Page 1

FOTOWEDSTRIJD • BEKLIMMING VAN DE BIETSCHHORN • NIEUWE ZOMERSPULLEN BERGEN magazine

inspiratie voor bergwandelaars

magazine

Jaargang 11  Nr 2  april 2017  € 6,– 2017 - 2

Oplaadbaar

Output

Max

Throw

Output

Max

Throw

500

20

66

600

6

72

LUMEN

DAGEN

METER

LUMEN

DAGEN

METER

SLIM: ZAKLAMP EN HOOFDLAMP IN ÉÉN De Olight H1 en H1R Nova is een ideale lamp voor buitensporters die in het donker willen doorgaan. Het is een multifunctionele zaklamp en hoofdlamp in één. De eerste in de markt.

180° DRAAIBAAR De hoofdlamp is bevestigd in een schokdempende siliconenhouder en draag je in een comfortabele hoofdband. Je kunt de bundel hoger of lager laten schijnen door de lamp in de houder naar boven of beneden te draaien. In geval van nood kun je morse-signalen uitzenden met de SOS mode. Door de lamp uit de houder te halen heb een compacte zaklamp ter grote van een pink. Met de meegeleverde riemclip kun je het lampje aan je kleding bevestigen. De onderzijde is magnetisch zodat het ook op een metalen oppervlak geklikt kan worden. Multifunctioneel dus en daarom je beste partner in het donker.

EXPERIENCE INNOVATION AT IT’S FINEST www.olightworld.net

Oostenrijkse EXTRA CATALONIË WANDEL SPECIAL

Almen

Orobische Alpen

Italië’s best bewaarde geheim

Eetbare bergplanten Pluk jezelf gezond!

EN OOK NOG

Alpenstad Turijn Wat leeft er in een bergbos?

AP

H1R NOVA

PONGAU  KITZBÜHELER ALPEN  PORTES DU SOLEIL  BERGAMASKER ALPEN  BERNER ALPEN  TURIJN

H1 NOVA

EINDELOZE TREKTOCHTEN OVER


VOLGEND NUMMER

EN OOK NOG

IN HOGER SFEREN

Entlebuch (CH)

Ruig en lieflijk tegelijk

Tochten in het hooggebergte Door de Ötztaler Alpen Zuid-Tirol: het stille Antholztal De Adlerweg in de Hohe Tauern

Poolse Hoge Tatra

Bergwandelen anders Mölltal (A)

Gijs Hardeman

U

W

G-100

IE N

THEMA

0®AIR

Met een peuter in een Heidi-hut

Het volgende nummer van BERGEN MAGAZINE verschijnt op 9 juni Bert Vonk

MIS HET NIET en word snel lid! www.bergwijzer.nl

ONZE PARTNERS

www.fjallraven.nl

Maak je klaar voor een lange hete zomer

www.deuter.nl

www.berghaus.com

www.sigg.nl

www.rab.equipment/ww

www.hanwag.nl

www.ortlieb.nl

www.lowealpine.com/ww

www.vaude.com/nl-NL

Next stop nature

een halve eeuw nadat de oprichter van Fjällräven, Åke Nordin, de klassieke outdoorstof g-1000 heeft ontworpen, is het duurzame materiaal nog steeds één van de basisstoffen van de producten van Fjällräven. Het heeft zijn veelzijdigheid en sterkte in zware omstandigheden keer op keer bewezen en beschermt de drager tegen wind, water en UV-stralen, terwijl het altijd uitstekend blijft ventileren. Maar behoeften veranderen afhankelijk van de omgeving en situatie, en daarom zijn er nieuwe versies van de oorspronkelijke stof ontwikkeld. De nieuwste toevoeging aan de collectie g-1000 is g-1000 Air:

een stof met een losser weefsel, gemaakt van gerecycled polyester en biologisch katoen. De stof is ontwikkeld voor warmere omstandigheden en is aangepast voor gebruik in tropische klimaten, maar tevens geschikt voor Europese landen als het warm is. g-1000 Air is gemaakt voor situaties waarin het belangrijker is om warmte en vocht af te voeren dan kou en regen buiten te houden. Het is een lichtere en luchtigere stof die, in tegenstelling tot de originele stof, niet behandeld is met Greenland Wax, waardoor het bijzonder ventilerend is. Het losse weefsel maakt het zacht en

comfortabel om te dragen, zelfs als het nat wordt. Er is zowel getest in tropische en subtropische omstandigheden als in de warmte van de Scandinavische zomer met zijn wisselvallige weer. Het materiaal heeft bewezen dat het tijdens het wandelen in wisselende weersomstandigheden ongelooflijk snel droogt. Dat is een geweldig voordeel.

www.mountain-network.nl

www.olightworld.net

www.taurusoutdoor.nl

www.rodehaan.it/nl

www.myswitzerland.com

MÉÉR VOOR BERGWANDELAARS WWW.BERGWIJZER.NL Geen winactie meer missen? Ú www.bergwijzer.nl/nieuwsbrief

Alles over schoenen, rugzakken, etc? Ú www.bergwijzer.nl/uitrusting

www.fjallraven.nl

www.haglofs.com

Bergen Magazine cadeau geven? Ú www.bergwijzer.nl/abonnement

Vakantietips?

Ú www.bergwijzer.nl/vakantietips

De leukste berghotels?

Ú www.bergwijzer.nl/accomodaties

De mooiste wandelroutes?

Ú www.bergwijzer.nl/wandelroutes


BERGEN

inspiratie voor bergwandelaars

magazine

QUOTE 500

Jaargang 11, nummer 2, april 2017 Bergen Magazine is een uitgave van Virtùmedia en verschijnt vijf keer per jaar Redactieadres Bergen Magazine Postbus 595, 3700 AN Zeist redactie@bergenmagazine.nl www.bergwijzer.nl Hoofdredactie Jonathan Vandevoorde Eindredactie Marcia van Bijnen Redactie Daan Couwenbergh, Noes Lautier, Frank Peters, Jan van der Straaten, Peter Strookman, Simone van Velzen, Bert Vonk, Sean Vos Verder werkten aan dit nummer mee Astrid van Amerongen, Anne Geert Bosma, Robert Eckhardt, Ignace Fermont, Dirk-Sytze Kootstra, Tom van der Leij, Paul Petit, Jente Schaap, Jeroen Schilleman, Kerstin Thederan, Fenneke Visscher, Coen Weesjes, Robert Weijdert Vormgeving TwinMedia bv, Culemborg, Myrthe van der Voort Bladmanagement en advertenties Klaartje Grol, kgrol@virtumedia.nl, Telefoon +31(0)30-3031295 Druk Veldhuis Media, Raalte Distributie Nederland: Aldipress, www.aldipress.nl België: AMP, www.ampnet.be Uitgever Nederland Virtùmedia, Pepijn Dobbelaer (pdobbelaer@virtumedia.nl) Postbus 595, 3700 AN Zeist Telefoon +31(0)30-6920677 Fax +31(0)30-6913312 Uitgever België Virtùmedia, Pepijn Dobbelaer PO BOX 955, 1934 EMC-Brucargo

Abonnementen De prijs voor een abonnement bedraagt € 29,50 per jaar (vijf nummers). Aan een abonnement buiten Nederland of België zijn extra verzendkosten verbonden. Neem hierover contact op met de klantenservice. Abonnementen kunnen bij ieder nummer ingaan en worden elk jaar vernieuwd. Aanmelding kan via onze website www.bergwijzer.nl of via de klantenservice op telefoonnummer +31(0)850407400 (ook voor vragen over bezorging). Adreswijzigingen dienen schriftelijk te worden doorgegeven met vermelding ‘Bergen Magazine’ en van de oude en nieuwe adressering en het nieuwe telefoonnummer. Opzeggingen dienen schriftelijk met een termijn van minimaal 1 maand te worden doorgegeven. Contact: Uitgeverij Virtùmedia, t.a.v. Bergen Magazine, Postbus 595, NL-3700 AN Zeist. Tel. +31(0)30-0407400, e-mail: klantenservice@virtumedia.nl © Bergen Magazine. Niets uit deze uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. ISSN 1873-8966.

“U

it Nederland? Ik heb vroeger veel gereisd. Ook elk jaar naar de Jaarbeurs, in Utrecht.” Op een terras in een onooglijk gehucht in een naamloos dal van de Kitzbüheler Alpen ben ik in gesprek geraakt met deze Tiroler. Benen over elkaar en met één elleboog steunend op de knie zit hij over een glas pils gebogen, continu aan zijn sigaret trekkend. Uit nieuwsgierigheid had hij gevraagd waar ik vandaan kom met die reistas. Op zijn hoofd rust een boerenhoedje vol deuken. Is zijn hemd nu groen-zwart of blauw-zwart geruit? Het lijkt al maanden niet meer gewassen te zijn. Zijn snor ook niet, nu je ’t zegt. Enkele kennissen zitten bij hem aan tafel, wat onwennig en stil door de aanwezigheid van die buitenlander. Hij niet. Hij lijkt een man van de wereld te zijn. “Ik moest toen overal in Europa zijn, op beurzen en zo.” O? En waarom dan, vraag ik uit interesse. “Ik heb een energiedrank ontwikkeld. Rox. Ken je het?” Nee, es tut mir Leit, bij ons heb ik daar nog nooit van gehoord. Hij spelt het voor me: R-O-X. “Maar ik ben eruit gestapt. Mijn broer leidt het bedrijf nu. Ik krijg er nu alleen nog ein bisch’l aus”, glimlacht hij. Vanachter de herberg komt een tractor met een strontkar langsgereden. Luidruchtig draait het gevaarte, bijna te breed voor het steegje, de nauwe straatweg op. Enkele vliegen kunnen hun biotoop niet bijhouden en moeten dan mij hebben. Ongetwijfeld omdat ik de enige ben die niet rookt. Ben je aan het rentenieren, vraag ik op de man af (hij vraagt erom, denk ik).

Welnee, hij heeft het druk zat! “Ik ben nog bijna elke dag daarboven.” Hij knikt met zijn hoofd richting het einde van het dal, waar ik alleen bossen zie. “Daar help ik mijn vader op de alm. Een beetje voor de koeien zorgen en zo, dat soort dingetjes.”

“To live is the rarest thing in the world. Most people just exist.” Oscar Wilde

“Dat moet toch het mooiste zijn wat er is”, vind ik, voorzichtig de lokale opvattingen over geluk peilend. “Dat zie ik iemand uit onze Quote-500 namelijk zo gauw nog niet doen. Die willen toch alleen maar meer, meer, meer.” Ik merk aan zijn gezicht dat wat uitleg over wat de Quote-500 inhoudt wel op zijn plaats is (“de lijst met de 500 rijkste Nederlanders”). Hij knikt, zijn sigaret uitdrukkend. Been there, done that, zie ik hem denken. Het mondaine Kitzbühel ligt immers op maar een uurtje rijden van hier. De herbergier, die ook aangeschoven is, proest het uit: “Je kunt hier wel met een Porsche gaan rondcrossen, maar op deze weggetjes heeft dat geen enkele zin. Ze lachen je gewoon uit!” De volgende ochtend trek ik voor drie dagen te voet de groene Oostenrijkse bergen in. Eindbestemming Kitzbühel, dat dan weer wel. Je leest het in dit mooie nummer van Bergen Magazine.

jvandevoorde@bergenmagazine.nl @jvandevo

 Op de groene rug van de Rossbrand langs de Salzburger Almenweg tussen Radstadt en Filzmoos sta je oog in oog met het machtige Dachsteinmassief. Foto: Coen Weesjes BERGEN magazine  3


IN DIT NUMMER A EM TH 10_bron in foto

16

OVER OOSTENRIJKSE ALMEN Alm: geen woord dat zoveel meer betekent dan alleen maar bergweide. De kleuren van bergbloemen en de geur van gras, het geklingel van de koeienbellen en de frisse avondlucht die op je tong tintelt. Na een lange wandeling over de almen proeven van het beste wat de waard of waardin in hun herberg vers bereid hebben. Kortom, op z’n Oostenrijks genieten in het bergparadijs. Daar hebben ze trouwens ook weer een woord voor: Almidylle.

16  Salzburger Almenweg – Rondje Bischofsmütze 24  Heimwee naar de Fieberbrunner Höhenweg 30  Avontuur ‘light’ op de Kitzbüheler Alpen Trail 4  BERGEN magazine


41 PLUK JEZELF GEZOND! In vroeger tijden wisten bergbewoners de voedende of helende kracht van wilde planten te benutten. De laatste jaren is er merkbare vernieuwde interesse voor het gebruiken van planten. Simone van Velzen proefde het manna van de bergweide onder de werkeloze skiliften van de Portes du Soleil.

46 STOCKHORNBIETSCHHORN In het tweede deel over zijn meest memorabele beklimmingen vertelt Robert Eckhardt hoe een uitdagende route over af brokkelend graniet in Wallis het uiterste van zijn vaardigheden eiste. Het relaas van twee dagen en een nacht in de wildernis.

50

50 ALPI OROBIE Dit bergmassief in de Bergamasker Alpen is een eldorado voor ervaren bergfanaten. Geen paadje te smal, geen bergpas te steil om je aan het eind van elke vermoeiende dag onder te dompelen in die typische gastvrijheid van Italiaanse berghutten.

46

41

58 ALPENSTAD TURIJN Foto: Veronica Rossi

Turijn is niet alleen de hoofdstad van de Italiaanse auto-industrie, maar ook de wieg van het Italiaanse alpinisme. Een weekendje in de Piemontese hoofdstad gezien door een door een roze bergsportbril.

63 WAT LEEFT ER IN EEN LOOFBOS? Het krioelt dat het een lieve lust is op de bodem van een bergbos! En andere dieren, zoals vogels, profiteren daar weer van. Een gids over hoe je tussen de bomen het bos als biotoop kunt zien.

58

VERDER Berglicht  6

Uitgeprobeerd  13

Avond over het Zwanenmeer

Dat ene moment

Actueel  8 Uitgerust  10

Fotowedstrijd  14 Tot op zekere hoogte  35 Boekenberg  60

BIJ DIT NUMMER 16 PAGINA’S

CATALONIË WANDELSPECIAL BERGEN magazine  5


BERGLICHT

AVOND OVER HET ZWANENMEER TEKST & FOTO  MARCIA VAN BIJNEN Dag twee van onze Laugavegurtrekking loopt ten einde. Op dag één domineerden de betoverende kleuren van de rhyolietbergen het landschap. Vandaag wisselden het geel, rood en groen van rhyoliet, het zwartste zwart van glinsterende obsidiaan, het knalgeel van zwalvelafzettingen en het matte zwart van de lavavelden elkaar af. Geleidelijk waren de wolken optrokken en kreeg het zonlicht de kans de kleuren te doen opspatten. We hebben ons kamp opgeslagen aan het Álftavatn, wat zoveel betekent als Zwanenmeer. Nu de avond valt is de wind gaan liggen en verwerken we de indrukken van deze bijzondere etappe aan de rand van het stille water. Het stralende groen van mossen tegen de zwarte lava-ondergrond dat ons vandaag zo heeft betoverd, licht nog steeds voldoende op, voordat de kleuren over een halfuur zijn opgeslokt door de nacht. En dan gaan we op stok om het lijf en het hoofd tot rust te brengen.

Ú Álftavatn, IJsland.

Sluitertijd: 1/250 Diafragma: f 5.6 ISO: 100 Lens: Tamron SP AF 17-50 mm/F2.8 Camera: Nikon D7100

6  BERGEN magazine


BERGEN magazine  7


ACTUEEL

GREATER PATAGONIAN TRAIL IN DE MAAK 1500 kilometer wandelen door de meest afge-

zijn nog steeds onderweg om meer delen van de

legen stukken van Patagonië. Dat moet de

route in kaart te brengen.

Foto: Jan Dudeck

Greater Patagonian Trail (GPT) worden, een netwerk van wandelroutes door het ruige land-

Einde niet in zicht

schap van Patagonië dat nog steeds groeit.

Het eindpunt van de route staat nog niet vast, maar ze verwachten dat hij zal eindigen aan de

Twee fanatieke wandelaars, de Duits-Zwitserse

kust van Straat Magellaan of op Vuurland.

Jan Dudeck en de Chileense Meylin Ubilla, zijn

Ongeacht het eindpunt, zal de GPT met alle vari-

samen met hun gps op pad over ongemarkeerde

anten die Jan en Meylin voorzien hebben (onder

paden, ruiterpaden en kleine plattelandsweg-

andere voor packrafting) meer dan drieduizend

getjes om de route compleet te maken.

kilometer lang zijn.

Volgens kenners kan de route zich meten met

Volgens de makers is de GPT in één zomersei-

baar vervoer. Op die manier kun je deze mon-

bekende langeafstandspaden zoals de Appala-

zoen te lopen, tussenstops voor bevoorrading

stertrek ook in etappes lopen. (JV)

chian Trail en de Pacific Crest Trail, zowel qua

en slecht weer meegerekend. Voor wie niet zo

lengte als qua landschappelijke afwisseling. In

veel tijd heeft, hebben ze de route verdeeld in

ieder geval is de route, nog voordat die helemaal

een aantal secties die in lengte variëren van 35

gps-coördinaten en uitgebreide details voor

af is, nu al de langste wandelroute van Zuid-

tot 150 kilometer. Elke sectie begint en eindigt

planning en logisitiek langs route. De link vind

Amerika. En hij wordt nog langer! Jan en Meylin

in een plaatsje dat bereikbaar is met het open-

je op Bergwijzer.nl/magazine/2017-2

ARLBERGTUNNEL heel de zomer dicht

  Op internet delen de twee routemakers de

Natuurpark-app De zestien natuurparken en vier aspirant-parken van Zwitserland zijn nu virtueel samengebracht in de app Schweizer Pärke / Parcs suisses. In de app vind je vooral praktische info over eten, slapen, wandelen, handig samengebracht per bestemming. De app kun je beschouwen als een praktische folder, ingedeeld per park, met een kleine overzichtskaart en essentiële gegevens en weetjes, maar dan met handige extra’s. Voor het maken van een wandel- of mountainbiketochten zijn namelijk ook de gedetailleerde kaarten van Outdooractive beschikbaar (een samenwerkingsverband van de alpenclubs uit Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk en

Foto: ASFINAG

Zuid-Tirol, gebaseerd op OpenStreetMap) en natuurlijk van Swisstopo, waarop alle paden en details van het terrein staan aangegeven. De kaart moet je

Vanaf 24 april tot 2 oktober 2017 is de bekende Arlbergtunnel tussen Vorarlberg en Tirol

wel (vooraf) downloaden, maar kan lokaal opgesla-

volledig gesloten. Er worden ingrijpende renovaties doorgevoerd aan de veiligheids­

gen worden voor in het veld. Verder zijn er tips voor

systemen en verlichting.

activiteiten, al of niet met kinderen, en logeeradressen, al is deze

Na 38 jaar ‘diensttijd’ ondergaan de veilig-

via de drukke Fernpas vanuit Kempten (D)

lijst lang niet volledig.

heidssystemen in en rond de veertien kilo-

richting Imst. Deze laatste route is trouwens

Voor de competitief

meter lange verkeersader onder de Arl-

in de weekends van juli tot en met oktober de

ingestelden onder de

bergpas een totale verbouwing. Zo worden

enige optie voor auto’s met een aanhanger of

wandelaars is er zelfs

onder meer de brandbeveiliging en de

caravan zwaarder dan 750 kilogram. Vanwe-

een ‘Pärkesammler’

videobewaking vernieuwd en komen er

ge de verwachte toename van verkeer is er

waarmee je parken

zelfs nieuwe, extra vluchttunnels met in

voor fietsers een rijverbod op de Arlbergpas

verzamelt en kans

totaal 37 nieuwe evacuatieroutes. Met de

ingesteld gedurende de hele periode.

maakt op prijzen.

renovatie is 155 miljoen euro gemoeid.

Houd er daarom rekening mee dat vooral in

En vergeet niet: een

Dagelijks rijden er zowat achtduizend auto’s,

de zomerweekends je reis naar het westen

papieren wandelkaart

bussen en vrachtwagens door de toltunnel.

van Tirol langer zal duren dan anders (PP).

hoeft nooit opgeladen te worden.(JV)

Vakantiereizigers naar het westen van Tirol of de Vinschgau (Zuid-Tirol) worden op alter-

  Detailinformatie over de omleidingen

natieve routes gewezen, zoals over de Arl-

en beperkingen:

bergpas (gratis) naar Sankt Anton, of anders

www.asfinag.at/arlbergtunnel

8  BERGEN magazine

  Beschikbaar voor iOS en Android.


Hervé Barmasse

“Bergen zijn als leermeesters” Hervé Barmasse is een 39-jarige klimmer uit een Italiaanse familie van berggidsen en een van ’s werelds meest succesvolle alpinisten. Hij groeide op aan de voet van de Matterhorn. Onder de bezielende leiding van zijn vader werd hij berggids. Op ‘zijn’ Matterhorn heeft hij enkele primeurs geklommen, alsook in Patagonië en de Himalaya. Afgelopen winter was Barmasse op bezoek in ons land. We ontmoeten Hervé midden in de drukte van de NKBV Bergsportdag. Tussen de lezingen door heeft hij nog net even tijd om ons te spreken. De klimmer weet er nog net een croissantje en een kop koffie tussendoor te verwerken. Wat zou je zeggen tegen lezers die hun zinnen hebben gezet op het beklimmen van een

Foto: The North Face

berg, in die paar weken dat ze elk jaar in de Alpen zijn? Ik zou tegen hen zeggen, dat falen niet hetzelfde is als verliezen. Het is stom om te móéten

Chili oversteken. Op de gletsjer staan immers

ervaringen in de bergen is waar het voor mij om

klimmen. Zelfs als het weer goed is en de om-

geen grenskantoren. Ik werd naar een kazerne

gaat. Een top beklimmen is voor mij niet zo be-

standigheden op de berg perfect zijn, kan het

gebracht waar ik niet weg mocht. Uiteindelijk is

langrijk. De Everest via de normale weg beklim-

niet goed voelen. Je moet naar dat gevoel luiste-

het via de ambassade goed gekomen. Een jaar

men bijvoorbeeld, is voor mij niet aantrekkelijk.

ren. Er is altijd een andere dag waarop je weer

lang was ik in Chili niet meer welkom. Voorlopig blijf je op zoek naar nieuwe

kunt gaan klimmen. Maar als je te ver gaat, krijg je die kans misschien nooit meer. Je moet een

Wat was jouw beste klimervaring?

uitdagingen?

instinct ontwikkelen om te bepalen waar de

De beste ervaringen zijn eigenlijk alle keren dat

Er zijn altijd nieuwe routes te ontdekken. Zoals

grens ligt. Ook moet je accepteren dat een berg

ik een nieuwe route probeerde te ontdekken.

op de Matterhorn. Ik denk dat er een verande-

niet elke dag toegang tot de top geeft.

Klimmers die alleen zo snel mogelijk een top wil-

ring in cultuur is, richting het verzamelen van

len bereiken snap ik niet. Onderweg kijk ik ook

prestaties. De noordwand van de Eiger is nu bij-

Je hebt over de hele wereld geklommen,

altijd om me heen. De mensen en de cultuur van

voorbeeld een route waar berggidsen klanten

van Patagonië tot de Himalaya.Wat zijn

de plek waar ik ben zijn voor mij net zo belang-

mee omhoog nemen. Voor mij zijn bergen als

de gebeurtenissen die je het meest zijn bij-

rijk. Het gaat om het ontdekken. Nieuwe routes

leermeesters. Bergen geven me nieuwe en ver-

gebleven?

vinden op bekende bergen zoals ik samen met

schillende ervaringen, waardoor ik verander. Ik

Het vreemdste voorval was in Chili waar ik tien

mijn vader op de Matterhorn deed.

bedoel met verandering: in techniek zowel als mentaal. Nieuwe ervaringen vormen me, en dat

dagen heb vastgezeten omdat ik mijn paspoort kwijt was. We waren vanuit Argentinië vertrok-

Ervaar je druk om een top te moeten berei-

ken en kwamen over een gletsjer in Chili terecht.

ken, om sponsoren tevreden te houden?

Chili was op dat moment kwaad op Argentinië. Ik

Nee, ik denk dat ik ook een mooi verhaal kan ver-

zou niet op een gewone manier de grens naar

tellen als ik de top niet bereik. De tocht, de

is voor mij avontuur. (Jente Schaap)

  Lees het volledige interview op Bergwijzer.nl/magazine/2017-2

En waar was …

sanatorium. Afgelopen zomer was het vijftig jaar ge-

BERT VONK?

goede reden voor een hernieuwde kennismaking met

leden dat ik in de toen nog onberoerde Ötztaler Alpen mijn eerste schreden op het alpinistenpad zette. Een een streek waar inmiddels zowat elk dal zijn eigen gletsjerskigebied heeft en de ontsluitingswoede nog

Bij Oostenrijks hoogste glazen huis, het Ice Q restau-

steeds niet lijkt uitgeraasd. Zou ik er nog iets terug-

rant op de Gaislachkogel boven Sölden. Voor de opna-

vinden van de oorspronkelijke bergromantiek?

men van de recentste Bondfilm Spectre was dit strak-

Berts herontdekking van de Ötztaler Alpen verschijnt

gesneden spiegelpaleis tijdelijk omgetoverd tot berg-

in het juninummer van Bergen Magazine.

BERGEN magazine  9


UITGERUST

Redactie: Fenneke Visscher

WIE GAAT ER MEE? Hoe romantisch is het om aan het eind van een flinke dag wandelen je tentje op te zetten en te genieten van de ondergaande zon? Dan is het wel zo fijn als je tentje niet al te zwaar is. De lichte 3-seizoens koepeltent van Vaude weegt 2070 gram en is daarom zeer geschikt voor zo’n avontuur. De Hogan SUL XT is gemakkelijk op te zetten en heeft een ruime binnentent. Ook is er een voortent om te koken. Voor drie personen zonder al te hoge eisen is er voldoende slaapplaats, voor twee personen met veel uitrusting is hij ideaal. En waait het hard: geen zorgen. Deze tent is zeer

Als elke gram telt

windbestendig.

Extreem waterdicht en zo licht als een veertje. Dat is in het kort de

helemaal weinig mee te nemen tijdens je trek-

nieuwste Hyper 100-jas van Berghaus. Deze jas, die de ISPO Gold

tocht. En de verstelbare ventilatieopeningen zor-

Industry Award 2017 heeft gewonnen, is het eerste drielaags ademen-

gen voor een aangename nacht.

Wie in warme en droge streken onderweg is, kan ook enkel de binnentent opzetten. Dan hoef je

de waterdichte regenjack dat slechts 97 gram (maat M) weegt. Door de elastische zoom krijgen wind en water geen kans om naar binnen te

  Adviesprijs: € 750,–

komen. Ideaal dus als je bijvoorbeeld aan trailrunning doet in de bergen.

www.vaude.com (met handig instructiefilmpje

Het Hydroshell Elite Pro-materiaal zorgt er ook voor dat de jas erg goed

voor het opzetten)

ademend is. De jas sluit goed aan om het lichaam en de makers hebben ook gedacht aan een klein zakje voor persoonlijke spulletjes.

  Adviesprijs: € 300,– www.berghaus.com

Vrouwelijke touch Deuter ken je van de rugzakken. Het nieuwe ACT lite-model is speciaal ontworpen voor het vrouwelijk lichaam. Comfort stond hoog op het prioriteitenlijstje bij het ontwerpen van de rugzak. De schouderbanden en de heupbanden zijn dik en zacht voorgevormd voor veel draagcomfort. Het rugpand is gemakkelijk in lengte te verstellen. Zo is de slanke rugzak ook geschikt voor mannen met een kleiner postuur. Door het Aircontact-rugpand wordt warme lucht afgevoerd en kan er koele lucht bij. Hierdoor zweet je aanmerkelijk minder dan je van andere rugzakken gewend bent. En dat is toch fijn tijdens een (meerdaagse) tocht. Aan de buitenkant kun je ook je helm bevestigen en is er plek voor drinkflessen. In de rugzak zelf kun je een waterzak van 3 liter kwijt. De Deuter ACT Lite 45+10 SL is verkrijgbaar in de kleuren petrol-arctic en aubergine-fire.

  Adviesprijs: € 164,95 Deuter.nl

10  BERGEN magazine


LAAT HET MAAR REGENEN Wil je echt verzekerd zijn van een waterdichte tas die niet al te groot is en comfortabel draagt? Daar heeft Ortlieb de Packman Pro 2 voor uitgebracht. De onverslijtbare dagrugzak heeft een stevig uiterlijk en is verkrijgbaar in zeven stoere kleuren. De Packman Pro 2 heeft een inhoud van 25 liter en is door de rol­ sluiting kleiner mee te nemen als de tas niet helemaal vol zit. Je kunt er tevens je drinkzak in kwijt en er zit een vakje voor waardevolle spullen. Zelfs de doorvoer van het slangetje van je waterzak is waterdicht gemaakt. Dus wat je ook gaat doen, je spullen blijven echt droog. Als je een actieve dag hebt gehad en ’s avonds naar je slaapplaats loopt, dan komen de reflectoren aan de zijkant van de tas van pas.

  Adviesprijs: € 129,95 Ortlieb.nl

Koffie-to-go in mooie kleuren De Hydro Flip™ Lid Coffee Flask is speciaal ontworpen om je warme (of koude) koffie mee te vervoeren. De thermosbekers, gemaakt van dubbelwandig roestvrij staal, zijn vacuümgeïsoleerd en houden ijsgekoelde drank tot 24 uur ijskoud, terwijl warme dranken tot zes uur lang echt warm blijven. Bij het bedenken van de koffiethermos stond de koffiedrinker centraal: de klapdeksels (Flip Lids) zijn met één hand te bedienen.

Het comfort van een softshell

Maar je kunt er uiteraard evengoed thee of een andere warme of koude drank uit drinken. Opvallend is de typische poedercoating van Hydro

Het voelt als een softshell, maar de Kinetic

Flask (met diverse vrolijke, trendy kleuren) voor een veiligere,

Plus van Rab heeft de eigenschappen van

zweetvrije grip.

een hardshell. De jas is lichtgewicht en waterdicht en heeft een zekere stretch. Rab

  Adviesprijzen: vanaf € 25,95

ontwikkelde daarvoor zijn eigen materiaal: Proflex. Hierdoor kun je je lekker blijven bewegen en maakt het helemaal niet uit wat voor weer het is. En dat is handig, want in de bergen kan het weer ineens heel anders zijn. En als het mooi weer blijkt, prop je de jas gewoon weg in je tas. Want de jas is licht en klein mee te nemen. Nog een extraatje: de capuchon kan onder de helm gedragen worden en heeft een extra elastiek waardoor hij erg mooi rond je hoofd zit en – zonder helm – niet af kan waaien.

   Adviesprijs: € 199,95 rab.equipment

BERGEN magazine  11


www.alpendreams.eu

Š SalzburgerLand Tourismus

Wel eens overwogen dat, uw toekomstige vakanties in de bergen gratis kunnen zijn...?

Daarom Alpendreams Deskundige Nederlandstalige persoonlijke aankoopbegeleiding met een sterk voorlichtend karakter. In alle rust begeleiden wij bij het zoeken, kopen, beheren, (ver)bouwen en evt. verhuren van uw (tweede) woning in Oostenrijk. Onze dienstverlening ter plaatse ontzorgt en brengt in bijna alle gevallen geen extra kosten met zich mee. Tot slot zijn wij als enige aanbieder in Oostenrijk Mondi Approved: een grote extra zekerheid voor u!

Kantooradres NL Zuideinde 28c | 7941 GH Meppel | Nederland | Tel: +31 (0)6 52 06 61 70 Kantooradres AT DĂźrnberg 25 | 5721 Aufhausen | Oostenrijk | Tel: +43 (0)6 991 0658 625 www.alpendreams.eu


UITGEPROBEERD

BERGHAUS’ SNELLE WANDELBROEK Tijdens een rondje over de Utrechtse Heu-

de broek wel ademt maar toch niet compleet

velrug mocht Jeroen Schilleman de Fast

doorwaait. Als je wilt kun je voor extra verkoe-

Hike Pants van Berghaus uitproberen. Hoe-

ling gebruik maken van de ventilatieritsen, die

wel geen alpiene bestemming, leende het

hoewel zeer effectief (een flinke opening, afge-

afwisselend warme en dan weer frisse

werkt met niet-doorschijnend mesh langs de

weer zich goed om een beeld te krijgen van

knieën), nooit het gevoel geven dat je in een

de kwaliteiten van deze wandelbroek.

vormloze zak aan het wandelen bent. Overige pluspunten zijn de opbergmogelijkheden

Allereerst valt op dat het afwerkingsniveau van

zonder vervelende naden en/of knoopjes, het

de broek erg hoog ligt: de dubbele stiksels zijn

lichte gewicht van de

bijzonder netjes afgewerkt en zitten precies op

broek en het feit dat je

de goede plaatsen. Daarnaast geeft de kwali-

je er ook prima buiten

teit van de gebruikte materialen veel vertrou-

het wandelpad mee

wen als het gaat om de te verwachten levens-

kunt vertonen. Verbe-

duur. Door het gebruik van stretch is de pas-

terpunten heb ik eigen-

vorm zeer goed en het comfort hoog, maar ik

lijk niet kunnen vinden,

wil altijd graag het gevoel hebben iets aan te

als ik iets zou moeten

trekken dat tegen een stootje kan. Daarin on-

noemen is het dat wat

derscheidt deze broek zich van andere stretch-

aanwezige beeldmerk.

broeken die ik heb. Het materiaal is niet dun en

De Fast Hike is dus een

voelt stevig aan; je hoeft niet bij elke doorn-

hele fijne wandelbroek

struik of wat ruwere rots op te passen voor

met een voor mij nage-

schrammen of scheuren in je mooie wandel-

noeg perfecte balans in gewicht,

broek. Daarnaast zorgt het materiaal ervoor dat

isolatie, stevigheid en comfort.

  Pasvorm • gebruikte materialen en afwerking • lichtgewicht • ventilatie • opbergmogelijkheden -–   Erg zichtbaar logo op de pijp    De Fast Hike Pant is er in donkerblauw en zwart. Er is een vrouwen- en een mannenmodel. Een mannenmodel (L) weegt 420 gr. Adviesprijs: € 100,– www.int.berghaus.com

03_intro_uitgeprobeerd 06_broodtekst uitgeprobeerd

Photo: Matthias Haupt

07_internetadres

LOVE NATURE.

Love performance. Hogan SUL XT 2-3P Extreem lichte tent met grote voorluifel - geschikt voor 3 seizoenen - snel en gemakkelijk op te zetten - windbestendig en duurzaam

S17_MS_NL_bergen magazine_190x125+3.indd 1

VAUDE ECO PRODUCT

16.02.2017 11:22:59 BERGEN magazine  13


WINNAARS FOTOWEDSTRIJD BE

RGHAUS

DAT ENE MOMENT... Je ervaringen in de bergen zijn gevuld met van die spontane momenten die je nooit vergeet. En heb je op zo’n moment ook nog eens je camera bij de hand, dan kun je ze ook meteen op de gevoelige plaat vastleggen, toch? Dat deden in elk geval Jelle en Rudmer op de best mogelijke manier. Zij winnen elk een prachtige prijs van Berghaus!

1STE PRIJS JELLE CANIPEL “Een bijzonder moment tijdens een vierdaagse huttentocht door het mooie natuurpark van de Tre Cime (Drei Zinnen) in Zuid-Tirol. Genieten van een prachtige zonsopkomst tussen indrukwekkende pieken. Nog steeds aan het nagenieten van de avontuurlijke via ferrata’s daar.” Dit is een zeer sfeervolle plaat met een goede compositie. Jelle wint hiermee een Berghaus Paclite 2.0 Jacket, met een winkelwaarde van € 180,–

14  BERGEN magazine

DE JURY BESTOND DIT KEER UIT:

• Jonathan Vandevoorde (hoofdredacteur) • Angela Dugdale (Berghaus) • Marcia van Bijnen (eindredacteur) • Noes Lautier (redacteur) • Klaartje Grol (bladmanager) • Daan Couwenbergh (redacteur Bergwijzer.nl)


JOUW FOTO

2DE PRIJS RUDMER ZWERVER “Tijdens een vroege ochtendwandeling naar Lac Lauvitel in de Franse Alpen begon op een bepaald moment de opkomende zon lichtjes door de wolken schijnen. Dat gaf een mooie, oranje gloed. Ik had net genoeg tijd om enkele foto’s te maken. Na twee minuten was het magische moment weer voorbij.” Mooi licht en mooi vastgelegd! Rudmer had het geluk precies op het goede moment op de juiste plaats te zijn en wint met deze foto een Freeflow 25 dagrugzak ter waarde van € 100,–

ZOMERLUCHTEN Hoge bergen, grote luchten! Maar een zomers landschap met alleen maar een strak blauwe hemel in beeld vinden we, eerlijk gezegd, een beetje saai… Vaak zijn de wolkenpatronen of kleurschakeringen in de lucht minstens even spectaculair als de bergen eronder. Laat ons zien dat je daar een scherp oog voor hebt, leg het vast en maak kans op een mooie zomerprijs! Foto: Fjällräven/Lisa Lowenborg

Dit keer mogen we twee G-1000 Air Travellers Trousers* van Fjällräven cadeau geven, een lichte, ademende wandelbroek ideaal voor in warm weer met een winkelwaarde van € 129,95.  Stuur je mooiste foto met een korte toelichting uiterlijk 12 mei 2017 naar de redactie via Bergwijzer.nl/winnen. Details en wedstrijdvoorwaarden vind je hier ook terug. *Kleur en model kunnen afwijken t.o.v. de afbeelding.

BERGEN magazine  15


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN

SALZBURGER ALMENWEG

Rondje

Bischofsmütze 16  BERGEN magazine


De Salzburger Almenweg is een afwisselende meerdaagse wandeltocht die dan weer door een golvend groen landschap, dan weer langs grillige rotswanden loopt. In de drie etappes die Coen Weesjes aflegde, is de Bischofsmütze niet uit het landschap weg te denken. De majestueuze rotsberg begeleidt wandelaars op hun weg over glooiende almen, wilde gronden en langs bleke bergen. TEKST & FOTO’S  COEN WEESJES

O

nze tocht begint in Radstadt, een kleine stad in het Ennstal, ingebed tussen de Radstädter Tauern en de Noordelijke Kalkalpen van het Salzburgerland. Onder de warmende stralen van de nazomerzon lopen we langs de oude vesting al snel het stadje uit en beginnen aan de klim, door de naaldbossen omhoog, naar de Rossbrand. Het begin is weliswaar wat monotoon, maar we zijn blij in de schaduw onderweg te zijn. Na een paar honderd hoogtemeters wordt het bos lichter en afwisselender. We lopen over een paar kleine bergweiden die vanwege de vochtige ondergrond meer op een moeras lijken. Gelukkig gaat het pad over het droge deel. Inmiddels zijn Isabella, mijn vrouw, en ik op de brede en redelijk vlakke rug van de Rossbrand aangekomen.

Klein Scandinavië

Avondgoud. De Bischofsmütze (rechts) baadt in het warme licht van de ondergaande zon boven het Salzburgerland.

Hier groeien nog maar een paar bomen die een stuk kleiner zijn dan normaal en waarvan enkele er bizar uitzien. Het open landschap is bezaaid met bosbessen, plukjes gras en tientallen kleine poeltjes. Deze gronden zijn alleen geschikt om schapen te houden, aldus een boer die we op een alm tegenkwamen. Als we verder omhoog wandelen komen we langs de Radstädter Hütte die net onder de top ligt. BERGEN magazine  17


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN

Û

Op het Rinderfeld.

Ù

Radstadt.

Na een paar uur nagenoeg alleen op pad te zijn geweest is het wel even wennen aan de relatieve drukte. Vanaf de top op 1770 meter hebben we grandioze uitzichten over het Ennstal met daarachter de Niedere Tauern en de met sneeuw bedekte toppen van de Hohe Tauern; ook kunnen we wel tweehonderd kilometer van de Alpenhoofdkam overzien. Aan de andere kant zien we voor het eerst de Bischofsmütze, de hoogste top van de grillige Gosaukamm. Daarnaast zien we de bergmassieven van de Dachstein, Hochkönig en Berchtesgadener Alpen. Goed, de top van de Rossbrand hebben we weliswaar niet voor ons alleen, maar het landschap en de vergezichten maken alles goed.

18  BERGEN magazine


Na een pauze waarin we ons tegoed hebben gedaan aan de vele bosbessen lopen we verder over de vlakke rug, eerst langs bergweiden met koeien en daarna langs vennetjes en door drassige velden waar gelukkig een paar loopplanken zijn neergelegd. “Het lijkt wel of we in een klein Scandinavië onderweg zijn”, zegt Isabella als we langs het zoveelste veenpoeltje lopen. Op de Mooserscharte aangekomen verlaten we de bergrug, dalen door het bos af en komen langs de Moosalm. Onder in het dal zien we het bergdorpje Filzmoos liggen, ons doel van vandaag. Maar eerst stoppen we bij de Moosalm waar de Sennerin van dienst blijkbaar groene vingers heeft, zoveel bloemen groeien er. En dat op deze hoogte! We genieten van haar vers gemaakte zachte kaas met sla. Omdat het laatste stuk nog maar een uurtje is, gunnen we onszelf een langere pauze om ook nog de aangeprezen vruchtentaart te kunnen proberen.

ÛÛ

Het lijkt wel klein Scandinavië.

De top van de Rossbrand met uitzicht op de Bischofsmütze. De blauwe gentiaan staat symbool voor Salzburger Almenweg.

Û

IN DE BAN VAN DE BISCHOFSMÜTZE De Bischofsmütze is met 2458 meter geen écht

land. Van 1328 tot 1816 was Salzburg een zelf-

hoge berg. Wel is het een van de markantste in

standig prinsaartsbisdom waar de aartsbis-

de Oostenrijkse Alpen. Zijn gesteente bestaat

schoppen niet alleen de kerkelijke maar ook de

uit Dachsteinkalk en dolomiet, dat erg gevoelig

absolute wereldlijke macht uitoefenden. In 1731

is voor erosie. In 1993 stortte er een 150 meter

verbande de aartsbisschop als gevolg van de

hoge rotspijler naar beneden en verloor de berg

contrareformatie meer dan twintigduizend pro-

behalve honderdduizend kubieke meter rots

testanten, de meeste uit Pongau. Zo verloren

ook een deel van zijn markante vorm.

de plaatsen rondom de Bischofsmütze bijna

De Bischofsmütze heeft niet voor niets de

tweederde van hun bevolking. Het heeft lang

naam ‘bisschopsmuts’ meegekregen. Niet al-

geduurd eer het bevolkingsaantal weer op het

leen ziet de berg eruit als een mijter, maar ook

normale peil was. Is dit de reden dat de mensen

politiek gezien past de naam bij het Salzburger-

in dit gebied zo gastvrij zijn? BERGEN magazine  19


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN

Û

Op de Sulzenschneid.

Ù De Schwarze Lacke op de Gerzkopf.

In alle rust laten we ons door het landschap, de geuren en het geluid van de koeienbellen en stromend water betoveren. Aan het einde van de middag bereiken we Filzmoos, een klein bergdorp waar we ons al snel thuis voelen. We worden hartelijk ontvangen door de Nederlandse Ellen die hier samen met haar Oostenrijkse partner al jarenlang een hotel runt.

Bleke bergen Uitgerust en gesterkt gaan we de volgende ochtend weer op pad, maar niet zonder een paar tips van Ellen meegekregen te hebben. We lopen omhoog langs de hoogste boerde-

20  BERGEN magazine

rijen van Filzmoos, een kleine watermolen en vervolgens verder over de flanken van de Rötelstein. Afwisselend gaat de route door bossen en over almweiden tot we op een bergrug aankomen. Het lijkt alsof uit het niets de Dachstein voor ons opduikt. Als een onneembare muur staat de 1000 meter hoge Dachstein-Südwand voor ons. De route brengt ons een klein stukje lager naar de Bachlalm aan de voet van de Rötelstein. Tijd voor een middagpauze! We laten ons de salade en brood met kaas goed smaken en verbazen ons opnieuw over de eenvoudige veelzijdigheid van de liefdevol toebereide gerechten op de almhutten.

We lopen verder door vriendelijk aandoende lariksbossen voordat we de hogere almen bereiken en we in een overweldigend natuurlijk amfitheater staan: links de Rötelstein, rechts de steile Dachsteinwand en voor ons de groene rug van de Sulzenschneid, ons hoogste punt voor vandaag. Aangekomen op de Sulzenschneid komt de inmiddels vertrouwde Bischofsmütze weer in beeld en laten we de kilometerhoge rotswand achter ons. Onze route gaat in steile serpentines tweehonderd meter naar beneden waar we op en af tussen kruipdennen door lopen. Al snel komen we op de geïsoleerd gelegen almen van het Rinderfeld. Wel veel weiden, maar geen almhut. Het gebied ligt in een langwerpige kom en is ruig en lieflijk tegelijk. Mij overvalt het gevoel in een landschap van In de ban van de Ring terechtgekomen te zijn waar elk moment een hobbit tevoorschijn kan komen, vooral als we bij de bron van het riviertje Warme Mandling komen. Hier borrelt op meerdere plekken het water onder grote rotsblokken vandaan. We hoorden al van Ellen dat deze plek een van de landschappelijke hoogtepunten is. Ook vertelde zij dat het water met tien graden uit de grond komt, wat uitzonderlijk warm is voor een bron op deze hoogte. We vullen onze waterflessen en lopen verder. Steeds groter wordt de Bischofsmütze en als we op een gevoelsmatige steenworp


ÛÛ

Het brongebied van de Warme Mandling.

Û

De Hofpürglhütte.

Þ

Helga, schaapsherder op de Gerzkopf.

afstand staan, zien we duidelijk het gat dat in 1993 is ontstaan toen er een 150 meter hoge rotspijler neerstortte. Het meeste puin is in het keteldal tussen het wandelpad en de berg blijven liggen. We slingeren tussen het puin door en komen uiteindelijk bij de Hofpürglhütte aan. Als een adelaarsnest ligt de hut ver boven Filzmoos. De grote hut ‘voelt’ wat afstandelijk aan, maar het vrolijke lachen van Regina, de Wirtin, brengt meer dan genoeg warmte om ons thuis te voelen. Samen met haar man Heinz zorgt ze voor het welzijn van wandelaars en klimmers.

Alpen-mozzarella De volgende dag besluiten we, ondanks het goed uitziende buffet op de Hofpürglhütte, op de Sulzkaralm te ontbijten. Deze almhut ligt een uur wandelen verder en is bekend vanwege de vele soorten kazen die er gemaakt worden. Het pad gaat over groene almweiden zonder noemenswaardige hoogteverschillen. Op de Sulzkaralm worden we hartelijk door Katharina ontvangen. Niet

minder dan tien verschillende kazen met boter en brood krijgen we geserveerd. Alles zelfgemaakt. Van jonge kaas met paprika, pompoenpitolie en knoflook tot de bekende komijnekaas en zogenaamde Alpenmozzarella. Na dit overheerlijke ontbijt gaat het weer een stuk naar beneden en verlaten we de almweiden. Door schaduwrijke bossen gaat het dan gestaag omhoog en bereiken we een glooiende bergrug die ons tot aan een kleine hut brengt waar we Helga ontmoeten. Helga is schaapsherder en samen met haar Australische herdershond past ze op ongeveer vierhonderd schapen. Een ‘echte’ almhut waar kaas wordt gemaakt is het niet. Het kleine onderkomen is eigenlijk alleen voor de herder zelf bedoeld. Een paar dagen per week kunnen wandelaars die hier langskomen wel iets drinken en wat brood met kaas of worst eten, de andere dagen is Helga met de schapen onderweg. Gefascineerd luisteren we mee als ze andere wandelaars vertelt dat ze alles zelf

omhoog moet dragen en ook het water uit een bron moet halen die tien minuten verderop ligt. Deze zomer heeft ze een paar zonnecollectoren gekregen zodat ze tenminste wat verlichting heeft. De rust, het ruige, karige landschap en het uitzicht zijn voor Helga compensatie genoeg om het een en ander aan luxe voor vier maanden te ontberen.

Berg der stilte We trekken weer verder. Voor ons ligt de Gerzkopf, “een berg der stilte”, zoals Helga het ons beschreef. Hij ligt in een bijzonder natuurgebied met het grootste aaneengesloten kruipdennenveld van Europa en een bijzonder vennetje waar enkele zeldzame insecten te vinden moeten zijn. Deze laatste hebben we niet gezien, wel zijn we onder de indruk van het ruige, stille landschap. We begrijpen een beetje beter waarom Helga hier haar zomers doorbrengt. Op de top van de Gerzkopf staat niet alleen een kruis maar er hangt ook een grote klok! BERGEN magazine  21


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN

Û

Kleine watermolen.

De kaart geeft aan dat het er bijna opzit. Ù

Heerlijk kaasontbijt op de Sulzkaralm.

Ü

We genieten van 360 graden panorama met de kalkformaties van de Bischofsmütze, Dachstein en Berchtesgadener Alpen aan de ene kant en de complete Niedere en Hohe Tauern tot aan de Zillertaler Alpen aan de andere. Als afscheid van de Gerzkopf en de Bischofsmütze doorbreken we de stilte en luiden de klok. Dan dalen we af door kruipdennnen en langs een paar kleine poelen voordat we door verkoelende bossen uitkomen in St. Martin, het einde van onze driedaagse tocht. Een wandeltocht waarop we nauwelijks andere wandelaars zijn tegengekomen en waar we door heel verschillende landschappen liepen die desondanks twee dingen gemeen hebben: de fascinerende stilte en de uitzichten op de Bischofsmütze. Nu al nagenietend van onze trektocht wandelen we St. Martin am Tennengebirge binnen en gunnen ons zelf een grote ijscoupe voordat we huiswaarts keren.  n

BERGWIJZER De Salzburger Almenweg is 350 kilometer lang en loopt in 31 etappes dwars door het Salzburgse district van Pongau, dat ligt tussen de bergen van de Noordelijke Kalkalpen, de Niedere Tauern en de met gletsjers bedekte drieduizenders van de Hohe Tauern. De dagetappes zijn net zo veelzijdig als het landschap. Zo zijn sommige etappes geschikt zijn voor families en beginnende wandelaars, andere weer voor ervaren bergwandelaars. BESTE PERIODE

De Salzburger Almenweg kan vanaf juni t/m september gewandeld worden. VERVOER TER PLAATSE

Radstadt is eenvoudig per trein te bereiken via Salzburg (www.oebb.at). De andere plaatsen zijn met de lokale postbus goed bereikbaar (www.postbus.at). BESCHREVEN TOCHT

Wij liepen de etappes 27, 28 en 29 van de Salzburger Almenweg. Deze drie etappes zijn vooral geschikt voor bergwandelaars met enige conditie, maar zijn technisch niet moeilijk. Ook mensen die last hebben

22  BERGEN magazine

van hoogtevrees kunnen hem zonder problemen wandelen. De markeringen zijn uitstekend en regelmatig komt men bordjes met een overzichtskaart tegen. De blauwe gentiaan als symbool voor deze tocht komt men ook steeds weer tegen.

Dag 1 Radstadt (856 m) – Rossbrand (1770 m) – Filzmoos (1057 m) Duur en hoogteverschil: 12 km, 5½ uur, h 914 m en  713 m. Gemiddelde etappe door bossen en het veengebied van de Rossbrand met grotendeels smalle wandelpaden. Dag 2 Filzmoos (1057 m) -– Bachlalm – Sulzenschneid (1990 m) – Hofpürglhütte (1703 m) Duur en hoogteverschil: 17 km, 7 uur, h 1200 m en i 570 m. Langere etappe die grotendeels over almweiden gaat. Er is twee keer een langere klim over weiden, gevolgd door een korte afdaling. De afdaling vanaf de Sulzenschneid is relatief steil. Het laatste uur naar de Hof­ pürglhütte gaat over een met keien bezaaid pad.

Dag 3 Hofpürglhütte (1703 m) – Sulzkaralm – Gerzkopf (1728 m) – St. Martin (949 m) Duur en hoogteverschil: 21 km, 9 uur, h 970 m en i 1270 m. De langste etappe van de Salzburger Almenweg gaat over smalle wandelpaden door bossen en over weiden met wat vlakkere stukken tussendoor. en volledige detailbeschrijving met kaartjes is te vinden op: www.salzburger-almenweg.at KAART

Kompass WK 031, Radstadt, Schladming, Flachau, 1:50.000 LEESTIP

Rother Wanderführer Dachstein-Tauern West, Sepp Brandl, Bergverlag Rother, ISBN 9783763340224 MEER WETEN?

•w  ww.salzburgerland.com •w  ww.filzmoos.at


MOUNTAIN BOOTS HANDCRAFTED WITH PASSION BORN IN BAVARIA – WORN AROUND THE WORLD

Hanwag Tatra GTX® Zeer stabiele en comfortabele trekkingschoen met een volledig leren bovenwerk en een waterdichte Gore-Tex® voering. De Vibram AW Intergral zool maakt een goede afrolbeweging mogelijk en biedt een zeer goede ondersteuning op wat ruiger terrein. Geschikt voor de zwaardere en langere trekkingtochten. Naast de GTX uitvoering wordt de Tatra ook geproduceerd met een leren voering. Alle HANWAG modellen zijn verkrijgbaar in een specifieke dames-en herenleest en zijn bovendien verzoolbaar.

WWW.HANWAG.NL

Nooit meer zoeken in de winkel…

Ga naar www.reisbladenkiosk.nl en bestel je exemplaar online. Vandaag vóór 12 uur besteld, de volgende werkdag al in huis!


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN

FIEBERBRUNN

Heimwee naar de Höhenweg

De auteur: “Na de Wildseeloder loop je door lage begroeiing en over rotsblokken en almen.”

24  BERGEN magazine


Tussen zijn vierde en veertiende bracht hij er minstens vijf zomers en even zoveel winters door. Na ruime een kwart eeuw keert Tom terug naar zijn geliefde Fieberbrunn in de Kitzbüheler Alpen om die ene wandeltocht uit zijn vroege jeugd af te maken. TEKST & FOTO’S  TOM VAN DER LEIJ

A

lsof hij geen bebloede hielen heeft baant Luc zich zonder te klagen naar boven. Ik kijk steeds achterom. Het uitzicht over het op ruim 1800 meter hoogte gelegen meer, omringd door bergtoppen, is adembenemend. Alsof het een volgelopen vulkaankrater betreft met aan de rand de berghut. We klauteren nog verder tot we op de rand staan. Vanaf hier begint de ontdekkingstocht pas echt. Aan deze kant van de bergkam ligt een nieuwe wereld op mij te wachten. Hier heb ik dus al die jaren naar uitgekeken! Af en toe klinkt een schril gegil van een bergmarmot die boven het jagen van de wind uitklinkt. Een geel bordje geeft de richting van de Fieberbrunner Höhenweg aan. Rechtsaf en de rood-witte stippen volgen die sporadisch op de rotsen prijken. Na een tijdje biedt de stam van lage sparren ondergrond voor de wegbewijzering. Al van ver is het volgende ijkpunt zichtbaar; het witte Gebra-kapelletje, gelegen op een verhoging. Ervoor staan een paar koeien te grazen. Net als ik ze half knuffelend begroet, klinkt er een hard belgeluid dat echoënd het dal in waait. De deur van het kapelletje staat open. Vriend Luc vindt het nodig luid aan de klepel te trekken. We nuttigen onze harde, zure boterhammen. Pas dan dringt tot ons door dat we veel te laat vertrokken zijn. In een race tegen de klok beginnen we aan de afdaling, want er staat beneden bij Pletzer over twee uur een taxi te wachten die ons naar het vliegveld moet brengen! Eindelijk breekt de zon door, het is nog lekker fris en omdat het begin september is, heerst er een serene rust. Die puurheid, die magische bergen, de kneuterige berghutten en de humeurige koeien. Meer rennend dan lopend beseffen we dat dit is waar we voor gekomen zijn. Dit zijn de Alpen op hun best! Hier ben ik na al die jaren voor teruggekomen!

Champagne Dat was drie dagen terug wel anders. Nog voordat de wandeling moet beginnen heeft Luc al gigantisch blaren. “Kijk”, en hij toont zijn hielen. De vellen liggen eraf. Rode ovale wonden gapen me aan. “Ik dacht dat m’n schoenen wel zouden uitlopen en heb ze bewust iets te klein gekocht”, verontschuldigt hij zich. BERGEN magazine  25


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN



Het Wildseeloderhaus aan de Wildsee in de vroege ochtend.

 Koeien zijn nooit te beroerd om nieuwsgierig hun natte neus in je lens te duwen.

 Mijn ouders, Fred en Greet, komen elk jaar met hun knusse caravan een paar dagen in Fieberbrunn staan. Vooral voor mijn moeder is dit pure nostalgie en verwennerij.

Dat begint goed, denk ik. We zijn net aangekomen in Innsbruck en Luc waggelt meer dan dat hij loopt. “We zijn wel verplicht die champagne op te drinken. Ongelimiteerde bubbels zitten bij het buffet inbegrepen. Het verlicht ook de pijn”, glimlacht hij. “Als echte Hollanders kunnen we dat natuurlijk niet aan onze neus voorbij laten gaan.” Luc en ik kennen elkaar van onze studietijd en die sfeer bepaalt nog altijd onze vriendschap. We nemen die namiddag nog wel de moeite om naar de Olympische schans te wandelen. Beschonken. Hoewel de trip prima begint, zijn we naar Tirol gekomen vanwege een onafgemaakte wandeling uit mijn jeugd. Altijd als ik aan de bergen denk, denk ik aan Fieberbrunn. Dan bevangt me een nostalgisch, haast verliefd gevoel van vrijheid en natuur. Ik denk aan die mooi gebruinde en lieve skileraressen waar ik als jochie steevast verliefd op werd. Ik zie steile, haast onneembare bergpaden en hoor gezelligheid van live-jodelmuziek tijdens dampende diners.

26  BERGEN magazine

Foto van de camping waar mijn ouders nu al ruim dertig jaar komen. Rechts een foto van mijn vader, mijn broer, mijn tante, oom en neef.

Teleurstellingen De teleurstelling is dan ook groot als we de volgende dag bij aankomst in mijn geliefde dorp niet aan de zogenaamde Fieberbrunner Höhenweg beginnen. Het regent pijpenstelen, dat grijze weer komt de fotografie niet ten goede. We halen onze schouders op en besluiten dan maar naar de supermarkt te lopen. De driehonderd meter op slippers en in regenpak worden beloond met een mandje gevuld met mannenvoer. We zijn immers zonder onze partners, dus kunnen we doen en laten wat we willen. Alles wordt ingeladen: van droge worsten en chips tot witbier, chocolade en Strohrum. De enige gezonde aankoop is een kwartet kiwi’s. Tijdens het korte wandelingetje herken ik het schattige kerkje en Hotel Alte Post waar mijn oom en tante vaak sliepen. Ook zie ik Heinzl, de fotografiezaak waar ik mijn rolletjes liet ontwikkelen. Maar er is ook een hoop veranderd; een grotesk modern gebouw bepaalt het centrum. Ik besluit aan te bellen bij de familie Kohlmaier, een boerenfamilie waar we enkele zomers


Luc steekt de kam bij de Wildseeloder over. Een prachtig uitzicht en geen enkele andere wandelaar.

Die puurheid, die magische bergen, de kneuterige berghutten en de humeurige koeien kamers huurden. Voor mij was dit het einde, honden, katten en koeien. De boer leerde ons zelfs melken. Een oudere dame doet huiverig open. Ik herken mevrouw Kohlmaier aan haar ogen, zij mij niet. Pas als ik haar over rolschaatsen met haar kinderen vertel begint het te dagen. Haar man is jaren geleden overleden en de kinderen wonen in Innsbruck, kamers verhuurt ze al lang niet meer. Teleurgesteld neem ik afscheid. ’s Avonds ondernemen we een strooptocht op zoek naar ouderwets vermaak en Gemütlichkeit. Stroomafwaarts lopend langs de Ache, die als een levensader door het dorp snijdt, stuiten we uiteindelijk op het befaamde

Hotel Schloss. Ik herinner me er bar weinig van. Vier jaar moet ik zijn geweest toen ik hier met mijn broer en ouders een wintersportvakantie heb doorgebracht. Meer in bed dan in de sneeuw aangezien we allen griep hadden. Op de heenweg in de slaaptrein niesde een snotverkouden medepassagier de coupe vol griepbacillen. De Iraanse receptionist vertelt dat het hotel door een Italiaanse familie wordt gerund. Er klinkt countrymuziek door de boxen, maar voor de rest is het doodstil. De Rosenegg-bar op de hoek biedt daarentegen meer vertier. Voor een bepaald publiek dan. Een dik rookgordijn verraadt dat er binnen gepaft mag worden. Same-sexstelletjes en een overgeïnteresseerde barman bevestigen ons vermoeden: het is een gaybar geworden! In dit Alpendorp? Is er dan echt zo weinig hetzelfde gebleven?

Verlangen Maar dan is eindelijk de dag aangebroken dat we de Fieberbrunner Höhenweg gaan bewandelen. Hoewel die prima te doen is in één dag, besluiten we om het BERGEN magazine  27


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN

over twee dagen uit te smeren. Dat geeft ons ook de kans in het voor mij legendarische Wildseeloderhaus te overnachten. Als jochie van zeven rende ik samen met mijn drie jaar oudere broer de alm omhoog achter apollovlinders aan, altijd met een schuin oog de grond afspeurend naar edelweiss. Als bekroning van de tocht dronken we Almdudler in de op 1854 meter gelegen hut aan het bergmeer. En daarna klommen we door naar het ijzeren kruis op 2117 meter. Als jong ventje maakte dat enorme indruk op me en ik wilde meer. Ik wilde daar in die hut overnachten en was vooral nieuwsgierig naar wat er achter die berg lag. Elk jaar verlangde ik weer naar Fieberbrunn. Dat nostalgische heb ik van mijn moeder. Steevast rijden mijn ouders elk jaar weer een maand door Europa met hun caravan en altijd wordt mijn favoriete Alpendorp een aantal dagen aangedaan. Zelfs nu ze in de zeventig zijn. Op onze bewuste vertrekdag zwaaien ze ons uit bij Streuböden-dalstation. Mijn moeder geeft ons een zak kaiserbroodjes met ham mee. Meteen na de eerste minuten over het bospad de berg omhoog wreekt de alcohol zich. Het zweet breekt ons van alle kanten uit. De sparren geven een beetje beschutting tegen de motregen. Streuböden is met enige stops na ruim een uur bereikt. Luc en ik halen het slechtste en beste in elkaar naarboven. We laten

28  BERGEN magazine

ons te gemakkelijk verleiden door wat er op het menu staat: een bord friet met knakworst is snel besteld. Luc raakt niet uitgeluld over een van zijn meest recente ontdekkingen over zijn voorouders. “De Setons komen uit Schotland. Maar ik ben erachter gekomen dat ze eerst in Frankrijk woonden en van hoge adel stammen.” Om vervolgens overtuigd te zijn dat ze eigenlijk linea recta afstammen van Jezus Christus himself !

Herinnering Op het tweede stuk naar de Lärchfilzkogel zien we hoe koeien van heinde en verre de bergen afdenderen. Een boer is net bezig ze krachtvoer te geven. “Om ze te lokken en alvast om te oefenen voor de Almabtrieb van volgende week. Dan gaan ze prachtig uitgedost het dal weer in”, legt hij uit. Naast de boer is er geen mens te bekennen, de hele dag niet. Wie gaat er ook in de koude regen wandelen voor zijn plezier? Dan breekt het laatste stuk aan dat iets steiler omhoog gaat. In mijn herinnering waren dit dus de haast onmogelijke klimrotsblokken waar ik me als klein mannetje via touwen omhoog moest trekken. Dat valt als volwassen man reuze mee. Het Wildseeloderhaus blijkt ook een stuk kleiner dan in mijn herinnering, hoewel flink uitgebreid. Maar het doet nog even


BERGWIJZER Fieberbrunn ligt in het Pillerseetal in de Oostenrijkse deelstaat Tirol en behoort tot de Kitzbüheler Alpen. Het dorp is vernoemd naar een geneeskrachtige bron waar ooit een gravin van haar griep zou zijn genezen door eruit te drinken. Met de nabijheid van het bekende Wilder Kaisermassief telt het duizenden kilometers aan wandelpaden die tot een hoogte van 2558 meter (Kreuzjoch) reiken. De dalen en zijdalen worden gekenmerkt door lieflijke dorpjes met houten huizen met rode hang­ geraniums. Typisch Tirol! BESTE PERIODE

Juni t/m september. VERVOER

Fieberbrunn en Pillersee zijn per bus of trein te bereiken (www. oebb.at). Er rijdt een shuttlebus van Four Seasons Travel vanaf de vliegvelden van Innsbruck en München (transfer.tirol.at). SLAPEN

• Tirol Camp – vijfsterrencamping met zwembad en spa en ruime plekken 1 kilometer buiten het dorp (www.tirol-camp.at). • B ioboerderij Innergrub van Maria & Josef Edenhauser (www.urlaubambauernhof.at/innergrub). • Berghut Wildseeloderhaus (1854 m) (www.wildseeloderhaus.at). • Hotel Metzgerwirt – in het dorpscentrum, met Tiroolse gezelligheid en houten interieur (www.metzgerwirt-fieberbrunn.at). BERGGIDS

Toni Widmann, tel. +43(0)6643254583 info@skischule-fieberbrunn.at BERGREDDING

Telefoonnrummer: 140 FIEBERBRUNNER HÖHENWEG

Opstaan voor zonsopkomst loont bij het Wildseeloderhaus.

 Hotel Schloss. Mijn eerste keer in Fieberbrunn heb ik hier vooral ziek in bed doorgebracht.

Dag 1: Fieberbrunn – Lauchsee – Streuböden – Lärchfilzhochalm – Wildseeloderhaus (1854 m). Tips: Je kunt ervoor kiezen de mooie klettersteig Henne & Himmel (2077 m, 1½ tot 2 uur, klasse A/D) of de makkelijker Marokka (2019 m, 2 uur, klasse C) te doen. Wij zijn vanaf het Streuböden dalstation/Lindau (830 m) naar Streuböden almstation (1210 m) gelopen en hebben daar de Fieberbrunner Höhenweg genomen. Dag 2: Wildseeloderhaus (1854 m) – Wildseeloder (2119 m) – Jufenhöhe (1690 m) – Niederer Madstein (1900 m) – Gebrakapelle (1683 m) – Fieberbrunn. • Totale lengte, duur en hoogteverschil: 31 km, 9–10 uur, hi 1550 m (met klettersteig hi 2018 m). • Begin- & eindpunt: Centrum Fieberbrunn. ONZE TIPS

kneuterig aan. Kaiserschmarrn lees ik handenwrijvend op het menu! Die avond val ik met een uiterst voldaan gevoel in slaap. Ik droom over de dag van morgen die mij naar de onbekende kant van de berg zal brengen. Er komen verschillende skileraressen voorbij. Dan verschijnt ook mijn mooie Argentijnse vrouw Ana in mijn droom. Als ik wakker wordt van de wekker denk ik weer aan haar. Ook zij heeft hart verloren aan de bergen. Die magie verzucht ze dan. Wie weet rijden we over een kwart eeuw net als mijn ouders er elk jaar met de caravan heen. En dan doen we zeker weer Fieberbrunn aan.  n

• Jezelf verwennen in de spa van Hotel Alte Post (www.alte-post-fieberbrunn.at). • Zwemmen in de Lauchsee (www.lauchsee-fieberbrunn.at). KAART

Mayr XL Edition Wanderkarte 461, Pillerseetal, 1:25.000 LEESTIP

Wilder Kaiser, Gebhard Bendler, Tyrolia, 2016, ISBN 9783702235475 MEER WETEN?

• www.visittirol.nl/wandelen • www.kitzbueheler-alpen.com/nl/pillerseetal/ • www.pillerseetal.info •w  ww.tirolinfo.nl/Pillerseetal/Wandelen BERGEN magazine  29


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN

KITZBÜHELER ALPEN TRAIL

AVONTUUR ‘LIGHT’

met groots uitzicht Zes dagen lang met een dagrugzakje de bergen op en neer banjeren, van Hopfgarten naar Sankt Ulrich am Pillersee in Tirol. Je hoeft alleen de bordjes met Kitzbüheler Alpen Trail erop te volgen en onderweg overnacht je in gezellige pensions waar je bagage naartoe gebracht wordt. Zo moeilijk kan dat toch niet zijn? Klopt, maar de hoogtemeters gaan niet als vanzelf. TEKST & FOTO’S  JONATHAN VANDEVOORDE

30  BERGEN magazine

“S

ind sie KAT Walker?”, vraagt de waard van Gasthof Fuchswirt als we voor de deur onze reistassen uit het taxibusje tillen. De term lijkt hier al goed ingeburgerd, KAT zijnde de af korting voor Kitzbüheler Alpen Trail, een toeristisch concept waarmee het regionale bureau voor toerisme in 2014 uitpakte. Je wandelt 106 kilometer in zes etappes. Of, zoals Robert en ik doen, de drie middelste


kijken, dacht ik, en we besloten om etappes 2, 3 en 4 van de KAT Walk af te leggen, tussen Kelchsau en Kitzbühel.

Het diepe Tirol Even bijtanken in het zicht van de Grosser Rettenstein. Foto: Robert van Bouwhorst 

 Voorbereidingen op het terras in Kelchsau.

Op visite bij ‘almdichter’ Sepp Kahn.

omdat we on the job nu eenmaal niet zoveel tijd hebben. We overnachten in lokale pensions in het dal. Diner en ontbijt zijn inbegrepen en als er overdag nergens een terrasje te vinden is om te lunchen, mag je op kosten van de zaak gewoon een picknick meenemen. Oh ja: onze bagage wordt ook nog eens vervoerd, waardoor we alleen een dagrugzak hoeven te dragen. Een avontuur ‘light’ dus, bedoeld voor lange-afstands-

wandelaars die van enig comfort houden en het onderweg liever niet al te technisch maken. Want van klauterstukjes, kettingen of diepe afgronden is, althans op het officiële tracé, geen sprake (maar wie zijn wij om ons daaraan te houden?). Wel worden ons schitterende panorama’s, grazende koetjes, bloementapijten en vriendelijke almboeren beloofd, als we het informatiepakket mogen geloven. Genoeg om naar uit te

Reinhald, zo heet onze gastheer, is blij met ons. Zijn herberg is een prachtige middeleeuwse jachtwoning waarvan de in gotische letters geschilderde tekst naast de deur vertelt dat ze sinds de achttiende eeuw aan reizigers onderdak biedt. Reinhald kan de extra klandizie goed gebruiken, want het toerisme in afgelegen dorpen als Kelchsau lag op zijn gat. Inmiddels levert de KAT Walk hem toch vele tientallen extra zomerovernachtingen op, zegt hij. Kelchsau is een kapelletje (niet eens een echte kerk) met eromheen oude boerderijen met prachtige houten façades. Een traktor met koeienmest draait de weg op, de bestuurder zwaait naar ons. We zijn terechtgekomen in het diepe Tirol van vriendelijke, godvrezende, hardwerkende lieden, werelden verwijderd van de mondaine bubble van Kitzbühel waarmee deze hoek van de Alpen BERGEN magazine  31


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN

Gassnerkogel: picknick met uitzicht.

Een dozijn koeien staart ons na zoals alleen koeien dat kunnen meestal geassocieerd wordt. De niet zo hoge bergen rondom Kelchsau zijn een patchwork van productiebossen en groene weiden, die hier steevast de Grasberge worden genoemd. Daar moeten we morgen omhoog.

Etappe 2: Kelchsau-Hinterwindau (18 km, h1200 m, i1100 m)

Aan de andere kant van de berg, lees ik in het gidsje, leeft op de Unteren Lärchenbergalm de Almliterat Sepp Kahn. Een schrijver en dichter van de bergweide dus, ik ben wel nieuwsgierig. Maar eerst omhoog. Het weerbericht voorspelt weinig goeds, dus gaan Robert en ik vroeg op pad. Na knap een uur wandelen krijgen we al een hoosbui op ons hoofd, en wat voor een. Vanuit het niets is het alsof Mozes al het water uit de Rode Zee over Tirol uitstort. We hebben

32  BERGEN magazine

nauwelijks de tijd om onze regenjas aan te trekken en alles is nat als we besluiten onder enkele dennenbomen even te schuilen. Na een klein halfuur houdt het op. We volgen een grindweg – op de KAT Walk een standaard manier om relatief veel hoogtemeters te overwinnen – naar de Lodronalm waar de boer vrolijk mest aan het spuiten is. Al achthonderd meter geklommen, nog een kleine 250 te gaan naar het Lodronjoch op 1925 meter, het officiële hoogste punt van de hele KAT Walk. Een dozijn koeien staart ons na zoals alleen koeien dat kunnen. De klim gaat moeizaam over een door de koeien kapot getrappeld spoor door de zompige weide. Boven op de pas hebben we maar heel even een uitzicht, dat sneller dan verhoopt verdwijnt in een band donkere wolken die komt aandrijven. “Laten we maar niet naar de top

met het kruis lopen”, stel ik voor, hoewel dat kruis maar vijftig meter van ons af ligt. “Meteen afdalen, want wat daar aan komt rollen, gaat erg snel.” Een kwartier later barst de hel boven ons los. Onze tweede ‘zondvloed’ van de dag gaat gepaard met hagel, donder en bliksem. In ijltempo dalen we in een spekglad spoor af naar de eerstvolgende alm. Daar zoeken we beschutting in de vieze stal. Na drie kwartier lijkt de regen op te houden en wagen we het verder af te dalen. Bij de Lärchenbergalm begroet een kerstman-in-ruitjeshemd ons vanuit zijn deuropening. “Sepp Kahn”, stelt hij zichzelf voor. De almdichter! “Willen jullie binnenkomen?” Hij is duidelijk blij om ons te zien. We moeten vandaag de eerste passanten zijn en voor we er erg in hebben krijgen we een rondleiding in zijn zomerboerderij. Een grote koperen ketel hangt boven een open vuur, op een muurtje ernaast staan kazen uit te lekken. “En hier rijpen ze”, vertelt Sepp, waarop hij ons een kamertje laat zien met een rek vol kazen: “Ik maak er vijf of zes per dag, die verkoop ik in het dal.” Ook de Stube (“met kachel!”) krijgen we te zien, en de keuken. Alles is proper en net in


Op de kam van het Gerstinger Joch: 360 graden verrukking. 

 Bij Aschau gaat het weer omhoog.

de primitieve woning. Sepp vertelt dat hij heel de zomer met zijn tien koeien en tien kalveren op de alm leeft. Dan haalt hij de fles schnaps tevoorschijn. “Wo kommen sie her? Ha, Holland! Ik dacht al zoiets te horen. Zonde dat ze niet meedoen op het EK. IJsland speelt toch wel fenomenaal.” Televisie heeft hij niet maar hij volgt het EK op de radio. Dan laat hij een visitekaartje zien waarop zijn foto en af beeldingen van zijn publicaties vermeld staan. “Bauer – Dichter – Senner”, staat erboven. Sepps schnaps is goed spul. Smaakt heerlijk, brandt in mijn keel, stijgt direct naar mijn hoofd om dan in één welling tot in mijn blote knieën te zakken. We moeten echter verder, helemaal het dal in waar ons volgende Gasthof staat, en

nemen met elastieken benen afscheid van deze vriendelijke man. Buiten is het opgehouden met regenen. Door weelderig bos dalen we steil af, het Hinterwindau in, en tegen de tijd dat we halfweg zijn breekt de warme zon door. Anderhalf uur lager hangen onze spullen te drogen op het zonneterras van het Steinberghaus. Dat stuk taart hebben we verdiend.

Etappe 3: Hinterwindau – Labalm (Aschau) (15 km, h1275 m, i885 m)

Het is een stralende ochtend. We besluiten om vanaf de Hinterkarscharte (1829 m) enkele groene topjes links en rechts van de officiële route op te zoeken. De klim naar

de pas is alles behalve spannend, waardoor we onbezorgd van de vergezichten kunnen genieten. De regen van gisteren heeft alle onzuiverheden uit de lucht gevaagd, het zicht is in alle windrichtingen kraakhelder. De kleuren zijn intens groen en blauw. En roze, want vanaf de laatste almboerderij stijgen we tussen de bloeiende alpenroosjes snel naar de bergpas over een speels pad, waar we voor het eerst de klim in de benen echt voelen. Links boven ons zie ik op een met struiken begroeide bult een fel glimmend kruis staan; daar wil ik wel naartoe. We banen ons spoorzoekend een weg naar het topje van de Gassnerkogel. Voor het eerste zien we in het zuiden de Grosser Rettenstein en daarachter de met sneeuw bedekte keten van de Hohe Tauern. Een mooiere lunchplek kunnen we ons niet voorstellen. We besluiten ter plekke om nog een ommetje te maken en kiezen voor een paadje door een prachtig hoogveenlandschap naar het Gerstinger Joch. De schitterende topgraat lijkt tot halverwege de hemel te reiken. Naast Rettenstein en Tauern zien we nu ook de Wilder Kaiser in het noorden en richting oosten de Leoganger en Loferer Steinberge. Zowat de helft van Tirol! En is dat daar de Bischofsmütze aan de horizon? We maken foto’s bij het topkruis op 2035 meter – ons officieuze hoogste punt van de driedaagse – en volgen de loeistijle groene graat richting bewoonde wereld. Niet iets om met jonge kinderen te doen, maar wat een genot! Twee uur later slaan we uitgedroogd halve liters frisdrank achterover op het terras van de Labalm, een werkende bergboerderij die ook kamers verhuurt. Dit was een pittige maar schitterende wandeldag.

Etappe 4: Labalm – Hahnenkamm – Kitzbühel (18 km, h1270 m, i860 m)

Zodra we in het dorpscentrum van Aschau het wegwijzertje voor de KAT Walk spotten gaat het weer omhoog. Steil omhoog, over een kleine skipiste en door lappen bos die overgaan in almen. Na een kwartier gutst het zweet van ons lijf. De KAT Walk mag dan misschien voor minder avontuurlijk ingestelde bergwandelaars bedoeld zijn, aan conditie mag het in ieder geval niet ontbreken. Voor vanmiddag wordt onweer voorspeld. BERGEN magazine  33


thema OVER OOSTENRIJKSE ALMEN  Hoogveen onderweg naar het Gerstinger Joch

Boven op de Schwarzkogels­charte zitten we echter nog volop in het zonnetje en lopen we nog snel even de graat naar de Schwarzkogel (2030 m) op en neer. Minder smal en steil dan gisteren, maar met hetzelfde weergaloze uitzicht. De weersomslag is ondertussen onvermijdelijk geworden en we reppen ons terug naar Pengelstein op de officiële route. Dit kabelbaanstation is een betonnen gedrocht op de kam boven in het skigebied van Kirchberg. De Kitzbüheler Alpen Trail komt hier voor even terug in de beschaving en neemt de vorm aan van een brede grindweg die over de kale bergrug van kabelbaanstation naar kabelbaanstation slingert om dan richting Hahnenkamm te duiken. Enige voordeel van wandelen over skipistes: de bloemenpracht. Gentianen, campanula’s, anemonen, dotterbloemen, orchideeën…: ze maken alles goed. Op de Hahnenkamm is het een drukte van jewelste. In de bar speelt een DJ harde muziek en in loungestoelen zitten luidruchtige klanten met dure zonnebrillen. Buiten glijdt een Aziatisch stelletje op een lopende band omhoog naar het starthok van de Streif, de beroemde afdaling van de FIS Worldcup. Ernaast ligt een enorme berg sneeuw onder een wit dekzeil. Hoe zit dat? “Da’s voor de toeristen, bijeengeschraapt aan het eind van de winter”, schudt onze ober zijn hoofd. “Sommige hebben nog nooit sneeuw gezien, weet je.” Een onweer noodzaakt ons de kabelbaan naar ons hotel in Kitzbühel te nemen in plaats van te voet de Streif af te dalen. Niet dat we dat jammer vinden. We kunnen niet snel genoeg weg komen uit dit circus.  n

Hahnenkamm: op­gespaarde wintersneeuw voor de zomertoeristen.

VERVOER

Kitzbühel en de genoemde etappeplaatsen zijn vanuit München en Innsbruck bereikbaar met de trein (www.oebb.at). BESTE PERIODE

BERGWIJZER De Kitzbüheler Alpen zijn een middengebergte en vormen het toeristische kloppend hart van Tirol (eenderde deel ligt in de bondsstaat Salzburgerland). Toch vind je er nog afgelegen dorpen waar tradities en Almwirtschaft het dagelijkse leven bepalen. Het gebergte, dat voornamelijk uit lagen zachte leisteen bestaat, is vooral erg groen – vandaar de lokale naam Grasberge – en dooraderd met wandelpaden. En veel toppen zijn makkelijk wandelend te bereiken: schitterende panorama’s gegarandeerd!

34  BERGEN magazine

Het hoogste punt op de KAT Walk is 1925 meter. Afhankelijk van de hoeveelheid restsneeuw kun je de route, en zeker de lager gelegen compactversie (zie onder) al in mei lopen. Met wat geluk is eind oktober ook nog mogelijk. KAT WALK

Van de Kitzbühler Alpen Trail bestaan twee varianten: de zesdaagse Alpinvariante (106 km, h 6350 m) waarvan de auteur etappes 2, 3, en 4 liep, en de wat makkelijkere, vijfdaagse Kompaktvariante (76 km, h 4950 m) die dichter bij het dal blijft en de laatste twee dagen dezelfde route als de Alpin volgt. De routes zijn uitstekend bewegwijzerd. Het terrein is gevarieerd met, in verhouding tot een ‘echte’ huttentocht, meer kilometers over grindwegen en jeepsporen.

De dagelijkse hoogtemeters zijn niet te onderschatten: vaak 1000 meter stijgen of dalen of meer. Handig: als je via de website boekt, worden de pen­ sions voor je gereserveerd (formule halfpension). Elke dag wordt je bagage vervoerd naar je volgende overnachtingsadres. Aan het eind van je route kun je met het openbaar vervoer terug naar de startplek waar je de auto hebt laten staan. KAART

Kompass WK 29, Kitzbüheler Alpen, 1:50.000, ISBN 9783854910312 Bij het reserveren van een arrangement krijg je een uitstekend gidsje met wandelkaart (1:50.000) thuisgestuurd. MEER WETEN?

•w  ww.kat-walk.at – interactieve, erg gedetailleerde topografische kaart, routebeschrijvingen en mogelijkheid om een arrangement te reserveren. • www.kitzbueheler-alpen.com – algemene toeristische informatie.


TOT OP ZEKERE HOOGTE

TEKST & FOTO  DIRK-SYTZE KOOTSTRA

gezinsbeklimming. Nader onderzoek leert echter

ving is kaal, maar ook onverwacht levendig. We

W

dat de Um Adaami niet ver van Wadi Rum ligt, een

spotten een bontgekleurde hagedis en tussen

ie kent niet de Mont Blanc, de

beroemd stuk woestijn waar Lawrence of Arabia

karige rots overleeft een stralend gele bloem.

Zugspitze of de Grossglockner?

zijn sporen achterliet en waar de toeristische

Na een uur lopen zijn we boven. We delen de top

De hoogste toppen van Frankrijk,

infrastructuur goed is ontwikkeld. De meeste

met een handjevol andere avonturiers. Ruimte

Duitsland en Oostenrijk. Hoge punten die aan-

bezoekers komen er voor de schitterende zand-

zat. Sjors vindt het mooi hierboven en is druk in de

trekken, die vragen om een beklimming. Daar-

steenformaties. Maar de lokale bedoeïenen wil-

weer met het gooien van steentjes. We poseren

door zijn ze ook vaak drukbezocht. Soms krijgt de

len hun Toyota 4WD’s ook best voorbij de beken-

bij de Jordaanse vlag die op de top wappert en

drukte de overhand. Bergtoppen bieden dan

de toeristencircuits sturen tot de voet van de

vergapen ons aan het panorama over de berg-

geen rust en nieuwe perspectieven, maar vooral

Jebel Um Adaami. De bergen hier zijn opgebouwd

woestenij. Onder ons ligt een Saudische grens-

hectiek. Dat het ook anders kan op een hoogste

uit een ander gesteente. Ze zijn daardoor minder

post en aan de horizon slingert een weg. Voor het

top, beleefde ik in Jordanië.

steil en eenvoudiger te beklimmen. Eropaf dus.

overige eindeloze rotsmassieven en zandvalleien.

In het najaar van 2014 ben ik daar met mijn

Na een nacht in een comfortabel woestijnkamp

Als we van de top willen afdalen begint Sjors te

vrouw en ons eenjarige zoontje Sjors op vakan-

ingesloten door rotsformaties als van gestold

huilen. Nu al een echte bergliefhebber, denken

tie. Met Sjors liggen ruige avonturen niet gelijk

kaarsvet, gaan we met gids Salah op pad. Met de

we. Even later blijkt dat z’n tranen zijn ingege-

voor de hand, maar ik heb toch een mogelijkheid

terreinwagen slingeren we door zandige wadi’s

ven door honger. We zijn vergeten onze kleine

ontdekt voor een mooie piekervaring. En wel op

en langs honingraatrotsen. Langzaam winnen we

man blij te maken met een banaan. Die fout

de Jebel Um Adaami, de nummer één van Jorda-

aan hoogte. Op 1400 meter verruilen we de

maken we snel goed. We waren te zeer in beslag

nië. Een top met een hoogte van 1830 meter in

Landcruiser voor de wandelschoenen. Sjors

genomen door de perspectieven van de hoogste

de woestijn nabij de grens met Saudi-Arabië.

neemt plaats in de draagrugzak. Een stenig pad

berg van Jordanië. Een echte topervaring zonder

Op het eerste gezicht lijkt deze onherbergzame

leidt ons omhoog. Op een enkele plek moet er

drukte. Tevreden dalen we alle drie af naar de

locatie niet te rijmen met een eenvoudige

zelfs een beetje worden geklauterd. De omge-

Landcruiser.  n BERGEN magazine  35


Wat er in de wereld gebeurt hebben we als krant niet in de hand

Hoe het gebracht wordt gelukkig wel.

Geheel vernieuwde website + app

Bij Trouw geloven we dat de samenleving meer baat heeft bij een ander geluid. Hetzelfde nieuws maar anders gebracht. Nieuws dat verbreedt, verdiept en oplossingen aandraagt, in plaats van problemen herhaalt. Nieuws dat u inspireert bij het vormen van uw eigen mening.

Trouw nu 2 weken gratis. Ga naar trouw.nl


Advertorial

Op wandelavontuur in

Noorwegen Hoge bergtoppen, magische fjorden, steile kliffen en uitgestrekte bossen. De

Noorse natuur vraagt erom ontdekt te worden. En hoe verken je deze beter dan te voet? Er zijn prachtige wandelgebieden met fenomenale uitzichten voor wandelaars van elk niveau. Elke gebied heeft haar eigen unieke landschappen en wandelroutes. De hoogste tijd om je wandelschoenen aan te trekken en te ontdekken wat elk van deze regio’s zo uniek maakt!

Noord-Noorwegen

St. Olavsweg

Fjord-Noorwegen

Oost-Noorwegen

Zuid-Noorwegen

Besseggen. Foto: E. Kristiansen - Visit Norway

BERGEN magazine  37


Advertorial

Verwonder je in Fjord-Noorwegen

Wandel door het magische Aurlandsdalen. Foto: S. Hjørnevik

Wandel met uitzicht op de fjorden in FjordNoorwegen. Volgens velen staat dit prachtige natuurfenomeen symbool voor de Noorse schoonheid. Niet vreemd, want door een bezoek aan de fjorden waan je je direct terug in een tijd van woeste Vikingen, ruige en rotsachtige natuur en fruitbomen waar je onbeperkt van kan blijven plukken. Ook voor bergbeklimmers is deze regio een waar paradijs. Beklim bijvoorbeeld de wereldberoemde Preikestølen, wandel over de Romsdalseggen-bergrug of ga de Trolltunga-uitdaging aan! Trolltunga staat voor ‘tong van de trol’ en is een van de indrukwekkendste kliffen van Noorwegen. De wandelroute bestaat uit een twintig kilometer lange tocht door hooggebergte die in totaal maar liefst 900 meter omhoog klimt.

Beklim hoge bergtoppen in Oost-Noorwegen

Op avontuur met het hele gezin in Hemsedal. Foto: N. Bjørholt

Het oosten van Noorwegen staat bekend als een uitgestrekt, bergachtig gebied met verbazingwekkende hoogtes. Hier vind je onder andere Valdres, de Nationale Parken Regio en Hemsedal en Golsfjellet. Valdres is de ideale uitvalsbasis voor wandelavonturen met het hele gezin. Deze regio biedt eindeloos veel goed aangegeven en gemakkelijk bereikbare wandelroutes waarvan de meeste geschikt zijn voor jong én oud. De wandelroutes kunnen gecombineerd worden met andere buitenactiviteiten zoals zwemmen en fietsen. Onderweg kom je traditionele zomer- en bergboerderijen tegen waar je de lokale Noorse specialiteiten kan proeven. Natuurlief hebbers kunnen rustig wandelen door de lagere delen van de Nationale Parken Regio. Deze regio bestaat uit zeven parken met klinkende namen zoals Dovrefjell-Sunndalsfjella, Rondane, Jotunheimen, Breheimen, Reinheimen, Dovre en Langsua. In het Dovrefjell Nationaal Park kun je de machtige muskusos tegenkomen en rendieren en hoenderen zien. De Nationale Parken Regio is ook het thuis van het hoogste gebergte van Noord-Europa met als hoogtepunt: de Galdhøpiggen (2469 m).

38  BERGEN magazine

Dit gebergte heeft bergpieken van meer dan 2000 meter hoogte en wordt vergezeld door tweehonderd andere adembenemende bergtoppen van het nationale park Jotunheimen. In het oosten vind je ook een wandelroute naar de Besseggen-bergrug met een adembenemend uitzicht. In één oogopslag kijk je uit op twee meren aan weerszijden van de bergkam: het ene helderblauw en de ander magisch groen. Ook Hemsedal vind je in het oosten. Dit wereldbekende skiresort is een geliefde bestemming in de zomer dankzij de indrukwekkende bergtoppen en bijzondere wandelpaden met uitzichten op watervallen, bergen en meren. Door haar grillige bergen staat de regio bekend als de ‘Scandinavische Alpen’. Hier krijg je zeker een échte adrenalinekick! Vlak bij Hemsedal vind je Golsfjellet, een vriendelijk berggebied met wandelroutes voor gezinnen en ouderen. Het gevarieerde landschap biedt adembenemende vergezichten en schilderachtige gebergten.

OP NOORSE HOOGTE MET NORSKE BYGDEOPPLEVELSER Uitzichten op hoge bergtoppen,

Hier beklim je de Galdhøpiggen (dé

scherpe bergwandelingen en glet-

hoogste berg van Noorwegen). Na

sjers. Het machtige berggebied

een pittige tocht kom je tot rust in

Jotunheimen is een paradijs voor

het charmante bergdorpje Lom.

bergbeklimmers, maar biedt ook

Deze reis is geschikt voor mensen

fantastische uitzichten op heldere

met uithoudingsvermogen en een

meren en kronkelende rivieren.

goede conditie. Onderweg wandel

Norske Bygdeopplevelser neemt je

je soms over ruige en steile terrei-

tijdens deze 6-daagse tour mee

nen. Iedere dag wandel je tussen

langs alle hoogtepunten van de re-

de 8 en de 10 uur met een rugzak

gio. De reis start met een legendari-

van maximaal 8 kilo.

sche wandeltocht naar de indruk-

V.a. NOK 11.900,– p.p (ongeveer

wekkende bergkam Besseggen. De

€ 1.300,–). Beschikbaar van

volgende etappe is een dagtocht

27 augustus t/m 1 september 2017.

naar Glitterheim en daarna naar de

Ontdek het aanbod op www.nors-

top van Glittertind en Spiterstulen.

ke-bygdeopplevelser.no


Advertorial

WANDEL VAN HUT NAAR HUT Dankzij een netwerk van meer dan 550 hutten, beheerd door de DNT, is het mogelijk om op een comfortabele wijze meerdere dagen door Noorwegen te wandelen. Wandel van hut naar hut en maak je eigen eten klaar in een van deze betaalbare accommodaties. De hutten variëren van volledig verzorgd tot selfservice. Je

Adembenemende uitzichten vanaf de Lofoten. Foto: A. Conu

kunt er ook voor kiezen om deel te nemen aan een wandeltocht van

Doe nieuwe energie op in Noord-Noorwegen

de DNT. Een ervaren DNT-reisleider is de gehele reis aanwezig en

In het noorden zorgt de middernachtzon voor eindeloze zomernachten. Je kunt hier dag en nacht wandelen en de natuur bewonderen in een adembenemende rood-gele gloed. Het is een uitdagend maar tegelijkertijd veilig en fantastisch wandelgebied. Talloze gemarkeerde wandelroutes voeren naar plateaus en bergtoppen waar je – op hoogten tussen de 200 en 1200 meter – van het geweldige uitzicht kunt genieten. Ervaren bergwandelaars beklimmen de hoogste toppen en

worden na een zware tocht van enkele uren beloond met adembenemende uitzichten over fjorden, eilanden, bergtoppen en gletsjers. Trek eropuit en wandel over de glooiende heuvels van het Finnmarksvidda. Elk stukje kust heeft haar eigen, unieke persoonlijkheid. Bezoek bijvoorbeeld de authentieke vissershutten op de Lofoten-eilanden, verken het ongerepte eiland Senja, of bewonder de groene archipel van Vesterålen.

Pieken en dalen in Zuid-Noorwegen

Wandelschoenen aan én gaan. Foto: S. Taipale/T. Rakke

In het zuiden liggen top­ bestemmingen zoals Telemark en Setesdal. In Telemark vind je het met de hand gebouwde Telemarkkanaal. Sinds de voltooiing in 1892 staat dit indrukwekkende kanaal ook wel bekend als het ‘achtste wereldwonder’.

Daarnaast vind je in deze regio de Gaustatoppen. Deze berg is door de Noorse Wandelvereniging (DNT) eerder benoemd als de mooiste berg van Noorwegen en is met haar 1883 meter de hoogste berg van de provincie Telemark. Laat je hierdoor niet van de wijs brengen, want

de berg is toch goed begaanbaar en ideaal voor gezinnen met kinderen. De beloning bij de top is groot. Vanaf de top zie je een van de meest gefotografeerde uitzichten in Noorwegen met vergezichten op de Telemark in het zuiden en de Hardangervidda in het noorden. Op een heldere dag kun je hier zelfs een zesde deel van Noorwegen zien! Geoefende wandelaars kunnen de Lårdalsstigen trotseren. Deze wandelroute gaat langs de rand van de berg, tot 800 meter boven het Telemarkkanaal. Wil je liever rustig van de buitenlucht genieten? Reis dan naar Setesdal. Deze regio is dunbevolkt en de vele wandelroutes nemen je mee langs glooiende laaglanden in het zuiden tot hoge berggebieden in het noorden.

kan je de beste tips geven voor adembenemende vergezichten, actieve wandeltochten en meer. www.dnt.no

TIp

Ga op pelgrimstocht naar Trondheim Beleef de Noorse cultuur, leer meer over de Noorse geschiedenis en wandel door indrukwekkende natuurgebieden en steden. De pelgrimstocht op de St. Olavsweg is een unieke route en zeer geschikt voor de fanatieke wandelaars. De St. Olavsweg bestaat uit zes routes van meer dan tweeduizend kilometer aan paden door prachtig, stil landschap en pittoreske dorpjes met een sterke culturele historie. Alle routes komen uit bij de heilige schrijn van St. Olav in de indrukwekkende Nidaroskathedraal. Deze kathedraal staat in het centrum van Trondheim en werd vroeger gebruikt voor de wijdings­ ceremonie van de Noorse vorsten. Je kunt hier talloze prachtige kunstwerken en stenen beelden bewonderen. Heb je de pelgrimstocht helemaal uitgelopen? Dan kun je een ‘Olavbrief’ aanvragen als bewijs dat je deze tocht volbracht hebt.

Ontdek meer op visitnorway.com/wandelen BERGEN magazine  39


TOOSKE NAAR DE TOP! ‘I DID IT’, RIEP TOOSKE RAGAS VANAF DE TOP VAN DE KILIMANJARO. ALS KERSVERSE AMBASSADEUR GING ZE DE UITDAGING AAN: 5895 METER DE HOOGTE IN OM ZOVEEL MOGELIJK GELD OP TE HALEN VOOR OORLOGSKINDEREN DIE ONZE HULP ZO ONTZETTEND HARD NODIG HEBBEN. Tooske zei meteen ja toen haar werd gevraagd om mee te doen aan de de Kili-Challenge. “Ik wil mijn gevoel van machteloosheid omzetten in daden. In Colombia heb ik met eigen ogen gezien hoe kinderen opgroeien in angst en elke dag worden geconfronteerd met geweld.” Ze haalde zelfs zeven enthousiaste vriendinnen over om met haar mee te klimmen. Tijdens deze derde editie gingen in totaal 75 doorzetters de uitdaging aan. En met elkaar haalden ze maar liefst € 384.663 euro op. Een geweldig bedrag waar we 5.657 oorlogskinderen mee kunnen helpen!

De eerste dagen op de berg waren prachtig, vertelt Tooske. Maar toen kwamen de laatste loodjes. “Die waren zo zwaar. De weg naar de top was 11 uur nonstop over de rotsen klauteren in tien graden onder nul en een rugzak van acht kilo. Stoppen was geen optie. Je kan niet omdraaien. Verstand op nul en doorgaan.” Eenmaal op de top werd al het afzien beloond. “Wáánzinnig. Ik stond op het dak van Afrika. Wat een uitzicht! En ik ben beretrots op mezelf dat ik dit heb gedaan.”

GEÏNSPIREERD? WIL JIJ OOK BERGEN VERZETTEN VOOR OORLOGSKINDEREN? GA NAAR WWW.WARCHILD.NL/KILI EN MELD JE AAN VOOR EEN INFO AVOND. DE KILI-CHALLENGE WORDT MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR:


Chablais-Alpen

ANDERS BEKEKEN

Eetbare & medicinale planten in de bergen Voor de bergbewoners van de Franse Portes du Soleil zijn wilde planten van oudsher een belangrijke bron van vitaminen, mineralen en medicijnen. In de negentiende eeuw raakte de kracht van wilde planten echter in de vergetelheid. Gelukkig is er hernieuwde interesse in dit verloren erfgoed en kun je onder begeleiding van een gepassioneerde bewoner zelf heilzaam groen bij elkaar plukken. Leerzaam, leuk èn gezond. Maar is het ook lekker? TEKST & FOTO’S  SIMONE VAN VELZEN

“D

PLUK JEZELF GEZOND!

it is afschuwelijk!”, spuug ik. Een afgrijselijke bittere smaak hangt achter op mijn tong. Uit de tassen van de andere deelnemers aan de excursie zie ik kauwgom en pepermunt tevoorschijn komen. Ik ben blijkbaar niet de enige die een stukje wortel van de purpergentiaan in mijn mond heeft gestopt. Alleen Michel Rostalski, die het onderste deel van de plant met een groot mes uit de grond gestoken heeft, lijkt geen last te hebben van de overweldigende bitterheid. “De meeste mensen zijn niet meer gewend aan de smaak van wilde planten”, verklaart Michel. “Dat komt doordat de voedselindustrie ontzettend veel suiker aan producten toevoegt.” Eetbare en vooral medicinale planten vormen de grootste passie in het leven van de 48-jarige bergbewoner. Momenten geleden zweefden we (een groepje van zes bergwandelaars) met een kabelbaan en stoeltjeslift vanuit Les Gets naar de top van Mont Chéry (1816 m), waar Michel bij elke plant een verhaal heeft. Hij wijst het ene na het andere kruid met een geneeskrachtige werking aan: een gekneusd blad van een weegbree helpt tegen jeuk

Ù Zelfgemaakte arnicaolie op basis van olijfolie is goed voor uitwendig gebruik tegen onder andere zwellingen en blauwe plekken. BERGEN magazine  41


ANDERS BEKEKEN

Gebied Ù Sommige schermbloemen zijn eetbaar, andere giftig. Dit is plukken voor gevorderden, wij wandelen eraan voorbij. Ú Siroop gemaakt van klein hoefblad kan helpen bij hoesten.

Huisgemaakte pesto van daslook.

ß

5

KRUIDEN OM VAN TE SMULLEN

De groentenschappen van de supermarkt zijn niet zaligmakend. Lees hoe je zelf je maaltijd goedkoop kunt oppimpen.

42  BERGEN magazine

veroorzaakt door insectenbeten of brandnetels, blaadjes van een bosbes in de kruidenthee is goed tegen diarree, thee getrokken van de bloemetjes van sint-janskruid is goed tegen depressies en siroop gemaakt van klein hoef blad helpt tegen hoesten. Het lijkt wel alsof elk blaadje groen dat we tegenkomen een helende kracht heeft. Michel schat dat we hier, in de subalpiene zone van Mont Chéry, tussen de twintig tot dertig verschillende soorten genees­ krachtige kruiden kunnen vinden. “Het eten van wilde planten heeft niet alleen een genezende, maar ook een preventieve werking”, meent Michel. Zo hebben we net al van hem geleerd dat sap

gemaakt van brave hendrik goed is voor de nieren, de wortels van de brandnetel goed voor de prostaat en wilde tijm goed voor de spijsvertering. Maar of het ook echt werkt? “Ik ben nooit ziek”, stelt Michel met een tevreden grijns vast.

1

2

BRANDNETEL (Ortica)

Verliest prikkeligheid indien gedroogd of verhit. Niet alleen lekker vers in de soep of gedroogd in de thee, maar ook in sauzen, quiches of als roerbakgroente. Wie met brandnetels begint te koken, zal verbaasd staan wat je er allemaal mee kunt. En ze zijn ook nog eens uitermate voedzaam, bomvol proteïne en vitamine.

Vrouwenkwaaltjes Opvallend is de hoeveelheid middeltjes die nuttig zijn voor vrouwen. Zo kun je menstruatiepijnen bestrijden met het blad van vrouwenmantel of met de bloemen van duizendblad. Jonge framboosblaadjes dragen bij aan een voorspoedige bevalling, terwijl de jonge blaadjes van duizendblad kunnen helpen om tijdens de menopauze

BRAVE HENDRIK (Chenopodium bonus-henricus)

Net als de brandnetel een veelzijdige wilde groente die vaak te vinden is op zure grond (bijvoorbeeld bij een koeienweide). De plant is gemakkelijk te herkennen aan de korreltjes die je onderaan de blaadjes voelt als je hem aanraakt, alsof er losse zandkorreltjes onderop zitten. De blaadjes zijn als spinazie te gebruiken, denk aan een quiche, roerbakschotel of beignet.


meer in balans te komen. Dat er zoveel natuurlijk remedies zijn voor vrouwen, dankt Michel aan het feit dat het van oudsher vooral vrouwen zijn die zich aangetrokken voelen tot het verzamelen van geneeskrachtige planten. Ik begrijp die aantrekkingskracht wel. Het plukken voegt echt iets aan mijn bergwandeling toe, alsof ik net iets dichter bij de natuur ben. In de verte fluit een marmot en

3

GELE MORGENSTER (Tragopogon pratensis)

Een veel voorkomende plant in bermen en naast wandelpaden. De sierlijke bloemknoppen kunnen bereid worden als asperges en zijn heerlijk door salades of om mee te roerbakken. Meng de knoppen bijvoorbeeld eens met knoflook en cherrytomaatjes in een wokgerecht. Eet smakelijk!

4

het uitzicht op de Dents du Midi (3257 m) en de eeuwige sneeuw van het Mont Blancmassief is simpelweg fantastisch. Ondertussen ben ik tussen de zoemende bijen en fladderende vlinders op zoek naar valkruid (ook wel arnica genoemd) om er straks een geneeskrachtige olie van te maken.

Natuurlijke balans “Deze bloem is zo mooi, die laat ik staan”, wijst een van de meiden in de groep naar een valkruid in volle bloei. Het hart van de bloem heeft precies dezelfde bijzondere geeloranje kleur als de bloemblaadjes. Het voelt inderdaad vreemd om deze karakteristieke bloemen te plukken. En al helemaal

WITTE KLAVERZURING (Oxalis acetosella)

Groeit graag in vochtige en schaduwrijke bossen. Rauw, maar ook gekookt te eten. De witte bloemetjes doen het net als de frisgroene blaadjes goed als versiering in een salade. Door de zurige, frisse smaak zijn de blaadjes ook heerlijk om tijdens een pittige bergwandeling van te snoepen. Let wel, witte klaverzuring bevat (net als rabarber en sommige andere welbekende eetbare planten) oxaalzuur, dus niet in grote hoeveelheden eten.

5

PAARDENBLOEM (Taraxacum officinale)

Bij ons al snel als onkruid bestempeld, maar na een lange koude winter is een salade van de jonge groene blaadjes voor menig bergbewoner een waardevolle toevoeging aan het dieet gebleken. Ik zou zeggen probeer deze lente zelf eens een paardenbloemsalade.

Foto: Wikimedia Commons/Dahola

Er groeit te veel lekkers naast het pad om hier allemaal op te noemen

als je weet dat het kruid in de Lage Landen een zeldzame soort is. Toch verzekert Michel ons, dat ons gepluk geen kwaad kan. “Professionele plukkers verzamelen één op de zes bloemen om de natuurlijke balans niet te verstoren. En wij plukken er vandaag veel minder”, legt hij uit. Even later vertelt hij wel dat de grote gele gentiaan op Mont Chéry bijna verdwenen is. “Het verzamelen van de wortel om er gen­ tianenbitter van te brouwen is hier zo populair, dat de plant bijna niet meer te vinden is. Gelukkig komt de soort in de rest van de Portes du Soleil nog wel veel voor.” Op het terras van het bergrestaurant Le Belvédère blijkt het maken van een geneeskrachtige arnicaolie makkelijker dan ik had gedacht. In een klein flesje meng ik de geplukte plantdelen (zes bloemhoofdjes en een hele plant, inclusief een flink stuk van de wortel) met twee deciliter olijfolie. “Maar zonnebloemolie is ook goed”, verzekert Michel me. “Je moet het mengsel drie tot vier weken laten staan. Daarna kun je het zeven en is het goed voor uitwendig gebruik tegen onder andere zwellingen en blauwe plekken, maar het is ook te gebruiken als massageolie.” Volgens Michel blijft de inhoud van het flesje twee jaar goed. Het maken van je eigen medicijn kan op basis van olie, wijn of water, waarmee Michel onder andere kruidenbitters, tincturen (een kruidenoplossing in alcohol en water), zalfjes en oliën maakt. “Maar ik maak ook zeep van wilde planten”, zegt hij als we met onze flesjes in de hand afscheid van elkaar nemen.

BERGEN magazine  43


ANDERS BEKEKEN

Gebied Ù Naast het wandelpad groeien vele verschillende soorten eetbare planten, zoals deze flinke smeerwortel.

Brave hendrik smaakt heerlijk in een beignet.

ß

5

PLANTEN WAAR JE BETER VAN WORDT

Je hoeft niet altijd naar de winkel te rennen voor zalfjes en olietjes. Soms ligt je welbevinden gewoon voor het oprapen, of liever gezegd: voor het plukken.

44  BERGEN magazine

à Het verzamelen van wilde planten gaat prima samen met lekker luieren en genieten van de natuur!

zijn ze nog niet rijp, maar jullie kunnen ze straks wel proeven, want ik heb de oogst van vorig jaar nog liggen.” Karwijzaad, ook wel bekend als kummel, heeft dezelfde kruidige anijsachtige smaak als komijn. Ook in de natuur is het kruid lastig te onderscheiden van andere soorten. Karwij behoort tot de schermbloemenfamilie, waarvan hier een heel leger aan soorten groeit. Stuk voor stuk hebben ze parasols van witte bloemetjes die erg op elkaar lijken. Sommige zijn eetbaar, zoals karwij, zevenblad en gewone berenklauw, maar andere soorten zijn giftig, zoals reuze berenklauw en gevlekte scheerling. Schermbloemen plukken? Dat is plukken voor gevorderden.

Brandnetels, bloemknoppen en nog veel meer De volgende dag trekken we er met bergwandelgids Véronique Fillon op uit. In haar bergrestaurant La Tapiaz bereidt ze voor haar gasten traditionele berggerechten met wilde planten uit de streek. Vanaf Col de l’Encrenaz wandelen we via Col de la Base (1636 m) naar haar restaurant. Onderweg groeien de eetbare planten in onvoorstelbare hoeveelheden gewoon naast het pad. Er zijn natuurlijk de alom bekende soorten als brandnetel, paardensla en weegbree die je in allerlei recepten kunt verwerken en die je in Nederland ook gewoon tussen stoeptegels kunt vinden. Maar er groeien nog vele andere soorten, zoals veldzuring, witte klaverzuring en gewone smeerwortel.

Ú Michel vertelt vol passie over de heilzame werking van de purpergentiaan.

Beignets en pesto

Ook opvallend zijn de hoeveelheid eetbare bloemetjes. Zo kunnen wilgenroosjes en bergklokjes kleur geven aan een salade, terwijl je met de bloemknoppen van de gele morgenster heerlijk kunt roerbakken. Al met al groeit er te veel lekkers naast het pad om hier allemaal op te noemen. “Dit is karwij”, wijst Véronique naar een plant met een vrolijke paraplu van witte bloemetjes. “De zaadjes zijn lekker in droge worst, roggebrood, kaas of zuurkool. Nu

1

VALKRUID (Arnica montana)

Arnicaolie is gemakkelijk te maken op basis van olijf- of zonnebloemolie en kan onder andere gebruikt worden bij builen, blauwe plekken, zwellingen, kneuzingen en spierpijn.

2

Wij houden het bij het verzamelen van makkelijker te herkennen soorten, zoals wilde munt en brave hendrik. Die laatste wordt in de Franse volksmond épinard sauvage (wilde spinazie) genoemd en is een veelzijdige wilde groente. Niet veel later is Véronique in de keuken van haar restau-

Opvallend is de hoeveelheid middeltjes die nuttig zijn voor vrouwen

DUIZENDBLAD (Achillea millefolium)

De bloem van het duizendblad werkt krampstillend en kan vers of gedroogd in een kopje met heet water gedronken worden tegen menstruatiepijnen. Ook goed voor de bloedsomloop en kan bijvoorbeeld helpen tegen koude handen of voeten.


BERGWIJZER De bergflora van de Portes du Soleil, gelegen tegen de grens met Zwitserland en het Meer van Genève, bevat een schat aan eetbare en geneeskrachtige planten. Ondanks dat het een bekend Frans wintersportgebied is, kun je er in de zomer prachtig wandelen. Het mooist zijn uiteraard de natuurgebieden weg van de skiliften, zoals Roc d’Enfer (2244 m) of Mont de Grange (2432 m). Op beide bergen heb je een grote kans om wilde dieren als marmotten en gemzen te zien. BESTE PERIODE

Zodra de sneeuw na de winter verdwijnt, komen medicinale en eetbare planten tevoorschijn. Uiteraard heeft iedere periode zo zijn eigen specialiteit. Zo staat valkruid in juli in bloei, terwijl de herfst de beste tijd is om bosbessen te plukken. ONZE TIPS

Onder begeleiding van een expert je eigen lunch, diner of medicijn bij elkaar plukken: • Medicinale planten plukken in Les Gets met Michel Rostalski, boeken via het toeristen­ bureau van Les Gets (www.lesgets.com).

• Eetbare planten plukken in Morzine, boeken via het Bureau des Guides in Morzine (www.guides-morzine.com). • Traditionele recepten met wilde planten proeven met bergwandelgids Véronique Fillon van restaurant La Tapiaz (nabij Morzine) . KAART

IGN 3528 ET Morzine, Massif du Chablais, les Portes du Soleil, 1:25.000 LEESTIPS

• S e soigner avec des plantes de nos montagnes, F. Couplan, Éditions du Belvédère, 2012, ISBN 9782884192248 • L’assiette sauvage, 45 recettes aux herbes et eux fleurs, J. Sulpice, Éditions Cherche midi, 2015, ISBN 9782749144443 MEER WETEN?

•w  ww.lesgets.com •w  ww.morzine-avoriaz.com •w  ww.chatel.com

rant druk in de weer. Terwijl de laatste zonnestralen de pieken van de Aravis dieprood kleuren, blijkt het hoofdgerecht pela savoyarde; een stevige traditionele schotel van reblochonkaas, aardappelen en uien. De wilde planten zitten in de bijgerechten. Er is baguette met huisgemaakte pesto bereid met de daslook die Véronique eerder dit jaar heeft geplukt. Ook zijn er beignets met brave hendrik, maar het meest verrassend zijn de beignets vol karwij. Als toetje eten we volle Franse kwark waar de versgeplukte munt in verwerkt zit. En, weet je, het smaakt echt lekker allemaal!  n

3

ALPENVROUWENMANTEL (Alchemilla alpina)

Lijkt erg op onze vrouwenmantel, maar de alpenvariant heeft een zilveren randje aan de bladrand. Net als duizendblad als thee bij menstruatieproblemen te drinken. Leuk weetje: de druppeltjes die ’s ochtend op het blad liggen zijn deels dauw en deels door de plant zelfgemaakt. Door alchemisten werden deze druppeltjes beschouwd als levenselixir en met magische en geneeskundige krachten toebedeeld.

4

WEEGBREE (Plantago)

leg een gekneusd blad (door er bijvoorbeeld op te kauwen) op een insectensteek of daar waar een brandnetel geprikt heeft om de jeuk weg te nemen. Een moes van de bladeren zou ook helpen bij wonden en zweren.

5

SINT-JANSKRUID (Hypericum perforatum)

Vooral bekend door antidepressieve werking. Bij klachten wordt het aangeraden er een paar kopjes thee per dag van te drinken. Alle bovengrondse delen van het kruid zijn vers of gedroogd geschikt voor thee. Olie gemaakt van het kruid kan ook uitwendig ingemasseerd worden en heeft een stimulerende werking op ons lichaam. Let op: heeft een wisselwerking met sommige medicijnen, dus informeer vooraf. Niet gebruiken bij zwangerschap.

BERGEN magazine  45


ROTSVAST

Berner Alpen

STOCKHORN & BIETSCHHORN

Een expeditie in de Alpen 46  BERGEN magazine


Kun je op expeditie gaan in de Alpen? Is daar nog een onaan­ getaste wildernis, zoals in de Himalaya? Het antwoord vonden Rudolf de Koning en ik in 1983 op de traverse van de Stockhorn naar de Bietschhorn. TEKST  ROBERT ECKHARDT

A

ltijd als ik de Bietschhorn (3934 m) boven de Rhônevallei zag liggen, bekroop mij de tintelende gedachte dat ik op de top van deze berg wilde staan. De uitdaging is enorm, alle routes zijn moeilijk. De berg heeft een elegante, simpele vorm en maar drie graten: de zuidoostgraat is veruit de moeilijkste. Bij nadere beschouwing begint die kam al zo’n twee kilometer verderop bij de Stockhorn (3212 m) die, vergeleken met de Bietschhorn, maar een nietige graatverheffing lijkt. Maar schijn bedriegt: de Stockhorn blijkt een formidabele, zeshonderd meter hoge zuidgraat te hebben. In 1964 slaagden Erich Friedli en Ruedy Homberger erin als eersten deze te verbinden met de zuidoostgraat van de Bietschhorn. Het belangrijkste obstakel daarbij was de verbindingsgraat tussen de Stockhorn en de Bietschhorn, waarover het SAC-gidsje vermeldde: “…erschreckend brüchig, es gibt keine logische Lösung…”…Toen een jaar later Friedli’s bijdrage daarover verscheen in het tijdschrift Alpinismus, was hij al omgekomen in de bergen. Zijn citaat “Eiger-Nordwand kürzer, weniger anstrengend” zou ons credo worden. Al in de jaren zeventig werd deze super multi-pitchroute – 1800 hoogtemeters in graniet en zo’n zeventig touwlengtes – het ‘trauma’ van de Nederlandse klimelite. De eersten die in de Stockhorn-Bietschhorn­ traverse slaagden waren Johan Taks en Gerard Jansen en een jaar voor ons deden Ronald Naar en Bas Gresnigt hem eveneens. Beide touwgroepen hadden twee bivaks nodig; niet verwonderlijk als je bedenkt dat de effectieve klimtijd van de traverse zo’n dertig uur is. Dat waren nog eens tijden. Het respect voor de natuur en de wildheid van de bergen

 Rudolf de Koning op de top van de Bietschhorn. Foto: Robert Eckhardt BERGEN magazine  47


ROTSVAST

Berner Alpen

Bivak op de verbindingsgraat tussen Stockhorn en Bietsch­horn. Foto: Rudolf de Koning 

 Baltschiedertal met tussen licht en schaduw de Stockhorn-zuidgraat. Foto: Robert Eckhardt

Op de vijfde toren van de Stockhornzuidgraat. Foto: Rudolf de Koning à

was nog groot. In die dagen waren er ook nog geen boorhaken in de zuidgraat van de Stockhorn! Dat was – als ik nu terugkijk op ons avontuur – van onschatbare waarde. Hou het hier wild en avontuurlijk, dacht ik vaak. Die wens is helaas niet in vervulling gegaan. Waarom zijn in deze graat nu boorhaken nodig, terwijl Rudolf en ik hier in 1983 soepeltjes klommen, slechts met enkele klemblokjes en de paar geslagen haken die daar al zaten? Toch zorgen anno 2017 de moeilijkheden van het terrein en vooral het gevaar van steenslag en hopeloos losse rots nog steeds voor een natuurlijke selectie... Menno Boermans, die tegenover die graat woont, schreef me: “De Bietschhorn is mijn huisberg. Ik wacht nog steeds op een geschikte partner om hem te beklimmen. De Stockhorn-Bietschorntraverse doe ik niet. Daarover heb ik te veel nare dingen gehoord en gezien.”

Stockhorn-zuidgraat Na een ferme klim door het wildromantische Baltschiedertal ploffen Rudolf en ik op 28 juli 1983 neer bij het Stockhornbivak (2598 m). Jammer, het maanlanderachtige optrekje zit al helemaal vol met een groep aspirant-gidsen. Geen nood, we kunnen buiten bivakkeren. We vertellen dat we de traverse gaan doen. Hartverwarmende reacties, en we worden direct door deze cracks uitgenodigd om even aan te schuiven. Ze bieden genereus aan om ons morgen als eersten te laten beginnen aan de lastige zuidgraat van de Stockhorn. Zij hebben immers geen haast, ze doen alleen deze route. De zuidgraat bestaat uit vijf rotstorens. Vooral het klimmen op de vijfde en laatste toren vinden we toch wel zeer indrukwekkend: vijfdegraadsmoeilijkheden op berg-

48  BERGEN magazine

klossen en met zware rugzakken. Al vóór het middaguur arriveren we op de Stockhorn en stellen opgetogen vast dat we supersnel zijn. Dat moet ook wel, want anders kunnen we de traverse wel vergeten.

Bivak op de graat We komen bijna tot inkeer. Wat ligt de Bietschhorn ver weg! Hij lijkt een ontoegankelijke burcht in een onaards, haast Wagneriaans landschap. Dan breken we op naar het onbekende. Het voelt alsof we als negentiende-eeuwse pioniers de eerste stappen zetten op een bergkam waar nog geen mens voet heeft gezet. Bemoedigend meldt de route­beschrijving hierover: “Ausserordent­ liche brüchigen Granittürmen”. Daar laten we ons voorlopig niet door imponeren, want Rudolf en ik zijn in de afgelopen weken wel vaker met dergelijk terrein geconfronteerd. Het touw gaat af. Eentonig? Gelukkig niet, er is genoeg afwisseling bij de vierdegraads­passages, waar het touw weer uit de rugzak komt.

We zijn supersnel. Dat moet ook wel, want anders kunnen we de traverse wel vergeten Bij het vallen van de avond vinden we een comfortabel bivakplekje aan het begin van de graat die leidt naar het beruchte Punt 3532. Daar begint de gevaarlijke rij rots­ torens die leidt naar het begin van de Bietschhorn-zuidoostgraat. Dat stukje graat is de enige onzekere factor in onze route. We zijn er vandaag wel achter gekomen dat de technische problemen nauwelijks in moeilijkheidgraden uit te drukken zijn

vanwege de in verregaande staat van ontbinding verkerende rots. Een I+ bezorgt me hier al een horrormoment. Voor de zoveelste maal raadpleeg ik het gidsje: “V-VI in sehr brüchigen Granit, der selbst das schlagen von Haken nicht mehr erlaubt”. Het gevoel bekruipt me dat de marge tussen wat kan en wat op een catastrofe zal uitlopen hier wel erg klein is. Juist om morgen iedere twijfel uit de weg te gaan, besluiten we nu al om die rij torens in de oostflank te gaan. De dood is hier onlosmakelijk verbonden met gevaar en commitment. Maar dat is nog geen reden om ons door de dood op de hielen te laten zitten... Het wordt zowaar nog gezellig. We filosoferen wat over “niet de prestatie telt, maar het avontuur”, want wat is er nu mooier in het klimmen dan te doen wat je zelf wilt en niet met anderen op de berg te concurreren? Nu passeren andere onderwerpen de revue, want voor Rudolf bestaat de wereld niet alleen uit klimmen. De bergen moeten vaak wijken voor familie en vrienden en voor de kinderen van de Bertha Mullerschool in Utrecht, waar hij de eerste leraar was die een speciaal lesprogramma had voor autistische kinderen.

Bietschhorn Het eerste stuk na ons bivak gaat over een makkelijke graat. Een megalomaniak moet hier in de oertijd aan het werk geweest zijn. Niets is afgewerkt, alles wat ik pak zit los en gehoorzaamt onmiddellijk aan de wetten van de zwaartekracht. Een slimme


 Tweede dag tussen Stockhorn en Bietschhorn. Foto: Rudolf de Koning

Bietschhorn en Stockhorn met Stockhorn-zuidgraat. Foto: Ueli Raz

beslissing dus gisteren – we beginnen aan een traverse onderlangs die gevaarlijke torens. Het zij ons vergeven. Geen zinnig mens beklimt dat stukje graat meer. Daar dachten in 1932 Walter Stösser en Frits Kast, de eerstbeklimmers van de zuidoostgraat, nog heel anders over. Zij begonnen hun beklimming juist wél met dat gevaarlijke stuk. Stösser opende in de Berner Alpen wel meer desperate routes – terecht werd een aantal daarvan nooit herhaald. Zo ontstond een bijna mythisch figuur: Walter Stösser werd het voorbeeld van de blonde Germaanse held. Zulke draufgängerische figuren pasten prachtig in het beeld dat de nazi’s over het Germaanse ras hadden: “eine Siegfried-Natur im Dritten Reich” (*). Symbolisch was misschien wel dat Stösser al in 1935 in de Morgenhornnoordoostwand dodelijk verongelukte.

Natuurlijk werd daarna het beeld van de heroïsche klimmer die zijn leven inzette, uitgebuit door het naziregime. Via een naargeestig, verijsd en spelonkachtig couloir bereiken we wonder boven wonder het begin van de zuidoostgraat van de Bietschhorn. Nu wordt het weer genieten,

De top Nog zie ik Rudolf daar zitten op de top. Hij zag er onverwoestbaar uit: een reservoir aan goed humeur, uithoudingsvermogen en kracht. We klommen in de Alpen, de Andes en in de Karakoram. In 1987 kwam Rudolf om het leven in de afdaling nádat hij de top van de Jannu (7707 m) bereikt had. Hij zag zichzelf nooit als iemand die in het Nederlandse klimmen grensverleggend bezig was. Maar onwillekeurig was hij dat toch, want met het bereiken van de top van twee bijna-8000’ers rondde hij beklimmingen af die qua aanpak, hoogte en routekeuze uniek waren in het Nederlandse alpinisme.  n

DE ROUTE

• Stockhorn (3212 m) zuidgraat: TD, V+, 6 tot 8 uur. • Verbindingsgraat Stockhorn – Bietschhorn: III en IV, graat vanaf Pt 3532 tot Pt 3588: V-VI, 9 tot 12 uur. • Bietschhorn (3934 m) zuidoostgraat: TD, V, 6 tot 8 uur. • Bietschhorn-noordgraat: afdaling naar de Baltschiederklause (hut, 2783 m), D, ijs/sneeuwgraat, 5 uur. Van en naar de hutten zeker 10 uur. KAART

Landeskarte der Schweiz Blatt 1268 Lötschental, 1:25.000 GIDS

SAC-Clubführer Alpine Touren/Berner Alpen – Bietschhorn / Nesthorn / Aletschhorn, Bernhard Senn, 2016, ISBN 9783859023635. Vervanger van de oude SAC-Clubführer Berner Alpen Band 3. Foto: Ueli Raz

Het citaat “EigerNordwand kürzer, weniger anstrengend” zou ons credo worden

zoals op de Stockhorn: steile passages op platen, enkele geëxponeerde rotstorens en een paar zeer zware, nauwelijks af te zekeren spleten. Komt hier ooit een einde aan? Hoeveel touwlengtes hebben we de afgelopen dagen geklommen? Hoe vaak passeerden we elkaar op een standplaatsje en wisselden wat vertrouwde woorden? De finale mag ik voorklimmen: een steil ijscouloir met enkele rotspassages waarbij ik een paar keer de stijgijzers af moet doen. Hachelijk. We krijgen niets cadeau. Het voelt aan als de sleutelpassage. Over een laatste blokkengraat bereiken we de top van de Bietschhorn. Vóór ons ligt de noordgraat waarover we vanavond nog zullen afdalen.

(*) Fritz Schmiedt in Der Bersteiger nr. 3, 1988. BERGEN magazine  49


WANDELEN

Bergamasker Alpen

SENTIERO DELLE OROBIE

Ten noorden van de Italiaanse stad Bergamo liggen de Orobische Alpen, onderdeel van de Bergamasker Alpen. Ondanks hun bescheiden hoogte van net boven de 3000 meter zijn ze niet te onderschatten. Het gebergte is ruig, de paden zijn smal en het lopen gaat niet vanzelf. Maar de beloning voor de inspanning is groot: prachtige uitzichten, talloze meren, heerlijke gerechten en gastvrijheid zullen je deel zijn. TEKST & FOTO’S  MARCIA VAN BIJNEN

HOOGTEMETERS VOOR

lekkerbekken 50  BERGEN magazine


H

eb jij enig idee waarom dit meer Laghi Gemelli heet en niet Lago Gemelli? Ik heb maar één meer gezien en niet twee”, mijmert Noes boven haar alcoholvrije biertje op het terras van Rifugio Laghi Gemelli. We hadden een prachtig uitzicht gehad op het stuwmeer toen we eenmaal de gelijknamige pas hadden bereikt vanuit Valcanale. De families die uit het Serianadal omhoog waren gelopen, waren rond de Alpe Cortehut blijven picknicken. Zijn ze gek op, die Italianen. Wij waren echter verder gegaan, omhoog door een stille, romantische vallei vol bloeiende goudenregen en een ruisende waterval. Was dit niet hemels? Het laatste stuk naar de pas was niet zwaar geweest, maar we waren ook geen moment in ons ritme gekomen, iets wat we vaker zouden ervaren op onze huttentocht door de oostelijke Orobische Alpen.

Raadsel Als ik onze lege glazen terugbreng naar de bar besluit ik aan huttenwaard Maurizio te vragen hoe dat zit met die naam van het meer. Binnen is het gezellig druk en – ook op z’n Italiaans – iedereen bemoeit zich met mijn vraag. “Jullie maken haar gek”, onderbreekt Maurizio het geratel. “Er lagen hier twee meren, maar door de aanleg van de stuwdam in 1932 steeg het water en bedekte de rotsband er tussenin. Als het water laag staat zie je weer twee meren.” Raadsel opgelost. Stuwmeren zullen we trouwens genoeg tegenkomen de volgende dagen, diepe, groenblauwe juwelen.

 Onder de Passo di Valsecca komt de markante Pizzo Poris (2712 m) in beeld. 

Kok Stefano is onovertroffen. Foto: Noes Lautier BERGEN magazine  51


WANDELEN

Bergamasker Alpen

Tijdens de avonddis ziet kok Stefano zijn kans schoon ons zijn kookkunsten te vertonen. “Onze ingrediënten halen we bij de bergboeren uit de omgeving” en vervolgens begint hij zijn acht kaassoorten te benoemen, alsof ik dat allemaal zou onthouden! Alleen Formai de Mùt (‘kaas van hier’) blijft hangen. Stralend toont hij vervolgens zijn befaamde wijn- en grappa-assortiment en noodt de gasten aan tafel. Dan verschijnen de schalen met risotto met taleggio, penne met room en vleessaus, polenta met bergkruiden, haasstoofschotel en

52  BERGEN magazine

chocoladetaart of bosvruchtentaart! Een Poolse schone aan tafel vraagt verbluft of alle Italiaanse hutten zulke maaltijden serveren, maar dan moeten we haar toch heus uit de droom halen. Ook al staan de hutten in dit land bekend om hun goede eten, dit slaat alles. Nog een stevige wijn erbij en we zullen gegarandeerd goed slapen. Morgen die calorieën eraf lopen.

Foutje, bedankt We zijn van plan naar Rifugio Calvi te lopen via de hoge Passo d’Aviasco. Ons pad voert

aanvankelijk heel comfortabel langs een tweede stuwmeer, het Lago Colombo. De Passo d’Aviasco is 2889 meter hoog volgens de kaart en dus hebben we negenhonderd hoogtemeters voor de boeg Maar wat is dit, staan we nu al op de pas? Oké, we zijn ingelopen, maar ook weer niet zó snel. Ik raadpleeg de hoogtemeter op m’n iPhone: 2289 meter! Foutje op de kaart. Opeens zitten we ruim in onze tijd en nemen op ons gemak de ruige bergkom van de Monte dei Frati in ons op. Zonder die nevel zouden we zicht op de Monte Disgrazia hebben.


andiamo! Met een ontspannen stijging komen we lekker op stoom. Een dik uur later steken we met enkele eenvoudige stappen de bovenloop van de Brembo over die hier nog een klaterende bergstroom is, maar lager als ferme fiume door het Valle Brembana zuidwaarts stroomt. Een sneeuwveldje en een zwarte puinrug brengen ons na wat gekluun op de Passo di Valsecca. De Diavolino en de Pizzo del Diavolo di Tenda bewaken de overgang naar het Valle Seriana. De Pizzo Poris rijst op als een brokkelige kies, als een ‘ivoren wachter’ van Simon Vestdijk. Met hun markante gestalten bepalen deze bergen samen met de Pizzo di Redorta het aanzicht van deze etappe. Het is even zoeken naar de juiste manier om het sneeuwveld onder de Valseccapas over te steken en wat volgt is een nogal instabiele, smalle en steile afdaling. Niet dat de talloze steenbokken die aan de voet van de Diavolino luieren zich daar ook maar iets van aantrekken.

Een Poolse schone aan tafel vraagt verbluft of alle Italiaanse hutten zulke maaltijden serveren

Ý Vanaf

de pas hebben een mooi uitzicht op de Laghi Gemelli. We zien echter maar één meer...

 We

belanden in een romantisch dal vol bloeiende goudenregen.

 Tijd voor een pauze en een lekker dutje. Û

Rifugio Calvi.

Kleine kwastjesbloem (Soldanella pusilla) is een stoer plantje. Het groeit het liefst hoog op stenige stukken waar de sneeuw net gesmolten is. Þ

Ú Klunen in het steile Val dei Frati. Foto: Noes Lautier

Aan onze voeten wat sneeuwveldjes met aan hun rand plukjes lila kwastjesbloemen, die dapper de wind trotseren. Zodra de rotsblokken overgaan in loeisteil gruis is het opletten geblazen. Concentreren nu, je glijdt makkelijk uit. Voorbij het stuwmeer wordt het landschap weer groen, struiken bedekken de helling. Nog maar driehonderd hoogtemeters naar de Calvi-hut te gaan, dus waarom zouden we ons haasten. De rugzakken gaan af in een bloemenrijk weitje, bijtjes zoemen om ons heen en langzaam worden de oogleden zwaarder.

Op het terras van Rifugio Calvi komt het groepje jonge Nederlandse binken aangepuft, dat ons in Gemelli zo gewillig van het teveel aan taart had verlost. Gisteren te veel slokjes op? We schuiven ze ’s avonds nog maar wat taart toe, om op krachten te komen.

“Goedemorgen dames!” De etappe naar Rifugio Brunone belooft fraaie uitzichten, de lucht is helder, de temperatuur aangenaam. Nog één blik achterom naar de roze Calvi-hut en dan:

Een vrolijk “goedemorgen dames!” schalt hoog boven ons door de stilte: de vier jonge binken zwaaien ons vanaf de pas toe. Leuke gasten, maar opeens zie ik ook dat één figuurtje zich beduidend onzekerder over de steile helling beweegt dan de anderen. Getver, hij zit verkeerd, veel te ver naar links en hij heeft geen stokken bij zich. Hij mag hier echt niet gaan glijden. Dan zie ik dat een vriend de benarde situatie heeft opgemerkt en hem naar het spoor coacht. Pfew! Later, in Rifugio Brunone, geeft de knul – onder vier ogen – toe dat hij wel degelijk bang was geweest. Maar, hé, dat zeg je toch niet waar je vrienden bij zijn? Moeder snapt het, we hebben het er niet meer over. De lange afdaling eindigt in het Val di Salto. De laatste ruk omhoog naar de Brunone-hut is langer dan gedacht en soms wel erg luchtig. Op de meest linke stukken ontdekken we haken in de rots, maar mooi dat er geen kabel doorheen loopt. Niet voor onervaren lopers, deze etappe. Koude nevels trekken inmiddels uit het dal omhoog en we zijn blij als we de hut aantikken. BERGEN magazine  53


WANDELEN

Bergamasker Alpen

Ol Simal

Sneeuwveld onder de Passo di Valsecca. Foto: Noes Lautier Û

Onder het rots­ bastion van Rifugio Coca dendert een woeste waterval naar beneden.

Þ

Schaapjes steken de Torrente Aser over. De herder heeft een lammetje onder z’n arm.

ÞÞ

Ù Rifugio Brunone. Op de achtergrond v.l.n.r. Pizzo Poris, Diavolino en Pizzo del Diavolo di Tenda.

54  BERGEN magazine

Voor morgen staat de pittigste etappe op het menu: over de Ol Simal-pas naar Rifugio Coca. We hebben onze pickels en stijgijzers niet meegenomen, omdat ons is verzekerd dat de pas sneeuwvrij is. Zo ziet het er niet uit vanaf de hut, dus raadplegen we drie Oostenrijkse alpinisten, die er gisteren over zijn gegaan. Die waarschuwen dat er wel degelijk steile, verijsde stukken zijn en raden ons af daar zonder uitrusting aan te beginnen. We nemen ons voor de situatie morgen vroeg te checken alvorens te besluiten of we de Ol Simal zullen aanvallen of afdalen naar Fiumenere en vervolgens vanuit Valbondione naar Rifugio Coca klimmen. Onze jonge vriendjes hebben sowieso hun bekomst van het bergavontuur en stoppen met hun tocht. De volgende morgen blijken de Oostenrijkers het bij het rechte eind te hebben, dus keren we teleurgesteld om en beginnen aan de lange tocht dalwaarts. Wanneer een niet af latende stroom schapen en lammetjes ons pad kruist en luid blatend de beek oversteekt, kunnen we weer lachen om de malle sprongen die de kleintjes maken. De


herder draagt de allerkleinste onder zijn arm, nauwlettend in de gaten gehouden door het waakzame moederschaap. Als we in Fiumenere aankomen zijn we verhit en dorstig, onze voeten zijn bloedhete bonkies. We moeten echt even afkoelen in de schaduw van een café en klokken elk twee kloeke glazen fris naar binnen. Eens vragen wanneer de bus naar Valbondione gaat. Help, dat wordt rennen met hossende rugzakken!

Bergamasker worstjes Aan het eind van het dal nemen we het pad naar Rifugio Coca, 950 meter klimmen. We zien er een beetje tegenop, maar het blijkt een prachtig pad te zijn, dat geruime tijd door een gezond beukenbos en lage begroeiing leidt totdat een donderende waterval

Op nog geen meter van haar hoofd zet een arend zich schielijk met zijn klauwen af van de rots

een einde maakt aan de idylle. Een brug brengt ons naar de overkant, waar een trap ons veilig over een loodrechte rotswand voert, terwijl fijne druppeltjes ons in het gezicht stuiven. Nog maar 150 hoogtemeters en daar ligt Coca, als een adelaarsnest boven het Valle Seriana, omkroond door Pizzo Scais, Pizzo di Redorta en Pizzo di Coca. Binnen verwelkomen de hartelijke gestore en zijn vrouw ons, terwijl hun levendige grut wordt beziggehouden door opa en oma. Huiselijk is het hier. Voor vanavond staan er Bergamasker worstjes op het menu, of we daar trek in hebben? Zeker weten, want we hebben inmiddels gemerkt dat alles hier heerlijk vers en puur smaakt. En we kunnen ook wel wat brandstof gebruiken. Buiten scharrelen gemsjes rond, een kleintje doet elke beweging van haar moeder na. Jonge steenbokkenmannetjes zijn hun krachten op elkaar aan het oefenen.

Adelaar ’s Morgens stijgen we door een sappige alm naar een eerste colletje, terwijl Coca langzaam onder ons verdwijnt. Zo gaat-ie lekker. En dan is het opeens weer hele-

Bivacco Frattini.

maal een zeer smal Orobisch pad. Zonder grappen: vindingrijkheid en concentratie zijn vereist, en af en toe moeten we de handen gebruiken. Onder de Corno-pas wordt het echt te gortig en daar hangen dan eindelijk de broodnodige kettingen. Maar wat een prachtige etappe. Nevelslierten vegen over de helling omhoog, af en toe vangen we een glimp op van de diepte waar we bovenlangs bewegen. Onze stemmen klinken gedempt in de wolken. Het pad gaat aan de andere zijde van de pas over in een rottig gruispad. Nu even niet praten, we moeten echt onze aandacht erbij houden en goed naar onze voeten kijken. Wanneer we een bocht om gaan, hoor ik plotsklaps van nabij een soort “woesh” en een schrapend geluid. Ik kijk op en op nog geen meter van Noes’ hoofd zet een arend zich schielijk met zijn klauwen af van de rots en wiekt de hemel in, betrapt door die stille mensjes op dat verlaten pad. Wow! We hebben opeens weer praatjes, BERGEN magazine  55


WANDELEN

Bergamasker Alpen

opgewonden als we zijn. Het korte klimmetje naar Rifugio Curò kunnen we er nu wel uitpersen.

Een nieuw concept Rifugio Curò is ondanks zijn grootte toch gezellig. En het moet gezegd, de kok doet nauwelijks onder voor die van Gemelli. We worden door huttenwaard Angelo meegenomen naar de oude Curòhut: “Ik moet jullie even iets laten zien.” Ostello al Curò lezen we naast de zware deur. Binnen valt onze mond open: er is een design-hostel ontstaan met de modernste gemakken: Ù Rifugio Coca ligt als en adelaarsnest boven het Valle Seriana.

wifi, wasmachines, televisie, koelkasten en een kookruimte. Slapen kun je in kamers of in het lager, hoewel dat woord geen recht doet aan de mooie bedden met fluffy dekbedden. Alles is met strak eikenhout bekleed, de badkamers zijn luxe en modern. “Je kunt hier voor meerdere dagen in alle rust neerstrijken. Overnachten is niet duurder dan in de hut.” Wat een puik concept! Iets om te onthouden. Maar voor nu zit onze tocht erop. We laten de straffe etappe naar Rifugio Albani voor wat hij is en dalen in twee uur af. En eerlijk gezegd is het ook wel tijd om eens lekker te gaan luieren in het agriturismo in Valgoglio waar we zes dagen eerder vandaan zijn vertrokken. Bergschoenen uit en voetjes omhoog.  n

BERGWIJZER De Orobische Alpen zijn onderdeel van de Bergamasker Alpen ten noorden van Bergamo en ten oosten van het Lago di Lecco. Ruige bergtoppen en -passen, grote hoogteverschillen en omvangrijke loofbossen kenmerken het landschap. De Sentiero delle Orobie centro-orientali is een robuuste achtdaagse huttentocht die in een boog om het Valle Seriana heen buigt. Voor ervaren, tredzekere bergwandelaars. Begin- en eindpunt is het stadje Ardesio. BESTE PERIODE

Juli-september. Vroeg in de zomer stijgijzers en/of pickel meenemen vanwege (soms verijsde) sneeuw op dag 4. Niet bij slecht weer doen. VERVOER

Bus S60a rijdt tussen Ardesio en Valbondione. Lijn S60b rijdt tussen Ardesio en Valcanale. Zie: www.bergamotrasporti.it SENTIERO DELLE OROBIE CENTRO-ORIENTALI

Verkorte versie (5 à 6 dagen): • Dag 1: Bus Valcanale – Rif. Alpe Corte – Passo Laghi Gemelli (2139 m) – Rif. Gemelli (1968 m): 4½-5 uur,  1140 m,  170 m. • Dag 2: Rif. Gemelli – Lago Colombo (2038 m) – Passo d’Aviasco (2289 m) – Lago di Fregabolgia (1953 m) – Rif. Calvi (2006 m): 4½-5 uur,  565m,  525 m. Variant van de hoofdroute. • Dag 3: Rif. Calvi – Passo di Valsecca (2494 m) – Biv. Frattini (2125 m) – Rif. Brunone (2295 m): 5½-6 uur,  900 m,  590 m. Delen (zeer) smal pad. • Dag 4: Rif. Brunone – Ol Simal (2712 m) – Lago di Coca (2120 m) – Rif. Coca (1892 m): 6 uur,  500 m,  850 m. Steil sneeuwveld onder de pas, afdalen via kettingen door rotscouloir, pittigste etappe. Te pittig, geen pickel en stijgijzers mee? Zie: Bergwijzer.nl/magazine/2017-2 • Dag 5: Rif. Coca – Passo del Corno (2220 m) – Rif. Curò (1895 m): 4 uur,  600 m,  550 m. Delen zeer smal, in steilste stukken kabels. • Dag 6: Rif. Curò – bus Valbondione (925 m), 970 m, 2½ uur. SLAPEN

• Rifugio Laghi Gemelli (www.rifugiolaghigemelli.it) • R ifugio Fratelli Calvi (tel. +39 034577047)

56  BERGEN magazine

• Rifugio Baroni al Brunone (www.rifugiobrunone.it) • Rifugio Merelli al Coca (www.rifugiococa.it) • Rifugio Antonio Curò (www.antoniocuro.it) KAARTEN

MEER WETEN?

• Ingenia Cartoguide nr. 02, 03 en 05, 1:25.000 • geoportale.caibergamo.it/caiber­gamo_gfmaplet/. Downloadbare kaart van de CAI.

•w  ww.in-lombardia.it • g eoportale.caibergamo.it – (meertalige) site van de CAI • www.rifugi.lombardia.it • www.sentierodelleorobie.it

LEESTIPS

L’anello delle Orobie – Il nuovo sentiero centroorientale, Lucio Benedetti & Chiara Carissoni, Lyasis Edizioni, ISBN 9788897292 319. Tweetalig route­ gidsje. Optimistische looptijden.

 Voor een uitgebreide routebeschrijving van de totale trektocht en de varianten, plus de beklimming van de Pizzo del Becco, kijk op: Bergwijzer.nl/magazine/2017-2


Wandelreizen ZuiDERHuiS wandelreizen organiseert wereldwijd wandelreizen in groep en individueel, van lichte wandelvakanties tot sportieve hooggebergtetochten.

Blaren? Drukplekken? Blaren? Drukplekken? WandelWol WandelWol en weeren verder! weer verder!

Kortedagsteeg 13-15, 9000 Gent - tel 09/233 50 00 Melkmarkt 23, 2000 Antwerpen - tel 03/285 99 90 wandelreizen@zuiderhuis.be zuiderhuis.be/wandelreizen

Meer informatie of bestellen: www.wandelwol.nl

MEER BERGEN MAGAZINE?

Word abonnee!

OOK LEUK ALS CADEAU!

1 JAAR VAN € 29,50 VOOR

€ 22,50 + 3 cadeaus!

Gratis klimles!

www.mountain-network.nl

€15,korting!

www.taurusoutdoor.nl

www.wandelwol.nl

WWW.BERGWIJZER.NL/ABONNEMENT


ALPENSTEDEN

TURIJN Wieg van het Italiaanse

alpinisme

De voormalige hoofdstad van Italië is vooral bekend van Fiat en de voetbalclub Juventus. Minder bekend is dat Turijn aan de wieg heeft gestaan van het Italiaanse alpinisme. Robert Weijdert dwaalt met zijn zoon door de fascinerende Noord-Italiaanse stad, die nog steeds niet door het massatoerisme is ontdekt. TEKST  ROBERT WEIJDERT

I

n het weekend is het op het water van de Po en de begroeide oevers een drukte van belang: roeiers, kanoërs en honderden hardlopers die in strak tempo hun rondjes afwerken. Wandelend langs de rivier komt ineens aan de overzijde de heuvel in zicht met de Chiesa della Madre de Dio. Naast de kerk staat het eerste alpiene museum: het Museo Duca degle Abruzzi, opgericht in 1873. In het gebouw is ook de nationale bibliotheek van de Italiaanse Alpenclub (CAI) ondergebracht met 24.000 boeken, tijdschriften, brochures en zeldzame exemplaren uit de vijftiende en zestiende eeuw. Vanaf het terras voor de kerk is het uitzicht fenomenaal: de stad ligt aan onze voeten, gedomineerd door de bizarre toren van het 167 meter hoge Mole Antonelliana. Op mooie dagen zijn in de verte de bergen

58  BERGEN magazine

zichtbaar die de Piëmont begrenzen in het dal van Susa en Lanzo. Turijn was voor de eenwording van Italië de hoofdstad van het hertogdom Savoie, dat zich tot ver in Frankrijk uitstrekte. Niet lang daarna legde in 1863 Quintino Sella samen met enkele vrienden het fundament voor de CAI. Had de vereniging in het openingsjaar tachtig leden, in 2015 was dat uitgegroeid tot 300.000. Veel meer dan de elitaire Engelse Alpine Club – opgericht in 1857 – was het vanaf het begin een vereniging van het volk, met honderden sezioni verspreid over het land. Hier, waar de lucht van de zuidelijke Alpendalen voelbaar is, begrijp je ineens waarom Turijn in de alpiene geschiedenis zo’n belangrijke rol heeft gespeeld. Waarom Michel Paccard, nadat hij aan de Accademia delle Scienze in Turijn zijn studie medicij-

nen had afgerond, terugging naar zijn geboortedorp om in 1786 met Balmat de Mont Blanc te beklimmen, waarom in deze stad belangrijke alpinisten woonden, zoals Giusto Gervasutti en Gabriele Boccalatte, en waarom hier het startsein werd gegeven voor het finest hour van het Italiaanse klimmen: de eerste beklimming van de K2 in 1954.

Museum Het museum is klein en overzichtelijk. Wat opvalt is het grote aantal schilderijen, sommige van Nachtwacht-formaat. We dwalen door de zalen waar veel aandacht is gegeven aan de ontwikkeling van de klimtechniek en de bouw van hutten en bivacco’s, zo kenmerkend voor de Italiaanse Alpen. Er staan tentjes die op verschillende Himalaya-expedities werden gebruikt, met die


van Reinhold Messner als pronkstuk. Op een van de beeldschermen is de trailer te zien van de prijsbekroonde documentaire Niní e Gabriele – Storia d’amore e di montagne. Daarin komt de zoon van Gabriele Boccalatte en Niní Pietrasanta aan het woord, die in liefdevolle woorden vertelt over zijn ouders die voor zijn geboorte zware beklimmingen uitvoerden, zoals de derde beklimming van de zuidgraat van de Aiguille Noire en diverse pogingen ondernamen in de westwand van dezelfde berg. Boccalatte is bekend van de met zijn naam gesierde pijler op de Mont Blanc du Tacul en vooral van de zuidwest op de Punta Gugliermina, een lijn van ongekende sierlijkheid die nog steeds beschouwd wordt als een van de mooiste zware klimroutes in het gebied. Het interessante van de documentaire is dat er bewegende beelden uit die tijd bij zijn, gemaakt met de kleine filmcamera van Niní. Zeldzame, onverwachte beelden. Zo zien we Boccalatte, pianist van professie en fijngevoelig mens, met de overrompelende behendigheid van zijn klimmen. Samen met Gervasutti was hij degene die in de jaren dertig de zesde graad in het Mont Blancgebied invoerde. Het ontroerendst zijn hij en zijn vrouw samen, intens gelukkig, sigaret elegant in de hand, op weer een hoge Alpentop.

Boekhandel We krijgen het advies om langs de boekhandel La Montagna in de Via Sacchi te lopen. Daarvoor moeten we dwars door de stad. Aan de andere kant van de brug lopen we een van de slagaders van de stad in. Het is zaterdag en een drukte van belang in de overdekte, in strakke hoeken gebouwde

winkelstraten met zijn restaurants, terrassen en vele boekenstalletjes. De pleinen voor de barokke palazzi zijn groot genoeg om veel zonlicht op te vangen. Het is het Italiaanse gevoel voor schoonheid dat zich overal openbaart: de luxe winkels, de kleding, de uniformen van de carabinieri, en het eten natuurlijk. We drinken koffie op een van de terrassen waar opvallend weinig buitenlandse conversatie te horen is. We zijn op de grens van zomer en herfst, nog steeds is het warm en spat het zonlicht van de daken. Het geeft ons het prettige, lichte gevoel dat zo hoort bij dit land. Langs het CentraalStation, het Porta Nuova, slenteren we naar de boekwinkel. Binnen kom ik ogen te kort. Opvallend is de grote verzameling boeken met historische, culturele of kunstzinnige onderwerpen. De boekhandelaar helpt me bij het zoeken naar de juiste boeken over de stad. Ze wijst me op een nieuwe uitgave met de geschiedenis van berghutten in het Valle d’Aosta, een gebied waar de sectie Turijn door de nabijheid altijd zeer actief is geweest en die ook bij ons bekend zijn, zoals Rifugio Torino en Rifugio Gonella in het Mont Blanc-gebied, Rifugio Emanuele II in het Gran Paradiso en Arjen Bakermans Bivacco Chentre Bionaz in het Valpelline. Aan het einde van de middag lopen we naar de rand van het centrum, waar de oude Fiat-fabrieken liggen. Een ervan is nu het Lingotto Techhotel, in grootse stijl verbouwd door Renzo Piano. “Altijd al in een designhotel willen slapen”, zegt mijn zoon Derk. “Jammer dat het maar voor een paar dagen is, we zouden hier een week moeten blijven.”  n

BERGWIJZER VERVOER

Turijn is een stad met bijna een miljoen inwoners en een eigen vliegveld. Er zijn regelmatig vluchten vanaf Schiphol en Eindhoven. Er is een goede busverbinding met de stad, zie: www.aeroportoditorino.it/en Met de auto reis je het beste via Bazel, Lausan­ne, de Grote Sint-Bernhardtunnel/-pas en Aosta. SLAPEN

Turijn heeft een groot aantal redelijk geprijsde hotels. Wij sliepen in NH Lingotto Tech (www.nh-hotels.nl/hotel/nh-torino-lingottotech), zeer aan te bevelen. ONZE TIPS

• Museo Nazionale della Montagna ‘Duca degli Abruzzi’ (www.museomontagna.org). • Boekhandel La Montagna – Via Sacchi, 28 bis. KAART

Torino – Pianta della città, Touring Editore, 1:15.000, ISBN 9788836562374. Watervaste stadsplattegrond. LEESTIP

I piú bei sentieri segnalati della provincia torino, Furio Chiaretta, Blu Edizioni, 2014. Voor wie de omgeving van Turijn wil verkennen in de dalen van Chisone, Sangone en Susa. MEER WETEN?

www.turismotorino.org – meertalige site van het toeristenbureau. Het bureau ligt tegenover het Centraal Station (Porta Nuova).

Dichtbij de stad zijn de uitlopers van de Alpen zichtbaar. Foto: Wikimedia Commons/Bertu Ý

Ù Kenmerkend zijn de gezellige overdekte winkelstraten. Foto: Robert Weijdert Ú Niní Pietrasanta tijdens een van haar zware beklimmingen. Beeld uit de aan­ kondiging van de documentaire Niní e Gabriele – Storia d’amore e di mon­ tagne.

BERGEN magazine  59


BOEKENBERG

Met medewerking van reisboekhandel de Noorderzon, Arnhem  www.denoorderzon.nl

UITRUSTEN OP DE TOP

“W

enn die Abendkühle den Dunst abgetrocknet hat, die Luft wieder klar geworden ist und die Aussicht

scheinbar unendlich ist.” Een zeer prozaïsche omschrijving – maar zeg nou zelf, dit zijn toch de momenten bij de berghut waar je graag aan terugdenkt? Na een lange vermoeiende tocht op een schitterende plek aankomen? Met een koud biertje voor je neus genieten van het prachtige berglandschap om je heen, de weg zien waar je zonet omhoog geploeterd bent? Die ene onvergetelijke zonondergang? Of de zonsopkomst toen iedereen nog sliep en jij dit spektakel helemaal voor je alleen had? Als je hier niet genoeg van kunt krijgen, dan is deze gids een uitstekende inspiratiebron voor tochten naar berghutten op uitzonderlijke locaties. Gipfelhütten dus. Het boek nodigt uit tot een- of tweedaagse tochten in de Oost-Alpen naar berghutten gelegen op een top of met minstens een topuitzicht. De selectie van vijftig tophutten is gemaakt door een ervaren bergwandelgids en een bergsportfotograaf. Dit resulteert

NA DE ZONDVLOED

E

in een zeer geslaagde fotomix van gesuggereerde wandelingen én praktische informatie. De tochten worden omschreven in een handig stramien: eerst informatie waarom deze hut het boek gehaald heeft, dan compacte, praktische gegevens over de tocht en de hut. Hier-

en dame in niqab wandelt voorbij een reclame-

op volgt een uitgebreide routebeschrijving met overzichtskaart, hoogteprofiel en wandel-

paneel waarop een man in lederhosen een

tijden. In de omslag staat een overzichtstabel van alle tochten met de essentiële gegevens

plaatselijk wildpark aanprijst. Treinreizigers kijken

en een locatiekaart, zodat je je wandeldoel zorgvuldig kunt uitkiezen. Via de internetpagina

verveeld naar het voorbijglijdende berglandschap.

van de uitgever kunnen de gps-gegevens gedownload worden.

Aan de voet van een grauwe stuwdam zit een

Houd je van bergwandelen vanuit een vaste standplaats, dan is deze gids een uitstekende

vrouw op een vouwstoeltje dromerig voor zich uit

inspiratiebron voor liefhebbers van alle niveaus. Want in de gids staat natuurlijk ook aange-

te staren. In de verbeelding van de Belgische

geven wat de zwaarte van een tocht is. Zo weet je al van te voren of je geplande tweedaag-

Magnumfotograaf Carl De Keyzer zijn al deze men-

se “für Geübte ein Genuss, für Gelegenheitswanderer eher knieschnacklerverdächtig”

sen gevlucht voor het stijgende zeewater. Alleen

wordt. (Kerstin Thederan)

hoog in de bergen zijn ze nog veilig. De Keyzer exploreerde het thema van de opwarming van de aarde eerder al in Before the flood uit

Gipfelhütten Ostalpen – 50 Ein- und Zweitagestouren Evamaria & Primus Wecker, Bergverlag Rother, ISBN 9783763331543, € 24,99

2012: voor dat werk bracht hij de Europese kusten in beeld vóór ze door het water overspoeld werden. In Higher Ground heeft de ramp zich voltrokken. De Alpen en de Pyreneeën zijn het decor. De Keyzer brengt de wachtrijen bij een kabelbaan voor de lens en de mensenmassa’s bij een bergmeer. Hij

ESKIMOLAND ALS PAPERBACK

N

iko Tinbergen (1907-1988) was een

nu opnieuw uitge-

Nederlandse bioloog, die zich met

bracht als paper-

name bezighield met het gedrag van die-

back. Dit tweehon-

het landschap turen, maar ook een gigantische

ren. Voor die tijd een heel opmerkelijke

derd pagina’s tel-

eetzaal vol gedekte tafels waar niemand aan zit.

richting. Hij wordt daarom ook wel als een

lende boek is wel-

Beelden van ongerepte landschappen vind je in het

van de grondleggers van de gedragsleer

iswaar in een mo-

boek niet. Er is veel glas, beton en metaal te zien in

gezien. Naast bioloog was hij ook een zeer

derner jasje gesto-

de foto’s van De Keyzer. De sporen van de mensen

ervaren fotograaf.

ken, de zwart-wit

zijn overal zichtbaar: containers, skiliften, futuristi-

Kort na zijn huwelijk met Lies Rutten ver-

foto’s zijn geble-

sche gebouwen, altijd met de ruwe bergen op de

trekt het paar in juli 1932 naar Oost-Groen-

ven. Voor liefheb-

achtergrond. Waar de foto’s genomen zijn, doet er

land. Ze nemen deel aan een Nederlandse

bers van natuur,

niet toe. Onderschriften ontbreken. Maar er hoort

expeditie in het kader van het Internatio-

cultuur en poolge-

wel een kortverhaal (zowel in het Engels als in het

nale Pooljaar (1932-1933). Ze verblijven

bieden is de paperback een ware must. On-

Frans) bij de fotoreeks: Ararat, van Philippe Clau-

anderhalf jaar in de eskimogemeenschap

herbergzame landschappen, barre winters

del, het bevreemdende relaas van de in de bergen

van Taiilaq, waar Tinbergen het gedrag van

en de unieke leefwereld van de Inuit pas-

gestrande klimaatvluchtelingen. Na het lezen kijk

arctische vogels bestudeert. De jonge Tin-

seren de revue. De paperback behoort tot

je met andere ogen naar de beelden.

bergens leerden de taal, gingen mee op

de Navicula Reeks. Dit zijn boeken waarin

Higher Ground is een intrigerend fotoboek. Zo een

zeehondenjacht per kajak en maakten zelf

wetenschappelijk onderzoek is verbonden

waar je in blijft bladeren en telkens weer nieuwe

hun gereedschappen en kleding.

met exotische gebieden. Zo ook Eskimo-

dingen ontdekt. (Ignace Fermont)

Gedurende de poolexpeditie hield Tinber-

land, ver weg van Nederland.

gen een dagboek bij, die hij na zijn terug-

(Astrid van Amerongen)

fotografeert koppels die van achter het raam naar

Higher Ground Carl De Keyzer & Philippe Claudel, Lannoo, ISBN 9789401437721, € 60,–

60  BERGEN magazine

keer in Nederland in 1934 publiceerde onder de naam Eskimoland. Uitgeverij Van Oorschot heeft Eskimoland

Eskimoland Niko Tinbergen, Uitgeverij Van Oorschot, ISBN 9789028261976, € 19,99


EVEN TERUG

UIT DE WILDERNIS

Deadlines, hypotheekzorgen, e-mails en andere stressverwekkers: wie droomt er nooit van om zijn drukke bestaan te ruilen voor een leven in de wildernis? De Nederlandse Miriam Lancewood (33) bracht haar droom tot werkelijkheid. In haar fascinerende boek Leven in de wildernis beschrijft de voormalige gymlerares hoe ze met haar man Peter de afgelopen zes jaar heeft doorgebracht in de ongerepte natuur van Nieuw-Zeeland. Bergen Magazine sprak met haar toen ze onlangs even terug in Nederland was.

N

atuurlijk was het eerst flink wennen. “Soms was ik op mijn gemak, dan weer rusteloos”, herinnert Miriam zich. “Ik miste mijn familie, muziek en e-mail. En ik verveelde me. In mijn hoofd was het een chaos vergeleken met de stilte van de natuur. Ik moest gewoon af kicken.” In 2015 begonnen ze aan de Te Araroa Trail, een drieduizend kilometer lange tocht door Nieuw-Zeeland. Ze leefden van bonen, zelfgebakken brood en wat de natuur verder bood: vruchten, bessen en het vlees van eigenhandig met pijl en boog geschoten hazen, geiten en buidelratten. Ze sliepen in een klein tentje. Het verblijf in de wildernis heeft Miriam goed gedaan: “Ik ben sterker geworden en heb meer energie gekregen. Dat komt doordat we met het ritme van de natuur meebewegen. We gaan bijvoorbeeld slapen als het donker wordt, we eten wanneer we honger hebben. Een horloge hebben we niet nodig.”

Navelstreng De navelstreng met de bewoonde wereld hebben Miriam en Peter evenwel nooit doorgesneden. Af en toe bezochten ze winkels om hun voorraden aan te vullen. Als ze dan toch in de ‘beschaving’ waren checkten ze in internetcafés hun e-mail en verdienden geld met optredens als straatmuzikant. Geld was ook reden voor Miriam in te gaan op het verzoek van een uitgever om over deze ervaring een boek te schrijven: “Het is handig om mijn spaarpot te spekken. Ik heb niet veel geld nodig, maar het is wel fijn iets achter de hand te hebben.” Ze heeft het boek geschreven in een hutje, 100 kilometer van de dichtstbijzijnde winkel. “Op weg naar de bewoonde wereld kreeg ik een lift van een boerin. Toen ik haar vertelde dat ik een plek zocht om dit boek te schrijven, bood ze mij een hutje aan vlak bij haar boerderij. Ik heb het geschreven op een geleende, oude laptop.

In de wildernis kan ik niet schrijven omdat we geen communicatieapparatuur bij ons hebben. Zelfs geen fototoestel.” Na het weekje Nederland verlangt Miriam alweer naar het volgende avontuur. “Misschien gaan we nu wel naar Oost-Europa of Australië. Dat wordt met de wilde dieren in de wildernis daar weer een nieuwe ervaring. Vast staat dat we de wildernis weer opzoeken.” Leven in de wildernis een prettig lezend boek. Op de achtergrond speelt wel steeds het besef dat de twee hoofdrolspelers niet zonder de bewoonde wereld kunnen. Dat doet naar mijn gevoel af breuk aan hun heroïek. (Anne Geert Bosma)

Mijn Leven in de wildernis Miriam Lancewood, Kosmos Uitgevers, ISBN 9789021564098, € 19,99

JE KUNT NOG MEE NAAR HET WILDE WESTEN! Er zijn nog slechts 2 plaatsen beschikbaar

ruïnes, wandel boven op een tafelberg

op deze schitterende wandelreis naar de

boven Monument Valley en vergaap je aan

nationale parken van Amerika’s Southwest!

het verbazingwekkende Antelope Canyon.

Loop met hoofdredacteur Jonathan Vandevoorde samen door de

De apotheose van deze 16-daagse reis is een afdaling in de Grand Canyon!

ondiepe rivier van de Zion Narrows, laat je betoveren door de bizarre formaties van Bryce Canyon, sta onder de grootste rotsbogen ter wereld, verken duizend jaar oude indianen­

Natuurwonderen van het Wilde Westen Datum: 29 september – 14 oktober 2017 Prijs: € 2095 + vlucht Snel! Aanmelden kan nog tot en met 22 juni op Bergwijzer.nl/lezersreizen

BERGEN magazine  61


Y Y MA MA

SALT

17 IT IT H YH Y OU OU

20

TH E E W TH FORE ST B W E FO E REST B ENDA s a lt A G ENDA s a lt A G

ENDA SALT AG

The network for trail seekers and happy dreamers

vanaf € 35 per jaar sluit je aan en krijg je: 4 x per jaar een vuistdik (148 pag.) Salt magazine thuisgestuurd 1 x per jaar een Salt Special en jaarlijks de Salt zakagenda gratis toegang bij de Salt seizoensduiken (4 x per jaar) Minimaal 10% korting in de Salt shop

Aanmelden doe je op GetSalt.com of bestel nu de nieuwste editie op GetSalt.com/shop en krijg de agenda (t.w.v. €8,50) er gratis bij


Chablaismassief

ANDERS BEKEKEN

loofbos?

Wat leeft er in een

Op en tussen de blaadjes van een loofbos leeft van alles. Heb je wel eens gehoord van een eikenbladroller of een hazelnootboorder? In het Forêt de Mélan in de Franse Vallée du Giffre bijvoorbeeld barst het van de beestjes. En sommige hebben wel hele bijzondere specialismen. TEKST  SIMONE VAN VELZEN FOTO’S  SIMONE VAN VELZEN & SAXIFRAGA FOUNDATION

De gaai is een luidruchtige bosvogel met prachtige lichtblauwe veren op zijn vleugels. Foto: Saxifraga-Piet Munsterman

BERGEN magazine  63


ANDERS BEKEKEN

Chablaismassief

Beuk. Foto: Saxifraga/Marijke Verhagen

 Bosvleermuis. In het Forêt de Mélan leeft een broed­ kolonie van deze bijzondere nachtactieve bosbewoners. ­ Foto: Saxifraga-Jeroen Willemsen

In een loofbos barst het van de kleine bladverbruikers, zoals deze rups. Foto: SvV

B

ij de eerste boom is het direct raak: op een dun twijgje kruipt een geelzwarte rups met witte borstelharen traag richting een frisgroen beukenblaadje. Enkele takjes verderop zit een slak op een half aangevreten blad. Ik ben op zoek naar kleine bladverbruikers in het beukenbos van het Forêt de Mélan en dat blijkt makkelijker dan gedacht. Het lijkt wel alsof er uit ieder blaadje een hap is genomen. En dat is ook niet zo vreemd als je bedenkt dat een heel leger aan ongewervelden (denk aan slakken, snuitkevers, vlinderrupsen en andere insecten) zich voedt met de bladeren in het bos. Vooral in de lente, wanneer het loof vers en het voedzaamst is, volgt er een ware insectenexplosie.

Kraamkamer Voor veel insecten is al dat groen niet alleen een voedselbron, maar ook een kraamkamer. Vlinders leggen hun eitjes bijvoorbeeld open en bloot op blaadjes, knoppen of boombast. Bladrolkevers (familie Attelabidae), ook wel bekend als sigarenmakers, doen dat anders; die rollen hun eitjes in voor de larven eetbare bladeren. Elke bladrolkeversoort

64  BERGEN magazine

heeft zo zijn eigen favoriete blaadje. Zo rolt de hazelaarbladrolkever (Apoderus coryli) haar eitje het liefst in een blaadje van een hazelaar en een eikenbladrolkever (Attelabus nitens) verpakt haar eitjes graag in – je raadt het al – een eikenblaadje. Het duurt niet lang voordat ik op een lage hazelaar enkele opgerolde blaadjes vind. Ook zie ik verschillende gallen. Eéntje ligt als een grote gele druppel midden op een beukenblaadje en even verderop zie ik een heleboel rode stippen verspreid over een blad. Deze woekeringen dienen als woning en voorraadkamer voor larven van een galverwekker, zoals galwesp, galmijt, galmug, galvlieg en vele andere. Er zijn zoveel soorten galverwekkers, dat het er te veel zijn om hier allemaal op te noemen. Toch kan een kenner aan de specifieke vorm en kleur van een gal precies zien welke insectensoort deze heeft gemaakt.

Broedparasiet “KOE-koek KOE-koek”, klinkt het plotseling. Het kan niet missen: er is een koekoek (Cuculus canorus) in de buurt. Deze luidruchtige vogel – die je vaker hoort dan ziet – voedt zich met grote insecten,

want op al die ongewervelden in het bos komen natuurlijk een heleboel soorten vogels af. Tjiftjafs, winterkoninkjes, boomklevers, boomkruipers, gaaien en vele andere soorten pikken kleine diertjes van bladeren en takjes en uit barsten en scheuren in boomschors vandaan. Er zijn ook bosvogels, zoals merels, zanglijsters en roodborstjes, die op de grond het bladstrooisel lostrekken in hun zoektocht naar insecten, pissebedden en duizendpoten. Op hun beurt dienen al die vogelsoorten natuurlijk weer als voedsel voor roofvogels en uilen. En de koekoek kan mooi broedparasiet spelen, want het koekoeksvrouwtje broedt nooit zelf haar eieren uit. In verschillende nesten van andere vogels legt ze één ei. Daarvoor kiest ze altijd een nest uit van de soort waardoor ze zelf als jong is gevoed. Zo specialiseert elk koekoeksvrouwtje zich in een specifieke vogelsoort, waarbij ze de kleur en tekening van het ei van de gastouder nauwkeurig nabootst. Zodra het koekoeksei uitkomt, laat de jonge vogel zich voeren door zijn gastouder. Soms duwt hij de eieren of jongen van zijn verzorgers het nest uit.


De bodem in een beukenbos ligt bezaaid met beukennootjes, een belangrijke voedselbron voor onder andere wilde zwijnen. Foto: SvV

 Het alpenviooltje houdt van (half)schaduw en relatief weinig water, waardoor het prima kan gedijen in het beukenbos. Foto: Saxifraga/Jan van der Straaten

Wilde zwijnen wroeten met hun lange snuit naar eetbare zaken in de bosbodem, van wormen tot wortels. Foto: Saxifraga/Rudmer Zwerver

Een bos van laagjes Terwijl het gekoekoek non-stop doorgaat, daal ik door het beukenbos af. Opvallend is dat er weinig tot geen ondergroei is en dat de vegetatie hoofdzakelijk uit beuken bestaat. Dat heeft onder andere te maken met het dichte bladerdak van een beukenbos dat weinig licht en water doorlaat, waardoor andere soorten weinig kans krijgen om zich te vestigen. Toch groeit er in dit deel van het Forêt de Mélan een bijzonder bergplantje, namelijk Cyclamen purpurascens, soms (misleidend) alpenviooltje genoemd. Deze zeldzame cyclaam met groenwitgetekende bladeren en karakteristieke paarsachtig rode bloemetjes houdt van (half)schaduw en relatief weinig water, daarom kan hij prima gedijen in het relatief donkere beukenbos. In de vallei, op de oevers van de Giffre, wandel ik ineens door een heel ander type loofbos. In dit lagergelegen bosperceel groeit een enorme variatie aan loof bomen en loofstruiken; witte elzen, gewone essen, berken, hazelaars en vele andere soorten wisselen elkaar af. Ook staan er hier en daar wat fijnsparren. Ik kan nu ook goed zien dat een

loof bos uit ‘laagjes’ bestaat. Helemaal bovenaan is het kronendak, gevolgd door de onderetage van kleinere bomen. Dan de struiklaag met struiken als vlier, hulst en hazelaar. De op een na onderste etage is de kruidlaag met varens en schaduwtolerante bloemplanten als de blauwe bosbes (Vaccinium myrtillus) en de onderste laag bestaat uit mossen en korstmossen.

Hazelnootboorder Vanwege de vele hazelaars in de struiklaag ligt het wandelpad bezaaid met hazelnoten. Als ik er een paar opraap, zie ik dat sommige een klein gaatje hebben: het bewijs dat niet alleen een opgerold blaadje, maar ook een harde vrucht, een beschermend plekje kunnen bieden aan een eitje. Het is het werk van een hazelnootboorder (Curculio Nucum) die een klein gaatje in een onrijpe hazelnoot boort om er haar eitjes in te leggen. Als een eitje uitkomt, voedt de larve zich met de kern van de noot. Zodra de vrucht in de herfst op de grond valt, boort de larve zich een weg naar buiten. Er bestaat trouwens ook een eikelboorder (Curculio villosus), die boort gaatjes in – het kan niet missen - eikels.

De harde noten dienen ook als voedsel voor kleine zoogdieren als hazelmuizen en eekhoorns, maar wilde zwijnen (Sus scrofa) zijn er ook dol op. Naast het wandelpad heb ik al verschillende plekken met omgewoelde aarde gezien. Daar hebben de varkens met hun schopvormige snuit naar eetbare zaken gewroet. Zo vinden ze niet alleen hazelnoten, eikels, beukennootjes en andere noten, maar ook wortels, zwammen en zelfs kleine dieren die zich in de aarde of tussen het dode blad verschuilen, want zelfs wilde zwijnen pikken een graantje mee van de overvloed aan ongewervelden in het bos.

Jagers in de nacht Ook in de nacht wordt er op de ongelooflijke hoeveelheid kleine diertjes gejaagd. In het donker komen bodembewoners als alpenlandsalamanders (Salamandra atra) en vuursalamanders (Salamandra salamandra) tevoorschijn om te jagen op kleine ongewervelden die in de strooisellaag zitten. Overdag zitten deze amfibieën verstopt op vochtige plekjes tussen bladeren en mos, onder stenen of omgevallen boomstammen. BERGEN magazine  65


ANDERS BEKEKEN

Chablaismassief

Deze rijpe hazelnoot is op de grond gevallen, waarna een larve van een hazelnootboorder zich een weg naar buiten heeft geboord. Foto: SvV 

Boomklevers zijn behendige vogeltjes die op en neer langs een boomstam kunnen klimmen. Foto: Saxifraga/Ab H. Baas 

 De roep van een koekoek is uit duizenden te herkennen. De vogel zelf is overwegend grijs. Foto: Saxifraga/Mark Zekhuis

De blauwe bosbes is een typisch ‘bosplantje’. Geliefd omdat ze zo heerlijk smaken, bijvoorbeeld als jam of in een tarte aux myrtilles. Foto: Saxifraga/Willem van Kruijsbergen 

Een andere nachtactieve jager is de bosvleermuis (Nyctalus leisleri). Ook zij leven van de insecten in het bos. In het Forêt de Mélan leeft zelfs een hele kraamkolonie van dit bijzondere zoogdier. Nu, op klaarlichte dag, zal ik er geen enkele te zien krijgen, want overdag schuilen ze graag in boomholtes.

Zonnige bosrand Ter afsluiting ga ik nog even op de rand van het bos op onderzoek uit, want de bosrand is een fantastische plek om dieren en planten te vinden. Door de beschutting van de bomen in combinatie met zonlicht dat ongestoord op de grond kan vallen, komt juist hier een grote verscheidenheid aan planten- en diersoorten voor. Zo broeden de meeste vogels bijvoorbeeld liever niet midden in het bos, maar aan de rand. En ook voor aspisadders (Vipera aspis) en hazelwormen (Anguis fragilis) moet je hier zijn, maar erg hard mijn best om ze te vinden, doe ik niet. Als ik even in het zachte mos ga liggen, met het warme zonnetje op mijn gezicht, luister ik naar het zachte geritsel van de blaadjes in de wind. Langzaam vallen mijn ogen dicht. Dit is een fantastisch plekje voor een dutje…  n

66  BERGEN magazine

BERGWIJZER Het is prachtig wandelen in het Forêt de Mélan nabij Taninges in de Vallée du Giffre. Er zijn twee van elkaar gescheiden bospercelen die qua karakter enorm van elkaar verschillen. Het eerste perceel is een beukenbos op de helling van de Pointe de Marcelly (1999 m). Wandelen is er steil en met prachtige panorama’s vanaf de top. Het lagergelegen tweede perceel ligt op vlakker terrein, naast de rivier de Giffre op circa 625 meter hoogte. Hier voert het wandelpad door een diverse verzameling van loofbomen en loofstruiken. KAART

• IGN 3429ET Bonneville Cluses Le Faucigny, 1:25.000 LEESTIPS

• La vie de la montagne, B. Fischesser, Editions de la Martinière, ISBN 9782732440033. Hét natuurgeschiedenisboek over de Franse Alpen, maar ook met aandacht voor bergen wereldwijd. • Guide des oiseaux des Alpes, G. Schmitt, Editions Sudouest, ISBN 9782879019529. Met uitgebreide beschrijving en kleurenfoto’s van 83 vogelsoorten die in de Alpen voorkomen. WAT LEEFT ER IN...?

In de serie Wat leeft er in…? deelt Simone van Velzen haar kennis en enthousiasme over de bijzondere natuur die je in de bergen op je pad tegenkomt. Simone studeerde wildlife management aan het Van Hall Instituut in Leeuwarden en woont nu in Chamonix-Mont-Blanc waar ze haar passie voor natuur en buitensport naar hartenlust kan combineren.


VOLGEND NUMMER

EN OOK NOG

IN HOGER SFEREN

Entlebuch (CH)

Ruig en lieflijk tegelijk

Tochten in het hooggebergte Door de Ötztaler Alpen Zuid-Tirol: het stille Antholztal De Adlerweg in de Hohe Tauern

Poolse Hoge Tatra

Bergwandelen anders Mölltal (A)

Gijs Hardeman

U

W

G-100

IE N

THEMA

0®AIR

Met een peuter in een Heidi-hut

Het volgende nummer van BERGEN MAGAZINE verschijnt op 9 juni Bert Vonk

MIS HET NIET en word snel lid! www.bergwijzer.nl

ONZE PARTNERS

www.fjallraven.nl

Maak je klaar voor een lange hete zomer

www.deuter.nl

www.berghaus.com

www.sigg.nl

www.rab.equipment/ww

www.hanwag.nl

www.ortlieb.nl

www.lowealpine.com/ww

www.vaude.com/nl-NL

Next stop nature

een halve eeuw nadat de oprichter van Fjällräven, Åke Nordin, de klassieke outdoorstof g-1000 heeft ontworpen, is het duurzame materiaal nog steeds één van de basisstoffen van de producten van Fjällräven. Het heeft zijn veelzijdigheid en sterkte in zware omstandigheden keer op keer bewezen en beschermt de drager tegen wind, water en UV-stralen, terwijl het altijd uitstekend blijft ventileren. Maar behoeften veranderen afhankelijk van de omgeving en situatie, en daarom zijn er nieuwe versies van de oorspronkelijke stof ontwikkeld. De nieuwste toevoeging aan de collectie g-1000 is g-1000 Air:

een stof met een losser weefsel, gemaakt van gerecycled polyester en biologisch katoen. De stof is ontwikkeld voor warmere omstandigheden en is aangepast voor gebruik in tropische klimaten, maar tevens geschikt voor Europese landen als het warm is. g-1000 Air is gemaakt voor situaties waarin het belangrijker is om warmte en vocht af te voeren dan kou en regen buiten te houden. Het is een lichtere en luchtigere stof die, in tegenstelling tot de originele stof, niet behandeld is met Greenland Wax, waardoor het bijzonder ventilerend is. Het losse weefsel maakt het zacht en

comfortabel om te dragen, zelfs als het nat wordt. Er is zowel getest in tropische en subtropische omstandigheden als in de warmte van de Scandinavische zomer met zijn wisselvallige weer. Het materiaal heeft bewezen dat het tijdens het wandelen in wisselende weersomstandigheden ongelooflijk snel droogt. Dat is een geweldig voordeel.

www.mountain-network.nl

www.olightworld.net

www.taurusoutdoor.nl

www.rodehaan.it/nl

www.myswitzerland.com

MÉÉR VOOR BERGWANDELAARS WWW.BERGWIJZER.NL Geen winactie meer missen? Ú www.bergwijzer.nl/nieuwsbrief

Alles over schoenen, rugzakken, etc? Ú www.bergwijzer.nl/uitrusting

www.fjallraven.nl

www.haglofs.com

Bergen Magazine cadeau geven? Ú www.bergwijzer.nl/abonnement

Vakantietips?

Ú www.bergwijzer.nl/vakantietips

De leukste berghotels?

Ú www.bergwijzer.nl/accomodaties

De mooiste wandelroutes?

Ú www.bergwijzer.nl/wandelroutes


FOTOWEDSTRIJD • BEKLIMMING VAN DE BIETSCHHORN • NIEUWE ZOMERSPULLEN BERGEN magazine

inspiratie voor bergwandelaars

magazine

Jaargang 11  Nr 2  april 2017  € 6,– 2017 - 2

Oplaadbaar

Output

Max

Throw

Output

Max

Throw

500

20

66

600

6

72

LUMEN

DAGEN

METER

LUMEN

DAGEN

METER

SLIM: ZAKLAMP EN HOOFDLAMP IN ÉÉN De Olight H1 en H1R Nova is een ideale lamp voor buitensporters die in het donker willen doorgaan. Het is een multifunctionele zaklamp en hoofdlamp in één. De eerste in de markt.

180° DRAAIBAAR De hoofdlamp is bevestigd in een schokdempende siliconenhouder en draag je in een comfortabele hoofdband. Je kunt de bundel hoger of lager laten schijnen door de lamp in de houder naar boven of beneden te draaien. In geval van nood kun je morse-signalen uitzenden met de SOS mode. Door de lamp uit de houder te halen heb een compacte zaklamp ter grote van een pink. Met de meegeleverde riemclip kun je het lampje aan je kleding bevestigen. De onderzijde is magnetisch zodat het ook op een metalen oppervlak geklikt kan worden. Multifunctioneel dus en daarom je beste partner in het donker.

EXPERIENCE INNOVATION AT IT’S FINEST www.olightworld.net

Oostenrijkse EXTRA CATALONIË WANDEL SPECIAL

Almen

Orobische Alpen

Italië’s best bewaarde geheim

Eetbare bergplanten Pluk jezelf gezond!

EN OOK NOG

Alpenstad Turijn Wat leeft er in een bergbos?

AP

H1R NOVA

PONGAU  KITZBÜHELER ALPEN  PORTES DU SOLEIL  BERGAMASKER ALPEN  BERNER ALPEN  TURIJN

H1 NOVA

EINDELOZE TREKTOCHTEN OVER

Bergen 02 2017  
Bergen 02 2017  
Advertisement