden, waardoor de nauwkeurig-

­Chamonix) Jan Van Hees, Jean de Macar, Pascale Poliart,

heid vergroot maar het vliegbereik (vanwege

Quentin Delavignette, Jody Laorieux, Stijn Vanden-

het extra gewicht) verkleind wordt.

driessche, Bart Overlaet, Helmut Van Pottelbergh, Lars

De testvluchten worden als succesvol be-

Van Halewyck én Jonas ­Vandermaesen. (JV)

schouwd en de Rega hoopt de drone nog dit jaar in te kunnen zetten. (JV) 

8  BERGEN magazine

Foto: Tommy Dätwyler


SELECT GEZELSCHAP In de nieuwe editie van

Fiets en Wandelbeurs 2021

de Oostenrijkse Alpen-

Het feest voor wandelaars en fietsers gaat door! Komend jaar vindt de Fiets en

zeitung verscheen een

Wandelbeurs op vrijdag 19 en zaterdag 20 februari 2021 in de Jaarbeurs in Utrecht

reportage van onze

plaats. De redactie van Bergen Magazine is weer aanwezig met een stand, zodat je

redacteur en alpinist

ons al je vragen kunt stellen over wandelbestemmingen en -routes. Of gewoon je

Robert Eckhardt over

collectie tijdschriften kunt aanvullen, dat kan ook! In Gent vindt het populaire eve-

het gouden decennium

nement in het weekend ervoor plaats, op 13 en 14 februari 2021.

van de verovering van

Natuurlijk geldt er in deze tijd enig voorbehoud, maar zoals het er nu naar uitziet

de 8000’ers (1950-

gaat de beurs gewoon door. Waar veel andere evenementen worden afgeschaft,

’60). Maar liefst 10 pa-

maakte de organisatie een andere keuze. De F&W-beurs wordt namelijk geclas-

gina’s wijdt nummer

sificeerd als ‘doorstroomlocatie’ en gelijkgesteld met een markt of een winkel-

1648 (!) van het presti-

centrum. Bovendien is bij de Jaarbeurs rond preventie en betere ventilatie al veel

gieuze tijdschrift van

bijgeleerd. Zeker gezien de enorme belangstelling voor fietsen en wandelen in

de Österreichischer

deze tijden, kan de beurs weleens op het goede moment plaatsvinden. Uiteraard

Alpenklub aan het ver-

wordt er voor een veilige omgeving gezorgd in zowel Utrecht als Gent, geheel in

haal dat eerder, in iets

overeenstemming met de lokaal geldende protocollen.

andere vorm, in Bergen Magazine (mei 2020) te lezen was.

En natuurlijk zijn we ook benieuwd welke wandelroute dit keer de prijs voor

De Alpenzeitung verschijnt al sinds 1879. Gefeliciteerd, Ro-

­Wandelroute van het Jaar zal verdienen! Er zijn nog 17 routes die meedingen naar

bert, met deze publikatie!

dit predicaat.

De Österreichischer Alpenklub (niet te verwarren met de Österreichischer Alpenverein) werd in 1878 in Wenen opge-

   www.fietsenwandelbeurs.nl – www.fietsenwandelbeurs.be

richt als tegenhanger van de Britse Alpine Club en telt vandaag ongeveer 400 leden. Een nieuw lid kan pas toetreden op voordracht van minstens twee bestaande leden, en moet moeilijke routes in rots en ijs gedaan hebben. Tal van bekende pioniers in het klimmen, zoals Emil Zsigmondy, Karl Prusik en Herman Buhl zijn lid geweest. Nu nog horen bijvoorbeeld Kurt Diemberger (lees Roberts interview met hem in BM 2020-1), Peter Habeler en Zuid-Tiroler Simon Gietl bij de Alpenklub.

GEOLOGIE OP JE WANDELKAART Leisteen? Kalk? Gneis? Je vindt het allemaal in de Alpen, en veel meer. Vandaar is het altijd interessant of leuk om iets meer te weten over de geologie van het gebied waar je aan het bergsporten bent.

En waar was… SEAN VOS?

Op het online tochtenportaal van de Zwitserse alpenvereniging kun je er voortaan voor kiezen om de geologische formaties langs een wandelroute in kleuren weer te gegeven. Er wordt langs een traject ook beknopte informatie gegeven, specifiek voor die plek of zone, want de

Samen met zijn wandelmaat Bart maakte Sean

ondergrond is niet alleen leuk om naar te kijken: hij bepaalt ook of de rots stevig of brokkelig is

in september, helemaal coronaproof, een hut-

(voor klimmers wel handig)

tentocht door het Berner Oberland. Vanuit

of welke soorten planten er

Mürren, vlakbij Eiger, Mönch en Jungfrau, leg-

wel en niet op een bepaal-

den ze vier etappes af van de Bärentrek en

de plek kunnen voorkomen

­Hintere Gasse naar Adelboden. Dankzij prachtig

(maakt het determineren

weer was het relatief druk onderweg, maar ge-

eenvoudiger). Afbeeldin-

wapend met mondkapjes en desinfectiegel wa-

gen met uitleg die de rela-

ren de overnachtingen in de berghutten prima

tie uitleggen tussen geolo-

te doen. De grandioze uitzichten op de Blüm­

gie en landschapsbeeld zijn

lisalp en Oeschinensee deden ze de coronasitu-

de toef op de kaart, euhh …

atie helemaal vergeten in een week vol ont-

taart.

spanning en inspanning. Seans verhaal lees je volgend jaar in dit blad.

   https://bit.ly/2Ugbged

>>>

MEER NIEUWS EN VEEL INFORMATIE VIND JE OP BERGWIJZER.NL/MAGAZINE/2020-5

>>>

BERGEN magazine  9


UITGERUST

Redactie Daan Couwenbergh

Was je donsjas Hoe krijg je je donsjas weer schoon en fris, zonder dat het dons alle isolerende eigenschappen verliest? De Grangers Down Wash is daarvoor de oplossing. Het wasmiddel verwijdert viezigheid en vieze luchtjes en herstelt de luchtigheid van het dons in je jack, zodat het je lekker warm blijft houden. En natuurlijk is er aan het milieu gedacht. Het wasmiddel is krachtig maar zacht en heeft een Bluesign®certificaat, zodat je zeker weet dat er geen nare chemische stoffen in zitten. En om het helemaal milieuvriendelijk af te maken zijn alle flessen van gerecycled plastic. Grangers Down Wash kan je gewoon in de wasmachine gebruiken. Doe een passende hoeveelheid in de lade voor het wasmiddel en je machine doet de rest.

  Adviesprijs € 11,95 (300 ml) https://shop.matterhorn.nl/onderhoudsproducten

Hit the trail! Het iconische Spitz Jacket van Haglöfs (m/v) is gemaakt voor buitensporters. Een soepele, technische jas die je vanzelf vaak draagt, omdat hij hele jaar door geschikt is voor wisselende weersomstandigheden. Hij is gemaakt van Gore-Tex Pro New. Deze supersterke, drielaagsstof ademt nu nog beter, is robuuster en elastischer. En natuurlijk wind- en waterdicht. De jas is verstevigd op slijtgevoelige plekken zoals schouders, armen, rug en heupen. Zo gaat de jas niet lekken onder bijvoorbeeld de riemen van je rugzak als je een plensbui over je heen krijgt. De twee napoleonzakken op de borst zijn makkelijk toegankelijk, ook mét rugzak op. Een binnenborstzak en zakje op de arm ontbreken natuurlijk ook niet. De capuchon kan in combinatie met een helm worden gedragen. Deze heeft een verstevigde klep, zodat je ook met slecht weer goed zicht blijft houden. En is het winter? Het jack heeft een ingenaaide Recco-reflector. Niet onbelangrijk.

  Adviesprijs: € 549,– www.haglofs.com

Laat de sneeuw maar komen! Winterwandelen wordt steeds populairder. De winterversie van de populaire Banks GTX-schoenen van Hanwag is een ideale wandelschoen voor in de sneeuw. Een hoge schacht houdt sneeuw en nattigheid buiten. Dankzij een extra isolerende inlegzool en een warme voering met Gore-Tex blijven je voeten warm en droog. Geen overbodige luxe als je tot aan je enkels in de sneeuw staat. Ook over gladheid hoef je je geen zorgen te maken. De zool is zo gemaakt dat die extra gripvast is, zodat je ook bij winterse gladheid stevig op je benen kunt blijven staan. De Banks Winter GTX is verkrijgbaar in een dames- en herenleest en door zijn speciale constructie, net als alle andere Hanwag modellen, verzoolbaar.

  Adviesprijs € 249,95 www.hanwag.nl

10  BERGEN magazine


NAUWKEURIG EN PERFECT VOOR KORTE BOCHTEN Leki zou Leki niet zijn als ze voor het aanstaande winterseizoen niet met iets nieuws op de proppen zouden komen. De nieuwe skistok Airfoil 3D is snel, precies en perfect voor korte, sportieve bochten. Deze nieuwe stok is voorzien van het innovatieve Trigger 3D-strap-systeem, wat zorgt voor meer controle, comfort en veiligheid. Leki heeft het stijlvolle en gepatenteerde systeem naar een geheel nieuw niveau getild. De nieuwe Trigger 3D-grip zorgt voor meer controle, dankzij een directere verbinding tussen de handschoen en de stok. Daarnaast is de handeling nog meer verbeterd, waardoor in- en uitklikken veel makkelijker gaat. Met deze innovatie is de release maar liefst vier keer groter dan bij het huidige Trigger S-systeem. Als dat geen vooruitgang is.

  Adviesprijs: € 99,95 https://leki.nl

EEN SCHOEN MET EEN IDENTITEIT De schoenen van Meindl zijn altijd al wat je van Meindl gewend bent: comfortabel én van hoge kwaliteit. Maar de exemplaren in de Identity-serie zijn bovenal echt uniek. Bij elk paar zit een herkomstbewijs waarmee je kan nagaan waar het leer van jouw paar schoenen vandaan komt. Daarmee krijg je een mooi kijkje in het productieproces van jouw schoenen. Van de koeien die het leer leverden tot de vakmensen die het leer op een zo natuurvriendelijk mogelijke wijze gelooid hebben en de schoen in elkaar zetten. Hoe je dat doet? Vul op onderstaande website het identificatienummer in dat aan de binnenkant van de schoen staat en je krijgt het hele proces te zien. Bij de Identity-serie hoort onder andere het model Tessin Identity. Verkrijgbaar in heren- en damesleest.

  Prijs vanaf € 200,– www.identity-leder.de

Slecht weer bestaat niet Met de Caserina II dubbeljack voor mannen van Vaude heb je nooit meer last van slecht weer. Het buitenjack houdt alle wind en regen buiten, en als het koud wordt rits je er het warme, met milieuvriendelijk PrimaLoft® gevoerde binnenjack er gewoon even in. Zo ben je altijd voorbereid op het wisselvallige bergweer. Om ervoor te zorgen dat het jack niet gaat lekken onder bijvoorbeeld de riemen van je rugzak zijn de schouders voorzien van extra versterkte stukken. Die zorgen meteen voor een stoere look, maar belangrijker dan het uiterlijk zijn misschien wel alle handigheidjes die in het jack verwerkt zijn. Handig geplaatste zakken in de buiten- én de binnenjas, afneembare capuchon en een verstelbare taille zorgen ervoor dat je de Caserina II het hele jaar door probleemloos kunt gebruiken.

  Adviesprijs vanaf € 320,– www.vaude.com

Warm ingepakt Heb je tijdens je wintersport vaak last van sneeuw die tussen de mouw van je jas en je handschoenen terecht komt? Dan zijn deze wrist gaiters van Woolpower wat je zoekt. De polsbeschermers houden je handpalm, je polsen en je onderarmen lekker warm en zorgen ervoor dat sneeuw niet zomaar je mouw in kruipt. De wollen polsbeschermers zijn zo geweven dat ze extra isoleren en lekker zacht aanvoelen. Tegelijk helpt de manier van weven juist bij het afvoeren van zweet. De lus rond je duim zorgt ervoor dat ze goed blijven zitten zonder dat je in je bewegingen gehinderd wordt. En zijn ze vies? Dan kun je ze gewoon op 60 graden wassen.

  Adviesprijs: € 28,– www.hikeaway.be BERGEN magazine  11


WINTER De Senja collectie van Bergans of Norway is ontwikkeld om je tijdens je trip in de bergen optimaal te beschermen zonder in te boeten op comfort. Wat onze ervaring in de bergen ons geleerd heeft is dat de kleine details een groot verschil kunnen maken. Wanneer je je comfortabel voelt doordat je droog en warm bent, worden de keuzes die je op cruciale momenten maakt veiliger. Onze ervaren designers zijn trots op het maken van kwaliteitsproducten uit de meest technische en beste materialen die beschikbaar zijn. De Senja producten zijn perfect gesneden voor veeleisende beklimmingen en fantastische afdalingen.

Believe in Tomorrow. Explore Today.

SENJA 3L JACKET Alles wat je nodig hebt, perfect in balans! De ontwikkeling van een technische jas voor gebruik in de bergen heeft alles te maken met de perfect balans tussen lichtgewicht, bescherming en ventilatie aan de ene kant en kwaliteit, duurzaamheid en details aan de andere. Met de Senja 3L (W) Jacket hebben we de perfecte balans gevonden!

bergans.com

De mooiste wandel-, fotografie- en natuurreizen Onder begeleiding van hoofdredacteur Jonathan Vandevoorde

Programma 2021 9 – 18 april / Fotoreis Utah & Grand Canyon (USA) Compacte fotoreis langs alle hoogtepunten van Zuid-Utah: Arches, Bryce en Capitol Reef National Parks en natuurlijk Dead Horse Point (Canyonlands). We bezoeken ook de Grand Canyon en stadjes langs Route 66. Ik coach je om betere foto’s te maken.

21 – 29 juni / Natuurreis Hohe Tauern en Sextner Dolomieten Als gediplomeerd Bergwanderführer ben ik thuis in de Hohe Tauern (Oostenrijk). Tijdens dagwandelingen deel ik mijn kennis over het grootste natuurpark in de Alpen. Daarna gaat het richting de Dolomieten in Italië waar de Eerste Wereldoorlog overal sporen achtergelaten heeft.

30 juni – 4 juli / Huttentocht Karnischer Höhenweg Over de bergkam tussen Oostenrijk en Italië wandelen we met eigen rugzak van hut naar hut door een landschap met een bewogen geschiedenis. De talrijke restanten van bunkers en loopgraven vertellen het verhaal van 1915 -‘17. Technisch geen zware tocht, wel vrij zijn van hoogtevrees.

4 - 20 september / Wandelreis NoordCalifornië & Oregon Hotelwandelreis naar de mooiste natuurparken aan de Westkust: Crater Lake, Redwoods N.P., Lassen Volcanic Park, Lake Tahoe. Stevige dagtochten in de ongerepte landschappen van Noord-Californië en Zuid-Oregon. In Yosemite National Park wandelen we zelfs twee dagen vanuit de Lodge.

29 sept – 17 okt / Wandelreis Rocky Mountains & Southwest USA Hotelwandelreis met dagtochten in Rocky Mountain National Park, Black Canyon, Mesa Verde, Monument Valley, Antelope Canyon, Grand Canyon, Bryce Canyon, Capitol Reef en Arches National Parks. Nog slechts 3 plaatsen beschikbaar, dus wees er snel bij!

CORONA-PROOF! Je betaalt pas als de betreffende bestemming op code geel/groen staat! www.mildadventures.nl


UITGEPROBEERD

HET PERFECTE BUITENLEVEN Dat het barbecueseizoen eigenlijk al voorbij

temperatuur was het eten in korte tijd perfect

is, daar trokken wij ons niets van aan.

gaar. Het deksel zorgt er eventueel voor dat de

Prachtig herfstweer, een woodlodge op

warmte optimaal benut wordt. Een minpuntje is

camping de Weyert in Rolde en een draag-

dat de klep met één hand niet heel soepel ge-

bare gasbarbecue, de Primus Kuchoma

opend kan worden, waardoor het stel een beetje

(winnaar van de ISPO Award) die we moch-

wankelt bij het openen.

ten uitproberen.

Wij hebben genoten van een heerlijke herfstweek waarin we, met de hulp van dit handige

De Kuchoma is klein en compact en past makke-

barbecuestel, optimaal van het buitenleven kon-

lijk achter in de auto. Dankzij het mooie houten

den genieten. (Anne-Bregje Grol)

   Makkelijk schoon te maken • Goede warmteverdeling • Groot genoeg voor met 4 personen -–   Deksel niet met één hand te openen • Let op dat je een ­passende gasfles meeneemt    Adviesprijs € 219,95 www.primus.eu

handvat, het handige klipslot en het relatief geringe gewicht (4,6 kg) draagt hij prettig en is hij ook geschikt om mee te nemen voor een uitgebreide picknick. De uitklapbare pootjes maken dat je hem prima op de grond kan zetten. De barbecue is eenvoudig aan te sluiten op een gasfles, maar let op: deze wordt niet meegeleverd en niet elk type gasfles past op de aansluiting van de Kuchoma. Lucifers zijn overbodig dankzij de ingebouwde piëzo-ontsteker, ook fijn als de kinderen willen helpen! De grillplaat is groot genoeg om een maaltijd voor vier personen op te bereiden en – zeker niet onbelangrijk – heel makkelijk schoon te maken. Dat geldt ook voor de lekbak eronder. Dankzij de brede brander en de goed regelbare

   Comfortbel en stabiel • Goede zool -–   Geen    Adviesprijs € 149,95 www.gripsport.nl

LIEFDE OP HET EERSTE GEZICHT Het moment dat je nieuwe wandelschoenen uit

De vibramzool geeft grip op natte en droge on-

de doos haalt, ruik je, voel je en weet je dat je

dergrond, echt bijzonder is de combinatie van de

weer jaren vooruit kunt. Naar buiten, veel kilome-

tussenzool en inlegzool. De eerste zorgt voor

ters maken en genieten van de natuur om je

meer comfort en demping tijdens het lopen, de

heen. Voor mij betekenen nieuwe wandelschoe-

inlegzool geeft nog meer demping en de antislip

nen ook altijd weer een lange periode van inlo-

bovenlaag zorgt ervoor dat je sok niet schuift in

pen en wennen, met ongemak door drukpunten

je schoen. De handige bevetering geeft je voeten

en blaren, maar dat hoort er nu eenmaal bij. Tot ik

veel stabiliteit.

de Utah Mid uitprobeerde. Deze robuuste leren

Dat klinkt allemaal geweldig, maar hoe werkt dit

wandelschoen is het nieuwste premium model

in de praktijk, met mijn voeten? Ik heb de afgelo-

van Grisport. De schoen is gemaakt van hydro-

pen weken de schoenen eerst rustig vlak bij huis

leer dat een ademend, waterdicht membraan heeft en van binnen gevoerd met zacht en soepel leer, dat zich helemaal naar je voet vormt en zo

op de Utrechtse Heuvelrug ingelopen. Geen last van enige irritatie, dus snel over naar langere wandelingen op de Veluwe, bij droog en bij nat weer. En na een meerdaagse wandeltocht in de

drukpunten helpt te voorko-

heuvels van Zuid-Limburg had ik nog steeds ner-

men en ook je transpiratie-

gens last van. Voor mij is de Utah Mid liefde op

vocht opneemt.

het eerste gezicht. (Ria Coremans)

BERGEN magazine  13


JOUW FOTO

FOTOWEDSTRIJD COLUMBIA SPORTSWEAR

WINTERS LICHT Het berglicht fotograferen kan een

­inzendingen. En verdiend! Kitty

uitdaging zijn (getuige onze foto­

­Dieleman, ­Paola van Bergen en Ann

rubriek vooraan in dit blad), en ’s win-

De Munck krijgen van ons elk een paar

ters al helemaal. Toch konden we drie

Facet 30 Outdry wandelschoenen van

winnaars selecteren uit de vele

Columbia Sportswear cadeau.

KITTY DIELEMAN, KLOOSTERZANDE Kitty Dieleman uit Kloosterzande maakte deze foto tijdens een winter in Finland. Ze heeft daar “veel licht gezien, maar het mooiste licht is toch het groene noorderlicht.” De jury is het met haar eens. Er zullen weinig buitenliefhebbers zijn bij wie deze ervaring níet op de bucketlist voorkomt. Dit beeld vertaalt het thema precies zoals iedereen het graag eens zou willen meemaken.

14  BERGEN magazine

DE JURY: • Jonathan Vandevoorde (hoofdredacteur) • Marcia van Bijnen (eindredacteur) • Julia Bauer (Columbia Sportswear) • Noes Lautier • Simone van Velzen • Sean Vos • Peter Strookman • Frank Peters • Thom van Ettikhoven (Virtumedia) • Arjen van Wifferen (Virtumedia) • Daan Couwenbergh (Virtumedia)


PAOLA VAN BERGEN, WADDINXVEEN In het noordelijke geothermische gebied in IJsland viert Paola van Bergen uit Waddinxveen de winter. “De dagen zijn kort en de schemering lang en prachtig. Terwijl de stoom uit de vulkanische grond komt, staat de hemel in brand.” Een heel herkenbaar plaatje waar de jury bergkriebels van krijgt! De schemerfase tussen licht en donker, waar warmte en koude samenkomen is met deze foto tijdloos mooi vastgelegd.

ANN DE MUNCK, WILRIJK Ann De Munck uit Wilrijk nam haar foto tijdens een zonovergoten ochtend in Fins Lapland. De jury oordeelt: recht in de laagstaande zon fotograferen moet je durven. De belichting is desondanks goed geslaagd. Zo hoog in het noorden, de opkomende zon op loopafstand. Deze plaat roept avontuur!

NIEUWE WEDSTRIJD 

MIJN BERGWINTERGEVOEL

De winter kondigt zich aan, en voor veel ­bergliefhebbers bestaat er geen betere tijd dan in het hartje van de winter de bergen in te trekken. Dit keer is niet het winters licht de hoofdrolspeler van je verhaal, maar de beleving, jij dus (ook als je niet zelf in beeld bent natuurlijk). Stuur ons een foto die voor jou het ultieme berggevoel in de winter vertolkt, en

licht het tafereel toe met een korte uitleg (max. 70 woorden). We mogen dit keer van het Noorse kwaliteitsmerk Bergans twee prijzen weggeven: de winnaar ontvangt een licht­ gewicht Vengetind 32 rugzak met een ­winkelwaarde van € 139,95. De 2de prijs is een warm Hareid jacket met Polartec fleece ter waarde van € 120.

 Stuur je foto + verhaal uiterlijk op 13 januari 2021 naar Bergwijzer.nl/winnen. Het wedstrijdreglement en de specificaties waaraan het beeldbestand moet voldoen vind je ook daar terug.

BERGEN magazine  15


THEMA WINTERWANDELEN

16  BERGEN magazine

Walliser Alpen


PAYS DU SAINT-BERNARD

Zoekende zielen, een tropische zee en koffie voor een euro

Er zijn heel wat onderkomens vanwaaruit je de bergen in kunt trekken, maar een klooster? In het Pays du Saint-Bernard heten augustijner monniken sneeuwschoenwandelaars van harte welkom. We binden de raquettes onder en gaan de berg op, bezoeken de paters en vinden oeroude gesteenten die het gebied miljoenen jaren geleden hebben gevormd. TEKST  MARNIX VIËTOR FOTO’S  DOMINICK VIËTOR Wie zoekt, die vindt. Sporen wijzen ons de weg naar uitzichtpunt Belvedère boven het dorp Champex.

BERGEN magazine  17


THEMA WINTERWANDELEN

Walliser Alpen

 Bourg-St-Pierre. Verstild, charmant en authentiek. Een ideaal uitgangspunt voor sneeuwschoenwandelen en ­andere winteractiviteiten.

Driemaal daags wordt in de kapel van het klooster gebeden.



Het klooster herbergt een unieke schatkamer met ­eeuwenoude ornamenten, ­manuscripten en andere relikwieën.

O

nlangs vertelde ik een collega dat ik op reis zou gaan naar de Grote Sint-Bernhardpas. “Is dat niet die pas waar speurhonden verongelukte toeristen uit de sneeuw graven?” Het is een veelgehoord cliché dat de lezer vast herkent. ’s Zomers is de route over de pas een geliefd autoritje. In de winter is hij voor verkeer gesloten. Als sneeuw het grijze asfalt van een witte laag heeft voorzien, keert de stilte er terug en opent het Pays du Saint-Bernard zijn poorten voor sneeuwschoenwandelaars. Het is begin maart als Dominick en ik vanuit de Gallo-Romeinse stad Martigny de bergen in trekken. Eerst pakken we het rode treintje naar Orsières, gevolgd door een autoritje naar Bourg-St-Bernard, het vertrekpunt voor ons sneeuwschoenavontuur. Op de parkeerplaats worden we begroet door Marie Berazategui. Marie – tanig, gebruind gezicht – is biologe en gediplomeerd wandel- en sneeuwschoengids.

18  BERGEN magazine

Het waait. En het sneeuwt. Marie is onverbiddelijk: de pieper moet om. De schep en sonde gaan in de rugzak, altijd binnen handbereik in geval van nood. De bergen hullen zich in dichte nevel, het zicht is minimaal. De sneeuwschoenen roepen bij mij een associatie op met de klapschaats. Je schoen zit vast aan de voorkant, terwijl de hak vrij op en neer beweegt. Nu wordt het spannend. We bereiken de Combe des Morts, de gevaarlijkste plek op de route. Marie houdt het tempo hoog. Ruim drie uur later, na zo’n 500 meter stijgen, doemt het ingesneeuwde klooster op. Lange ijspegels aan de dakranden verraden ijskoude nachten. Wat een verschil met afgelopen zomer toen ik hier hordes toeristen in hun T-shirtje het klooster zag binnenwandelen. Voor een kop koffie, maar vooral om de sint-bernhardshonden en de kloosterschatten te bewonderen. Toen raakte ik al gefascineerd door het klooster, de augustijner monniken

en de geologie van dit gebied. Bergen worden gevormd door een miljoenen jaren durend samenspel van brekende aardkorsten, botsende continenten, opstuwing, plooiing en verschuiving van gesteente­ lagen, die uiteindelijk tot hoge bergketens worden geslepen zoals hier rond de Grote Sint-Bernhardpas. ’s Zomers is het openen van de deur die toegang geeft tot het klooster een makkie. Nu vechten we tegen wind en stuifsneeuw als we ons via de massief houten deur naar binnen weten te werken. Even later zitten we aan een dampend bord soep met brood dat door de monniken – bij gebrek aan een bakker om de hoek – elke dag zelf wordt gebakken. Het klooster, of Hospice zoals het hier heet, staat er al een tijdje. Bernard van Menton, aartsdiaken van Aosta en beschermheer van bergbeklimmers, stichtte het in 1050. Sindsdien is het, ook in tijden van oorlog, zonder onderbreking bewoond geweest.

Levensschool Het Hospice ligt op 2469 meter op het hoogste punt van de Grote Sint-Bernardpas die Martigny in het Zwitserse Wallis met


Na ruim drie uur stijgen bereiken we het besneeuwde Sint-Bernhardklooster op 2469 meter hoogte.

 Marie Berazategui vertelt ons welke planten je kunt bewonderen als de sneeuw is gesmolten.

het Italiaanse Aosta verbindt. De pas was ooit een Romeinse handelsroute tussen West- en Zuid-Europa. De geschiedenis ligt hier voor het oprapen, maar is nu verstopt onder een dikke laag sneeuw. Sinds de oprichting van het Hospice bieden de monniken onderdak aan pelgrims, handelaren, smokkelaars, werklui en andere stervelingen die er voorbijtrekken. Dat leidde soms tot onverwachte taferelen. Op oude af beeldingen zie je douaniers in het holst van de nacht een kaartje leggen met smokkelaars; winterse kou verbroedert, nietwaar? Als soep en kloosterbrood onze magen hebben gevuld, is het tijd voor een ontmoeting met abt Lonfat. “Je hebt Eifeltorentoeristen en Mont Blanctoeristen”, opent hij ons gesprek. Ik ben verrast door zijn uitspraak, weet even niet wat te zeggen. “Waarom doen mensen eigenlijk zoveel moeite om op eigen kracht een hut of top te bereiken als je ook met de lift omhoog kunt?”, vervolgt Lonfat. “Vroeger trokken mensen de bergen over om handel te drijven. Dat was nodig om te overleven. Nu zijn de bergen vooral een école de vie, een levensschool waar de natuur de dienst uitmaakt en niet de mens.” Lonfat kijkt ons beiden scherp aan. “God ontmoet ons, mensen, in de bergen, ook als wij er niet op uit zijn om hem te ontmoeten.” Het duurt even voor zijn woorden tot me doordringen... Ik beschouw de bergen niet als een plek om God te ontmoeten, maar ik voel me in die omgeving van sneeuw en ijs wel op een vreemde manier verbonden met ‘iets hogers’; de bergen voelen als een lieu sacré, een heilige plek in de woorden van Lonfat.

Wapperende pij Volgens de augustijn Lonfat houden de bergen je ook een spiegel voor. Een spiegel die je dwingt je te bezinnen op wie je bent, dat je kwetsbaar bent in een mooi, maar gevaarlijk landschap. Gelukkig is er dan het Hospice dat ieder die onderdak zoekt, of in nood is, welkom heet. De monnik die in wapperende pij verongelukte reizigers op ski’s tegemoet snelt, is verleden tijd. Lonfat: “Wat wij bieden is een eenvoudig onderdak, een gemeenschappelijke maaltijd en een luisterend oor. Met de groei van het

“De bergen zijn vooral een école de vie, een levensschool waar de natuur de dienst uitmaakt” – abt Lonfat

aantal reizigers moeten we daar nu helaas een bescheiden bedrag voor rekenen.” Wel is er nog altijd het driemaal daagse gebed in de kapel. Wij kwamen er niet tot inkeer, maar waren zeer onder de indruk. En wie beweert dat monniken wereldvreemd zijn heeft het mis. “Hollanders drinken voor een euro koffie bij de Albergo Italiano net over de grens en gaan vervolgens gratis naar de wc bij het Hospice”, grapt broeder Raphael net voor we onze sneeuwschoenen weer aanbinden. Ik heb geen tijd voor verweer, want Marie maant

ons op te schieten. Het is de hoogste tijd om weer af te dalen naar Bourg-St-Bernard. Als we de kloosterdeur opentrekken, sneeuwt het nog steeds.

Je kunt erop schaatsen In het klooster zijn we zo’n duizend jaar terug in de tijd gegaan. Het verhaal van onze volgende pleisterplaats, Champex, waar ik met mijn familie al in 1977 overnachtte toen we de Tour du Mont Blanc liepen, gaat terug tot in de verre prehistorie. “In plaats van hoge bergen lag hier zo’n honderd miljoen jaar geleden een tropische zee met hier en daar een eiland”, legt Boudewijn uit. Boudewijn is vandaag onze accompagnateur en montagne. Hij is geboren in Nederland en inmiddels ingeburgerd in Zwitserland waar hij als ICT-manager de kost verdient. De zon doet zijn best de nevel boven het dichtgevroren Lac de Champex te verdrijven. Je kunt erop schaatsen, maar de sneeuw is nu – zelfs voor scherpe Hollandse ijzers – ondoordringbaar. Aan de oever staat een vertrouwde gele wegwijzer: “Belvédère 1½ h”. ’s Zomers is het een uitstapje, maar met sneeuwschoenen is het een serieuze wandeling.

Botsing van continenten We gaan op weg. In de verse sneeuw ­beneden wemelt het van de diersporen; Boudewijn spoort het bovenste deel. Vlak voor de Belvédère tovert hij een paar geplastificeerde spreadsheets uit zijn rugzak. “Even wat geschiedenis. Zestig miljoen jaar geleden werden de Alpen gevormd BERGEN magazine  19


THEMA WINTERWANDELEN

Walliser Alpen

door de botsing van het Afrikaanse en Europese continent.” Boudewijn legt uit dat er oorspronkelijk een oceaan was tussen beide aardplaten. Tijdens de vorming van de Alpen verdween het water, maar de oceaanbodem is nog steeds aanwezig. “De resten daarvan vind je in het landschap dat we

nu op dit moment samen bewonderen.” We staren hem ongelovig aan. “Het Sint-Bernhardklooster dat jullie eerder deze week bezochten, ligt op de zuidelijke oever van deze zogenaamde Océan Valaisan, op de resten van het Iberisch Schiereiland dat toen een mini-continent was tussen

Afrika en Europa. Hier op de graat van de Belvédère lopen we op een oud strand, legt hij uit. “Als je links naar beneden kijkt, zie je het Europese continent. Rechts ligt de voormalige oceaanbodem.” Iets verderop stuiten we op een enorme granieten zwerfkei. De oorsprong daarvan blijkt recenter:

 Sporen wijzen ons de weg naar uitzichtpunt Belvedère boven het dorp Champex.  Vanaf

de Belvédère heb je p­ rachtig uitzicht op het vergletsjerde Grand Combinmassief.

 Aan de hand van de kaart legt onze gids Boudewijn uit hoe de Alpen zijn ontstaan.

Het rode treintje brengt ons van ­Orsières terug naar Martigny.

20  BERGEN magazine


“In de laatste ijstijd waren grote delen van Zwitserland bedekt met gletsjers. Deze kei is waarschijnlijk door het ijs meegesleurd vanaf de andere kant van het dal, zo’n vijf kilometer verderop.”

Terug in het heden Boudewijn vertelt zo gepassioneerd over het verleden, dat hij het heden uit het oog verliest. En wij met hem. De tijd tikt en Zwitsers openbaar vervoer is onverbiddelijk stipt. Beneden wacht de bus die ons van Champex naar Orsières brengt, met aansluitend het rode treintje naar Martigny. We laten de kei de kei en haasten ons met

klapperende sneeuwschoenen naar beneden. In Martigny landen we met beide benen in het heden: er waart een virus rond in Europa en de rest van de wereld. Er dreigen reisbeperkingen. Komen we Zwitserland nog wel uit? Een slok uit het spreekwoordelijke vaatje elixir rond de nek van de sint-bernhardshonden – een legende die niet op ware feiten berust – zal ons niet beschermen tegen deze plaag. Een medewerker van de Zwitserse spoorwegen zegt dat de grens naar Duitsland morgen dichtgaat. Dominick en ik kunnen het bijna niet geloven. “Jullie moeten je haasten.”  ■

BERGWIJZER Het Pays du Saint-Bernard ligt in Wallis in ZuidwestZwitserland, een ideale bestemming voor wie houdt van rust, authentieke dorpen en cultureel erfgoed. Martigny is uitgangspunt voor de Grote Sint-Bernhardpas naar Aosta in Italië. Orsières in het Val d’Entremont is hoofdplaats van het Pays du Saint-Bernard, gunstig gelegen voor sneeuwschoentrails, langlaufen, winterwandelen en sleeën, ook in de omliggende dalen. BESTE PERIODE

December tot april, afhankelijk van de plek en de sneeuwcondities. VERVOER

Met de voordeelpas van Swiss Travel System reis je voordelig overal door Zwitserland, www.MySwitserland.com/treinreizen. Voor busverbind­ ingen in de regio zie www.tmrsa.ch/horaires SLAPEN

• Hospice du Grand-Saint-Bernard (https://gsbernard.com) • Champex, o.a. Hotel du Glacier (www.hotelglacier.ch). VOORDEELPAS

Pass Saint Bernard – www.pass-saint-bernard.ch ACCOMPAGNATEURS DE RANDONNÉE

Wie buiten de gemarkeerde routes op pad wil kan zich het beste laten begeleiden, bijvoorbeeld door: • Marie Berazategui, Bourg-St-Pierre (www.animalpes.org). • Boudewijn van Doorn, Champex-Lac (www.peak2peace.com). Huur van sneeuwschoenen, lawinepieper en sonde o.a. bij Cristal Sport in Orsières. BESCHREVEN TOCHT

• Dag 1 & 2: Bourg-Saint-Bernard (1915 m) – ­Hospice du Grand-Saint-Bernard (2469 m). 5½ uur, hi 450 m, regelmatig gespoord. • Dag 3: Champex-Lac (1470 m) – Belvédère (1818 m). 2½ uur, hi 450 m. ONZE TIPS

• Hospice du Grand-Saint-Bernard: kapel, museum, kloosterschatten (https://gsbernard.com). • Martigny, vestingstad uit de Romeinse tijd; cultureel centrum Pierre Gianadda met o.a. Keltische vondsten, exposities van bekende kunstschilders en beeldentuin (www.giannadda.ch). • Musée et Chiens du Saint-Bernard, Barryland (www.barryland.ch). KAART

Swisstopo 282S Martigny – Met sneeuwschoen- en skitourenroutes. LEESTIPS

• En hauts lieux – Montagne et spiritualité, hospices du Grand-Saint Bernard et du Simplon, François ­Perraudin, Editions Slatkine, ISBN 9782832107638 • Courses en raquettes Bas-Valais – De Monthey ­jusqu’à Zinal, Didier Cassany, Club Alpin Suisse, ISBN 9783859022850 MEER WETEN?

• www.myswitzerland.com/nl – Alles over Zwitserland en boekingen. Ook telefonisch: 0800 10020029 • www.saint-bernard.ch • www.champex.info • www.martigny.com BERGEN magazine  21


Wij zijn toe aan onze eerste sporen in de sneeuw.

Nu de winter ontdekken

Hasliberg, Berner Oberland, Bern, ŠChristian Perret

myfirsttime.ch

Wij zijn toe aan Zwitserland.


BERGENWERK

Lawinebericht Wie ’s winters de bergen in trekt, moet altijd rekening houden met het lawinerisico op die plek en op die dag. Er is altijd een reëel lawinerisico op hellingen van 25 graden of steiler. Maar dus ook op minder steil terrein dat in de lawinebaan van een potentiële risicohelling ligt! Je

Op sneeuwschoenen Hoe begin je eraan?

kunt echter beter als regel aanhouden dat 15 graden het steilste is; steiler loopt niet zo handig meer op sneeuwschoenen. Je vertrekt dus nooit zonder eerst het lokale lawinebericht te raadplegen! Zoek op Google met termen als Lawinelagebericht, bulletin

TEKST & FOTO’S  JONATHAN VANDEVOORDE

d’avalanches of rischio valanche, of

H

raadpleeg de site van de regionale

et is even wennen om de eerste keer op sneeuwschoenen te lopen en niet om te vallen. Er zijn verschillende types sneeuwschoenen. De modellen die je kunt huren, moderns genoemd, voldoen doorgaans prima op de natte, zware sneeuw die we in Europa gewend zijn. Weeg je meer dan 80 kg, dan ben je beter af met een sneeuwschoen met een verlengd loopoppervlak. Met sneeuwschoenen draag je waterdichte, hoge en liefst warme schoenen. Je voeten zet je iets meer uit elkaar dan bij gewoon lopen. Gebruik altijd wandelstokken met een breed roset en plant ze tijdens het stappen naast je in de sneeuw in plaats van voor je als je niet continu wilt struikelen.

KLEED JE ALS EEN UI

of landelijke bergsportvereniging.

Tijdens het wandelen op sneeuwschoenen krijg je het

hellingen tot maximaal 25 graden

warm. Een dikke winterjas is niet handig: je loopt je

sneeuwschoenwandelen. Bij geva-

helemaal in het zweet en neem je een pauze dan koel

renniveau 3 of hoger moet je je af-

je heel snel af. Het is daarom zaak laagjes te dragen die

vragen of je nog wel wilt sneeuw-

je kunt aan- en uittrekken. Wie ein Zwiebel, zeggen de

schoenwandelen. In ieder geval blijf

Duiters. Wandel met dunne handschoenen want ook je

je onder de 15 graden hellingshoek

handen worden snel warm. In je rugzak heb je altijd

en loop je nooit onder flanken door

een muts en een tweede, dik paar handschoenen of

door die steiler zijn dan 25 graden.

Bij gevarenniveau 1 en 2 kun je op

wanten mee voor tijdens de pauzes. Zelf vind ik een thermosfles met hete, lichtzoete thee onmisbaar, en wat zoetere snacks. De suiker zorgt voor snelle energie en die heb je echt nodig om je lichaam warm te houden.

   Waar moet ik nog meer aan

d­ enken? Daar hebben we op Bergwijzer.nl ­enkele tips over ­verzameld: h­ ttps://bit.ly/3n4toUM

HUUR EEN GIDS Ben je toch onzeker voor die eer-

Planning en terrein

ste keer. ­Helemaal begrijpelijk, maar geen nood: bij het plaatse-

Een goede planning vooraf is essentieel. Houd er rekening mee dat een win-

lijke toeristenbureau kun je navra-

terwandeling zeker de helft langer duurt dan een zomerwandeling. Bovendien

gen of ze in de streek vaste

is het landschap wit: herkenningspunten zijn verdwenen, de paden ook. Dat

sneeuwschoenroutes hebben uit-

heeft als voordeel dat je zowat overal mag wandelen waar je kunt komen, met

gezet (deze worden steeds popu-

uitzondering van wildrustgebieden, maar als nadeel dat je misschien wel eens

lairder en zijn altijd l­ awineproof),

een keertje verdwaalt en een stuk terug moet. Oriëntatie en kaartlezen zijn

of dat er een gids beschikbaar is

dus bijzonder handige skills. Een gps op je horloge of smartphone met digitale

die je voor een dagje kunt inhuren.

kaart kan je vertellen of je op of naast het pad aan het lopen bent, en dat vind

De leuke verhalen en de gezellig-

ik wel érg handig.

heid krijg je op de koop toe!

Zogenaamde ‘moderns’ zijn overal te huur.

BERGEN magazine  23


THEMA WINTERWANDELEN

Tiroolse Kalkalpen

In Seefeld, in het hartje van Tirol, draait sinds de Olympische Spelen van 1964 alles om de langlaufsport. Maar steeds meer jonge gezinnen komen tijdens hun wintervakantie op het golvende bosplateau boven het Inntal voor de meest ontspannende wintersport die er is: wandelen. Het is in de regio zelfs de tweede wintersport geworden, vóór skiën. TEKST & FOTO’S  JONATHAN VANDEVOORDE

J

e hoeft geen langlaufer te zijn om de aantrekkingskracht van de ‘Olympiaregion’ Seefeld te begrijpen. Het wintersportdorp ligt op een bebost plateau tussen de witgepoederde massieven van de Karwendel, de Wetterstein, de Mieminger Kette en het brede dal van de Inn. Eén keer eerder was ik hier met mijn zwager Bert en toen maakten we een driedaagse huttentocht in de omliggende, steile kalkbergen waarvan de ruwheid meteen indruk op mij had gemaakt. En Bert herinnert zich Seefeld vooral vanwege de mooie golf banen die we toen tegenkwamen. Een partijtje golf zit er nu helaas voor hem niet in: we hebben ons aangemeld voor een meerdaagse winterwandeltocht van hotel naar hotel waarbij onze bagage telkens gebracht wordt.

Winterwandelen for dummies De zon brandt door een strakblauwe hemel als we aan onze winterdriedaagse beginnen in Ostbach, een gehucht van de gemeente Leutasch. Door omstandigheden is het plan om alleen etappes twee, drie en vier van de gemarkeerde route volgens het boekje te lopen – letterlijk, want het welkomstpakket dat we ontvingen zit een lijvig gidsje waarop elke kruising en elk roze wegwijzertje in foto staat afgebeeld. De derde dag zullen we het echter niet kunnen laten om toch maar van het pad af te wijken en een bergje abseits ervan op sneeuwschoenen te verkennen.

24  BERGEN magazine

Zon, 


See… Seefeld!

Zicht op Seefeld.

BERGEN magazine  25


THEMA WINTERWANDELEN

Tiroolse Kalkalpen

Met het gidsje in de hand gaan we op pad. Het is windstil en vriest lekker min tien. Die roze wegwijzers komen we inderdaad overal tegen; wie hier verdwaalt, heeft niet opgelet. En mochten we er toch eentje missen, dan hebben we altijd ons boekje. We hebben vandaag 17 kilometer voor de boeg en al meteen voorbij het skigebiedje van de Katzenkopf gaat het in haarspelden flink omhoog. De sneeuw op het pad is geprepareerd en nog keihard. Daarom binden we onze Grödel onder, een soort spikes voor wandelschoenen (zie kader op blz. 28) en die gaan er ook bijna niet meer af de komende dagen. We sjokken omhoog, ons ritme vindend, het bos in.

Snerpende kou Bij het uitwerken van de vierdaagse route heeft het toeristenbureau rekening gehouden met de openingstijden van wat ze in

26  BERGEN magazine

Oostenrijk Einkehr noemen, de pitstop(s) onderweg waar je je innerlijke mens verzorgt. Iets waar we zeker gebruik van willen maken. Immers, de plicht roept. De Wildmoosalm is de eerste herberg die we bereiken na dik anderhalf uur wandelen door de snerpende koude. Het restaurant ligt aan een kruispunt van enkele druk belopen loipes. Binnen brandt de houtkachel. Het interieur is een tempel van de slechte smaak, geen vierkante centimeter van pilaren, plankjes en muren is onbedekt met prullaria: Duitse voetbalsjaals, stickers, portretten van (on)bekende Oostenrijkers, en veel (slecht) opgezette dieren waaronder ook een kip. Boven de bar zijn een vos en een hermelijn in een bevroren gevecht met een gele cobra (!) verwikkeld en aan een balk heeft een krokodil een korhoen te grazen. “Hoeveel foto’s hangen hier niet wel?” vraag ik de waard verrast. “Nur zwei! De eerste en de laatste”, buldert hij. Ook de humor hier is een kwestie van smaak. De cappuccino vonden we echter prima en we gaan weer op pad. Het is gezellig druk met wandelaars en langlaufers op het korte traject naar de Wildmoos- en Lottensee, het is vandaag zondag.

Verdwenen meertjes Dapper laten we het zonneterras aan de Wildmoossee voor wat het is en nestelen ons op een bankje tegen een oud schuurtje waar we onze meegebrachte thermosfles fruitthee aanspreken. De ‘See’ zelf is niet meer dan een ondiepe kuil in het bos waardoor atletisch magere langlaufers schaatsend heen en weer sjeezen. IJs is er niet, er zit zelfs geen water in. De reden komen we later te weten. Zowel Wildmoos- als Lottensee blijken zich in het voorjaar met water te vullen dat niet alleen van de sneeuw en de regen schijnt te komen, maar ook van onder de grond. Na enkele weken lopen ze echter al weer leeg. Slechts in uitzonderlijke jaren is er zoveel water dat er ook nog in de zomermaanden van echte meertjes sprake is. De waterstand blijft dan de hele zomer hoog genoeg, maar in de vroege herfst lopen beide plassen in korte tijd toch weer helemaal leeg.

 De bijzonder ingerichte ­Wildmoosalm.

Even genieten van de ­winterzon.


Het terras aan de verderop gelegen Lottensee kunnen we niet links laten liggen. Het is ondertussen middag en we lusten wel wat. Voor we er erg in hebben zitten Bert en ik meer dan anderhalf uur over koeien, kalveren en familiekwesties te kletsen, en we moeten nog acht kilometer. Het is januari dus de zon staat laag; idealiter zijn we tegen half vier in het hotel in Mösern, opper ik. We zetten er daarom de pas in en over de flanken van de Brunschkopf bereiken we twee uurtjes later de Möserer See. Wat een gezelligheid! Het is een breuge­ liaans tafereel: er schuifelen misschien wel honderd schaatsers op het ijs (deze plas loopt niet leeg maar bevriest). Vooruit, nog een warme chocomelk op het terras van de Seestub’n. Einkehr is een Oostenrijks instituut en ons hotel is nog slechts twintig minuutjes gaan, eerst rond de bevroren plas en dan alleen maar bergaf.

Levensgevaarlijk Na een mooie overnachting in Mösern – vanuit het panoramische hotelrestaurant keken we pal het Inntal in – sjokken we ’s ochtends weer het plateau langzaam omhoog en duiken het bos in. We verstoren de rust van een grote eekhoorn die boven onze hoofden naar een andere boom springt. Je moet van bossen houden als je naar de Olympiaregion komt, want de doorkijkjes met vergezichten liggen soms ver uit elkaar. Telkens als we dan

eindelijk bij een opening in het bos komen, worden we door een veelvoud van borden gewaarschuwd dat ‘oversteken levensgevaarlijk is’: de openingen blijken de greens van de golf baan van Seefeld te zijn. Bert, zelf begenadigd golfer, begrijpt het wel. “Zo’n balletje kan makkelijk 120 per uur halen. Dat is een dodelijk projectiel. Dan wil je echt niet in de weg lopen.” Gelukkig voor ons bestaat er niet zoiets als sneeuwgolfen. Door meerdere van de glooiende greens die we kruisen zijn zelfs strakke loipes getrokken. Onze eerste verplichte stop is meteen ook de vroege lunch op het zonneterras van de Ropferstub’m, met een schitterend uitzicht op het dal van de Inn en op de 2662 meter hoge Hohe Munde, een prachtige, massieve bult van grijswitte kalk die het hele gebied overheerst. Daarna loopt het winterpad verder een klein valleitje in, Katzenloch genaamd. Dit moet volgens ons gidsje een natuurlijke wildpassage geweest zijn waarlangs vroeger veel wilde katachtigen, zoals boskatten en lynxen, hun weg naar het

groene Inntal vonden. Het is een heerlijk plekje; het feit dat het weekend achter ons ligt maakt dat we die alleen-op-de wereldbeleving krijgen. Als we de gehuchten Moos en Obern naderen, vervliegt dat gevoel al snel: op de open vlakte tussen de woonkernen zijn loipes druk met jonge en oudere langlaufers – iedereen is hier blijkbaar een buitenmens.

“Een dingetje …” Er wacht ons nog een klim naar de 540 meter hoger gelegen Wettersteinhütte, volgens de bordjes tweeënhalf uur omhoog door het bos. Vanavond kunnen wij helaas niet in de hut overnachten; die wordt ’s winters alleen op woensdag opengesteld voor wandelaars en onze planning week nu eenmaal af van het standaard wandelarrangement. Het toeristenbureau had voor ons een sympathiek alternatief bedacht. Bij de hut stonden twee sleetjes voor ons klaar zodat we snel weer naar beneden zouden kunnen. Breng hoofdlampjes mee, had een

 We

steken een green van het golfterrein over.

 We

zijn gewaarschuwd.

BERGEN magazine  27


THEMA WINTERWANDELEN

Tiroolse Kalkalpen

ANTISLIPZOLEN Grödel of, in ‘goed Nederlands’, snow spikes zijn onmisbaar voor wie wil comfortabel wil lopen op geprepareerde winterpaden, zoals er steeds meer komen in de Alpenlanden. Er zijn grofweg twee types te koop: een is een rubberen, elastische leest die je onder de zool van je schoen spant en waaraan korte ijzeren noppen of tanden onder de voorvoet gemonteerd zijn. Deze zijn in veel winkels bij ons ook te koop. In Oostenrijk dragen de meeste wandelaars echter het type waarbij twee rubberen delen alleen over punt en hak van de schoen gaan en het tussenstuk uit een gevlochten ketting bestaat met haaientanden van wel een halve centimeter groot. Met een klittenband worden deze ijzers over de wreef van de schoen aangetrokken. Dit laatste type is in sommige buitensportzaken te verkrijgen en is uitermate geschikt voor op harde sneeuw. Voordeel: ook op ijs heb je geen extra steun van wandelstokken nodig. Op steen of asfalt kun je ze wel beter meteen uittrekken, anders verslijten de tanden te snel. Het eenvoudiger, rubberen type met de noppen werkt prima in de meeste omstandigheden – zelfs op asfalt kun je er een tijdje probleemloos mee voort – maar zullen onvoldoende grip bieden op een hellend, verijsd pad. In dit geval zijn wandelstokken onontbeerlijk.

Gezelligheid op de Möserer See.

 Avondstemming

boven het Inntal.

28  BERGEN magazine

­ edewerkster geadviseerd. Ik ben echter m niet van plan om te wachten tot het donker is, want hoewel we de klim naar de hut in amper anderhalf uur afleggen, is de zon wel al weggezakt achter de Hohe Munde als we daar aankomen. En de temperatuur daalt voelbaar. “Die sleetjes, dat wordt nog een dingetje…”, mijmerde Bert al op de weg omhoog. Het besneeuwde pad is op de meeste plaatsen namelijk zo hard als ijs. Geen punt als we op onze spikes omhoog stappen, maar mogelijk wel ‘een dingetje’ als we straks gezeten op twee dunne, ijzeren latjes op zwaartekracht heelhuids weer beneden willen komen. “We proberen het gewoon, heel beheerst”, opper ik. “Altijd met de hielen onze snelheid controleren”, maar ik ben er zelf ook niet echt gerust op, geef ik toe. Na een korte pauze bij de gesloten berg-

hut probeer ik als eerste een stukje op de slee af te dalen. Na enkele meters al besef ik: dit is gevaarlijk. Zodra ik mijn hakken in het ijs plant, kom ik vanwege de Grödel in een spin terecht, en vangrails of iets dergelijks zijn er niet. En zonder de spikes heeft remmen met de hakken totaal geen effect: het ijs is keihard en ik blijf maar sneller naar beneden glijden als ik een poging doe. Ik vertel aan Bert dat ik lekker te voet afdaal naar het dorp. Bert probeert wel wat stukjes over de ijzige weg te glijden maar durft zich evenmin te laten gaan. Een dik uur later staan we alweer beneden, gezond en wel. Er wacht ons een warm hotel in Ostbach.

Stille uitstap Om ons verloren avontuur van de Wettersteinhütte goed te maken, besluiten we op dag drie van de gemarkeerde etappe af te wij-


ken en via een andere, ongemarkeerde route op sneeuwschoenen naar de Katzenkopf­ hütte te lopen boven het gehucht Weidach, onderweg naar ons startpunt van eergisteren. Onze versie van de route gaat over een 1558 meter hoge, beboste bult die Hochmoos heet. Ik had de kaart gisterenavond goed bestudeerd en dit zou geen problemen moeten opleveren. Ik had zelfs stiekem uitgekeken naar zo’n uitstap in de stilte; daarom had ik de sneeuwschoenen met onze bagage mee laten brengen van hotel naar hotel.

Onze excursie is puur genieten. Geleidelijk klimmen we over een bosweg naar de top van de berg. We komen niemand tegen, vinden in de sneeuw zowat alle dierensporen die je maar kunt bedenken en op een bankje boven op de Hochmoos wacht ons dat weergaloze uitzicht op de omgeving, waarvan wij vinden dat we het helemaal verdiend hebben. Daarna ploeteren en telemarken we steil zigzaggend en navigerend op de gps aan de andere kant van de berg door diepe sneeuwplakken weer naar de vallei. Missie volbracht.  ■

BERGWIJZER De hoogvlakte die de gemeenten Seefeld en Leutasch uitmaken ligt aan de noordkant van het Inntall tussen de kalkstenen massieven van de Mieminger Kette (Hohe Munde, 2662 m), het Wettersteingebergte en de Karwendel. Het is een golvend bosgebied dat uitermate geschikt is om in te langlaufen (veel gemarkeerde loipes) en te winterwandelen. Ook makkelijke sneeuwschoentoeren zijn mogelijk, al zijn er nauwelijks aangegeven routes. VERVOER

Seefeld in Tirol is met de trein makkelijk bereikbaar. De ICE stopt er zelfs. Het gebied is goed ontsloten door lijnbussen.

Het begin van de klim naar de ­ ettersteinhütte, Op de achtergond W de Hohe Munde.

Bij de Wettersteinhütte.

overnachting+ontbijt of eentje inclusief wellness en halfpension. Je krijgt een uitgebreide routebeschrijving mee (boekje). Reserveren kan online. Doe het op tijd want het programma is erg populair. KAART

Kompass WK 026 Seefeld in Tirol – Leutasch, 1:25.000 MEER INFO EN RESERVEREN

www.seefeld.com/weitwandern De hele route is goed aangegeven.

BESTE PERIODE

Tijdens het wintersportseizoen. Het 4-daagse arrangement wordt van midden ­januari tot midden maart aangeboden via www.seefeld.com/weitwandern. Er zijn ook andere, geprepareerde winterwandelwegen in het gebied. WEITWANDERN IM SCHNEE

De vierdaagse begint ’s maandags in Burggraben en eindigt na een rondje met de klok mee op donderdag in Weidach (dan eventueel bus terug naar Burggraben). Andere vertrekdag niet mogelijk i.v.m. de Wettersteinhütte die ’s winters alleen woensdag open is voor overnachting. De etappes zijn resp. 14 km, 16 km, 14 km en 9,5 km lang. Een goede basisconditie is voldoende. Hellingen zijn nooit lang met uitzondering van de geleidelijke klim naar de Wettersteinhütte aan het eind van de derde dag. Grödel zijn essentieel (zie kader op blz. 28). In het arrangement (4 dagen, 3 nachten) wordt je bagage naar je volgende hotel gebracht. Uitzondering is de Wettersteinhütte waar je zelf wat spulletjes voor één nacht meeneemt in je dagrugzak. Je kunt kiezen voor een variant met alleen BERGEN magazine  29


Tip!

- Alpe Adria Trail Wandelen door 3 landen in de zuidelijke Alpen

Dé reisspecialist voor Alpenvakanties

Kijk op www.alpenreizen.nl of bel 010-7670097

ONTDEK DE MEEST LEGENDARISCHE WANDELROUTES in de grote natuurgebieden van de Verenigde Staten

Huttentochten Meerdaagse trails Actieve gezinsvakanties Wintersportvakanties Groepsreizen op maat

DE TOP 500 VAN BESTE PLEKKEN OP AARDE volgens de experts van Lonely Planet Geactualiseerde editie! 200 nieuwe bestemmingen

Nederlandstalige uitgave

Nu verkrijgbaar voor €37,50 in de (online) boekhandel en warenhuizen

Nu verkrijgbaar voor €29,99 in de (online) boekhandel en warenhuizen


TOT OP ZEKERE HOOGTE

WINTERBEELDEN

TEKST  ROBERT WEIJDERT

klimmen steeds meer naar je hoofd verhuist.

Senales (Schnalstal, 3212 m) met hun geur van

A

Er is in de reeks altijd een fase die zich afspeelt in

gletsjerwind en gekartelde lijnen van echte

ls de herfst het land in zijn geniepige

België en Nederland. Na het Pajottenland, de vol-

bergen.

greep krijgt zoek ik bij onze zuiderburen

gebouwde kustplaatsen en Milligen in de Bies-

Het spannendst is de sneeuw die ineens onder

de winterbeelden die door Canvas wor-

bosch komt de eigenlijke reeks op stoot met de

een jagend wolkendek verschijnt en die zich in januari en februari uitbreidt en in stilte doet

den uitgezonden. Van half negen tot half een toont de zender een lange reeks geschakelde webcams uit de Oostenrijkse en Duitse wintersportoorden, met een paar Zwitserse als extraa tje. Ik mag daar graag naar kijken. Naar het verkoelen van het licht, het kleuren van de hellingen met het vlammend roodgoud van de lariksen, de plotseling beijzelde jeepweg waar een verdwaalde wandelaar voorzichtig omhoog loopt. Die wis-

Er gaat een grote aantrekkingskracht uit van die beelden, omdat het bergbeklimmen daar voor mij is begonnen

hopen op meer, op veel meer, op een akelig koude en langdurige winter die de meest extreme temperaturen op het scherm tovert en die – waar wij zo naar uitkijken - aan de onttakeling van de gletsjers een definitief einde zal maken. Het verdwijnen van de sneeuw – soms razendsnel – wekt weer andere verlangens. Het verlangen naar het licht en de warmte van de zomer en de mogelijkheden die dan op de bergsporter lig-

seling van seizoenen is fascinerend en tegelijk is

gen te wachten en die vragen om een duidelijk en

het een prima manier om de landerige, geestloze feestdagen van de Kerst door te komen.

eerste beelden van Wenen (195 m). Dan is het vol

betrouwbaar strijdplan. Soms denk ik wel eens

Er gaat een grote aantrekkingskracht uit van die

op het orgel en volgt het echte werk met Lacken-

dat ik de hele winter op dat moment zit te wach-

beelden, omdat het bergbeklimmen daar voor mij

hof am Ötscher (1525 m) en Hochkar – Göstling

ten. Dat ik alleen daarom vroeg in de ochtend

is begonnen. De herkenning, de herinneringen

(1770 m). Heel Oostenrijk op de ski passeert

alleen voor de tv naar de winter in de Alpen kijk.

– er valt niet aan te ontkomen. Het is nu eenmaal

vervolgens de revue met als climax Stubaier

Maar zover is het nog niet: dit jaar viel de eerste

zo dat naarmate de jaren vorderen het bergbe-

Gletscher (3000 m), Hintertux (3250 m) en Val

sneeuw trouwens al vroeg, op 26 september.  n BERGEN magazine  31


WANDELEN

Cottische Alpen

BIVACCO MATTEO CORRADINI

Een liefdevol bivak

 Aankomst

bij Bivacco Corradini. Foto: Willem Hoogenboom

Met zorg hadden Willem en ik de deur van Bivacco Matteo Corradini afgesloten. Een schrale wind koelde deze zonnige herfstdag in oktober in rap tempo af. Tranen – van de wind toch zeker? – trokken een bibberig lijntje in het stof dat op mijn gezicht was blijven plakken tijdens de steile klim naar het nagelnieuwe Bivacco Matteo Corradini. Deze tocht met Willem zou voor eeuwig op ons netvlies gebrand staan, niet vanwege het majestueuze landschap, maar om wat er bij het bivak gebeurde. TEKST  NOES LAUTIER

32  BERGEN magazine

W

illem woont in de Franse Drôme Provençale en heeft een fijne neus voor mooie wandelingen. Hij mailde: “Ik heb een geweldige variant ontdekt op de wandeling naar de Chenaillet uit jullie wandelgids.*) Wat er zo bijzonder is verklap ik niet. Dat zie je vanzelf.” En dus reden we een week later naar de Vallée de la Cerveyrette. Op markering hoef je hier niet te rekenen, maar Willem kende de route uit zijn hoofd. “Waar gaan we naartoe?”, viste ik. Geen antwoord. We liepen langs een rimpelloos meertje en volgden smalle ­paadjes op de berghelling. Bij grenspaal 33 betraden we Italië. “Zeg Willem,” probeerde ik nogmaals, “hoe lang


NAAR BIVACCO MATTEO CORRADINI (CA. 2700 M) De bivakhut werd in 2019 ter nagedachtenis aan Matteo Corradini neergezet aan de Italiaanse kant van de Crête de Dormillouse, die de grens tussen de Franse Vallée de la Cerveyrette (ten oosten van ­Briançon) en Italië vormt. Het ontwerp is een hele goede reden om

 V.l.n.r.: Maddalone

en Paolo ­Corradini, een familievriend en de hond. Foto: Noes Lautier

deze wandeling te maken: een zwarte kubus, van binnen volledig van lichtbruin hout, met een gigantisch raam om de bergen goed te kunnen zien. Wie er wil overnachten zal alles zelf moeten meenemen (brander, pannen, slaapmat en slaapzak). Voor dit bivak geldt nog meer dan voor andere bivakhutten in de A ­ lpen: laat het hutje alsjeblieft brandschoon achter, gooi geen afval weg, laat geen sporen van

BERGWIJZER

toiletbezoek achter (toiletpapier in een plastic zakje mee naar het dal

DE ROUTE

nemen) en sluit de dubbele deur met zorg. Het is een hele toer om het bivak te vinden zonder gps-track. Willem vond het bij toeval, toen hij een tweedaagse wandeling met zijn wandelclub maakte. Download dus de gpx-track van onze website als je plannen hebt om naar deze bijzondere plek te wandelen.

blijven de saucisson artisanal en de wijn nog in de rugzak?” Willem zweeg wederom als het graf en daar was ik achteraf blij om.

Zwarte kubus We klommen door een brede, rotsige flank naar een gruishelling en daar, strak afgetekend tegen de wolkenloze hemel, stond een futuristische zwarte bivakhut, als een kubus op een sokkel. Binnen zaten een man en een vrouw. Aan de muur hing La Storia del Bivacco Matteo Corradini en daar werd ik muisstil van. Aan het sterf bed van zijn 21-jarige zoon, op 15 oktober 2017, bedacht Paolo Corradini dat hij hier een bivak voor Matteo wilde neer­ zetten, met een gigantisch raam dat voor

e­ euwig uitzicht bood op de Mont Pelvoux, de Barre des Écrins en de Rocciamelone. Matteo bracht elk vrij moment door in de bergen en overleed aan lymfeklierkanker. Toen ik uitgelezen was zei de vrouw: “Ik ben Maddalone. Matteo was de zoon van mijn broer Paolo, die buiten bij de hond is. Paolo is oncoloog en gespecialiseerd in lymfeklierkanker, maar hij heeft zijn zoon niet kunnen redden. Hij kan nog steeds niet met vreemden over Matteo’s dood praten, daarom komt hij niet binnen.” Plotseling stond ze op. Ook zij had blijkbaar de vier jaar durende lijdensweg van Matteo nog niet verwerkt. Toen we het bivak even later verlieten, waren Maddalone, vader Paolo, een familievriend en de hond er nog steeds. Woordeloos omhelsde ik Maddalone. “Grazie”, fluisterde ze.  n

Routekarakter: T3, grotendeels ongemarkeerd, voornamelijk gras­ paden, een paadje op een steile gruishelling en een lang stuk via een brede graat. Nergens moeilijk, geen vervelende afgronden. Duur: 4 à 4 ½ uur. Hoogteverschil: hi 1200 m stijgen. Naar het beginpunt: In Briançon richting Col de l’Izoard, vervolgens het gehucht Cervières in en dan Les Fonts 12 km/Haute Vallée de la Cerveyrette volgen en langs de 2de kerk boven het dorp. Weg volgen tot een stukje vóór de kapel aan je linkerhand, of parkeren bij de kapel (waypoint: 32T 324076/4971437). Start-/eindpunt: P bij richtingbordje naar Col Chabaud (iets vóór de kapel aan de linkerhand) of bij de kapel (slechts enkele parkeerplaatsen). Beste periode: Half juni-okt. Let op: Je hebt de gpx-track nodig om het bivak te kunnen vinden. Op het eerste deel van de ­wandeling kom je weliswaar een richtingbordje “Capanna Mautino” tegen dat bedoeld is voor Bivacco Corradini (ong. 2700 m), maar verder ­ontbreekt elke adequate markering. Kaart: IGN 3536 OT Briançon, 1:25.000. Hoogste punt: Ong. 2852 m, op de Crête de ­Dormillouse, een magnifieke, brede uitzichtsgraat waarover je op het eerste deel van de terugweg wandelt.   D  e gpx-track van de wandeling download je op

*) Met uitzicht op de Écrins, Robert Eckhardt en Noes Lautier, Uitgeverij Robert Weijdert, www.noeslautier.nl

onze site bergwijzer.nl/magazine/2020-5 of op de site van de auteur: www.noeslautier.nl/routesdownloaden.php

BERGEN magazine  33


Advertorial

Foto: Benjamin Pfitscher

4

Griass di & Benvenuto! Winterse warmte in Zuid-Tirol

Wie er nog nooit geweest is, noemt het vaak in één adem met het Oostenrijkse Tirol. Een hardnekkig misverstand. Zuid-Tirol is namelijk onmiskenbaar Italië! De vroegere verbondenheid met het huidige Oostenrijkse Tirol zorgt wel voor een heel bijzondere mix van Oostenrijkse en Italiaanse sfeer, gebruiken en gewoontes. TEKST  ADRI ULFMAN FOTO’S  IDM SÜDTIROL

H

et passeren van de Brennerpas is al bijzonder en eenmaal over deze indrukwekkende pas komen we ineens in een heel andere wereld terecht. We zijn nu onmiskenbaar in Italië. En dat zien we niet alleen aan de (tweetalige) plaatsnaamborden!

300 dagen zon per jaar Gemiddeld 300 zonnige dagen per jaar en de mix van mediterraan en alpien zorgen ervoor dat we ons na één bezoek voor eens

34  BERGEN magazine

en altijd het onderscheid tussen de beide Tirols zullen blijven herinneren. En zeker als dit bezoek tijdens een wintersport­ vakantie plaatsvindt.

250 miljoen jaar geleden waren de Dolomieten nog een reusachtig koraalrif in de prehistorische tropische Tethyszee. Tegenwoordig steken de ruige rotstorens van de ‘bleke bergen’ boven het schitterende, wit besneeuwde landschap uit en vormen ze een prachtig decor voor onbegrensd wintersportplezier. Van vrijgezel tot familie, van jong tot oud, van sportief tot comfort-georiënteerd: iedereen zal hier zijn eigen, bijzondere Dolce Vita Erlebnis ontdekken.

Dolomieten

Met de auto: via Duitse autosnelwegen,

In Zuid-Tirol worden we onvermijdelijk geconfronteerd met de Dolomieten. De indrukwekkende bergmassieven staan op de lijst met UNESCO-werelderfgoederen vanwege de (voor het Alpengebied) unieke geologische ontstaansgeschiedenis.

Brennerpas. Rond 1.000 kilometer vanaf Utrecht. Met de trein: Via München of Innsbrück naar Bolzano/Bozen, daar met een transfer naar ­bestemming. Meer weten? www.suedtirol.info/heenreis


Zes prachtige skigebieden

de panorama’s op de massieven van de Rosengarten, Latemar en Schlern. Naast skiën en snowboarden is het Eggental ook een hotspot voor langlaufers met meer dan 100 km aan loipes. Wie het avontuur zoekt kan spannende tochten maken op toerski’s of sneeuwschoenen. Vergeet daarbij niet een van de skihutten aan te doen voor het proeven van de regionale specialiteiten! www.eggental.com/nl

De regio kent zes prachtige gebieden. Een rang- of volgorde, anders dan op basis van ligging of alfabetisch, zou elk van de gebieden tekort doen. Vandaar dat we de gebieden in dit artikel op alfabetische volgorde kort de revue laten passeren. In woord en beeld en uiteraard met een link naar meer informatie.

1

3

119 kilometer pistes Het Pustertal is in Nederland zeker geen onbekende. Compact, veelzijdig en gezinsvriendelijk, zo laat de regio zich het beste omschrijven. De Kronplatz zelf torent 2275 meter hoog boven de stad Bruneck uit en de top biedt een spectaculair uitzicht op de Dolomieten. Het Messner Mountain Museum ter plekke is uiteraard ook een bezoek meer dan waard. De 200 kilometer loipes, onderdeel van Dolomiti Nordicski, zijn zeker ook een belangrijk kenmerk van deze regio. Kortom, veelzijdig als geen ander… www.kronplatz.com/winter/nl

Alta Badia

130 kilometer pistes In alle opzichten een regio voor genieters! Zowel voor families als fanatieke wintersporters. Het gebied ligt in het hart van de Dolomieten. Het pisteaanbod leent zich uitstekend voor het maken van skitochten en hier heb je ook een directe aansluiting op de beroemde Sella Ronda. De 130 kilometer pistes reiken op sommige plaatsen tot een sneeuwzekere hoogte van 2778 meter. www.altabadia.org/ski-dolomieten

2

Kronplatz/Plan de Corones

Eggental/Val d’Ega

4

90 kilometer pistes In het Eggental overheersen vooral rust en schoonheid. De schilderachtige dorpjes zorgen samen met de rotsen van de Dolomieten voor een prachtig decor. Met indrukwekken-

Ortlergebiet/Ortles

60 kilometer pistes Het gebied is sneeuwzeker, ligt hoog en is vooral voor de off-piste avonturier een interessante regio. Het nationaal park waarin

de 3905 meter hoge Ortler het landschap bepaalt vormt een indrukwekkende achtergrond waartegen elke natuurlief hebber en sportieve wintersporter zijn of haar uitdagingen zeker zal vinden. www.ortler.it/skieninhetnationalepark

5

Seiser Alm/Alpe di Siusi

6

Val Gardena/Gröden

65 kilometer pistes Seiser Alm, het beste omschreven als een knusse familieregio, ligt beschut tussen de bergen. Vanaf de pistes, langlaufloipes en kilometers aan winterwandelpaden – de regio is de grootste alpenweide van Europa – heb je een prachtig uitzicht op beroemdste bergtoppen van de Dolomieten. seiseralm.it/winterparadijs

175 kilometer pistes Het skigebied van Val Gardena is het grootste en bekendste van de regio. Hier is het mogelijk rond de beroemde Sella Ronda te skiën, een uitdagende skitocht! Het skigebied is gekoppeld aan het Seiser Almgebied. Laat dus niet na de regio op een van de uitstapjes te bezoeken. Al was het maar voor de imposante vergezichten! Naast zonnige, perfect geprepareerde pistes is Val Gardena ook de place to be voor de meer mondaine terrassen, uitstekende gastronomie en een heel gezellige après-ski. www.valgardena.it/ski

5

1

Foto: Helmuth Rier

Foto: Alex Moling

2

Foto: Harald Wisthaler

3

Foto: Werner Dejori

6

Foto: Antie Braito BERGEN magazine  35


ONTDEK BERGEN MAGAZINE

Word abonnee!

OOK LEUK ALS CADEAU!

1 JAAR VAN € 32,45 VOOR

€ 22,50 + cadeaus!

WWW.BERGWIJZER.NL/ABONNEMENT


Catalaanse Pyreneeën

FOTOREPORTAGE

Transhumance over de paden van je voorouders

De Pyreneeën zijn al sinds het begin van de mensheid bewoond. Gedurende de laatste millennia zijn de bewoners altijd afhankelijk geweest van het welzijn van hun kuddes. Grazen was een kwestie van overleven en talloze paden markeren een voortdurende zoektocht naar weiden, ver weg van de winterse koude of zomerse hitte. Fotograaf Oriol Clavera trok met een herdersfamilie mee de bergen in. TEKST & FOTO’S  ORIOL CLAVERA

I

n de heuvels van de Pallars Jussà-streek aan de voet van de Catalaanse Pyreneeën ligt Basturs. De familie Mir, een herdersgeslacht uit het dorp, trekt twee keer per jaar met hun schapen door de ruige Serra de Boumont, een trektocht die transhumance wordt genoemd. Voor de zomer trekken ze naar het noorden en doen daar twee dagen over; in de herfst lopen ze in drie dagen met de dieren weer zuidwaarts. Hun honden gaan als trouwe bewakers en herders van de kudde overal mee. De levensstijl van de Mirs, die ze geërfd

hebben van voorgaande generaties, staat onder druk. Er zijn steeds minder kuddes in de Spaanse Pyreneeën en het is een hard bestaan. Daar bovenop komt nog een regelgeving en beleid die op grootschaligheid en winstmaximalisatie gericht zijn in plaats van het in stand houden van een duurzaam evenwicht tussen mens en natuur in dunbevolkte habitats, waardoor deze nog sneller ontvolken. Als de herders verdwijnen, raken eeuwenoude bergpaden in onbruik of dreigen ze te verdwijnen onder lagen van beton en asfalt.

De herdersfamilie bestaat uit Martí (vader), Marc (zoon), Imma (moeder) en Aina, de vrouw van Marc. In dit beeld schuilen Imma en Aina in de jachthut van het Boumont-jachtreservaat, waar ze de nacht zullen doorbrengen bij een vuur op de vloer. Ondanks het feit dat de zomer voor de deur staat, is het ’s nachts en ’s ochtends erg koud in de Boumont.

Ü

BERGEN magazine  37


38  BERGEN magazine


 Marc heeft het ambacht van thuis meegekregen. Zijn ouders gaven hun kennis en liefde voor dit werk aan hem door. Vastberaden leidt hij de kudde met stevige tred de bergen in. Er is geen tijd te verliezen. De dieren krijgen tijd om te eten en te rusten op verschillende stops langs de route.

De Serra de Boumort is een uitgelezen gebied om groot wild tegen te komen, vooral in de bronsttijd eind september en begin oktober. Maar de doorkomst van Marcs kudde jaagt de herten weg. Marc stelt zich tevreden met een indrukwekkend landschap, zoals hier het Vall de Cabó met aan de horizon de in Catalonië bekende berg Pedraforca.

 Er wordt uren aan een stuk door de bergen gelopen en het kan altijd gebeuren dat een schaap gewond raakt. In de foto verzorgen Marc en zijn echtgenote Aina de poot van een dier met olijfolie, een traditioneel medicijn tegen een onverwacht probleem.  Als

er onderweg water is, wordt altijd halt gehouden. Dan krijgt de kudde tijd om te drinken zoveel ze nodig heeft. We kwamen op onze tocht geen rivieren of beken tegen, dus elke gelegenheid om bij te tanken wordt benut.

BERGEN magazine  39


 Elk jaar is de route dezelfde, dus kennen de Mirs de beste plekken om te picknicken. Onderweg van de vlaktes van Urgell naar de Pyreneeën trokken vroeger elk jaar duizenden stuks vee door de Boumort. Een vaste stop op de route was Pla del Tro waar ze konden rusten en eten konden kopen.

Na de nacht doorgebracht te hebben in een berghut en na het ontbijt en de koffie trekt de familie met de kudde weer verder. Ze laten de Serra de Carreu achter zich, de indrukwekkende keten van kalkstenen kliffen. De vallei en de bergrug vormden tijdens de Spaanse Burgeroorlog in 1938 een front waarlangs acht maanden lang fel gevochten is.

 Uithoudingsvermogen en kracht bouwen zich langzaam in het lichaam op, maar vermoeidheid ook. Omdat het vertrek zo vroeg was, zorgen de Mirs ervoor dat ze onderweg voldoende rust krijgen. Ze zijn immers al van voor zonsopgang in de weer. Zelfs de hond doet mee aan de siësta.  Taüs

is het enige dorp waar de kudde voorbij komt. Het ligt geïsoleerd in the middle of nowhere en is de enige plek van beschaving in deze zeer ruige streek van de Catalaanse Pyreneeën. Herders zoals de Mirs houden niet alleen de bergen in leven, maar hopen ook dat ze van en in de bergen kunnen blijven leven, zoals de vele generaties voor hen.

40  BERGEN magazine


BERGEN magazine  41


Albula- en Silvretta-Alpen

uit Davos Vier dagtochten in Graubünden Eind juni 2019 lag er op 2300 meter nog een dikke laag sneeuw in de bergen boven Davos en Klosters, in het Zwitserse kanton Graubünden. De geplande dagtochten moesten worden omgegooid en ingekort. Toch staat deze reis als een van de mooiste en leukste in mijn herinnering. Waarom? Omdat met wie je onderweg bent soms belangrijker is dan een planning. TEKST & FOTO’S  NOES LAUTIER

WANDELEN

Bij Dürrboden begint de wandeling naar de Grialetschhut.

D

oor een fortuinlijke speling van het lot kwam ik tijdens een week Davos en Klosters in een groepje van vier Belgen terecht: Birgit, Johannes, Jo en Wouter. Ik was vooral nieuwsgierig naar de overnachting in Berghaus Vereina. Ik ben niet dol op berghutten, maar van ‘Vereina’ gaat mijn hart sneller kloppen. Daar overnachtte ik in 1985 met Robert, mijn leermeester in de bergen. We gingen de noordwestgraat van de Piz Linard (3410 m) beklimmen, de hoogste berg van de Silvretta, die als een piramide uit de aarde oprijst. “Petje af als jullie dat vanuit deze hut redden, de meesten beklimmen de Linard vanuit de Linardhut”, zei de huttenwaard destijds. We redden het, maar het was een stief kwartiertje: we vertrokken om vijf uur ’s morgens en BERGEN magazine  43


WANDELEN

Albula- en Silvretta-Alpen

waren om negen uur ’s avonds terug. De waard was blij en warmde soep op, bakte patat en schoof appeltaart in de oven. Ik merkte niets van de gezinnen met kinderen die om zeven uur opstonden en sliep door tot negen uur. Zou die formidabele waard er nog steeds zijn?

Met roomboter “Toeristen scheren Davos over dezelfde kam als Sankt Moritz: duur, mondain, voor de rijken der aarde. Maar Davos is altijd op sport gericht geweest”, benadrukt Petra Ruinatscha-Fausch van het toeristenbureau, die er zeer sportief uit ziet. Op tafel staan de regionale specialiteiten, wij zitten in

44  BERGEN magazine

korte broek en T-shirt te puffen onder een parasol: er heerst een hittegolf, maar die zal ons niet redden. Berggids Andy Stein­ gruber legt uit waarom: “We moeten het programma aanpassen, want er ligt veel sneeuw en die smelt niet in twee dagen. We nemen sneeuwschoenen mee. Ik hoop dat jullie goede bergwandelschoenen hebben, tot over de enkel en met een stevige zool.” We knikken en storten ons op het Bündner Birnenbrot “dat je beslist met roomboter moet eten”, legt Petra uit. “Capuns als avondeten geeft veel energie, die hebben jullie morgen nodig. En sla het ontbijt niet over”, zegt ze voor de vierde keer. Daar heffen we het glas op, Bündner pinot noir.

“Viva”, roepen we, proost, wat een gevleugelde uitdrukking is in Graubünden. “Met dat woord komen jullie ver”, lacht Petra.

Met zachte hand “Morgen vertrekken we om exact acht uur per bus”, zegt reisorganisator Birgit, die ons met zachte hand onder haar hoede neemt. Ze heeft voor de mannen zelfs een Swiss Travel Pass uitgedraaid, een ov-kaart. “Jo, Johannes en Wouter, hebben jullie je Swiss Travel Pass geprint?”, probeert ze aan het ontbijt. “Nee”, zeggen ze in koor. “Zie je wel”, zucht Birgit. De bus zet ons ten zuidoosten van Davos af bij Dürrboden (2007 m). De geleidelijke


klim naar de pas, Fuorcla da Grialetsch (2537m), is prachtig. Hier aan de zuidzijde van Dürrbodenberg ligt minder sneeuw dan aan de noordkant. De Furggabach raast schuimend dalwaarts en voert het smeltwater af van de Schwarzhorn (3146 m) en Piz Grialetsch (3131 m). Berggids Andy kiest de route met zorg: “Het is belangrijk om zo efficiënt mogelijk te lopen, zo min mogelijk door de sneeuw en zonder onnodige hoogtemeters te maken.”

Schoenpech Bij aankomst in de Grialetschhut (2542 m) hangt Birgits rechter schoenzool los. Huttenwaard Hans Peter brengt een tubetje

schoenzool-secondenlijm. “Dat gebeurt regelmatig, maar een losse zool kan voor ongelukken zorgen, vandaar dat tubetje lijm.” Andy wikkelt voor de zekerheid een paar meter sporttape om de schoen. Intussen speelt Wouter voor drager met twaalf lege bananendozen op zijn rug. “Het valt niet mee om overeind te blijven bij een windvlaag”, hijgt hij. De afdaling is een streling voor het oog, want de berghellingen staan vol met anemonen, paardenbloemen en boterbloemen. De rivier verdwijnt in een nauwe kloof en op de Flüelapass rijden speelgoedautootjes. Plotseling wordt het pad versperd door een enorme berg sneeuw. Andy hakt met zijn retro houten

pickel een paar treden in het obstakel en wij klimmen er hup, hup overheen. ’s Avonds eten we pasta met pesto op het terras van Gasthaus Tschuggen, vlak bij de Flüelapass en maken kennis met Monsteiner Huusbier. Dat wordt in Davos Monstein gebrouwen, in de hoogstgelegen brouwerij van Europa, en is zó lekker dat je er makkelijk aan verslaafd kunt raken. Petra heeft gelijk, ‘viva’ is een nuttig woord.

Berggidsleugentjes Het plan is om van het Wägerhus (2207 m) naar de Jöriflüelafurgga oftewel de ­Jöriflüela-pas (2723 m) te gaan, en vervolgens via de Jöriseen naar Berghaus Vereina (1943 m). Met de sneeuwschoenen op de rugzakken gebonden zetten we voet op het bergpad. Regelmatig steken we een beek over. Als er maar een klein beetje verval is, wordt het water opgezweept tot een schuimende, kolkende massa. Andy en de jongens leven zich uit en gooien rotsblokken in de beek om die met droge voeten te kunnen oversteken. Op 2500 meter gaan de sneeuwschoenen aan. Andy’s routekeuze verraadt opnieuw veel ervaring. We gaan zeer steil omhoog tot vlak onder de top van

De Grialetschhut heeft geanticipeerd op wandelaars die leiden aan hittestress en hun dorst willen lessen.



Het pad naar de Fuorcla da Grialetsch (fuorcla = pas) is nergens steil.



 Wouter speelt voor drager, maar dat valt bij een windvlaagje niet mee.

Onderweg naar de Grialetschhut murmelt, sist en bruist het water overal bergafwaarts.

Viva, proost! Op het Monsteiner Huusbier.

BERGEN magazine  45


WANDELEN

Albula- en Silvretta-Alpen

De jongens doen een wedstrijdje sneeuwschoen-rennen.

De vlakte bij Berghaus Vereina, met in het midden de piramide van de Piz Linard (3410 m).

de Jörihorn, die 120 meter hoger is dan de pas. Daar gaat Andy in de weer met een koffiemolentje, een percolator en een brander en serveert een strakke bak koffie met een vingerhoedje zelfgestookte génépy. Dit is immers het hoogste punt van de reis. “Weten jullie welke leugentjes elke berggids zijn klanten vertelt?”, gniffelt Andy. “Je bent heel snel, je doet het prima en het is niet ver meer.”

Buikgevoel Via een mooie blokkengraat bereiken we de Jöriflüelafurgga en zien dat de vlakte met de Jöriseen dik onder de sneeuw ligt. Andy wikt en weegt: doorgaan of omkeren? “Ik zou het graag proberen, maar mijn buikgevoel zegt dat we moeten omkeren. Na de vlakte volgen er drie steile passages die zonder sneeuw al moeilijk genoeg zijn.” We keren om. Op de terugweg doen de jongens een wedstrijdje sneeuwschoenrennen. Andy wint. Een uurtje later rijden we in een taxibusje door een wondermooie kloof naar Berghaus Vereina. De weg is precies breed genoeg voor één voertuig. Köbi Boner is hier al 55 jaar huttenwaard. “Ook al kennen we elkaar niet meer van 27 jaar geleden, toch leuk dat we de kennismaking nu voortzetten”, lacht hij als ik hem vertel van mijn Linard-avontuur. Met een beetje inschikken is er plek voor zestig man, maar

46  BERGEN magazine

Köbi houdt het op veertig max: “Anders is het bij het avondeten niet meer aangenaam.” Köbi is nog steeds een kanjer van een huttenwaard.

Gletscherlehrpfad Gotschna-Taxi dropt ons op Alp Sardasca (1648 m), een boerderij zonder horeca maar met een waterbak met gekoelde drankjes en vier flessen zelfgemaakte siroop. Op de citroen/tijm-limo overbrug ik de 700 hoogtemeters naar de Silvrettahut. Het landschap is radicaal anders. Een mooi, stenig pad tussen manshoge heesters slingert omhoog. Hogerop groeien nog slechts bosbessenstruikjes en alpenroosjes tussen de grijze rotsblokken. De Silvrettahut (2341 m) zal geen architectuurprijs winnen, maar wel in aanmerking komen voor de prijs ‘lekkerste huttenkost’. De pasta en de olijfolie moeten nog worden aangevoerd uit Italië, maar eenmaal geserveerd, schrapen we ons bord leeg. Wat een supereten! Daarna spreekt Andy de woorden: “Opschieten, we gaan het Gletscherlehrpfad verkennen.” Het vier kilometer lange pad is in 2007 aangelegd om de invloed van de klimaatverandering in de bergen inzichtelijk te maken en voorzien van vijftien infopanelen. Ook vandaag speelt de sneeuw ons parten. In plaats van blauw gletsjerijs en gapende spleten, ligt de gletsjer verstopt

onder de sneeuw. Tijdens de kleine ijstijd, tussen 1430 en 1850, was het ook in de zomer bitterkoud. De gletsjers werden alsmaar langer, oogsten mislukten en de bevolking leed honger, lees ik terwijl het zweet in straaltjes van mijn kin druipt en ik hevig naar schaduw verlang. We dalen via een andere route af. Andy waarschuwt: “Over precies twee uur vertrekt het busje en voor de afdaling staat twee uur.” De jongens racen liggend op hun rugzakken bergafwaarts. Met de finish in zicht schuifelen we behoedzaam langs een sneeuwbrug over een kolkende rivier en tikken twintig minuten te vroeg de waterbak met limo aan. In de tuin van Hotel Wyneg in Klosters nemen we afscheid van Andy. “Jullie waren heel snel en deden het prima”, zegt hij met een uitgestreken gezicht. “Viva Andy!”


Lichaam en ziel Het afscheid van mijn Belgische tochtgenoten, die mij, hardcore Nederlandse temidden van Vlamingen, liefdevol in hun midden hebben opgenomen, is hartverscheurend. “Allez, het was aangenaam, pas goe op jezelf ”, klinkt het. Zij vliegen naar huis, ik

ga op zoek naar mezelf in de bergen boven Klosters Dorf. Bij Madrisa kun je namelijk je lichaam geselen in ijskoude Kneippbaden en je voetzolen prikkelen op stenen in alle soorten en maten. Heel gezond en – echt waar – ronduit heerlijk. Door naar

De Silvrettahut is een culinair paradijs.

Onderweg naar de Jörihorn sist en bruist het water overal bergafwaarts.

BERGEN magazine  47


WANDELEN

Albula- en Silvretta-Alpen 

Berggids Andy Steingruber.

 Zelfgemaakte siroop bij Alp ­Sardasca. Jammie, jammie!

de Energie-Spurweg, om “de krachten van de aardenergie te voelen”. Voor de lol ga ik op een energierijke steen zitten. Na een tijdje denk ik: verhip, het lijkt wel of ik energie voel stromen. Opgeladen stap ik richting Schlappinpass, die ik aantik voordat ik via Schlappin naar Klosters afdaal. Het gevoel van stilte wordt versterkt door een murmelende beek en de afwezigheid van mensen. Dan slaat de hitte opnieuw toe. De zon heeft geen uitknop en brandt gaten in mijn hoofd. Ook daaraan zal ik met weemoed terugdenken in de lange, gure Hollandse winter. Op het schaduwrijke terras van Hotel Wyneg bestel ik capuns en Monsteiner Huusbier, een levensgevaarlijke actie voor iemand die doorgaans al na een half glas onder tafel ligt. “Viva!”, roep ik en hef, een traantje wegpinkend, mijn glas. Op Birgit en Wouter, Jo en Johannes, en Petra en Andy.  n

BERGWIJZER De regio Davos Klosters ligt in Graubünden, ten oosten van de kantonale hoofdstad Chur. De bergen in dit gebied zijn tussen de 2500 en 3410 m hoog (Piz Linard, in de ­Silvretta). De hoogtepunten zijn schuimende beken, verstilde meertjes, fijne wandelpaden en de constante afwisseling tussen lieflijk en hoogalpien. Van alpen­ weiden vol geurende bloemen tot karig begroeide, stenige berghellingen. Ik heb vier dagtochten gemaakt en een keer in een vrij luxe berghut overnacht: Berghaus Vereina. VERVOER

De verschillende startpunten zijn goed per trein en/of bus te bereiken. Zie www.sbb.ch of www.myswissalps.com/nl/reisplanner. Gotschna-taxi overbrugt de trajecten die niet per Postbus te bereiken zijn: +41 (0)76 377 77 66; info@gotschnataxi.ch SLAPEN

• Hotel Walserhuus Sertig, www.walserhuus.ch • Grialetschhut (2542 m), www.grialetsch.ch • Berghaus Vereina (1944 m), www.berghausvereina.ch • Silvrettahut (2341 m), www.silvrettahuette.ch • Hotel Wynegg, https://wynegg.ch DE WANDELINGEN

Dag 1: Dürrboden (2007 m) – Grialetschhut (2542 m) – Chant Sura (2176 m), vlak onder de Flüelapass (2383 m), ong. 4 uur, h 540 m, i 360 m, T2

48  BERGEN magazine

Dag 2: Wägerhus (2207 m), aan pasweg Flüelapass – Jörihorn (2845 m) – ­Wägerhus (tocht afgebroken, te veel sneeuw – per bus naar Berghaus Vereina (1944 m). Dag 3: Gletscherlehrpfad: Alp Sardasca (1650 m) – Silvrettahut (2341 m) – hoogste punt Gletscherlehrpfad (2553 m) – Silvrettahut – Galtürtälli – Alp Sardasca, 4½-5 uur, hi 1000 m, T3 Dag 4: Madrisa (1884 m) – Mässplatte (1968 m) – Madrisa – Schlappiner Joch (2201 m) – Schlappin (1649 m) – Klosters Dorf (1256 m), ong. 5 uur, h 500 m, i 1000 m (voortdurend op-en-neer), T3 KAART

Sommer-Wanderkarte Davos Klosters, Kümerly+Frey, 1:25.000 WANDELTIPS

• Meerdaagse trektochten: Kesch-Trek, 4 etappes, https://bit.ly/34Ts3ZD • Prättigauer Höhenweg, 4 etappes, https://bit.ly/2IozpfZ • Walserweg Graubünden, 23 etappes, https://bit.ly/3k4k2XO MEER WETEN?

• www.MySwitzerland.com – 00800 100 200 30 (ook voor boekingen). • www.MySwitzerland.com/rail – info over Swiss Travel Pass en Swiss Travel System. • www.graubuenden.ch • www.davos.ch • www.klosters.ch


Grajische Alpen

WANDELEN

Uitzicht over de Plan des Évettes vanaf Refuge des Évettes.

De schoonheid van het

Nationaal Park Vanoise De Vanoise is een paradijs voor de nieuwsgierige bergwandelaar. Niet alleen door de uitbundige flora en de fauna, maar ook door de grote landschappelijke verscheidenheid. Van ruig en scherp tot lief en pastoraal. TEKST & FOTO’S  KARIN ANEMA

BERGEN magazine  49


“B

onjour tout le monde!” verwelkomt de waardin van de Refuge de la Leisse ons. Deze typische berghut ligt klein en vredig in het majesteitelijke hart van het Parc National de la ­Vanoise, wat men volgens haar hier ‘un petit coin de paradis’ noemt, een stukje paradijs. We zijn op 2487 meter hoogte en één met de natuur. De waardin, Céline Terryn, is

50  BERGEN magazine

hier al zeven jaar de duizendpoot. Aan haar rok scharrelt een peuter, haar grotere kinderen dekken de tafels. Ze doet de keuken, de slaapzalen, repareert van alles, ontvangt de gasten en geeft adviezen. Als ze over haar leven hoog in de bergen praat, valt voortdurend het woord ‘bricolage.’ Dat klussen heeft ze van haar vader geleerd. Dat komt haar hier – ver van alles vandaan –

goed van pas. Loodgieterswerk, het aanbrengen van zonnepanelen: alles doet ze zelf. Ieder jaar, op 15 juni, dropt een helikopter een grote voorraad aan dranken, gasflessen, gereedschap en groot materiaal bij de hut. De rest van de zomer daalt ze samen met een hulp en een ezel eens per week naar Termignon in de vallei af om etenswaren te halen.


 Vallon 

de la Leisse.

Refuge de la Leisse: un petit coin de paradis.

 Typerend  Vallon

beeld van de Vanoise.

de la Leisse met bloeiende alpenroosjes.

 Lac Blanc bij Refuge du Carro (aan de overkant van Les Évettes).  Alpensymbool

avond krijgen jullie gestoofd lam, polenta, crème caramel en een digestief.” “Génépi?” vraag ik. Want ik ben vandaag wandelaars tegengekomen die de gele bloemetjes van de génépi verzamelen om die thuis veertig dagen te laten trekken in pure alcohol met wat suiker. “Nee, nee. Rum van bosbessen!” De wandelaars met wie we die avond aan tafel zitten, doen de vijfdaagse Tour de la Grande Casse, waarbij je langs vele gletsjers komt. Er is een tachtigjarige man die uitlegt dat de naam Vanoise waarschijnlijk komt van de Latijnse woorden vallis noxia (sneeuwvallei) en er is een vriendenstel dat mijn 45 jaar oude leren bergschoenen bewondert en laat zien hoe hun één jaar oude bergschoenen al slijtage vertonen; en een net gepensioneerde bankbediende uit het Italiaanse Bergamo die fraaie anekdotes over het bankleven vertelt.

Col de la Vanoise

Haar achtjarige contract met het nationaal park loopt af (vanaf deze zomer is ze met haar gezin als waardin op de Refuge de l’Arpont, een dag lopen hiervandaan). “De waarden overleggen onderling regelmatig over het menu, zodat wandelaars niet alle dagen parmentiersoep (aardappelpreisoep) krijgen. Je moet voortdurend inventief zijn. Zoals een taart bakken zonder eieren. Van-

De volgende morgen maken we eerst een kleine uitstap. Onder het wakende oog van la Grande Casse en langs verschillende meertjes klimmen we naar de Col de La Leisse (2761 m) die nog in de sneeuw ligt. Daar keren we om, dalen af naar de hut om onze rugzakken op te pikken en vertrekken richting Refuge du Col de la Vanoise. Het stenige pad voert over hellingen met roze bloeiende rododendron, indigoblauwe gentianen, witte edelweiss, en bloeiende arnica. Zelfs het venusschoentje komen we tegen. Aan de andere zijde van de wild stromende rivier liggen lange morenehellingen – het zijn net gladgestreken grijze lakens. Saai wordt het nooit: op de bergweiden hebben zich

bij uitstek: edelweiss.

volop bergmarmotten verschanst en tot een paar keer toe komen we gemzen tegen die als kleine antilopen de rotsen trotseren. Nadat we een oude brug, een kapelletje en de historische Refuge Entre-Deux-Eaux zijn gepasseerd, zitten we op de eeuwenoude zoutroute, de Route du Sel (onderdeel van de GR55). In karavanen muilezels, beladen met zout, trokken handelaren van Pra­ lognan-la-Vanoise over de Col de la Vanoise naar Termignon en tenslotte naar Turijn. Het was de kortste weg naar Italië. Niet alleen kooplui van allerlei waren gebruikten de route, ook smokkelaars, militairen, pelgrims en boeren. Nog tot in de jaren vijftig was de route als zodanig in gebruik. Wandelend langs een keten van staalblauwe bergmeren waarin de besneeuwde toppen haarscherp spiegelen, en springend over stapstenen in klaterende beken, zien we de Refuge du Col de la Vanoise opdoemen. Hij ligt op een kruispunt van routes: die vanaf het skioord Tignes, het pad vanaf de Refuge de l’Arpont en de richting waaruit wij komen en dat vanaf La Leisse. Het was ooit een belangrijke pleisterplaats op de zoutroute en is de oudste en meest bezochte hut in het hele park. Door zijn cruciale ligging is het een bijna mythische berghut die vroeger Félix Faure heette. Faure was een Franse president die ruim een eeuw geleden op een muilezel de pas overstak om militaire inspecties te doen. De oorspronkelijke stenen hut, die met een portocabine was uitgebreid, doet sinds vijf jaar geen dienst meer en is vervangen door een hut die plaats biedt aan zo’n honderd bezoekers. De architectuur is modern, het gebouw is opgetrokken uit hout en stenen, en is in haar functioneren uiterst duurzaam. BERGEN magazine  51


WANDELEN

Grajische Alpen

Na het eten maken we een avondwandeling achter de hut. Bij het Lac Long zien we het karakteristieke silhouet van een kudde steenbokken. Zonder hoogtevrees klauteren ze op richels, springen van afgronden en over spelonken. Ook de kleintjes, nog maar een paar weken geleden geboren, volgen hun moeder. Tijdens de warme middaguren hebben ze siësta gehouden en nu, in het laatste avonduur, grazen ze erop los. Zoals de hut emblematisch is voor het nationaal park, zo zijn de steenbokken dat evenzeer. Ooit waren ze door de jacht bijna uitgestorven, maar zodra het nationaal park in 1963 werd opgericht om ze te beschermen ging het hen steeds beter. Inmiddels zijn er zo’n tweeduizend in de Vanoise. Een klein deel is met gps uitgerust, waardoor hun doen en laten gevolgd kan worden. In de lente zijn ze een stuk lager te vinden om aan jonge scheuten te knabbelen; in juni gaan ze al naar 2000 meter hoog-

te en in de zomermaanden zijn ze hier. Als je ze ziet klauteren, voel je bijna het gewicht van hun geribbelde, zware horens. Een strijd tussen mannetjes kan uren duren. Ik stel me voor hoe het geluid van de kletterende geweien in de bergen zal klinken. De derde dag gaan we via een omweg terug naar Bellecombe. Eerst lopen we richting Refuge de l’Arpont over een zee van rotsblokken. Een geoloog zei me ooit: de stenen en rotsen zijn het geheugen van de Aarde. Halverwege steken we over een bloeiende bergweide door naar de Refuge Entre-Deux-Eaux. We bewonderen de Dent Parrachée (3697 m) die boven ons uittorent en werpen nog één blik op de gletsjers van de Vanoise. Nadat we een praatje met een schaapsherder hebben gemaakt, die met zijn dieren profiteert van de vlakke, ronde alpenweide, bereiken we het beginpunt, parking Bellecombe.

Feest van marmotten Huttentochten kun je hier goed afwisselen met dagtochten tussen de 1750 en 3000 meter. Vanuit Bonneval-sur-Arc lopen we naar de Plan des Évettes. De vallei van de rivier de Arc illustreert hoe de gletsjers het landschap gevormd hebben. Als een bull­ dozer hebben ze de valleien uitgeslepen, verdiept en verbreed. Vanaf het pad glinstert de glanzende leisteen op de bergflanken. Maar ook de zeegroene stenen vallen op. Het is de kleur van serpentijn. Het gesteente, serpentiniet, verraadt dat er nog oud oceanisch materiaal in de rotsen zit. Het is geliefd voor het gebruik als natuurstenen vloer of voor in de keuken. Behalve stenen trekt het gefluit van marmotten de aandacht. Als stokstaartjes zitten ze recht overeind. Of als grote rolmopsen grazen ze op de alpenweiden waar hun ondergrondse galerijen zijn. Op een sneeuwveld wagen

Steenbok in Vallon de la Leisse.

Op weg naar de Col de la Leisse (2761 m) die nog in de sneeuw ligt, langs Plan et Lac des Nettes.

52  BERGEN magazine

Op weg naar de Col de la Vanoise.


vier kleintjes zich uit het hol, dollen en rollen over elkaar heen, om verschrikt terug te rennen naar hun veilige haven. Eenmaal op de Col des Évettes zie je ten volle de weidsheid van het gletsjerlandschap. Het keteldal is relatief symmetrisch, onder meer door de diverse morenen. In de afgelopen twintig jaar is de Glacier des Évettes 25 meter dunner geworden. Door het verdwijnende gletsjerijs vallen rotsen naar beneden en ontstaan er vaker aardverschuivingen en modderstromen. Tegelijkertijd worden er meren geboren. De morenen bestaan hier uit rotsblokken en veengrond. Wat ook opvalt zijn de ronde stenen, die door ijs, stenen en gruis zijn afgeslepen. Ze worden ook wel roches moutonnées genoemd: als bollen schapenwol liggen de stenen in de vlakte. Het fraaie is dat al deze geologie in één beeld is gevangen.

 Vallon

de la Leisse, op weg naar Refuge du Col de la Vanoise.

 Refuge de la Leisse, gelegen aan het einde van de vallei.

De vallei Eenmaal weer beneden in Bonneval rijden we door naar het dorp Bessans, dat in een opvallend vlakke gletsjervallei ligt. Waren de huizen in Bonneval opgetrokken uit

BERGEN magazine  53


WANDELEN

Jonge marmotten nabij de Évettes-hut.

 Vlakbij 

Grajische Alpen

de Refuge du Col de la Vanoise.

De moderne Col de la Vanoise-hut.

s­ tenen, in Bessans zijn de muren gepleisterd met het gips uit de bergen. Op de daken liggen lozes – dikke leistenen die per stuk tussen de 50 en 100 kilo wegen. In Bessans huren we fietsen en verlaten daarmee het nationaal park van de Vanoise via de Col de la Madeleine, waar de enorme rotsblokken in de vallei stille getuigen zijn van de laatste glaciale fase, het Weichselien, ongeveer 116.000 tot 12.000 jaar geleden. Het zijn keiharde stenen, die met de gletsjer naar beneden

BERGWIJZER Het Parc National de la Vanoise ligt in het Franse departement Savoie en grenst in het noorden aan de Tarentaise, in het zuiden aan de Maurienne en in het oosten aan het nationaal park Gran Paradiso. Het park is opgericht in 1963, het oudste in Frankrijk. De topografie, geomorfologie, flora en fauna zijn bijzonder gevarieerd. Het park telt ruim honderd toppen hoger dan 3000 meter. De ­Grande Casse (3852 m) is de hoogste bergtop van het massief, gevolgd door de spitse Aiguille de la Grande Sassière (3747 m). BESTE PERIODE

Half juni tot half september, wanneer de hutten sluiten. VERVOER

Trein tot Modane. Gedurende het zomerseizoen rijden er pendelbusjes (navettes) van onder meer Termignon naar Parking Bellecombe en Refuge de la Femme, en van Bonneval-sur-Arc naar de Col de l’Iseran en de vallei van Bessans. SLAPEN

• Camping L’Illaz in Bessans (1750 m) – Perfecte uitvalsbasis voor huttentochten en dagtochten. • Hutten, zie: www.refuges-vanoise.com GELOPEN TOCHTEN

3-daagse huttentocht • Dag 1: Parking Bellecombe (2307 m) – Refuge de la Leisse (2487 m). 4 uur. De hut ligt aan de voet van de Grand Casse (3852) en de Grand Motte. Leuk om door te gaan naar de Col de la Leisse (2761 m en 1 uur extra). • Dag 2: Refuge de la Leisse (2487 m) – Refuge de la Vanoise (2517 m). Ca. 3½ uur. Volgt de GR55. • Dag 3: Refuge de la Vanoise – Parking Bellecombe. Richting Refuge de l’Arpont, vervolgens afslaan naar Refuge Entre-les-deux-Eaux, en door naar parking ­Bellecombe. 3 uur, voornamelijk dalen.

54  BERGEN magazine

getransporteerd zijn en die je zelfs tot aan Lyon kunt terugvinden. Vanaf Lanslebourg gaan we naar de Col du Mont Cenis, de traît d’union tussen Frankrijk en Italië. Tot eind negentiende eeuw werd de pas lopend overgestoken. In die tijd bedacht een Engelsman – een van de eerste toeristen – een speciale houten slee, de ramasse, die (tegen betaling) passagiers razendsnel van de col naar beneden bracht. Nóg sneller dan wij op de fiets via haarspeldbochten naar beneden suizen.  n

DAGTOCHTEN VANUIT L’ÉCOT/BONNEVAL-SUR-ARC

• Naar Refuge des Évettes (2590 meter). Vanaf de Pont de la Lame in het ­gehucht l’Écot, oostelijk van ­Bonneval. De alternatieve route volgt de Torrent des Évettes door de Gorge de la Reculaz. Deze route is moeilijker, er zijn ­kabels op b­ epaalde stukken en is af te raden bij slecht weer. 3½ uur heen en terug. • Naar Refuge du Carro – (2764 m). Vanuit l’Écot, 5½ uur heen en terug. Eerste half uur onverhard weggetje, daarna almaar stijgend over een pad dat een waterval en beken kruist. Alternatief: Vanaf de Col de l’Iseran. ’s Zomers rijdt een pendelbus vanuit Bonneval naar de Col de l’Iseran. Bij de Pont de Louillietta begint een sentier balcon naar de Refuge du Carro; vandaar via een andere route terug naar Bonneval. 7½uur, h 400 m, i 950 m. ONZE TIPS

• Aussois: bomenparcours, forten en de Via Ferrata du Diable. Zie www.aussois.com. • Parc Archéologique des Lozes in Aussois. • Er zijn ook themaroutes, zoals voor kinderen de Promenade Savoyarde de ­Découverte du Fort Victor-Emmanuel in Aussois. KAARTEN

• Rando Carte de randonnées, A1-Pays du Mont Blanc, 1:50.000 – Met wandelroutes, hutten, campings, bivakplekken en culturele bezienswaardigheden. • IGN 3633ET Tignes-Val d’Isère, 1:25.000 LEESTIPS

Vanoise – Les plus beaux circuits de randonnée, Christophe Gatti & Jean Pierre Martinot, Glénat 2005, ISBN 9782723444255 MEER WETEN?

• www.vanoise-parcnational.fr • www.savoie-mont-blanc.com • www.haute-maurienne.com


BERGEN MAGAZINE

Inspiratie voor Bergwandelaars!

OOK LEUK ALS CADEAU!

5

1 JAAR

nummers al vanaf

€ 17,95 et Nu m on eb waard 25,– € twv

Vier jij vakantie in de bergen? Lees dan Bergen magazine. Ontdek de mooiste wandelparadijzen in de Alpen, de Pyreneeën en daarbuiten. Geniet van de adembenemende foto’s en bevlogen reportages. En profiteer van uitgebreide praktische informatie, zodat jij je bergvakantie perfect kunt plannen.

PROFITEER NU VAN DE INTRODUCTIEAANBIEDING! WWW.BERGWIJZER.NL/OUTDOORSPECIALIST


BOEKENBERG

Met medewerking van reisboekhandel de Noorderzon, Arnhem  www.denoorderzon.nl

HISTORISCHE TOCHTEN

I

n deze tijden van ontreizen en reisdromen vind ik het altijd leuk om een boek te ontvangen over de bergen dat ergens

over gaat, maar tegelijk ook kriebels geeft om erop uit te trekken. Zoals Alte Wege in den Alpen. Het is het tweede recente boek in de serie, na Mystische Orte in den Alpen (gerecenseerd in ons aprilnummer van dit jaar), waarin Duitslands ‘klettersteigpaus’ Eugen Hüsler buiten zijn comfortzone van verticale wanden en rotskloven stapt om, beide voetjes op de grond, de verhalen achter tientallen eeuwenoude routes, paden en passen in de Alpen te vertellen. Uiteenlopende historische verhalen passeren de revue, gegroepeerd rond bepaalde periodes zoals de oertijd, middeleeuwen of de Eerste Wereldoorlog. Elk hoofdstuk wordt vooraf-

gegaan door een kort overzicht van de besproken periode, wat context geeft. Ondanks wat de titel doet vermoeden, is het uitgangspunt van elk verhaal zelden een bestaande route en meestal een verhaal of historische gebeurtenis. Zo vertelt hij over Hannibals tocht over de Alpen (waarschijnlijk over de Col du Mont Cenis), de vluchtroute van Ötzi of komt hij met een verhaal over de reis die keizer Maximilian II in 1858 ondernam naar de Berchtesgade-

EIGER-PASSIE, VROEGER EN NU

S

ner Alpen, zoals die door zijn kroniekschrijver Friedrich von Bodenstedt is opgetekend (het weer werkte niet mee, wat tot spannende situaties had geleid). Gelukkig is Hüsler zijn in geschiedenis geïnteresseerde bergwandelaar ter wille en sluit hij elk verhaal af met beknopte praktische informatie over hoe hetzelfde traject zou kunnen gelopen of (zoals in

inds Heinrich Harrer in 1959 De Witte Spin

het geval van de Route Impériale bij nationaal park Mercantour) gefietst worden, of welke

schreef, de geschiedenis van de beklimming

leuke wandeling er in de buurt kan gedaan worden zodat de geschetste geschiedenis tot

van de Eiger-noordwand, is er heel wat veranderd.

leven kan komen.

In 1934 werd de eerste poging gedaan om de

Bizar is wel dat de Stelvio (Stilfser Joch) twee keer langskomt, een keer met een hoofdstuk

afschrikwekkende noordwand te beklimmen en

over de bouw van de route en verderop nog een keer in de context van de Eerste Wereld-

pas in juli 1938 lukte het Anderl Heckmair, Ludwig

oorlog, met dus ook twee verschillende wandelingen. Ook waren eenvoudige kaartjes per

Vörg, Heinrich Harrer en Fritz Kasparek om de top

route een handige toevoeging geweest in plaats van de tamelijk nietszeggende over-

te bereiken via wat sindsdien de Heckmair-route

zichtskaarten aan het begin van elk historisch deel.

heet. De Eiger-noordwand is zo populair omdat je

"Een tijdreis door de Alpen", noemt Hüsler het boek in zijn voorwoord. Of gewoon een gids

die vanaf Kleine Scheidegg uitstekend kunt over-

vol interessante verhalen. Ik krijg er wel weer zin door. (Jonathan Vandevoorde)

zien, comfortabel op het terras van Hotel Kleine Scheidegg gezeten. Inmiddels lopen er 31 prestigieuze routes door de noordwand. Vier daarvan

Alte Wege in den Alpen – Auf den Spuren von Ötzi, Schmugglern und Baumeistern Eugen E. Hüsler, Bruckmann Verlag, ISBN 9783734301087, € 29,99

zijn door Roger Schäli en zijn klimvrienden geopend, waaronder Merci la Vie in 2019. Schäli beklom de wand 52 keer via allerlei routes en is de grote inspirator en mede-auteur van dit nieuwe boek: Passion Eiger. De Witte Spin leest als een avonturenroman en spreekt ook mensen aan die nooit een stap in de bergen zetten. Passion Eiger gaat eveneens over

NOOIT VERDWALEN

K

eesjan van den Herik en Ilse Verkaart

kompas in je gps zit.

zijn doorgewinterde rotten op het

Eenvoudige kost is

gebied van oriëntatie. Dit compacte boekje

het niet – ik moest

die ene, ontzagwekkende wand van rots en ijs,

– waar álles in staat dat je moet weten om

sommige passages

maar het is wel handig als je iets van klimmen weet

je weg te vinden in ongebaand en gebaand

tweemaal lezen om

om dit formidabele boek op waarde te kunnen

terrein – is daar het bewijs van. De subtitel

ze te begrijpen –

schatten. Het vertelt de bewogen klimgeschiede-

Voor de avontuurlijke reiziger betekent dat

maar dat komt eerder door het onderwerp

nis van de vijftien meest intrigerende routes en

er aan elk type buitensporter is gedacht:

dan door het taalgebruik dat aan duidelijk-

bevat indringende portretten van een hele reeks

van bergwandelaar tot toerskiër en van

heid weinig te wensen overlaat. De foto’s

noordwandklimmers. Een aantal van Schälis klim-

mountainbiker tot trailrunner. Elke sport

en de kaartuitsnedes van diverse moeilijke

vrienden verongelukte in de bergen. Daarom

kent immers specifieke oriëntatieproble-

situaties zijn een onontbeerlijk onderdeel

noemde hij zijn route uit 2019 Merci la Vie. Hij ein-

men. Als eerste ontkrachten de auteurs de

van de uitleg. Ik loop al heel wat jaren in de

digt het boek met: “Am Eiger unterwegs sein zu

mythe dat je uitstekend met louter een gps

bergen rond, maar ik zal dit Handboek

können, ist ein grosses Geschenk. Daher auch der

op stap kunt gaan en dat (papieren of digi-

­Oriëntatie ongetwijfeld af en toe raad­

Routenname: Merci la Vie. Danke Leben – Danke

tale) stafkaarten overbodig zijn geworden.

plegen om mijn kennis op te frissen.

Eiger!” (Noes Lautier)

Een gps heeft naast voordelen ook belang-

(Noes Lautier)

Passion Eiger – Legendäre Routen damals und heute, Roger Schäli, Rainer Rettner, Jochen Hemmleb, AS Verlag 2020, ISBN 9783039130085, circa € 34,–

56  BERGEN magazine

rijke nadelen zoals een gebrek aan overzicht en batterijen die leegraken. Bovendien moet je in beweging zijn om te zien of je de juiste kant op gaat, tenzij er ook een

Handboek oriëntatie voor de avontuurlijke reiziger – Kaart, gps, hoogtemeter, kompas Keesjan van den Herik, Ilse Verkaart, Uitgeverij Elmar, ISBN 9789038927312, € 17,99


HEB JE EVEN?

D

DUTCH MOUNTAIN TRAIL

Naar aanleiding van de 10 editie van het Dutch Mountain Film Festival, dat afgelopen maand volledig online plaatsvond, werd “niet de langste, maar wel de zwaarste wandeling van Nederland” uitgezet. 100 km door Zuid-Limburg en stukjes van Duitsland en België net over de grens, langs alle Seven Summits van Limburg. Daar hoort deze nieuwe gids bij. Pluspunt: 1:25.000 kaarten van de hele route. Of de tocht kan concurreren, zoals de makers bevestigen, met “een serieuze tocht in de echte bergen” laten we aan jou over, maar kuitenbijters zijn er genoeg onderweg. de

e Alpe-Adria Trail (AAT) is in 2011 ontwik-

km per dag waar je circa 5 tot 7 uren over mag

keld vanuit Karinthië en was bedoeld om

doen. Het typisch Engelse publiek bedienend,

meer dan alleen een LAW te zijn. Ook de cultu-

vind hij het ook nodig om nauwkeurig uit te leg-

ren van de drie landen en de omgeving in de

gen wat N, E, S en W betekenen, en L en R als je

ruimste zin moesten tijdens de wandererva-

met de stroom meeloopt (orografisch dus)

ring aan bod komen. De auteur Rudolf Abra-

Abraham schrijft vol overgave. En uitgebreid. In

ham van de eerste Engelstalige gids (uit 2016)

navolging van de bedenkers van de AAT gaat

over de AAT sluit zich van harte bij deze visie

een kwart van het boek over alles behalve de

aan, want hij behandelt in zijn reisboek van

route zelf. Over de samenstelling van de stenen,

meer dan 300 bladzijden een schat aan infor-

de aarde, het klimaat, het weer, de planten, de

matie over van alles en dan nog wat meer. Ter

dieren, de geschiedenis. Eenmaal op pad komt

vergelijking: de gids van Rother beslaat onge-

ook praktisch alles wat je kunt tegenkomen aan

veer 182 bladzijden.

bod. Musea, uitstapjes, kerken en eten. Abra-

Abraham begint deze herziene uitgave (2020)

ham schrikt er niet voor terug de lezer midden in

van de gids met een welhaast mathematische

een beschrijving van een bepaalde route en

opsomming van de randvoorwaarden voor deze

détail te wijzen op een specifieke kom soep in

Dutch Mountain Trail en de Seven Summits Team DMT met o.a. Toon Hezemans en Thijs Horbach, Uitg. Moving Mountains, € 19,95. Te bestellen op: Dutchmountaintrail.nl

trektocht door

een specifiek café (en voor hoeveel). Of op de

Oostenrijk (aan

volgens hem grootste zalm ooit (121 cm lang en

de voet van

26 kilo zwaar).

Großglockner),

De auteur verwijst ook graag naar andere bron-

Slovenië en Italië

nen, zoals de gratis AAT app (beschikbaar voor

waar je eindigt

Android en iOS). Een geweldige app die mis-

met je voeten in

schien nog handzamer is dan de gids van

de Adriatische

­Abraham zelf. Maar voor de voorbereiding vind

Zee: 750 km, 43

ik deze gids een absolute aanrader.

etappes, niet meer

(Jeroen Gribling)

dan 1000 tot 1300 hoogtemeters per dag, tot maximaal 2200 meter hoog-

Alpe Adria Trail – From the Alps to the Adriatic. Hiking through Austria, Slovenia & Italy Rudolf Abraham, Bradt Guides, ISBN 9781784776718, € 19,90

te en gemiddeld 20

VIA GLARALPINA

W

ie de nieuwe Via Glaralpina in het Glarnerland (dat grofweg tussen de

vinden is, maar omdat het

Walensee, Chur en Linthal ligt) in de geplande 19 dagen loopt, heeft

gevoed wordt door regenwater.

héle goede benen en houdt waarschijnlijk wel van luchtige graten en pas-

Laagveen daarentegen krijgt

sages gezekerd met kettingen. Gelukkig worden er bij elke etappe makke-

zijn vocht uit beken en een hoge

lijkere (moeilijkheidsgraad T2 en T3) en kortere varianten genoemd, zodat

grondwaterstand. Eén ding is

elke bergwandelaar het rauwe kalk van dit deel van Zwitserland kan zien

heel jammer aan dit prachtige

en voelen. De kale feiten van deze superwandeling zijn: 230 km, 18.500 m

gidsje: de kaartuitsnedes zijn

stijgen en weer dalen, circa 100 wandeluren, moeilijkheidsgraad T3 en T4

dusdanig verkleind, dat je ze met

(met makkelijkere varianten). De langste etappe is 9 uur, 1910 m omhoog

een vergrootglas moet bekijken.

en 2050 m omlaag. Ook het originele traject van de koningsetappe, met de

(Noes Lautier)

beklimming van de Bündner Vorab (3028 m) en de Glarner Vorab (3018 m), is een regelrechte aanslag op je knieën met zijn 1380 m stijgen en 2130 m bergafwaarts. De foto’s tonen de veelzijdigheid van de landschappen en bij elk hoofdstuk staat een kader met interessante wetenswaardigheden. Ein-

Via Glaralpina Team Via Glaralpina (7 auteurs), AS ­Verlag, ISBN 9783039130122, € 28,99

delijk weet ik nu dat hoogveen niet zo heet omdat het hoog in de bergen te

BERGEN magazine  57


ROTSVAST

Catalonië

Muntanyes de Prades

Een mysterieus klimmersparadijs

De Muntanyes de Prades, in het achterland van de Catalaanse Costa Dorada, zijn een mekka voor de sportklimmers uit de regio. Op zomeravonden komen ze naar Cornudella de Montsant om hun passie te preken op de zand- en kalkstenen rotswanden rondom het dorp. Veel dichter bij het paradijs kun je volgens ingewijden niet komen. TEKST  BART VIDELER FOTO’S  PAUL LAHAYE PHOTOGRAPHY

58  BERGEN magazine


Hemelse hoogte. Klimmer in hoger sferen in het gebied Ca la Isabel. De zon laat zich in de herfst nog gelden.

V

ijf minuten duurde het, denk ik. Ik had een lang jaar achter de rug. Maar dat was ik na vijf minuten, uitkijkend over de vallei, even vergeten. Het was warm, kortebroekenweer, maar de frisheid van de herfst hing voelbaar in de lucht. Otto en ik waren rond één uur geland op Girona Airport. Binnen tweeënhalf uur reden we in een belachelijk goedkope huurauto naar deze fantastische plek in de Muntanyes de Prades. De namiddagzon pikten we nog even mee. We klommen nog een paar routes in Arbolí. Nadat we ons hadden gemeld bij het ook al belachelijk goedkope appartement van Living Siurana, liepen we het dorp in om op een terras een San Miguel te drinken. Dit komt toch wel in de buurt van iets paradijselijks.

Walhalla

 Gezelligheid in Goma2, het kloppend hart van de klimscène.

We zijn in Cornudella de Montsant in Spanje (of preciezer: in Catalonië) in de regio Tarragona. Elke avond stromen de parkeerplaatsen van dit middeleeuwse dorpje vol met camperbusjes en vullen de kroegen zich met klimmers. Het drukst is het in de Goma 2, de lokale klimshop die ook dienst doet als kroeg en bovendien een uitgebreide menukaart heeft met hamburgers, taco’s, salades, lasagne en nog veel meer. En het beste van alles: van elk gerecht bestaat een vegetarische variant. De bewoners van Cornudella de Montsant vinden al die klimmers wel prima. Op een cave na, die gehuisvest is in een gebouw dat is ontworpen door een discipel van Gaudí, is hier niets te beleven. Klimmers vinden hier echter het walhalla. Vanuit het dorp zijn in alle windrichtingen rotswanden te zien. In de lage delen bestaat de rots uit een rood zandsteen. De hogere lagen bestaan uit geelgrijze banden kalk. Door erosie zijn de rotswanden op de overgang van rood naar geel-grijs vaak sterk overhangend, zoals bij het nabije Margalef het geval is. Dit is het strijdtoneel van goden als Chris Sharma en Adam Ondra. Maar ook iets mindere goden als Otto en Bart kunnen dagen klimplezier beleven in de regio. Over het algemeen zijn de routes prima bereikbaar. “Hier,” zegt Otto, “een parkeerplaats op vijf minuten van de rotsen!” Hij wijst een sector in het gebied La Mussara aan. Het ziet er gevarieerd uit en daarmee is ons doel voor de volgende dag bepaald.

Zeemist De bakker op de hoek is al om zeven uur open. We vertrekken vroeg. De rit is prachtig. Zon en mist wisselen elkaar af, BERGEN magazine  59


ROTSVAST

Catalonië

60  BERGEN magazine


iets dat hier wel vaker voorkomt. De mist zet op vanuit de Middellandse Zee, die veertig kilometer naar het oosten ligt, en komt dit massief als eerste obstakel op haar pad tegen. De mist maakt het ook een beetje obscuur. Dat gevoel wordt versterkt als we langs een groot verlaten terrein rijden dat is afgezet met een roestig hekwerk. Op het hekwerk hangen bordjes die waarschuwen voor radioactieve straling. Het ziet er allemaal niet heel professioneel uit, maar toch gaat de fantasie met me op de loop. We parkeren op het plateau boven de rotsen waar heide bloeit en waar naaldbomen, gestriemd door de wind, achterover gebogen staan. Als we even later een steil pad door het bos omlaag nemen, wint de zon het van de mist. De temperatuur loopt op. Zo hoog dat we flashbacks hebben naar een mislukte tocht in de Gorges du Verdon tijdens de zomervakantie. Deze ochtend klimmen we een paar mooie routes in de sector Lo Soterrani. Het weer is inmiddels verslechterd. We zitten een buitje uit in de Refugi de la Mussara. Daarna zetten we onze zinnen op de sector Les Campanilles.

Ufo’s en geesten Het pad naar Les Campanilles begint in het verlaten dorp La Mussara. Het kerkje staat nog overeind. Van de huizen staan alleen de muren nog. Centraal in het dorp ligt een drooggevallen opvangbekken. Ik zag later een luguber aandoende foto waarop alle bewoners van het dorp zich bij het bekken verzameld hadden, gekleed in zwarte zondagse kleding. Tot 1960 was het hier bewoond. De officiële lezing luidt dat er des-

De overhangende rotsen zijn het strijdtoneel van goden als Chris Sharma en Adam Ondra tijds een insectenplaag woedde waardoor wijnoogsten mislukten en de bewoners uiteindelijk weg moesten. De volksvertellingen spreken echter van een vloek die op het dorp rust. Er worden allerlei waarnemingen gedaan. Van ufo’s tot geesten. ’s Nachts vind je er ‘ghostbusters’ die met nachtzichtcamera’s proberen schimmen op te sporen.

Nevel hult de omgeving in een mystieke sfeer.

Het stadje Siurana, waar een Moorse koningin zichzelf te paard de afgrond in joeg.



Hard klimmen wordt beloond met een geweldig uitzicht over de groene vallei (gebied Grau des Masets de Baix). 

Vlak na het dorp verandert het pad naar Les Campanilles in een steile drooggevallen rivierbedding (een waterval zonder water dus). Op een aantal plaatsen hangen touwen als hulp en zijn ladders gemaakt. Als we eindelijk beneden zijn is het al laat. De routes die we uitzoeken zijn niet de mooiste (getuige mijn waardering voor de route Lena de vida, waar ik in mijn notitieboekje K#T in kapitalen bij heb gezet). Na twee routes houden we het weer voor gezien. Helaas, ook in Spanje kan het regenen. De vele millimeters van de voorspelling blijven uit, maar de volgende dag is geen goede klimdag. Mocht je hier ook een keer last van hebben als je in Tarragona bent: bespaar je de moeite om in de wijde omgeving naar een betere klimshop dan de Goma 2 te zoeken en bespaar je de moeite om naar de klimhal in Reuss te gaan (tenzij je probleemloos alles vanaf 7 voorklimt.)

Mysterieuze plek Na een dag zoeken naar klimshops en -hallen bezoeken we opnieuw een mysterieuze plek: Siurana. Het vestingstadje Siurana was het laatste Moorse bolwerk in Catalonië dat in 1153 terug werd veroverd door de christenen. De koning dacht dat zijn vesting ondoordringbaar was en is aan de dis overrompeld. De Moorse koningin wilde niet in de handen van de vijand terechtkomen en stormde met haar paard van de rotsen af. Het beest was het daar niet mee eens en moet driftig briesend geprobeerd hebben om te stoppen want de hoefafdruk is voorgoed in de rots te zien. En als je op het juiste moment op de juiste plaats bent, dan zijn de laatste noodlottige meters van het tegenstribbelende paard en zijn vastberaden berijdster nog te horen. Terug op aarde is het is inmiddels aanzienlijk kouder geworden. Aan de op het zuiden gerichte rotsen hebben we daar gelukkig weinig last van. Het klimmen gaat top. Na wat opwarmen klimmen we in de sector Grau del Masets de routes Charli II 6a, Llastre 6a en Piu Piu 6b. Otto en ik zijn beide erg gecharmeerd van de structuur van het gesteente van deze wand. Loodrecht terrein met pockets en uitdagende randjes. En alle routes hier zijn voortreffelijk behaakt. De hoogte van ongeveer 30 meter is precies goed om jezelf technisch uit te dagen zonder na één route helemaal verzuurd te zijn.

Rustige plek Op de laatste dag bezoeken we drie massieven. De eerste, weer in Siurana, is Can Marges. Om hier te komen zet je je auto BERGEN magazine  61


ROTSVAST

Catalonië

bij voorkeur op de parkeerplaats van het vestingstadje. In het weekend moet je daarvoor betalen, doordeweeks blijkbaar niet. Dit is een populair gebied. Zo populair dat we na een paar routes besluiten om een rustigere plek op te zoeken. We nemen de auto naar Mont-Ral, een plek die we nog niet bezocht hebben. Op twee locals na (nog nooit eerder gezien: zekeren met een joint in de mond) zijn we alleen. Het is erg botanisch en de eerste haken zitten hoog. Toch slepen we er ook hier nog een 6a uit: Yes Fatu o Faiste. We zijn de mojo wel een beetje kwijt. Er is

een sector in La Mussara die ons al de hele trip de ogen uitsteekt, de sector Antennes, genoemd naar de enorme radiomasten die daar boven op de rots staan. Tegen de tijd dat we daar gaan klimmen nadert de dag alweer haar einde. Het zonlicht kleurt de vlakte onder ons in een honingachtig geel. Dit keer is het hier niet mistig, maar helemaal helder. In de verte zien we zelfs een glimp van de Middellandse Zee. De atmosfeer is zo klaar, doordat er een stevige bries is opgestoken. We koelen behoorlijk af. Dus wordt het tijd om de laatste route van de vakantie te klimmen. De route Eolo 6a

leent zich uitstekend voor een ‘Silbergeiermomentje’. Weet je niet wat ik bedoel? Google even op ‘Silbergeier, Nina Caprez en Cedric Lachat’.*) Met mijn rug tegen de warme rots breng ik, net als aan het begin van deze trip, een zonnegroet en ben ik het lange jaar weer voor even vergeten.  

*) Bekijk het leuke Youtube-filmpje op https://bit.ly/3e7Z0We over Nina Caprez’ beklimming van Silbergeier in het Zwitserse Rätikon. De auteur verwijst in het bijzonder naar de scène vanaf ong. 08m45s.

Ondanks het moderne sportklimmen (klimhalklimmen) en de vele nieuwe overhangende klimgebieden die tegenwoordig geopend worden, blijft Siurana een mekka voor fanatieke klimmers.

BERGWIJZER GEKLOMMEN ROUTES

Arbolí sector El Duc/Placa Duc • 7 Ets un Hilary V+ • Mari Line toprope 6a+ La Mussara – Lo Soterrani • Ali va Bada V+, sector Totxo de ‘Andi • Tiket V, sector El Biombo • No me Bellostes la Cuca 6a La Mussara – Les Campanilles • Lena de Vida V+ • Nancy Bartra 6a Arbolí – Can mansa • Marfullenga V+ • Iosumite V+ • Domenec’s Patapumba 6a Siurana Grau del Masets – Esquerra • Daniëlpunk IV+ • Arbres IV+ • Charli I V+ • Charli II 6a • Llastre 6a • Piu Piu 6b Grau des Masets – Cami • El Trinxant V+ • Baronia de Cabacés 6a • Fam Facil V+ (Otto gedaan) Siuarana – Can Marges de Baix • Currupipi V • 250 Ptas. IV+ • Mi primera con Murión V Can Marges de Dalt • Passatemps V+ Mont-Ral – Terranegra • Trossos Grossos V+ • Yes Fatu o Faiste 6a La Mussara – Antenes – Primitiu • Eolo 6a • Gandalf el Gris V+ SLAPEN

Appartement via Living Siurana (www.livingsiurana.com) in Cornudella de ­Montsant. TOPO-GIDSEN

• Tarragona Climbs, Pete O’Donovan en Dani ­ ndrada, POD Publishing, ISBN 9780956700643 A • Siuarana, David Brascó en Natàlia Campillo, ISBN 9788409043170

62  BERGEN magazine


Dolomieten

ROTSVAST

ROSENGARTENSPITZE

‘La Paula’

De hoofdtop van de Rosengartenspitze wordt extra geaccentueerd door de brede schouders van de berg. In het midden het spletensysteem van de directe oostwand. Foto: RE Û

De prima donna van de 6de graad La Paula: welke Italiaan kende haar anno 1932 niet? Paula Wiesinger uit Bolzano werd dat jaar in Cortina d’Ampezzo wereldkampioene afdaling en daarmee een internationale skivedette. Tijdens de Olympische Spelen van 1936 in Garmisch-Partenkirchen werd zij tiende op de afdaling en zestiende op de alpiene combinatie. Maar ze blonk ook uit in een andere sport… TEKST  ROBERT ECKHARDT FOTO’S  ROBERT ECKHARDT & JOYCE HECKMAN

D

e klimwereld herinnert zich Paula Wiesinger als de vrouw die zich tussen de twee wereldoorlogen groot aanzien verwierf in het door mannen gedomineerde alpinisme. La Paula was de onomstreden pionier van het extreme1) vrouwenalpinisme. Met haar latere eega Hans Steger uit München lukte haar een aantal belangrijke eerstbeklimmingen in de Dolomieten.

Daarbij klom ze zesdegraads passages op kop – ze was de eerste vrouw die dat kon. Sterker nog, zij was zeer waarschijnlijk de eerste Italiaan die in grote wanden de ‘zesde graad’ beheerste; die moeilijkheidsgraad werd tot in de jaren zeventig als de grens beschouwd van wat een mens kon klimmen in rots. In 1928 openden Wiesinger en Steger hun eerste extreme route, de Route van de Jeugd, op de noordkante van de

Einserkofel (2696 m) in de Sextener Dolomieten. Hun bekendste route is de ‘directe’ oostwand van de Rosengartenspitze (2981 m) die toen, ondanks pogingen van henzelf en van rivaliserende touwgroepen, tot de grote niet-opgeloste problemen in de Dolomieten behoorde. Ik beklom die wand in 1981 met Joyce Heckman. Tijdens een bergsportcursus had ik haar ontmoet – een tijdje later zaten we op een romantisch eilandje voor de Adriatische kust en hadden even geen aandacht voor de bergen. De zomers daarna raakten we vooral bezeten van beroemde rotsroutes met klimhistorie. Daaronder waren enkele grote routes in de ­Dolomieten, waarin we kennismaakten met il sesto grado: de zesde graad. Geïnspireerd door Wiesinger en Steger hoorde daar als vanzelfsprekend hun route op de Rosengartenspitze bij. BERGEN magazine  63


ROTSVAST

Dolomieten

List en bedrog Nergens in de Alpen lagen in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw zoveel moeilijke, onbeklommen wanden zó dicht bij elkaar als in de Dolomieten. De ontwikkelingen waren er in die jaren stormachtig. Iedere topklimmer wilde als eerste zijn sporen op deze beroemde wanden achterlaten. Steger en Wiesinger klommen indertijd ook regelmatig met de Belgische koningen Albert I en (na 1934) Leopold III. Dat bracht hen enige welstand én een motor met zijspan, onmisbaar in de race om de laatste problemen van de Dolomieten. Een eerstbeklimming kreeg veel

media-aandacht en bracht de broodnodige erkenning, wat weer tot cliënten voor bergtochten kon leiden. Direct na de Rosengartenspitze (1929), waar ze hun concurrent Luigi Micheluzzi net voor waren, lieten Wiesinger en Steger hun oog vallen op de zuidpijler van de Marmolata di Penia (3343 m). Het kon de eerste extreme route op de prestigieuze Marmolata worden! Toen beiden telefonisch plannen beraamden met een vriend, hadden ze de pech dat het uitgerekend de zuster van Micheluzzi was die als telefoniste het gesprek doorverbond. Ze vertelde haar broer over dat voornemen.

Zo kaapten Micheluzzi en zijn klimpartners de eerstbeklimming voor hun neuzen weg. Anderen maakten het echter nog bonter. In 1932 werd de 700 meter hoge noordkante van de Zwölferkofel (3094 m) in de Sextener Dolomieten het toneel van list en bedrog. Toen de broers Frans en Toni Schranzhofer in de Rifugio Benito Mussolini (nu Zsigmondy-Comici) lucht kregen van de plannen van Wiesinger en Steger, trommelden ze stiekem een vervangende gids voor hun cliënten op en haalden ’s nachts in het geniep extra materiaal uit het dal. De huttenwaardin liet zich meeslepen in het complot en beloofde dat ze Steger en Wiesinger niet te vroeg zou wekken. Toen die twee eindelijk bij de voet van de wand kwamen, waren beide broers al ver boven hen aan het klimmen. Ze verzekerden zich van hun voorsprong in de wand door alle haken er weer uit te slaan, zodat Wiesinger en Steger pas enkele uren na hen op de top van de Zwölferkofel arriveerden.

 Paula Wiesinger en Hans Steger met in hun midden Severino Casara. Deze zou zijn hele leven achtervolgd worden vanwege een twijfelachtige eerstbeklimming op de Campanile di Val Montanaia, die hij solo op zijn sokken, en ook nog eens ongezien door de nevel, gedaan zou hebben. Foto: Walter Cavallini

Paula Wiesinger en Hans Steger bij hun huwelijk op 27 juli 1942 in ­Innsbruck. Archief Ingrid Runggaldier, Bolzano

64  BERGEN magazine


Vooroordelen Emil Solleder, de eerstbeklimmer van de Civetta-noordwestwand, had op luide toon verkondigd dat zijn route nooit en te nimmer door een vrouw geklommen kon worden. Toch voerden Wiesinger en Steger in 1930 de achtste beklimming uit, waarbij ze – zoals altijd – elkaar afwisselden in het op kop klimmen. Toen Paula Solleders route deed, gold die nog steeds als het non-plus-ultra in de Dolomieten, want in die enorme, 1100 meter hoge wand zaten meer zesdegraads passages dan in welke andere Dolomietenwand ook. Het uitzonderlijke niveau van La Paula bleef tot na de Tweede Wereldoorlog uniek. Maar of ze ook andere vrouwen inspireerde? Ik denk het niet. De enige klimster die in haar schaduw kon staan, was Mary Varale. Zij was in die jaren eveneens betrokken bij de eerst­ beklimming van enkele extreme Dolomietenroutes. Daarin klom Varale de zesdegraads passages echter niet op kop.

In het onderste deel van de wand zijn de spleten soms zelfs overhangend. Foto: JH

In een van de laatste touwlengtes. Foto: JH

 Onderin de wand hangen de touwen vrij in de lucht. Foto: RE

BERGEN magazine  65


ROTSVAST

Dolomieten

Wel streed zij waarschijnlijk met meer succes tegen het heersende machismo in de samenleving en het bergbeklimmen dan La Paula. Mary Varale schreef voor het tijdschrift Vita femminile over haar avonturen. En ze maakte in 1935 een ferm gebaar door uit de Sezione Belluno van de Italiaanse Alpenclub te stappen omdat die weigerde de medaille voor de belangrijkste eerstbeklimming van dat jaar toe te kennen aan Alvise Andrich, alleen maar omdat hij die route met een vrouw (zijzelf) gedaan had. Beide vrouwen waren avant-garde, maar zelfs een halve eeuw later klonken er vanuit het mannenbolwerk nog steeds reactionaire geluiden. Lange tijd was de Schweizer Alpen-Club (SAC) verboden voor vrouwen; daarom was er in Zwitserland zelfs een aparte Schweizer Frauen Alpen-Club. In 1978, toen er opnieuw gediscussieerd werd of de SAC voor vrouwen toegankelijk zou worden, was de toon in hun tijdschrift Die Alpen nog behoorlijk hitsig: “Der SAC ist eine der letzten Domänen, wo die Männer sich gegen die Aggressivität und die Komplexität der Frauen schützen können.” Pas in 1980 konden vrouwen volwaardig lid worden van de SAC. Het duurde tot 1984 voordat de Italiaanse Renata Rossi als eerste vrouw het berggidsen­ diploma behaalde, en in 1991 was er nog een Sektion van de Deutscher Alpenverein die geen vrouwen opnam.

15 augustus 1981 Toen Joyce en ik in het kille morgenlicht naar de route wandelden, domineerde de Na drie touwlengtes verlaten we via een korte traverse heel even het spletensysteem. Foto: RE

Rosengartenspitze ons uitzicht als een machtige, vervaarlijke vesting. Al van verre was het routeverloop duidelijk: een systeem van parallel loodrecht oprijzende spleten dat in een logische, ideale lijn direct naar de top leidde – een direttissima, zoals de Italianen zo mooi zeggen. Toen de zon doorbrak kreeg de wand oneindig veel kleurvariaties in geel, grijs en zwart. Geel is kenmerkend voor recent verweerde rots met los gesteente. Zwart wijst op rotsen waar soms water overheen loopt. Geruststellend was dat onze route uit grijs kalk bestond. Het zag er eensklaps uitnodigend uit, want grijs gesteente is het walhalla van de Dolomieten: het is vast en ruw, en biedt onwaarschijnlijk veel wrijving tijdens het klimmen. Toen ik onlangs Joyce naar haar herinneringen vroeg, zei ze: “Ik vond het klimmen in die eindeloze, soms overhangende spleten heel zwaar. Hoog in de wand kreeg ik kramp in mijn linkerarm door zouttekort. De zon brandde zo ongenadig in de wand.” Dat spleetklimmen vergde inderdaad behoorlijk wat kracht. Naarmate de touwlengtes zich aaneenregen bedacht ik dat La Paula indertijd de hele route had kunnen voorklimmen. Fysiek zware spleten waren immers haar specialiteit – er deden verhalen de ronde dat ze zich zeven keer aan één arm kon optrekken! Ook herinner ik me dat we in de afdaling een rugzak vonden. Een touwgroep beneden ons riep: “We zijn onze rugzak tijdens het abseilen vergeten. Kunnen jullie hem meenemen? Dan staat het bier klaar.” 

Voetnoot 1) Volgens Domenico Rudatis in het boek Die Extremen (1974) waren de ‘extremen’ klimmers die de toen hoogst denkbare moeilijkheidsgraad klommen (VI+) of klimmers die daar heel dichtbij kwamen. Het woord extreem werd in de alpiene literatuur waarschijnlijk pas voor het eerst gebruikt in de jaren zestig. De originele Italiaanse titel van dat boek was Sesto Grado (1971). De snelle ontwikkeling van het rotsklimniveau en de veranderende opvattingen over gevaar en risico leidden er na de Eerste Wereldoorlog toe dat de zesde graad in de Oost-Alpen snel bereikt werd. Tegenwoordig is de schaal van moeilijkheidswaardering naar boven toe open. Er zijn geen grenzen aan wat mogelijk is.

BERGWIJZER ROUTE

• Rosengartenspitze (2981 m), directe oostwand: hi 600 m, TD, V+ en VI-; 20 touwlengtes. Zeer goede rots; 6 à 7 uur. Eerste beklimming: 26-27 augustus 1929 door Hans Steger, Paula Wiesinger, Fred Masè Dari en Siegfried Lechner. HUTTEN

• Rifugio Gardeccia (1949 m) met daarnaast ­Rifugio Stella Alpina: per shuttlebus vanaf diverse plekken in Val di Fassa. Wij kampeerden 40 jaar geleden bij Rifugio Gardeccia. Toen kon je nog met de auto naar de hut rijden. • Rifugio Vajolet (2243 m): 1 uur vanaf Rifugio Gardeccia (jeepweg). GIDS & KAART

• Kletterführer Dolomiten, Annette Kohler & ­ orbert, Bergverlag Rother. Standaardwerk over de N 102 mooiste Dolomietenroutes in de moeilijk­ heidsgraad III tot VII. • Wanderkarte Tabacco 029 Schlern - Rosengarten - Latemar, 1:25.000 Rosengartenspitze (2981 m)

66  BERGEN magazine


VOLGEND NUMMER

De nieuwe BERGEN MAGAZINE ligt op 16 februari in de winkel EN OOK NOG

Stap uit je auto!

Alta Via no. 5 Spannend avontuur in de ­Dolomieten

Foto: Jonathan Vandevoorde

THEMA

Lebanon Mountain Trail Door diepe kloven en oeroude cederbossen Landschap Alpen Langs relikwieën uit de ijstijden Franse Pyreneeën Tochten in de Vallée d’Aspe

Wandelingen vanaf beroemde bergpassen

Meindl heeft al menig innovaties op het gebied van schoenen teweeg gebracht. De nieuwste innovatie heet Identity. Bij de modellen uit deze nieuwe serie bieden wij een gedetailleerd herkomstbewijs van het gebruikte leer aan. Hiermee verschaft Meindl een volledig transparante kijk op de productie van de schoenen, vanaf de alpenweide waarop de koeien grazen, de leerlooierij waar het leer bewezen milieuvriendelijk wordt gelooid tot de uiteindelijke productie. Al bij de leerlooierij wordt het leer voorzien van een identificatienummer welke handmatig in het leer wordt gedrukt. Dit identificatie nummer ook Identitynummer genoemd is dan in de schoen vereeuwigd op de binnenkant van de manchet. Op deze manier kan men de afgelegde levensweg van het gebruikte bovenleer op www. identity-leder.de volgen!

NOG GEEN ABONNEE? Meld je vóór 31 januari aan, dan krijg je het nieuwe nummer al op 12 februari thuisgestuurd! www.bergwijzer.nl/abonnement

IDENTITY – LEER MET HERKOMSTBEWIJS ORIGINAL

Tessin Identity

Linosa Identity

www.identity-leder.de

mei_Anz_LinosaIdentity_Hoogte_210x135_MAI14_def.indd 1

15.05.14 11:01


Profile for Virtùmedia

Bergen Magazine 5 2020  

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded