Page 1

tijdschrift voor werk, inkomen en zorg nummer 11, november 2010, jaargang 72

sociaalbestek

Een baan komt niet vanzelf S i l zekerheid: Sociale k h id we d doen h het anders d Hulp H l van de d kerk k k en moskee bij armoede Een zakelijke blik op het sociale domein In welke gemeenten zijn welvaartsverschillen het grootst? De menselijke maat voorop Is er een Europees sociaal model? TSB_11_10.indd Cover1

10/14/2010 9:33:08 PM


TSB_11_10.indd Cover2

10/14/2010 9:33:12 PM


Inhoud

2

Redactioneel

We doen het anders Ray Geerling

6

Geef je wel of geef je niet?

Een geschikte baan komt niet vanzelf Kees van Uitert, Paul van Kruining en Wim Schouten

Mijn eerste baan was in de schuldhulpverlening. Daar heb je elke dag mensen in je spreekkamer die van weinig geld moeten rondko-

10

Hulp van de kerk en moskee bij armoede

men. Na jarenlang als student elk dubbeltje omgedraaid te hebben,

Hub Crijns en Carla van der Vlist

voelde ik me met mijn eerste salaris best rijk. Dus toen ik bij de supermarkt aangesproken werd door een man die mijn boodschap-

14

Een zakelijke blik op het sociale domein

penkar terug wilde brengen (en de gulden wilde houden om brood

Rogier den Uyl en Ferdinand Oort

te kopen) vond ik dat prima. Fijn als ik hem daar mee kon helpen en ik kon die gulden best missen.

18

In welke gemeenten zijn de verschillen het

Ik schrok enorm toen een andere man boos op mij kwam toelopen

grootst?

en zei dat ik dat nooit meer mocht doen. De eerste man zou er

Petra Ament, Marion van den Brakel en Jack Claessen

drank van kopen en zichzelf zo kapot maken. Die mogelijkheid was niet in me opgekomen.

23

De menselijke maat voorop Wilma Vorselman

Daar van geleerd, besloot ik voortaan alleen aan organisaties te geven en niet aan mensen op straat. Dan weet je immers zeker dat

26

Signalement van het CBS

27

Is dat er dan?

overstromingen. Er was discussie of de samenwerkende hulporgani-

Peter Donders

saties wel in staat waren het geld te besteden aan de mensen die

het geld goed terecht komt. Dat leverde nooit discussie op tot afgelopen zomer. Begin augustus werd Pakistan getroffen door zware

het nodig hebben of dat het in een oorlog zou verdwijnen. De orga-

En verder… 10 pagina’s over arbeid en sociale

nisaties gingen steeds explicieter uitleggen waar het geld aan

zekerheid in SZActueel

besteed werd, vermeldden zelfs de kostprijs van een voedselpakket en een tent en op internet woedde een felle discussie: geef je wel of geef je niet? Vlak daarna werd ik weer met die vraag geconfronteerd tijdens een paar dagen in Rome. Bij de muur rondom de Vaticaanse musea zag ik een bedelende vrouw voorover liggen op straat, huilend, met één hand omhoog en een rozenkrans in de andere. Confronterend, zeker in contrast met de pracht en praal die achter de muur bewaard wordt. Maar ik heb haar niets gegeven, ik geef immers alleen aan organisaties. Diezelfde middag zag ik een bedelende man op het Piazza Navona. Hij zat rechtop en vroeg beleefd om een gift. Zijn benen waren vanaf de knie geamputeerd. Ik weet niet hoe de sociale zekerheid in Italië geregeld is. Of deze mensen beroep kunnen doen op een uitkering, arbeidsbemiddeling of daklozenopvang. Maar ze brachten me wel weer aan het twijfelen. Mensen op straat, geef je wel of geef je niet?

Debby Radoux coverfoto: Stock

1

TSB_11_10.indd 1

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:12 PM


De toekomst van de sociale zekerheid

Wake-up call beleidsmakers sociale zekerheid

We doen het anders Ray Geerling

Nederland is in de greep van bezuinigingen en politiek gedoe. In bijna alle bezuinigingsvoorstellen en politieke discussies staat het sociaal zekerheidsstelsel met stip bovenaan. Bijna alle partijen zijn van mening dat: de uitvoering veel efficiënter en effectiever kan. Bezuinigingsbedragen van 5 tot maar liefst 12 miljard passeren de revue.

Ook ik ben er van overtuigd dat het stelsel efficiënter en

mythes, halve waarheden en stokpaardjes van mensen die bij

effectiever kan worden uitgevoerd. Zo kunnen uitvoerings-

het maken van een statement een persoonlijk belang heb-

organisaties in aantal worden teruggebracht, overlappen-

ben. Naar mijn mening zou de discussie in de sociale zeker-

de wet- en regelgeving geherschikt en de bedrijfsvoering

heid moeten gaan over de tien onderwerpen die ik hierna

geoptimaliseerd. Maar de discussie over ‘hoe?’ moet wel

benoem.

worden gevoerd in het volle besef dat de sociale zekerheid een van de belangrijkste fundamenten is van onze samenleving.

1. Niet iedereen kan werken De eerste mythe is,

Meer dan een kwart van de ingezetenen van ons land doet

dat zogoed als iedereen aan het werk kan (waarmee men dus

er tijdelijk of permanent een beroep op. De discussie dient

feitelijk beweert dat uitkeringsgerechtigden ten onrechte een

daarom serieus te worden gevoerd: met visie, bezieling en

beroep doen op de sociale zekerheid) De realiteit is een an-

maatschappelijk en historisch besef.

dere, we moeten accepteren dat een aantal mensen om allerlei

De beleidsmakers en verantwoordelijke politici zijn voor

redenen geen bijdrage kan leveren aan de arbeidsmarkt. We

de sociale zekerheid toe aan een wake-up call, waardoor de

moeten dan ook ophouden met het stellen dat iedereen terug

structuur en de uitvoering van de sociale zekerheid bespreek-

zal keren naar de arbeidsmarkt en dat we het re-integratie en

baar worden en er een nieuwe visie kan worden geformu-

participatiebeleid op full-employment moeten inrichten. Ik

leerd. Hierdoor kan een stevig fundament worden gelegd dat

durf de stelling aan, dat van de 300.000 uitkeringsgerechtig-

rekening houdt met de veranderende sociale, economische

den in de bijstand, er 200.000 nooit meer terug zullen keren

en maatschappelijke werkelijkheid. Dus geen opportunis-

naar de arbeidsmarkt. Laten we het re-integratiebeleid dan

tische maatregelen, op basis van de waan van de dag, maar

ook op deze werkelijkheid inrichten en investeren in partici-

een discussie op basis van uitvoeringservaringen, toekomst-

patie en zorg voor de personen die niet kunnen terugkeren.

verwachtingen en een innoverende visie. In dit artikel wil

Politici en beleidsmakers moeten ophouden de vergelijking

ik hiertoe een aanzet geven. Een aantal uitgangspunten en

te trekken tussen de vraag op de arbeidsmarkt en het aantal

referenties benoemen en bespreekbaar maken om zodoende

personen dat noodzakelijkerwijs een beroep moet doen op

te voorkomen dat de discussies gevoerd worden op basis van

een uitkering. Die vergelijking is onzinnig, het matchen van

2

TSB_11_10.indd 2

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:13 PM


De toekomst van de sociale zekerheid

uitkeringsgerechtigden is niet een kwestie van het vergelijken van rijtjes en aantallen. De problematiek wordt daardoor veel te simpel voorgesteld. Een succesvolle re-integratie is in de uitvoeringspraktijk veel ingewikkelder dan wordt gesuggereerd en vaak afhankelijk van de economische omgeving, de opleidingsgraad en de belemmeringen gelegen bij de werknemer. Natuurlijk moet iedereen een maximale inspanning plegen om zelf in zijn of haar bestaan te voorzien. Zij die niet willen, moeten worden gesanctioneerd, maar dat wil nog niet zeggen

Foto: StockXchange

dat een ieder een plaats op de arbeidsmarkt kan verkrijgen.

2. Dé klant bestaat niet Het klantbeeld in de sociale zekerheid is steeds aan verandering onderhevig. De uniforme klant bestaat niet en de klant op basis van definities centraal stellen is dan ook een loze kreet. Het klantbeeld is zeer divers

Het is kwart voor twaalf, beleidsmakers en politici zijn voor de sociale

en vergt derhalve een aanpak op basis van maatwerk. Alge-

zekerheid toe aan een wake-up call

meenheden bij het definiëren van klantbeelden in de sociale zekerheid leidt tot een verschraling in de aanpak. De uitvoe-

de verantwoordelijkheid en een gezamenlijk doel ontbreekt.

ringsorganisaties moeten dan ook zodanig worden ingericht

Laten we ophouden met het creëren van een onhaalbare of

dat er plaats is voor maatwerk; de centrale regelgeving moet

irreële werkelijkheid. De Werkpleinen dienen onder één regie

tot een minimum beperkt worden en beperkt blijven tot

te worden gebracht. Mijn voorkeur gaat uit naar de gemeente

kaderwetgeving, zodat de creativiteit van de uitvoering een

die dicht bij de burger functioneert en op de hoogte is van

maximale kans kan krijgen. De regelgeving van de sociale ze-

de behoeften van haar ingezetenen. Over de omvang en een

kerheid zou op korte termijn kritisch door uitvoerders van de

eventuele situering van het nieuwe Werkplein kunnen we

werkvloer tegen het licht moeten worden gehouden, waarbij

nog discussiëren, maar één portaal waar alle vragen bij één

een inventarisatie kan worden gemaakt van overbodige en

instantie kunnen worden verwerkt (De VVV van de sociale

contraproductieve wet- en regelgeving. Hierbij kan bijvoor-

zekerheid) is een noodzaak voor een optimaal functionerende

beeld gedacht worden aan de mogelijkheid van een perma-

sociale zekerheid. De achterkant van de sociale zekerheid kan

nente ontheffing van de sollicitatieplicht voor hen die geen

dan regionaal worden ingevuld op basis van de shared service

kans meer hebben om terug te keren op de arbeidsmarkt.

gedachte (regionale administratieve uitvoeringsorganen). De

3. Het Werkplein is een achterhaald concept

ondersteunende uitvoeringstools, als automatisering zouden gebaseerd moeten worden op een landelijke standaard, zodat

De Inrichting en de structuur van de sociale zekerheid zouden

voor de uitvoering geen gebruik meer wordt gemaakt van

op de schop moeten. Een sterke vereenvoudiging van de

verschillende systemen die het zelfde doel beogen. Alleen al

uitvoering en het terugbrengen van het woud van regels is

door het laatste zal een grote bezuiniging kunnen worden

noodzaak om tot een effectieve uitvoering te komen. Immers,

gerealiseerd. En dan niet een nieuw pakket bouwen, maar

dagelijks wordt vastgesteld dat een aantal structuren niet meer

een al bestaand pakket dat bewezen heeft goed te draaien als

efficiënt bijdragen aan de uitvoering van de sociale zekerheid.

algemene standaard verheffen.

Vele beleidsmedewerkers en politici ontkennen de noodzaak noodzakelijke, nieuwe structuur is het vasthouden aan een

4. Herinrichting op basis van behoeften klant In onze huidige sociale zekerheidsstelsel lopen

uitgangspunt dat niet meer strookt met de werkelijkheid. De

doelen en uitgangspunten vaak door elkaar heen. Hierdoor

verkrampte samenwerking tussen de gemeenten en het UWV

houden verschillende uitvoeringsinstanties zich bezig met

loopt al jaren met een beperkt resultaat. Het is ook moeilijk

dezelfde klant, op basis van verschillende uitgangspunten en

om twee partners met elkaar te laten vrijen, wanneer de passie,

met verschillende referentiekaders in de wet en regelgeving.

tot een structuurdiscussie. Maar het ontkennen van een

3

TSB_11_10.indd 3

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:13 PM


De toekomst van de sociale zekerheid

De prestaties worden op een diverse wijze beoordeeld en de

in de toekomst qua omvang toenemen, onder druk van de op-

verantwoording is ondoorzichtig geregeld. De uitvoering van

timalisering van de uitvoering en de opvatting dat de uitvoe-

de sociale zekerheid dient echter te worden vorm gegeven op

ring dichter bij de burger zal moeten worden gesitueerd. Voor

basis van werk-inkomen, re-integratie, participatie en zorg.

een efficiënte uitvoering is een zeker volume nodig, waardoor

Hierdoor zal de ‘klantbehoefte op basis van een individuele

regionalisering van het back-office van de sociale zekerheid

vraagsturing’ leidend worden voor de inrichting en de uitvoe-

noodzakelijk zal zijn. Zonder het klantcontact aan de voor-

ring van de sociale zekerheid. Beter gezegd: de behoefte van de

kant te beïnvloeden zal het model van een centrumgemeente

klant bij de uitvoering van de sociale zekerheid als uitgangs-

per regio hiervoor te overwegen zijn. Een dergelijke structuur

punt nemen. De wet-regelgeving, de uitvoeringsorganisaties

kan met behoud van de gemeentelijke identiteit op basis van

en het financieringsysteem van de sociale zekerheid zullen

een bestuursovereenkomst vorm worden gegeven. Voor de

hierop moeten worden ingericht. We zouden de intake in één

omvang van de regionale uitvoering is geen formule te geven,

portaal onder regie van de gemeente moeten onderbrengen

deze is afhankelijk van de demografische, economische en

en de verwerking van de uitkeringen in een back-office op

maatschappelijke structuur van de regio. In de ene regio zal

regionale wijze moeten situeren en het uitvoeren.

50.000 inwoners een gegeven kunnen zijn, terwijl in andere

5. Bezuinigingen realiseren door verbeteren bedrijfsvoering De bedrijfsvoering is de laatste

regio geheel andere grootheden aan de orde zijn. Maar een effectief beleid dient te worden gefaciliteerd door een backoffice van enige omvang. Gedacht kan worden plusminus 30

jaren aanzienlijk verbeterd Maar er zijn nog grote slagen te ma-

tot 80 regio’s, waar de administratieve en ondersteunende ta-

ken. De sturing kan verder worden geoptimaliseerd, vooral het

ken van de sociale zekerheid kunnen worden ondergebracht.

bedrijfsvoeringmodel sluit niet altijd aan op uitgangspunten van een efficiënte bedrijfsvoering. De processen kenmerken

7. Integraliteit van beleid is noodzaak In de

zich nog vaak door overbodige overdrachtmomenten, het afre-

uitvoering van de sociale zekerheid nemen klanten met een

kenen op geformuleerde prestatie-indicatoren is niet altijd ge-

multidisciplinaire problematiek toe, om hiervoor een oplos-

meengoed in de uitvoeringsorganisatie, de bemensing is vaak

sing te bieden is integraliteit van het beleid en de uitvoering

ingericht zonder een noodzakelijke flexibele schil en het ma-

noodzakelijk. Zorg, inkomen –werk, wonen, welzijn, onder-

nagement is niet gewend te sturen op zich voordoende inter-

wijs, handhaven en zorg dienen in een aantal situaties op een

ventiemomenten. De huidige tijd geeft hiervan een aantal op-

integrale wijze te worden uitgevoerd om de problematiek van

merkelijke voorbeelden. Nog te vaak wordt botweg en lukraak

de burger te kunnen oplossen. De integraliteit van de uitvoe-

bezuinigd op basis van cijfers en getallen, en maar zelden op

ring wordt vaak belemmerd door de vele organisaties en in-

grond van een visie op doelen en resultaten. Daardoor wordt

stellingen die zich met dezelfde klant bezighouden, zonder

de bezuiniging vaak ten onrechte gerealiseerd door het onge-

enige onderlinge afstemming en coördinatie. Het lijkt er vaak

fundeerd snijden in het aantal fte’s, zonder de consequenties

op dat het belang van de instelling en organisatie voorop

voor de uitvoering van de publieke taak in kaart te brengen.

staat in plaats van de klant/client. De integrale aanpak kan

Bezuinigingen kunnen en zijn in een aantal gevallen een zegen

alleen op gemeentelijk niveau succesvol vorm worden gege-

voor het optimaliseren van de bedrijfsvoering, maar hiervoor is

ven als we de kokers van de uitvoering weten te integreren

wel visie, daadkracht en creativiteit bij de politiek en manage-

en een algemene sturing van het beleid en de uitvoering van

ment noodzakelijk. Ik heb mij al eerder verbaasd dat bij de in-

het vangnet van de sociale zekerheid onder een dwingende

vulling van de bedrijfsvoering in het publieke domein nauwe-

gemeentelijke regie te plaatsen. De centrale sturing door de

lijks wordt geanticipeerd op de aanstaande grote uittocht van

gemeente zal moeten worden ondersteund door een geïnte-

de babyboomers uit de publieke overheidsdienst.

greerde financieringbasis voor integraal beleid, anders zal

6. Klein is niet per se fijn en groot niet altijd beter De sociale zekerheid is gebaat bij een regio-

het oplossend vermogen van het beleid en de uitvoering ten behoeve van de klant sterk achterblijven.

nale uitvoeringsstructuur met centrum gemeenten als opera-

8. Naar een nieuwe, wettelijke basis

tionele kernen. De taakstelling voor gemeenten in dezen zal

de structuurdiscussie en een kritische reflectie op de inzet

4

TSB_11_10.indd 4

Naast

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:14 PM


De toekomst van de sociale zekerheid

van middelen is een heroverweging nodig van het juridisch kader van de sociale zekerheid. Hierbij kan gedacht worden aan het samenvoegen van de Wajong en de Wsw. Deze wetten houden zich immers bezig met dezelfde doelgroepen. Maar ook kan gedacht worden aan het onderbrengen van deze wetten in de Wwb, waardoor de eigen verantwoordelijkheid van het individu nog meer kan wordt benadrukt. De uitvoeringsinstellingen zouden op de gewijzigde wet- en regelgeving moeten worden ingericht, waarbij zoals gezegd de voorkant onder regie van de gemeente dient te worden gebracht, de administratieve uitvoering in het regionaal backoffice en de re-integratie en participatie in een mid-office dat gekenmerkt kan worden als de werkplaats van de sociale zekerheid. Daarbij dient een nieuw kader te worden geformuleerd voor de nieuwe werknemer, namelijk de ZZP’er. De sociale zekerheid is ingericht op de traditionele werknemer en niet op de nieuwe werkgever–werknemerverhoudingen, hierdoor beginnen zich allerlei uitvoeringsproblemen voor te doen. Deze Foto: Herman Keppy

problematiek kan bij een heroverweging van het juridisch kader worden getackeld.

9. De financiële tijdbom

In de discussies over de

sociale zekerheid wordt de zorg vaak als financiële tijdbom

Hopelijk kijken de Haagse politici bij het heroverwegen en innoveren geregeld

opgevoerd. Vooral de uitvoering van de AWBZ en de Wmo

naar Vadertje Drees voor de deur, grondlegger van een van de belangrijkste fundamenten van onze samenleving

baart menigeen zorgen. De uitgaven voor de zorg blijken moeilijk beheersbaar. In het nabije verleden is de gemeente naar voren geschoven als kernuitvoerder van de zorg. Het

10. Professionaliteit van de uitvoerder

lijkt mij juist dat de uitvoering van de zorg zo dicht mogelijk

kwaliteit van de bemensing van de uitvoering van de sociale

bij de burger wordt gesitueerd en dat is ten principale de ge-

zekerheid is essentieel voor een goede uitvoering. De profes-

meente. Ook de integraliteit van de uitvoering van de sociale

sionele uitvoeder dient zich zelf voortdurend te spiegelen aan

zekerheid vergt dat er in deze situatie gekozen wordt voor de

het resultaat van zijn of haar inspanningen. Een doelmatige

gemeente. Maar de beheersbaarheid van de zorg zal ook op

uitvoering valt of staat met een professionele bemensing van

financiële argumenten moeten worden gevoerd. Hierbij moet

de uitvoering. De managers/bestuurders zouden tijdens de

gedacht worden aan een beperking van de toegang op basis

huidige bezuinigingsgolf niet de traditionele fout moeten

van een financiële drempel. En het beperken van het voor-

maken dat er wordt bezuinigd op opleiding, scholing en trai-

zieningenpakket. Dergelijke zaken zullen centraal moeten

ning van het personeel. De publieke taakstelling vindt plaats

worden geregeld en niet van de financiële situatie van de ge-

in een dynamische omgeving waar van de uitvoerder een gro-

meente moeten afhangen. De kwaliteit van de zorg mag niet

te professionaliteit wordt verwacht. In deze professionaliteit

afhankelijk zijn van gemeentelijk beleid. De discussie wordt

dient bij voortduring te worden geïnvesteerd. Wanneer we

de afgelopen jaren nog teveel gevoerd op basis van rechten

een publieke overheid wensen van een beperkter omvang dan

die men zou kunnen claimen en niet op basis van het fun-

zullen we om zijn mist een hoge kwaliteit mogen vragen.

De

dament van de zorg, namelijk solidariteit met een ieder die buiten zijn of haar schuld noodzakelijkerwijs op deze zorg

Meer informatie? Kijk op www.kennisbanksocialezaken.nl

een beroep moet doen

5

TSB_11_10.indd 5

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:14 PM


Arbeidsmarkt

Krachtig uit de crisis

Een geschikte baan komt niet vanzelf Kees van Uitert, Paul van Kruining en Wim Schouten

Op 10 november houdt de Raad voor Werk en Inkomen haar najaarscongres. Het centrale thema is: Krachtig uit de crisis! Wat is nodig om ervoor te zorgen dat de arbeidsmarkt optimaal functioneert als de crisis weer achter de rug is? De belangrijkste beleidsuitdagingen voor de Nederlandse arbeidsmarkt geanalyseerd.

Zo’n 400 belangstellenden komen op 10 november naar het

Het RWI-congres ‘Krachtig uit de crisis!’ levert een Nederlandse

najaarscongres van de Raad voor Werk en Inkomen (RWI).

invulling op van de oproep van IAO en IMF. Wetenschappers,

Het jaarlijkse congres wordt gehouden in de Nieuwe Kerk

sociale partners en vertegenwoordigers van gemeenten leveren

in Den Haag. Het publiek zal bestaan uit beleidsmakers en

hun kijk op de effecten van de crisis op de arbeidsmarkt om

-adviseurs op het terrein van arbeidsmarkt, sociale zeker-

handvatten te bieden voor duurzaam en evenwichtig herstel.

heid en re-integratie. Sprekers zijn onder andere Aart-Jan

Want wat is de inhoud van ‘herstelbeleid gericht op werkgele-

de Geus (OECD), Jules Theeuwes (UvA), Hans Kamps

genheidscreatie’ in de Nederlandse context?

(SER). Op 13 september 2010, twee maanden daarvoor, deden de

Krimp

leiders van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) en de

volgen van de crisis. Cijfers laten een economische krimp zien

Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), samen met andere

van 5 procent in 2009. En al is er dit jaar sprake van voorzich-

leiders, een gezamenlijke oproep tot internationaal commit-

tig economisch herstel, de vooruitzichten blijven onzeker.

ment gericht op het voeren van economisch herstelbeleid

Uit de Arbeidsmarktanalyse 2010 van de RWI blijkt dat het

waarin werkgelegenheid centraal staat. Dit gebeurde tijdens

dal van de economische conjunctuur nog lang doorwerkt op

de eerste gezamenlijke conferentie van de twee organisaties

de arbeidsmarkt, ondanks de lichte afname van de werkloos-

ooit, in Oslo. Beide spraken over herstelbeleid waarin werk-

heid. Kortom, werkgevers, werknemers en gemeenten – die

gelegenheid centraal staat. Dat betekent volgens de twee

samen de RWI vormen – ondervinden direct de gevolgen van

organisaties een focus op beleid dat gericht is op werkgele-

deze economische crisis.

genheidscreërende, economische groei. De Internationale

Na een inleiding waarin plaatsvervangend secretaris-gene-

Arbeidsorganisatie organiseert als tripartiet VN-orgaan –

raal van de OECD en oud-minister van Sociale Zaken en

gevormd uit organisaties van werkgevers, werknemers en

Werkgelegenheid Aart-Jan de Geus de effecten van de crisis in

overheden uit nagenoeg alle landen ter wereld - een uniek

Nederland in internationaal perspectief plaatst, wordt inge-

draagvlak. Het krijgt bovendien steun van het Internationale

zoomd op de gevolgen ervan voor groepen mensen, economi-

Monetaire Fonds en de financiële wereld.

sche sectoren en gemeenten.

6

TSB_11_10.indd 6

Op de eerste plaats is meer inzicht nodig in de ge-

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:15 PM


Arbeidsmarkt

Nu is de ene laagconjunctuur de andere niet. Als we de huidige crisis vergelijken met de vorige, valt het een en ander op. In deze crisis ligt de piek van het aantal ontslagaanvragen ruim twee jaar later dan het dal in de conjunctuur. Tijdens de vorige laagconjunctuur was sprake van een nulgroei; nu is er sprake van krimp. In deze crisis is bovendien vooral ingezet op preventieve maatregelen als scholing en deeltijd-WW. Ook is sinds de vorige crisis de duur van de WW verkort. Dit kan enerzijds tot minder uitkeringen leiden, maar anderzijds tot een langere duur van de werkloosheidsperiode dan de periode waarin uitkeringsrechten bestaan. Veel personen, van wie de WW-uitkering is beëindigd, zullen daardoor waarschijnlijk ‘nugger’ (niet-uitkeringsgerechtigde werkzoekende) (zijn ge) worden.

Commitment

Op basis van deze eerste analyse van de

crisis zal op het congres worden vooruitgekeken. Hoe komen we zo krachtig mogelijk uit de crisis en wat is daarvoor nodig? SER-kroonlid Hans Kamps gaat in dit verband in op de vraag hoe de arbeidsmarktperspectieven voor laagopgeleiden kunnen worden verbeterd. Daarnaast vertellen enkele ondernemers en een oud-OR-voorzitter verhalen uit de praktijk, waarin zij laten zien hoe de crisis hun bedrijf heeft geraakt en welke weg zij zien uit de crisis. Tot slot trekken vertegenwoordigers van de drie geledingen van de RWI (werkgevers, werknemers en gemeenten) gezamenlijke con-

De Nieuwe Kerk in Den Haag vormt het decor voor het najaarscongres

clusies uit het congres.

van de RWI

De receptuur om krachtig uit de crisis te komen ligt onder meer in een strategie om de economie duurzaam te ontwik-

te zorgen dat de arbeidsmarkt zo goed mogelijk kan functi-

kelen. Deze strategie – over de inhoud ervan bestaat geen

oneren. De Arbeidsmarktanalyse 2010 gaat vanzelfsprekend

politieke consensus – moet echter tot uitvoering komen in

ook in op de gevolgen van de crisis voor de arbeidsmarkt en

een tijd van bezuinigingen. Die zijn nodig nu de overheids-

op de weg eruit.

financiën zijn verslechterd door lagere belastinginkomsten

De centrale boodschap van de Arbeidsmarktanalyse 2010

en hogere uitgaven, veroorzaakt door de kosten van een gro-

is dat iedereen nodig is, maar dat een baan voor iedereen

ter aantal uitkeringen, crisismaatregelen en investeringen,

op het eigen niveau geen vanzelfsprekende zaak is. Er ver-

onder andere in de bankensector. Gezamenlijk commitment

dwijnen banen en daarnaast ontstaan nieuwe banen. Maar

van werkgevers en werknemers binnen bedrijven, mobiliteits-

die nieuwe werkgelegenheid ontstaat veelal op andere

beleid en inspirerend leiderschap zijn daarbij volgens de spre-

plaatsen, in andere functies, op andere kwalificatieniveaus

kers van belang.

en in andere sectoren dan waar de oorspronkelijke werkge-

Arbeidsmarktanalyse 2010 Elk jaar geeft de RWI

legenheid verdween. Dat stelt hoge eisen aan het adaptief vermogen van onze arbeidsmarkt en onze economie. En

een Arbeidsmarktanalyse uit. Deze geeft een state of the art

daar kunnen veel zaken worden verbeterd. Een geschik-

van de arbeidsmarkt, een korte termijn vooruitblik en zoomt

te baan komt niet vanzelf. Daar moet hard aan worden

dan in op de belangrijkste beleidsuitdagingen voor sociale

getrokken. Krachtig uit de crisis vraagt dus nadrukkelijk om

partners, gemeenten en andere beleidsmakers. Doel is ervoor

beleid.

7

TSB_11_10.indd 7

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:15 PM


Arbeidsmarkt

onderkant, noch aan de bovenkant van de arbeidsmarkt zijn

Raad voor Werk en Inkomen (RWI)

er dus genoeg passende banen voor iedereen. Een derde veelgehoorde opvatting luidt dat de arbeidsmarkt

De Raad voor Werk en Inkomen (RWI) is het overlegor-

beter zou functioneren dankzij internet. Maar de mogelijk-

gaan en expertisecentrum van werkgevers, werknemers

heden van internet leiden ook tot een vermindering van de

en gemeenten. De RWI doet voorstellen aan de regering

noodzaak om door direct persoonlijk contact met de werk-

en andere partijen over het brede terrein van werk en

gever (via een banenbeurs of spontaan binnenlopen bij een

inkomen. Doel hiervan is het bevorderen van een goed

bedrijf) naar werk te zoeken. De kans op een ‘directe klik’ tus-

functionerende arbeidsmarkt. Het vergroten van de

sen werkgever en werkzoekende wordt daarmee ook kleiner.

transparantie van en het verbeteren van de kwaliteit op

Bovendien vereist internet effectief zoekgedrag.

de re-integratiemarkt behoren ook tot de kerntaken van

Er zijn indicaties dat de aansluiting tussen vraag en aanbod

de RWI.

op de arbeidsmarkt de afgelopen decennia is verslechterd. Dat is niet iets van de laatste twee jaar, maar een proces dat al langer aan de gang is. De opkomst van internet heeft dit

Vergrijzing

proces niet weten te stuiten. Het verschijnsel vergrijzing, het idee dat

werknemers makkelijk ‘doorgeschoven’ kunnen worden

Investeren In de Arbeidsmarktanalyse 2010 beschrijft de

van verdwijnende banen naar nieuwe werkgelegenheid en

RWI dat een goed arbeidsmarktbeleid onmisbaar is voor eco-

de gedachte dat de arbeidsmarkt transparanter wordt door

nomisch herstel en economische groei. Hierbij gaat het niet

de opkomst van internet. Vaak worden deze drie argumen-

alleen om investeren in (potentiële) werknemers, bijvoorbeeld

ten genoemd als reden waarom er weinig arbeidsmarktbe-

door scholing, maar ook om investeren in behoud en uitbrei-

leid nodig zou zijn. De arbeidsmarkt zou het werk zelf wel

ding van arbeidsplaatsen. Concrete beleidsmaatregelen in de

doen. De Arbeidsmarktanalyse 2010 voorziet deze drie ar-

Arbeidsmarktanalyse 2010 richten zich op het verbeteren van

gumenten echter van kanttekeningen. Zo luidt de communis

de aansluiting tussen opleidingsniveau en functieniveau en

opinio dat de vergrijzing zal leiden tot krapte op de arbeids-

behoud en versterking van hoogwaardige werkgelegenheid.

markt. In de Arbeidsmarktanalyse 2010 nuanceert de RWI

Verder zijn er maatregelen nodig om de aansluiting tussen

deze visie. Vergrijzing leidt niet automatisch tot werk voor

vraag en aanbod te verbeteren. Het creëren van samenhang

iedereen. De belangrijkste redenen daarvoor zijn dat vraag

tussen arbeidsmarktbeleid en macro-economisch beleid is

en aanbod niet los van elkaar functioneren, maar elkaar be-

daarbij van groot belang.

invloeden en dat de gevolgen van de vergrijzing per sector

Uitsluiting van lager opgeleiden kan leiden tot een fors maat-

sterk verschillen en op macroniveau minder groot zijn dan

schappelijk probleem. De RWI pleit er dan ook voor dat

vaak wordt gedacht.

MBO-2 leerlingen langer doorleren en dat opleidingsinstel-

Een tweede veelgehoorde opvatting is dat er genoeg pas-

lingen worden gestimuleerd om te investeren in opleidingen

sende banen zijn voor iedereen. In de Arbeidsmarktanalyse

die voldoende arbeidsmarktperspectief bieden. Dat vergt

2010 constateert de RWI echter dat ongeschoold werk aan de

goede samenwerking tussen ‘publiek’ en ‘privaat’ en het toe-

onderkant van de arbeidsmarkt niet verdwijnt. De omvang

gankelijker maken van bestaande voorzieningen voor werkge-

daarvan is de afgelopen decennia gelijk gebleven, maar er

vers en werkzoekenden.

is wel sprake van verdringing. Werd in het verleden onge-

Voor het behoud van hoogwaardige werkgelegenheid is

schoold werk gedaan door ongeschoolden of mensen met

meer focus op innovatie nodig. Ook moet de samenhang

weinig opleiding, nu worden die banen meer dan voorheen

tussen arbeidsmarktbeleid en economisch beleid worden

bezet door mensen met een kwalificatie op het niveau van

versterkt. In dit verband bepleit de RWI voor een herwaar-

(bijvoorbeeld) MBO2. De RWI constateert verder dat aan de

dering van innovatief sectorbeleid. Daarnaast moet er veel

bovenkant van de arbeidsmarkt het aantal hoger opgeleiden

meer worden gedaan om jongeren er bij hun studiekeuze

fors is toegenomen (zeker onder vrouwen), maar dat het aan-

toe te bewegen om na te denken over wat ze later met een

tal hoogwaardige banen daarbij achterblijft. Noch aan de

studie kunnen doen. Ook blijft gelden dat verhoging van het

8

TSB_11_10.indd 8

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:16 PM


Arbeidsmarkt

De aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt is de afgelopen decennia verslechterd

opleidingsniveau leidt tot meer productiviteit en meer werk-

zowel bij werkgevers als werkzoekenden, moet daaraan ten

gelegenheid. Meer jongeren laten doorstromen naar hogere

grondslag liggen.

opleidingsniveaus, ook kinderen van laagopgeleide ouders, blijft dus belangrijk. Net zoals meer aandacht voor de kwali-

Actief

teit van de opleidingen.

sprekers op het RWI-Najaarscongres 2010 en de Arbeids-

Leren

Internationale organisaties zoals IMF en IAO, de

marktanalyse 2010, zijn het eens over de hoofdrichting van De RWI pleit er verder voor om ook te leren van

het te voeren herstelbeleid: dat moet gericht zijn op werkge-

de crisis. Het is goed om toegepaste crisismaatregelen die

legenheidscreatie. Hiervoor zijn beleidsmaatregelen nodig.

van waarde zijn, ook na de crisis te behouden. Daarbij valt

Herstel komt niet vanzelf. Actief werken aan werkgelegen-

te denken aan de positieve rol die mobiliteitscentra hebben

heid betekent voor iedereen een passende baan op het eigen

gespeeld: ‘van werk - naar werk’ is de kortste weg naar werk,

niveau. Daartoe moeten we de aansluitingsproblemen be-

en ook na de crisis van enorme importantie. Een soortgelijke

strijden en zorgen dat vraag en aanbod elkaar makkelijk kun-

redenering gaat op voor de rol die de deeltijd-WW heeft ge-

nen vinden. De RWI en haar geledingen gaan deze uitdaging

speeld.

graag aan.

Ten aanzien van actief arbeidsmarktbeleid en de daarbij passende allocatieinstrumenten constateert de RWI dat verbete-

Kees van Uitert, Paul van Kruining en Wim Schouten zijn werkzaam

ring mogelijk is. Daarmee bestaan ook kansen om mensen

als beleidsadviseurs bij de Raad voor Werk en Inkomen (RWI).

aan de slag te helpen, die zonder die instrumenten aan de kant blijven staan. Hierbij is volgens de raad een belangrijke rol weggelegd voor private intermediairs zoals uitzend-

Meer informatie? Kijk op www.kennisbanksocialezaken.nl

bureaus. Een grondige analyse van de allocatiebehoeftes,

9

TSB_11_10.indd 9

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:16 PM


Armoede

Armoedeonderzoek 2010: enorme toename hulpvragen

Hulp van de kerk en moskee bij armoede Hub Crijns en Carla van der Vlist

‘Kerk en diaconale hulp bij armoede’ vormen vaak noodgedwongen een paar met eeuwenoude traditie. In het Armoedeonderzoek 2010, waarin onderzocht is hoe diaconieën, parochiële caritasinstellingen en andere kerkelijke organisaties financiële hulp bieden, is de conclusie dat ze een actieve rol spelen in lokale armoedebestrijding. De noodzaak van de hulp blijkt uit het flink gestegen aantal

Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten, Leger des Heils,

hulpvragen. Daarmee dringt zich de vraag op of het zorg- en

Unie van Baptistengemeenten, ABC-gemeenten, Kerk van de

beschermingsnet van de overheid nog goed functioneert.

Nazarener, Rafaël Nederland.

Het Armoedeonderzoek 2010 is een vervolg op eerdere

Het onderzoeksresultaat geeft inzicht in de mate waarin en

onderzoeken in 2002, 2005, 2006 en 2008. Hiermee heeft

de wijze waarop kerken hun middelen inzetten om mensen

dit onderzoek, waar de rooms-katholieke en de protes-

individueel te helpen. In 2010 is voor het eerst ook gevraagd

tantse kerk in Nederland en Kerk in Actie de trekkers

naar de omvang van de ondersteuning die kerken bieden aan

van zijn, het karakter gekregen van een monitor. Door

collectieve vormen van armoedebestrijding; noodfondsen,

de participatie van vele andere kerkgenootschappen ont-

voedselbanken, kerstpakkettenacties, ruilwinkels, stichting

staat een totaalbeeld van de diaconale hulp gericht op

Leergeld, belangengroepen, et cetera.

armoedebestrijding. Naast bovengenoemde kerkgenootschappen betreft dit de Vincentiusvereniging Nederland,

Interviews

de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland, de

tatieve verkenningen, die voortkomen uit de aanbevelingen

Remonstrantse Broederschap, de Oud-Katholieke Kerk van

van voorgaande onderzoeken. Er zijn interviews gehouden

Nederland, de Evangelische Broedergemeente, de Syrisch

met sleutelpersonen in plattelandskerken, migrantenkerken

Koptische Kerk, de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt,

en moskeeën om te achterhalen hoe de diaconale hulpver-

de Basisbeweging Nederland, het Kerkgenootschap der

lening in deze netwerken wordt georganiseerd. Hoewel ar-

Zevende-dags Adventisten en de kerkgenootschappen die

moede voorkomt op het platteland, vooral aan de randen van

aangesloten zijn bij de Evangelische Alliantie, te weten

Nederland, concentreert de diaconale hulp zich vooral in

10

TSB_11_10.indd 10

Het onderzoek is uitgebreid met drie kwali-

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:18 PM


Armoede

Bijna alle diaconale organisaties bieden ondersteuning door mensen op te zoeken en bijvoorbeeld te helpen bij het invullen van formulieren

grotere steden. Vijftien plattelandskerken zijn bevraagd om

kerkelijke media werkt goed om mensen te bereiken die hulp

meer zicht te krijgen op de factoren die hun betrokkenheid

nodig hebben. Een derde succesfactor is het aanstellen van

bij armoedebestrijding belemmeren of bevorderen. De mi-

een deskundige sociaal diaken of vrijwilliger die zich geheel

grantenkerken hebben hun unieke, interne structuur waar-

kan bezighouden met de taak mensen in armoede te onder-

door het niet mogelijk was hen aan te laten haken bij het

steunen. De hulp wordt vooral geboden via giften, in natura,

kwantitatieve onderzoek. Elf migrantenkerken van diverse

in leningen of via het mogelijk maken van een vakantie. Naast

religieuze denominaties zijn geïnterviewd hoe zij armoede

deze materiële hulp bieden bijna alle diaconale organisaties

tegenkomen in hun gemeenschap en hoe ze daar op inspelen.

ondersteuning door mensen op te zoeken, te helpen bij het

Deze beide verkenningen stonden onder leiding van Prof. Dr.

invullen van de formulieren, het verzorgen van de thuisad-

H. Noordegraaf, bijzonder hoogleraar diaconaat. Ook sleutel-

ministratie en het begeleiden van mensen bij hun contacten

personen uit acht moskeeën hebben in interviews verteld hoe

met instanties.

binnen hun kring wordt omgegaan met hulpvragen vanwege

Het meest opvallend is de stijging van het aantal hulpvragen.

materiële problemen. Deze verkenning is verricht door Drs.

Binnen de Protestantse Kerk in Nederland zijn 15.852 hulp-

Ria van Nistelrooij, werkzaam bij Stichting Vonk te Tilburg.

vragen geregistreerd. In 2008 waren dit er 7.263. Er is dus

Verdubbeling Van de plaatselijke diaconale organisaties

sprake van een verdubbeling met het voorgaande onderzoek. Ook bij de Rooms-Katholieke Kerken is het aantal gestegen

is 74 tot 76 procent al jarenlang bezig met armoedebestrij-

met ruim 20 procent namelijk van 9.809 in 2008 tot 11.911

ding. Dat zijn 3.171 lokale diaconale organisaties van kerken

aanvragen om hulp in 2010. De totaalcijfers laten zien dat

in Nederland. Samenwerking met andere instanties is voor-

een diaconale organisatie gemiddeld 11,2 aanvragen per jaar

al de sleutel om armoede te signaleren en hen te activeren

ontvangt. Gemiddeld wordt per lokale, diaconale organisa-

de hulp over te nemen. Ook gerichte communicatie via

tie een bedrag besteed van € 4.058 aan individuele, financiële

11

TSB_11_10.indd 11

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:18 PM


Armoede

hulpverlening. Omgezet in totaalcijfers komt het erop neer

betere uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteu-

dat de diaconale organisaties € 12.327.739 besteden aan

ning (Wmo). Tevens wordt gepleit voor minder bureaucra-

individuele hulpverlening. Dit bedrag wijkt niet veel af van

tie en meer samenwerking tussen uitkeringsinstanties. Veel

het onderzoek in 2008, waardoor de conclusie moet worden

zwakkeren in de samenleving komen niet door het woud van

getrokken dat kerken met dezelfde middelen meer men-

regels heen, volgens de diaconale organisaties.

sen helpen. Het onderzoek heeft een hoge representatieve betrouwbaarheid, waarbij er gerekend is met gewogen gemid-

Schaamte

delden naar grootte van kerken en burgerlijke gemeenten.

migrantenkerken en plattelandskerken zien we hoe hulp

Naast individuele hulp ondersteunen diaconale organisaties

vooral op informele wijze wordt geboden. Er is verschil

ook collectieve initiatieven zoals noodfondsen, voedselban-

van inzicht tussen moskeeën en migrantenkerken én de

ken of andere diaconale doelen, die zich op groepen richten.

traditionele diaconale organisaties over de definitie van

Daarmee is een bedrag gemoeid van € 12.206.330. Dit optel-

armoede in een Nederlandse context. Daar hangt de verge-

lend bij het eerder genoemde bedrag voor individuele hulp

lijking met situaties in landen van herkomst mee samen.

en ook nog de specifieke middelen die worden besteed om de

De materiële problemen zijn nauw verbonden met andere

situatie van mensen te verlichten via kerstpakketten, te weten

maatschappelijke zaken, zoals het integratieproces en het

€ 3.369.915 en ondersteuning via inloophuizen, te weten

vinden van aansluiting in onze samenleving, wat de nodige

€ 1.715.562 is met de diaconale hulp een totaalbedrag

geestelijke en psychische vragen met zich meebrengt. Er

gemoeid van € 29.619.546.

wordt in deze netwerken ad hoc, vaak in natura, financiële

Alleenstaande ouders

In de drie verkenningen onder moskeeën,

hulp geboden, vooral in eigen kring. Gevoelens van schaam Wie worden dan vooral

te en taboes belemmeren hulp te vragen, evenals de onbe-

geholpen? Geen verrassende andere feiten dan in reguliere

kendheid met regelgeving en bureaucratie. De moskeeën

onderzoeken rond armoede van het SCP en CBS komen

zijn door de interviews bewuster geworden van het belang

naar voren. Vooral alleenstaande ouders worden geholpen

van noodhulp die hun leden wellicht nodig hebben. Tegelij-

(51,8 procent), direct gevolgd door mensen zonder betaald

kertijd is men uit op meer samenwerking met instanties en

werk (48 procent). Volgens de gegevens van de kerken zijn

met de kerken die ze vooral zien als een bondgenoot in de

dit niet samenvallende groepen. Andere, veelvoorkomende

strijd tegen de afnemende tolerantie. Zowel in moskeeën,

groepen zijn ouderen, asielzoekers en mensen met psychische

migrantenkerken maar ook op het platteland is er nog een

beperkingen. Diaconale organisaties geven aan dat hulpvra-

belangrijke slag te maken in bewustwording van de aanwe-

gen vooral nodig zijn vanwege schuldenproblematiek of ja-

zigheid van armoede in hun directe context.

renlang moeten rondkomen van een laag inkomen. De derde veelgenoemde oorzaak is onbekendheid met regelgeving en

Vangnet De diaconale organisaties van de kerken vormen

de bureaucratie. Ook incidentele hoge uitgaven waarvoor

een belangrijk sociaal vangnet voor mensen in armoede die

op een andere manier geen voorzieningen voorhanden zijn,

niet of niet voldoende geholpen worden via reguliere kana-

veroorzaken dat mensen hulp moeten vragen bij een diaco-

len. Los van de vraag of dit een wenselijke rol op de langere

nale organisatie.

termijn is, zien we door de forse toename van het aantal hulp-

Diaconale organisaties geven deze hulp niet op eigen houtje.

vragen in het jaar waarin de kredietcrisis een hoogtepunt

Men werkt samen met de Sociale Dienst, Maatschappelijk

bereikte, dat de financiële nood bij veel mensen hoog was.

Werk, organisaties voor schuldhulpverlening en met andere

Een beroep doen op diaconale hulp is meestal een laatste red-

diaconale organisaties. In plattelandsplaatsen is deze samen-

middel. Tegelijk staan de beschikbare middelen bij de diaco-

werking minder sterk georganiseerd. De diaconale orga-

nale organisaties door dezelfde crisis onder druk en werd er

nisaties hebben ook actief contact gezocht met hun lokale

minder per aanvraag toegekend. De risicogroepen waaraan

overheid, per kerkgenootschap verschillend, maar over het

vooral hulp wordt gegeven, zijn hetzelfde gebleven in de loop

gehele onderzoek gezien meer dan in 2008. Op de vraag

van de jaren. Effecten van de verbeteringen van het lokale

wat ze willen meegeven aan de landelijke overheid, klinkt

armoedebeleid zien kerken in elk geval nog niet terug in deze

vooral de oproep om de regelgeving te vereenvoudigen en

cijfers van de diaconale hulpverlening.

12

TSB_11_10.indd 12

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:20 PM


Armoede

In het Armoedeonderzoek 2010 is alleen de formele, materiële

gen van het aantal huishoudens met armoede is een belang-

hulp gemeten. De maatschappelijke en economische waarde

rijk speerpunt in Europa voor het komend decennium. Een

van dit sociaal vangnet ligt aanzienlijk hoger, gezien de gebo-

goed, lokaal armoedebeleid kan hierin een belangrijke rol

den immateriële, informele ondersteuning van mensen in

spelen. Toch zal dat niet voldoende zijn. Er is meer nodig om

kwetsbare (financiële) posities. Eerdere onderzoeken naar het

de financiële positie van risicogroepen te versterken. Denk

maatschappelijke rendement van kerkelijke activiteiten laten

aan extra voorzieningen rond maaltijden, kleding, wonen en

zien dat deze inzet miljoenen waard is. De maatschappelijke

woninginrichting, formulieren- en lokethulp, meer categori-

inzet van de Rotterdamse migrantenkerken is bijvoorbeeld

ale verstrekkingen en het vereenvoudigen van de procedures

in het onderzoek ‘Tel je zegeningen’ (Nijmegen 2008) vast-

en het toeslagentoestel. Dit sluit aan bij het pleidooi van an-

gesteld op 120 miljoen. Ook is de onderlinge informele hulp

dere landelijke organisaties die een kerntaak hebben in de so-

binnen kerkelijke netwerken niet in beeld gebracht, noch de

ciale zekerheid, waaronder Divosa. Ook een sluitend systeem

vele uren die diaconale vrijwilligers inzetten in andere organi-

voor de schuldenproblematiek, met specifieke aandacht voor

saties, zoals vakbonden, sportverenigingen, ouderenbonden,

preventie en nazorg is gewenst.

welzijnsorganisaties en allerlei bezoekorganisaties.

Binnen de diaconale organisaties liggen kansen om vrijwil-

Maar hoe beoordelen diaconale organisaties hun actieve rol

ligers meer te betrekken bij het voorkomen van (nieuwe)

op het terrein van armoebestrijding zelf? Gezien hun con-

schulden en de nazorg. Samenwerking op dit terrein zal in

stante betrokkenheid door de jaren heen blijkt dat kerken een

de praktijk moeten worden ontwikkeld. Diverse vrijwilli-

actieve rol willen spelen op het terrein van armoedebestrijding.

gersorganisaties hebben dankzij de motie Ortega-Martijn1

Tegelijk hechten ze aan het gesprek met de lokale overheid en

financiële ondersteuning gekregen om initiatieven van vrij-

wordt sterk gepleit voor een duurzaam sociaal armoedebeleid

willige schuldhulp op te zetten. Een projectalliantie van

en betere uitvoering van de sociale zekerheid. Diaconale orga-

Kerk in Actie, het Landelijk Katholiek Diaconaal Beraad,

nisaties geven duidelijke indicatoren aan in het onderzoek

de Evangelische Alliantie, SKIN (migrantenkerken) en de

waarom dit nodig is. Schulden, het langdurig moeten rondko-

Protestants-Christelijke Ouderen Bond zal in 25 plaatsen

men van een laag inkomen en het verlies aan sociaal netwerk

in Nederland samen met plaatselijke diaconale organisaties

vormen de knelpunten bij hulpvragers, dit in samenhang met

maatjesprojecten starten van mensen met beginnende en pro-

de bureaucratische drempels die alle regelingen en voorzienin-

blematische schulden.

gen opwerpen. Daarnaast spelen ook persoonsgerichte oorzaken als lage scholing, psychische of lichamelijke beperkingen,

Bijbelse waarden

‘Nederland Armoedevrij’ is dit jaar

etnische afkomst en taalproblemen een rol.

het motto van de Sociale Alliantie, het netwerk waarin de

De belangrijkste conclusie zit op het einde van alle cijfers.

kerken optrekken met de vakbonden, cliëntenorganisaties en

Grote groepen burgers zijn langdurig afhankelijk geworden

andere maatschappelijke organisaties om armoede structu-

van diaconale hulp. Hun positie is dermate kwetsbaar, dat

reel in ons land te bestrijden. Vanuit dit netwerk wordt het

hun recht op het opbouwen van een zelfstandig economisch

debat gevoerd met verantwoordelijke bestuurders en poli-

bestaan teniet is gedaan. De zorg- en beschermingstaak van

tici. De Bijbelse waarden die richtinggevend zijn in kerken

de overheid blijkt te kort te schieten. Dat is iets wat de kerken

gaan uit van een rechtvaardige samenleving, waarin iedereen

tegen de borst stuit. Dit Armoedeonderzoek zal daarom niet

op zijn of haar eigen wijze kan participeren, zonder daarbij

alleen in eigen kring besproken moeten worden, maar hoort

op lange termijn afhankelijk te zijn van noodhulp of voed-

vooral thuis op de tafels waar het gesprek wordt gevoerd met

selhulp. De groei van het aantal hulpvragen is daarom geen

de lokale en landelijke overheid, overige partijen en organisa-

wenselijke ontwikkeling. Bezuinigingen kunnen dit aantal

ties. Zeker nu het gevaar dreigt dat de financiële draagkracht

nog laten toenemen. Dat is iets waar de kerken krachtig stel-

en ondersteuning van deze groepen door bezuinigingen nog

ling tegen zullen nemen. Ondertussen zullen ze niet nalaten

meer onder druk komen te staan.

te doen wat op hun weg komt.

Speerpunt

Het Armoedeonderzoek komt uit in het

Hub Crijns is directeur landelijk bureau Dienst in de Industriële

Europees Jaar tegen armoede en uitsluiting. Het terugdrin-

Samenleving vanwege de Kerken (DISK), lid van de werkgroep Arme

13

TSB_11_10.indd 13

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:20 PM


Maatschappelijke ondersteuning

SROI wordt Sociale Waarde: effectmeting interventies

Een zakelijke blik op het sociale domein Rogier den Uyl en Ferdinand Oort

De maatschappelijke effecten van interventies in het sociale domein zijn te meten met het instrument Social Return on Investment (SROI). Na een jaar uitproberen en diverse SROI-berekeningen is er nu meer bekend. Het enthousiasme blijft, maar het instrument is aangepast en heet nu Sociale Waarde.

Het is een tijd van schaarste in het sociale domein. De crisis

Schot hagel

slaat toe en gemeenten moeten bezuinigen. Maar ook zonder

over de effectiviteit van de sociale sector over wicked problems

de extra druk van de crisis is er een groeiend besef dat meer

als term om de slechte definieerbaar- en veelvormigheid van

effectief en efficiënt moet worden omgegaan met middelen.

sociale problemen te omschrijven.1 De slechte definieerbaar-

Er worden op veel plaatsen vergelijkbare diensten en produc-

heid leidt dan ook tot een veelheid aan oplossingen. Veel

ten aangeboden voor het oplossen van vaak soortgelijke pro-

kleine projecten worden opgestart, zonder te weten wat het

blemen. En van wat wordt aangeboden, is het effect vaak niet

project precies bijdraagt aan de uiteindelijk gewenste veran-

inzichtelijk. Dan kan gemakkelijk worden geroepen ‘dat het

dering bij de jongere. Wat dat betreft kan de metafoor wor-

allemaal niet deugt’, maar het ligt nog niet zo simpel. Laten

den gebruikt van de jager die met hagel schiet in plaats van

we het oplossen van een probleem eens bij de hand nemen,

met een kogel. En Hoenderkamp is van mening dat het nog

bijvoorbeeld een jongere die overlast geeft op straat. Wat is het

niet zo een slechte strategie is om met hagel te schieten bij

probleem? De overlast? De jongere die verkeerd gedrag ver-

ingewikkelde sociale problemen.

toont en onvoldoende beseft wat kan en niet kan? De ouders

Bij elkaar genomen kan het echter een beeld opleveren van

die de jongere niet goed opvoeden? De andere jongeren met

een sector die maar wat probeert en niet precies kan aangeven

wie hij optrekt en waar hij het verkeerde gedrag mee deelt? De

wat er moet gebeuren. En dat roept ook weer een probleem

fysieke omgeving die de jongere te weinig mogelijkheid tot ont-

op. Als we de metafoor van het hagelschot doortrekken,

spanning biedt, waardoor speelgedrag omslaat in overlast? De

dan is een studie die gericht is op de doeltreffendheid – in

sociale omgeving die te weinig een appel doet op de jongere?

de metafoor de dodelijkheid – van maar een van de hagel-

De school die de jongere te weinig stimuleert en aanspoort?

korreltjes gedoemd te mislukken. En dat is wat we in eerdere

14

TSB_11_10.indd 14

Hoenderkamp spreekt in zijn proefschrift

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:20 PM


Foto: Guido Benschop/ANP

Maatschappelijke ondersteuning

Is het probleem van een jongere die overlast veroorzaakt, terug te voeren op de school die de jongere te weinig stimuleert en aanspoort?

studies ook aantroffen. Veel projecten in het sociale domein

Gebruiksgemak was dus het doorslaggevende argument, want

zijn preventief, licht van aard (een goed gesprek met een las-

de gangbare methoden2, verschillen in essentie niet veel van

tige jongere), beperkt in continuïteit en tijdelijk. Als deze

elkaar. Kenmerk van alle methoden is dat er op een zakelijke

projecten afzonderlijk worden gemeten, is het resultaat soms

wijze wordt gekeken naar de inbreng van verschillende par-

teleurstellend.

tijen, de gepleegde interventie en dan wordt beredeneerd wat

SROI

de verwachte uitkomsten zijn. Alle methoden hebben ook een Dus dan maar niet meten? Juist wel, maar niet door

groot nadeel. De methodieken zijn gevoelig voor aannamen

één groot effectiviteitonderzoek op één interventie. In plaats

om tot een vergelijking en een berekening te kunnen komen.

daarvan vele metingen op verschillende interventies om daar-

De meting staat of valt daardoor bij de realiteitswaarde van

mee een beter beeld op te bouwen van wat werkt. De gedachte

de aannamen.

is dat één meting nog weinig zegt, maar dat een serie van metingen rond dezelfde interventie gaandeweg meer duidelijk-

Sociale Waarde

heid geeft. Maar alleen effecten meten volstaat tegenwoordig

nisterie van VWS zeven interventies met de SROI-methode

niet. Er moet een kosten-batenanalyse worden uitgevoerd om

geanalyseerd. Het ging op verzoek van VWS om interventies

verstandige keuzes te kunnen maken over de inzet van schaar-

in de Wmo. We hebben de volgende typen interventies geana-

se middelen. De opgave is om met weinig moeite toch inzicht

lyseerd:

te krijgen in de waarde van verschillende interventies.

1) interventies waarbij mensen met een Wwb-uitkering wor-

We hebben in opdracht van het Mi-

Deze gedachte heeft ertoe geleid dat we het afgelopen jaar

den ingezet bij begeleiding en hulp bij het huishouden;

zijn gaan werken met de SROI-methode (Social Return On

2) interventies in gemeenten waarin de indicatiestelling

Investment) om de waarde van verschillende interventies vast

anders is georganiseerd;

te stellen. We hebben voor de SROI-methode gekozen, omdat

3) projecten waarbij wordt ingezet op informele netwerken.

begin 2009 er een instrument is ontwikkeld, waarmee de stap-

Wat is de uitkomst van de metingen van de sociale waarde

pen van een meting kunnen worden geordend en het rekenwerk

van deze interventies? En dan bedoelen we niet enkel de

met een druk op de knop gebeurt (www.socialevaluator.eu).

directe, financiële effecten die optreden, zoals het voorkomen

15

TSB_11_10.indd 15

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:20 PM


Maatschappelijke ondersteuning

van kosten of een beperkte inzet, maar ook de sociale effec-

take door een Wmo-medewerker van de gemeente. Helmond

ten, zoals betere contacten in de eigen wijk, het opdoen van

zet een verlengde intake in en stuurt op het meer collectief

(beroeps)vaardigheden, of een hogere zorgkwaliteit. We pro-

organiseren van de voorzieningen. Eindhoven werkt met zelf-

beren de sociale effecten daarbij zoveel mogelijk te vertalen

indicatie voor het verlenen van huishoudelijke verzorging

naar een financiële opbrengst. Dat doen we door indicatoren

aan ouderen boven de 75 jaar. Alle gemeenten zien met be-

vast te stellen en deze te koppelen aan een waardering (op

hulp van de meting van de sociale waarde een financieel voor-

basis van kosten of ervaren waarde). Voordat we ingaan op de

deel. Ook bij de doelgroep ontstaan gunstige sociale effecten

sociale waardemetingen, willen we de opmerken dat er bin-

(betere kwaliteit, snellere levering, et cetera). We vinden het

nen de uitgevoerde berekeningen ruimte is voor aanscherping

nog te vroeg om de verschillende aanpakken te vergelijken en

van de uitkomsten. Aannamen, die we in sommige gevallen

aan te geven waar een gemeente het meeste terugkrijgt voor

moesten maken, kunnen in een later stadium worden getoetst

de geïnvesteerde euro’s. Let wel, het gaat bij deze gemeenten

door onderzoeksresultaten of registratiegegevens.

(deels) om inschattingen van verwachte effecten van de nieu-

Dienstencheques

we aanpak. Een aanpak waar een sterk fi-

nancieel voordeel uit naar voren komt, is de inzet van uit-

Isolement

keringsgerechtigden voor Wmo-diensten in de Tilburgse

ven waar een financieel voordeel voor de gemeente verwacht

WZSW-aanpak (Wonen Zorg en Service in de Wijk). In deze

wordt door in te zetten op informele netwerken. Voorbeel-

aanpak worden Wwb’ers ingezet voor onder meer hulp bij

den hiervan zijn het project ‘Actief Meedoen’ in Amsterdam

het huishouden en klussen in de buurt bij ouderen, waar-

gericht op het doorbreken van sociaal isolement, het ‘Scha-

bij wordt gewerkt met dienstencheques. Dit is een complexe

kelpunt’ in Apeldoorn, waarbij zoveel mogelijk vrijwilligers

interventie waarvoor nog aanvullende berekeningen wense-

worden ingezet bij de ondersteuning van hulpvragen en de

lijk zijn. Maar de eerste berekeningen geven de indruk dat

Eigen Kracht-benaderingen vanuit de Eigen Kracht Centrale.

deze ontwikkeling financieel interessant is. Bovendien is dit

Ook voor deze initiatieven is onderzocht of het inzetten op

een aanpak die al meerdere jaren wordt uitgevoerd en voor

eigen kracht van burgers en vrijwilligersinitiatieven financieel

een deel op bestaande registratiegegevens is gemeten. De

voordeel kan leveren. Echter, in deze ronde van onderzoeken

meting is mede aanleiding geweest voor een groep van vijf-

kwam dit minder duidelijk naar voren. Dit werd veroorzaakt

tien gemeenten om mogelijk in het najaar gezamenlijk een

door uiteenlopende factoren. Zo was er weerstand tegen

initiatief te starten waarin de inzet van Wwb-ers wordt ge-

het zakelijk meten van de financiële waarde van de inzet en

koppeld aan buurthulpdiensten aan ouderen, waaronder

opbrengst van vrijwilligers. Ook had de Eigen Kracht Cen-

begeleiding, hulp bij het huishouden en eenvoudige woning-

trale voorkeur voor een grotere en meer omvattende meting

aanpassingen. De gedachte is om dit voorliggend aan te bie-

(vanwege de verwachte veelheid aan mogelijke effecten en

den, voordat er een formele indicatie wordt afgegeven. Op

opbrengsten). Daarnaast bleek dat preventieve en lichte in-

die manier wordt er minder een beroep gedaan op individu-

terventies toch lastig in harde euro’s zijn te vangen. Kortom,

ele verstrekkingen en kunnen daarmee de kortingen op het

dit vraagt om vervolgonderzoek.

Wmo-budget deels worden opgevangen.

Huisbezoeken

Een derde type interventies vormen initiatie-

Realiteitswaarde

Een kenmerk van de methode is

Bij gemeenten die een andere wijze van

dat er op een zakelijke wijze wordt gekeken naar de inbreng

indicatie voorstaan, zien we ook een aantal positieve uitkom-

van verschillende partijen en de gepleegde interventie, zodat

sten. De interventies waarin een andere organisatie van de

kan worden beredeneerd wat de (verwachte) uitkomsten zijn.

indicatiestelling voor huishoudelijke verzorging is of wordt

De gegevens die daarvoor worden gebruikt zijn bij voorkeur

ingevoerd, zoals het geval in de onderzochte gemeenten

afkomstig uit rapportages, registraties of onderzoeken. In-

Sluis, Helmond en Eindhoven, wijzen alle in de richting dat

dien deze niet voorhanden zijn, worden gezamenlijk met de

er aanzienlijke kosten zijn te besparen door een nieuwe werk-

samenwerkingspartners gegevens gegenereerd, die zijn geba-

wijze. Ieder van de drie gemeenten heeft een andere strategie

seerd op veronderstellingen of aannames. De meting staat

gekozen. Sluis werkt met huisbezoeken en een integrale in-

of valt daardoor bij de realiteitswaarde van deze aannamen.

16

TSB_11_10.indd 16

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:21 PM


Maatschappelijke ondersteuning

Het is daarom belangrijk om samen met de betrokkenen realistische en concrete aannamen te maken die door iedereen worden gedragen. Hierdoor wordt gewerkt aan een onderbouwing van de meting en acceptatie van de uitkomsten. Soms lukte dat goed in een gemeenschappelijke sessie, in sommige gevallen bleek er gebrek aan kennis en informatie. Dat vraagt om een gedegen voorbereiding vooraf, met het nodige uitzoekwerk. Soms mist men kennis over kengetallen en kosten van activiteiten om indicatoren op een juiste wijze te benoemen. Er zijn niet altijd gegevens of ze zijn niet bebijvoorbeeld via internet beschikbaar te stellen. Het kwalitatief benoemen van effecten heeft overigens op zichzelf al een meerwaarde, vooral als het gaat om sociale effecten die wor-

Foto: stock

schikbaar. Dit is op te lossen door meer data te verzamelen en

We hebben vaak met verschillende medewerkers contact gehad om gegevens boven tafel te krijgen

den gerealiseerd voor de doelgroep. Veel betrokkenen zien vaak voor het eerst wat hun project voor anderen betekent. Voor investeerders, zoals de gemeente, wordt zichtbaar welke

aanleiding om een aangepast instrument te ontwikkelen:

andere partijen profiteren van hun investering.

Sociale Waarde (www.socialewaarde.nl). Dit is een webbased

Scepsis

instrument, waarmee gemeenten en welzijnsorganisaties zelf We zien dat de methode soms in eerste instantie

en gratis de financiële en sociale effecten van projecten, aan-

met enige scepsis ontvangen wordt. Zodra het voor belang-

pakken en initiatieven kunnen meten. Het instrument biedt

hebbenden helder wordt dat de doelstelling van het onder-

ambtenaren en projectleiders bij zorg- en welzijnsorganisa-

zoek niet alleen een financiële analyse is, maar dat een meer-

ties een gemakkelijk te hanteren stappenplan om zelf de soci-

waarde van de methode juist zit in het zicht krijgen op de

ale waarde van een project of activiteit te analyseren, zonder

investeringen van alle betrokkenen en de sociale effecten

het inschakelen van consultants en zonder kosten. Op deze

daarvan, ontstaat er vaak juist veel interesse voor de analyse.

manier ondersteunen we partijen om de creatie van (sociale)

De meting kost wel tijd. Zo zijn meerdere contactmomenten

meerwaarde in het sociale domein zichtbaar te maken. En we

nodig. Een interview is belangrijk om te onderzoeken of een

hopen dat er veel socialewaardeberekeningen zullen plaats-

initiatief zich leent voor een meting van de sociale waarde.

vinden, zodat meer kengetallen en indicatoren beschikbaar

Daarnaast zijn er minimaal twee bijeenkomsten van een dag-

komen en deze metingen nog waardevoller worden.

deel met belanghebbenden nodig en diverse momenten om aanvullende gegevens te verzamelen, uit te wisselen en te ve-

Rogier den Uyl is directeur RadarGroep en Ferdinand Oort is project-

rifiëren. Vooral het vinden van benodigde gegevens was voor

leider sociale waarde metingen bij Radar.

de betrokken gemeenten niet altijd gemakkelijk. We hebben vaak met verschillende medewerkers contact gehad om gege-

Noten

vens boven tafel te krijgen over de tijdsbesparingen die een

1. Jeroen Hoenderkamp, de sociale pijler, ambities en praktijken van het grote

interventie met zich meebrengt.

Webbased

stedenbeleid, 2008. 2. Voorbeelden van methoden die maatschappelijke meerwaarde meten zijn

Het instrument dat tijdens de eerste metin-

gen is gebruikt, de Social Evaluator (www.socialevaluator.eu), kende enkele beperkingen. De voertaal in dit instrument was Engels. Er werd gedetailleerde informatie gevraagd, ter-

SROI, Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA), de Maatschappelijk Rendementsmeter en de effectenarena. 3. Inmiddels is er een vertaalde versie en is er naast de licentie een optie voor eenmalig gebruik tegen een lager bedrag.

wijl tegelijk soms globale aannamen werden gemaakt. Dat is inefficiënt. De processtappen waren vrij ingewikkeld en de

Meer informatie? Kijk op www.kennisbanksocialezaken.nl

gebruikskosten vinden we hoog.3 Deze beperkingen waren

17

TSB_11_10.indd 17

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:21 PM


Inkomen

Welvaart

In welke gemeenten zijn de verschillen het grootst? Petra Ament, Marion van den Brakel en Jack Claessen

De verschillen tussen arm en rijk hebben geleid tot steeds grotere sociaaleconomische problemen in de vier grote steden en de middelgrote steden (Ministerie van VROM, 2004). Zowel de overheid als de gemeenten pakken de welvaartsverschillen aan. Cijfers over regionale welvaartsverschillen zijn van belang voor het (overheids)beleid en de evaluatie hiervan.

Oud-minister Vogelaar van Wonen, wijken en integratie

mens van de verschillende typen huishoudens onderling goed

(WWI) heeft in 2007 veertig wijken in achttien steden gese-

vergelijkbaar2. Tussen gemeenten bestaan grote inkomensver-

lecteerd. In deze wijken worden extra investeringen gedaan

schillen. Gemeenten met een hoog gemiddeld inkomen per

om de stapeling van sociaaleconomische problemen aan te

huishouden zijn vooral te vinden in het westen van het land: het

pakken. Ook probeert de overheid de meer welvarende groe-

Groene Hart, de Utrechtse Heuvelrug en het Gooi. Daar liggen

pen voor de stad te behouden. Gemeenten hanteren meestal

verscheidene plaatsen waar van oudsher veel welgestelden wo-

hun eigen welvaartsbeleid, dat op onderdelen kan afwijken

nen, zoals Blaricum, Laren en Naarden. Ook Rozendaal komt

van het rijksbeleid. In dit artikel worden welvaartsverschillen

wederom voor in de top tien van rijkste gemeenten (Ament,

tussen en binnen gemeenten in kaart gebracht. Zowel de ver-

Bos en Claessen 2010). Gemeenten met een laag gemiddeld

schillen in inkomen als in vermogen komen aan bod.

inkomen liggen vooral in de provincies Groningen, Friesland,

Inkomensverschillen tussen gemeenten In 2008 bedroeg het gemiddelde besteedbaar inkomen ruim 1

Drenthe, Overijssel en Limburg. Pekela en Stadskanaal zijn de gemeenten met gemiddeld het laagste inkomen. Maar ook de Zuid-Limburgse gemeenten Vaals, Kerkrade, Heerlen en Bruns-

34 duizend euro per huishouden . Gecorrigeerd voor grootte en

sum staan laag op de inkomensranglijst. Van de vier grote ste-

samenstelling van het huishouden kwam het gemiddelde uit op

den hebben in Utrecht de huishoudens het meest te besteden,

23,9 duizend euro. Door deze standaardisatie worden de inko-

iets meer dan een gemiddeld Nederlands huishouden (staat

18

TSB_11_10.indd 18

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:21 PM


Inkomen

2). In Amsterdam, Rotterdam en Den Haag is dat wat minder.

Inkomensongelijkheid binnen de gemeente, Gini-coëfficient 2008

Dit komt doordat in deze steden betrekkelijk veel huishoudens met een laag inkomen wonen, zoals niet-westerse allochtonen en bijstandsontvangers (Ament, 2009).

Inkomensverschillen binnen gemeenten Binnen een gemeente kunnen huishoudens ook flink verschillen in inkomen. Zo is in rijke gemeenten zoals Blaricum en Wassenaar de inkomensongelijkheid, gemeten volgens de Gini-coëfficient (zie kader), fors hoger dan gemiddeld. Ook in de stedelijke gebieden en dan vooral in de vier grote steden zijn de inkomensverschillen bovengemiddeld. Dit komt doordat (grote) steden qua inkomen een meer gemengde bevolking hebben dan minder stedelijke en landelijke gebieden. In gemeenten met een laag gemiddeld inkomen is de inkomensongelijkheid beduidend lager dan gemiddeld. Zo komen Brunssum en Kerkrade voor in de top tien van gemeenten met de laagste ongelijkheid. Van Parkstad Limburg, of de voormalige Oostelijke Mijnstreek, is bekend dat er naar verhouding veel lage en weinig hoge inkomens voorkomen. Met andere woorden, veel huishoudens hebben er een vergelijk-

Tien gemeenten met laagste en tien gemeenten met hoogste ongelijkheid Inkomen1 Gini-coëfficiënt

Vermogen2

Gemiddeld inkomen

Gini-coëfficiënt

1 000 euro Nederland

0,273

23,9

Laagste

Doorsnee vermogen 1 000 euro

Nederland

0,757

55,3

Laagste

Brunssum (Lb)

0,217

20,6

Boekel (NB)

0,523

277,8

Simpelveld (Lb)

0,218

22,5

Reusel-De Mierden (NB)

0,526

271,4

Duiven (Gld)

0,219

23,4

Staphorst (Ov)

0,530

277,7

Spijkenisse (ZH)

0,220

23,4

Oirschot (NB)

0,531

280,0

Pekela (Gr)

0,221

19,4

Bergeijk (NB)

0,532

262,8

Rozenburg (ZH)

0,221

23,6

Hilvarenbeek (NB)

0,536

267,0

Stein (Lb)

0,223

23,0

Bladel (NB)

0,537

240,0

Aalten (Gld)

0,223

22,1

Maasdonk (NB)

0,541

281,9

Sliedrecht (ZH)

0,224

23,0

Alphen-Chaam (NB)

0,547

295,7

Kerkrade (Lb)

0,224

20,2

Zundert (NB)

0,549

257,8

Westvoorne (ZH)

0,343

30,2

Heerlen (Lb)

0,827

13,3

Heemstede (NH)

0,346

33,3

Enschede (Gld)

0,829

18,3

Hoogste

Hoogste

Naarden (NH)

0,350

33,5

Dordrecht (ZH)

0,837

23,4

Bussum (NH)

0,350

30,1

Lelystad (Fl)

0,838

22,3

Abcoude (Ut)

0,351

35,0

Utrecht (Ut)

0,845

20,1

Muiden (NH)

0,354

31,3

Schiedam (ZH)

0,846

19,3

Bloemendaal (NH)

0,397

38,9

Arnhem (Gld)

0,872

11,6

Laren (NH)

0,427

34,6

s-Gravenhage (ZH)

0,889

13,3

Wassenaar (ZH)

0,431

38,1

Rotterdam (ZH)

0,927

7,1

Blaricum (NH)

0,445

40,0

Amsterdam (NH)

0,937

7,2

1

Inkomensgegevens gaan over 2008.

2

Vermogensgegevens hebben betrekking op 1 januari 2008.

19

TSB_11_10.indd 19

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:21 PM


Inkomen

baar (laag) inkomen. Om die reden verschillen de inkomens

Vermogensongelijkheid binnen gemeente, Gini-coëfficient 1 januari 2008

over het algemeen ook weinig in gemeenten in Groningen, Friesland en Drenthe.

Vermogensverschillen tussen gemeenten Begin 2008 bedroeg het gemiddelde vermogen3 per huishouden 188 duizend euro. Dit gemiddelde wordt echter sterk gekleurd door een klein aantal uitschieters naar boven. Daarom is de middelste waarneming van de van laag naar hoog gerangschikte vermogens, of het doorsnee (mediane) bedrag een betere maatstaf. Het doorsnee vermogen van huishoudens kwam 1 januari 2008 uit op 55 duizend euro. De ene helft van de huishoudens bezit een lager en de andere helft een hoger vermogen. De vermogensverdeling in Nederland is zeer scheef. Begin 2008 was bijna 60 procent van het totale vermogen in bezit van de 10 procent meest vermogende huishoudens. Hun doorsnee vermogen bedroeg bijna 6,5 ton. Hier tegenover staat dat de 10 procent minst vermogende huishoudens meer schulden dan bezittingen hadden. Deze groep als geheel had dus een negatief vermogen. Tussen gemeenten zijn er grote verschillen in de vermogenspositie van huishoudens. De huishoudens met het hoogste doorsnee vermogen wonen in Laren, Rozendaal (Gelderland) en Bloemendaal. Hun vermogen was begin 2008 meer dan 340 duizend euro. Met ongeveer zevenduizend euro was

Ongelijkheid in de 15 grootste gemeenten Inkomen1 Gini-coëfficiënt

Vermogen2 Gemiddeld inkomen

Gini-coëfficiënt

1 000 euro

Doorsnee vermogen 1 000 euro

Nederland

0,273

23,9

0,757

Amsterdam

0,336

23,5

0,937

7,2

Rotterdam

0,283

21,6

0,927

7,1

‘s-Gravenhage

0,312

23,2

0,889

13,3

Utrecht

0,279

24,4

0,845

20,1

Eindhoven

0,266

22,9

0,798

23,4

Tilburg

0,249

22,1

0,768

32,1

Groningen

0,267

21,3

0,827

15,2

Breda

0,278

24,4

0,767

46,3

Almere

0,246

23,2

0,819

23,4

Nijmegen

0,263

22,2

0,818

18,4

Haarlem

0,270

24,1

0,785

29,9

Arnhem

0,267

21,8

0,872

11,6

Apeldoorn

0,255

23,9

0,748

68,8

Enschede

0,255

20,7

0,829

18,3

Zaanstad

0,244

23,1

0,771

27,7

1

Inkomensgegevens gaan over 2008.

2

Vermogensgegevens hebben betrekking op 1 januari 2008.

20

TSB_11_10.indd 20

55,3

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:22 PM


Inkomen

als tweede en derde. Het doorsnee vermogen van huishoudens

Gini-coëfficient

in Amsterdam en Rotterdam is ongeveer zevenduizend euro. In ’s-Gravenhage is het met ruim dertienduizend euro bijna

Een bekende maatstaf voor ongelijkheid is de Gini-

het dubbele. De gemeente Arnhem bezet de vierde plaats. Na

coëfficient. Deze beschouwt in dit artikel de onderlinge

Schiedam als randgemeente van Rotterdam komt Utrecht

verschillen van alle inkomens (of alle vermogens) in

op de zesde plaats. Ook Lelystad, Dordrecht, Enschede en

een gemeente. Naarmate de verschillen toenemen,

Heerlen behoren tot de tien gemeenten met de grootste ver-

wordt ook de waarde van de Gini-coëfficient groter. De

mogensongelijkheid. Deze grotere gemeenten hebben relatief

waarde van de Gini-coëfficient ligt tussen 0 en 1, waar-

veel huishoudens met weinig of geen vermogen.

bij 0 duidt op totale gelijkheid (ieder huishouden heeft hetzelfde inkomen of vermogen) en 1 duidt op totale

Welvaartsverschillen

ongelijkheid (één huishouden bezit al het inkomen of

meenten – met gemiddeld een hoog inkomen en een hoog

vermogen). Zie bijvoorbeeld Van den Brakel-Hofmans

vermogen – behoren onder meer Rozendaal en Abcoude.

(2007).

In beide gemeenten is bovendien de inkomensongelijkheid

Tot de meest welvarende ge-

relatief hoog, terwijl er naar verhouding weinig vermogensverschillen zijn. De welvaartsverschillen tussen huishoudens het doorsnee vermogen in Rotterdam en Amsterdam het

zijn het grootst als er sprake is van grote inkomens- en ver-

laagst.

mogensongelijkheid. Dit is het geval in de eveneens rijke ge-

Vermogensverschillen binnen gemeenten

meenten Blaricum en Wassenaar. Naast de huishoudens met een hoog inkomen en de hogere vermogens zijn hier dus ook

Ook binnen de gemeenten kunnen de vermogens aanzienlijk

huishoudens met lage inkomens en lage vermogens te vin-

verschillen. Deze vermogensongelijkheid kan eveneens worden

den. Gemeenten waarin de huishoudens onderling juist wei-

weergegeven met behulp van de Gini-coëfficient (zie kader).

nig in welvaart verschillen, bevinden zich in Noord-Brabant:

De ongelijkheid is het kleinst in een aantal kleinere, landelijke

Boekel en Reusel-De Mierden. Ook in Staphorst is dit aan de

gemeenten in Noord-Brabant en Staphorst in Overijssel. De

orde. In deze landelijke gemeenten wonen veelal goedverdie-

minst ongelijke verdeling doet zich voor in de gemeente Boekel

nende forensen en ouderen in luxere woningen.

met ruim drieduizend inwoners. Daarnaast behoren Reusel-De Mierden, Oirschot, Bergeijk, Hilvarenbeek, Bladel, Maasdonk,

In Amsterdam zijn er omvangrijke verschillen in het ver-

Alphen-Chaam en Zundert tot de top tien. Het zijn allemaal

mogen van huishoudens. De inkomensongelijkheid is er

gemeenten met minder dan tienduizend inwoners. De oorzaak

bovengemiddeld. In iets mindere mate geldt dat ook voor

ligt in de ruimtelijke structuur en de daarmee samenhangende

de drie andere grote steden. In de middelgrote steden van

waarde van de eigen woningen. Het zijn landelijke woonge-

Nederland zijn de inkomensverschillen lager dan gemid-

meenten met duurdere woningen, nabij de oude industrieste-

deld, maar zijn de vermogensverschillen relatief hoog. De

den Eindhoven, Tilburg en Breda. De eigen woning is het be-

tweedeling tussen arm en rijk wordt hier dus, in tegenstel-

langrijkste vermogensonderdeel. Met een doorsnee vermogen

ling tot in de vier grote steden, vooral bepaald door grote

van boven de 240 duizend euro behoren de huishoudens van

verschillen in vermogen.

deze tien gemeenten tot de rijkste van het land. De gemeenten Laren, Rozendaal en Bloemendaal hebben het hoogste doorsnee

Petra Ament, Marion van den Brakel en Jack Claessen zijn allen

vermogen, maar kennen een grotere vermogensongelijkheid.

statistisch onderzoeker bij het Centraal Bureau voor de Statistiek.

De vier grote steden behoren tot de gemeenten met de grootste vermogensongelijkheid. Voor Amsterdam is deze het

Noten

grootst. Hier contrasteert de grachtengordel met flink vermo-

1. De gegevens over de gemeentelijke welvaartsverschillen zijn afkomstig uit

gende huishoudens in grachtenpanden met een relatief groot

het Regionaal Inkomensonderzoek van het CBS. Dit artikel gaat over parti-

aantal huishoudens die leven van een bijstandsuitkering en

culiere huishoudens, exclusief studentenhuishoudens. Voor de gemeenten

geen vermogen bezitten. Rotterdam en ’s-Gravenhage volgen

is de indeling van 1 januari 2010 gehanteerd.

21

TSB_11_10.indd 21

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:23 PM


Inkomen

Van de vier grote steden kent Amsterdam de grootste vermogensongelijkheid. Hier contrasteert de grachtengordel met flink vermogende huishoudens met een relatief groot aantal huishoudens die leven van een bijstandsuitkering

2. Voor het inkomen van een huishouden is uitgegaan van het besteedbaar

Literatuur:

inkomen van de huishoudensleden. Dit is opgebouwd uit loon, winst en

Ament. P. (2009). Ruimtelijke spreiding. In: Otten, F. en W. Bos (red.), Lage inko-

inkomen uit vermogen vermeerderd met ontvangen uitkeringen en ande-

mens, kans op armoede en uitsluiting 2009. Centraal Bureau voor de Statistiek,

re toelagen, en verminderd met de betaalde premies en belastingen. Het

Den Haag/Heerlen.

besteedbaar huishoudensinkomen is gelijk aan de som van het besteedbaar

Ament, P., W. Bos en J. Claessen (2010). Huishoudens in Rozendaal het meest

inkomen van alle huishoudensleden. Voor het vergelijken van uitkomsten

welvarend. CBS-Webmagazine 22 februari 2010.

per gemeente is het besteedbaar inkomen gecorrigeerd voor omvang en

Brakel, M. van den en P. Ament (2010). Inkomensverschillen tussen en binnen

samenstelling van het huishouden. De correctiefactor houdt rekening met

gemeenten. Sociaaleconomische trends 2010/3.

schaalvoordelen bij toenemende huishoudensgrootte (CBS, 2004). Waar in

Brakel-Hofmans, M. van den (2007). Het meten van inkomensongelijkheid.

de tekst over ‘inkomen’ gesproken wordt, wordt altijd het gestandaardiseer-

www.cbs.nl.

de besteedbaar huishoudensinkomen bedoeld.

Claessen, J. (2010). Vermogensverdeling en vermogenspositie huishoudens.

3. Het vermogen is de waarde van de bezittingen zoals de eigen woning, overig

Sociaaleconomische trends, 2e kwartaal 2010, CBS Den Haag/Heerlen.

onroerend goed, bank- en spaartegoeden, effecten, ondernemingsvermogen

CBS (2004). Equivalentiefactoren 1995-2000, Centraal Bureau voor de

en overige bezittingen waaronder contant geld en roerende zaken verminderd

Statistiek, Voorburg/Heerlen.

met de hypotheekschuld in verband met de eigen woning en overige schulden.

Ministerie van VROM (2004). Nota Ruimte. Ministerie van Volkshuisvesting,

De waarneming van de zogeheten ‘kleine schulden’ door consumptief krediet

Ruimtelijke Ordening en Milieu, Den Haag.

en schulden bij winkels of familie is niet volledig. Daarnaast zijn voor de huishoudens die geen aangifte inkomstenbelasting doen de betaalrekeningen en spaartegoeden niet altijd bekend. De uitkomsten van de Vermogensstatistiek

Meer informatie? Kijk op www.kennisbanksocialezaken.nl

geven hierdoor vooral zicht op bezittingen en schulden van grotere omvang.

22

TSB_11_10.indd 22

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:23 PM


Werkplein

Werkplein Zutphen

De menselijke maat voorop Wilma Vorselman

Een nieuwe integrale dienstverlening die verder gaat dan de landelijk gewenste samenwerking rond werk en inkomen. Dat was de ambitie van de samenwerkingspartners van Het Plein in Zutphen toen in 2007 het visiedocument op tafel lag. Een efficiënte dienstverlening op het terrein van werk, inkomen en zorg. In het voormalige kantoorgebouw van de Belastingdienst

Zutphen en Lochem heeft bijvoorbeeld het team werkconsu-

functioneren sinds een half jaar de sociale diensten van de

lenten duidelijk meer expertise in huis gekregen. Ze werken

gemeenten Lochem en Zutphen gezamenlijk onder één dak

onderling intensief samen om ook de moeilijk bemiddel-

met de medewerkers van het UWV WERKbedrijf. De gemeen-

bare cliënten aan een baan te helpen. Daarbij wordt geen

te Zutphen trok als directeur/kwartiermaker Sjoerd Osinga

onderscheid gemaakt tussen een betaalde functie of vrijwil-

aan om de nieuwe organisatie, die onder de naam Werkplein

ligerswerk. Een goede plek vinden en participeren in de maat-

Zutphen te boek staat, vorm te geven. Een man met brede

schappij, dat is het uitgangspunt’, licht de directeur toe.

ervaring, zoals hij zelf nuchter aangeeft. ‘Voor ik hier in 2009 begon, heb ik in de provincie Fryslân vier jaar gebouwd aan

Inspiratie

een nieuwe organisatie van intergemeentelijke sociale dien-

Voor zijn antwoord verwijst Osinga graag naar het metersho-

sten uit zes gemeenten. Voor die tijd was ik in Almelo hoofd

ge doek achter de centrale balie op de begane grond. Hierop

Sociale en Economische zaken. In Zutphen staat Osinga voor

staat de reddingsactie van de gestrande paarden in het Friese

de taak de doelstellingen van Het Plein ten uitvoer te brengen,

Marrum afgebeeld. In 2006 stonden dagenlang ruim 200

te weten de schaalvergroting en efficiëntere dienstverlening.

paarden vast op een kwelder. Een militaire reddingsoperatie

‘Door het bij elkaar brengen van twee gemeentelijke sociale

mislukte. Kordaat optreden van enkele amazones bracht de

diensten met het UWV WERKbedrijf werken hier inmiddels

paarden binnen een kwartier weer op het vaste land. Wat zich

zo’n 90 mensen onder één dak. De schuldhulpverleners en

toen in Friesland afspeelde, gebruikt het Zutphense manage-

medewerkers belast met WMO-gerelateerde zaken zijn ook

mentteam als inspiratie om haar ambitie te tonen. De redding

reeds werkzaam in hetzelfde gebouw, maar vallen nog niet

van de paarden laat zien wat werkt. De oplossing ligt niet in

onder het personeelsbestand van Het Plein.’

de inzet van instrumenten, maar in de kennis van paarden;

Op de vraag of er al een efficiëntieverbetering heeft plaatsge-

het denken, de moed en het vertrouwen om daarnaar te han-

vonden, moet Osinga even glimlachen. ‘Dat is op dit moment

delen. Osinga vertaalt dit naar het Werkplein Zutphen: ‘Doe

moeilijk te zeggen, want dat moeten we nog waarmaken.

wat echt werkt, weet wat de klant wil, geef ruimte aan mede-

Onze uitstroomscore is in ieder geval hoger dan het lande-

werkers, laat ze zelf vragen wat nodig is, reik instrumenten

lijke gemiddelde. Door de samenvoeging van de gemeenten

aan en verminder procedures en protocollen. Er wordt tegen-

Wat is de ambitie van Zutphen en Lochem?

23

TSB_11_10.indd 23

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:24 PM


Werkplein

woordig gekeken naar wat de klant kan en welk traject het

Nieuwe mensen zonder bagage maakten dat het verander-

beste bij hem of haar past, in plaats van simpelweg een uitke-

traject makkelijker werd opgepakt. Zo werd een vestigings-

ring te verstrekken. Het 19-koppige participatieteam houdt

manager voor CWI Zutphen aangesteld die de nodige kennis

zich hiermee bezig.’

en inspiratie meebracht als voormalig projectleider van de

Verandertraject Zutphen startte in de zomer van 2006

Toonkamer in Den Bosch. Vanaf de start waren alle (nieuwe) partners in de keten ervan doordrongen dat men door krach-

met de voorbereidingen van het verandertraject integrale

ten te bundelen meer kon betekenen voor de werkzoekenden

dienstverlening. Men richtte een werkgroep op, bestaande uit

in de regio. Partners waren bereid verder te kijken dan de

een mix van medewerkers en middenmanagement, die een vi-

eigen organisatie. Iedereen leverde vanuit zijn eigen deskun-

siedocument opstelde waarin de kernwaarden, bouwstenen

digheid een bijdrage aan het gezamenlijke doel: werkzoeken-

en de procedure van idee naar uitvoering aan de orde komen.

den naar werk bemiddelen.

Medewerkers waren vanaf het begin actief betrokken bij de visievorming. Ter inspiratie werden voorbeelden van Toon-

Betrokkenheid werkgevers

kamers in onder meer Apeldoorn, Den Bosch en Amsterdam

ging van twee gemeentelijke sociale diensten met het UWV

bezocht. In een later stadium ook het succesvolle Werkplein

is zeker een efficiëntere organisatie ontstaan, vindt Erika

in Assen. Het besef dat het anders kon en moest, groeide

Jansen, directeur van het UWV WERKbedrijf. ’De korte lijnen

daardoor onder de medewerkers; Een effectievere, efficiënte-

zijn een groot pluspunt, maar ook doordat de overdracht van

re dienstverlening die rekening houdt met gezond verstand.

het CWI naar UWV niet meer bestaat. Voor elke werkzoeken-

Verbeterpunten voor individuele klanten lagen voor het op-

de staat nu één werkcoach klaar en er wordt gekeken naar wat

rapen, dat zag iedereen: CWI, UWV en de gemeenteconsu-

iemand echt nodig heeft.’

lent. Je wilt bijvoorbeeld overleggen met de gemeente, omdat

Wat doen jullie specifiek voor moeilijk bemiddelbare cliën-

de Wwb eraan komt en de gemeente zegt ‘zolang er nog geen

ten? ‘Deze groep proberen we goed in beeld te krijgen en te

Wwb is, doen wij niets.’ Zo waren er legio voorbeelden.

houden. Door de huidige economische situatie komen we in

Door de samenvoe-

Sjoerd Osinga, directeur van Werkplein Zutphen bij de centrale balie met afbeelding reddingsactie paarden

24

TSB_11_10.indd 24

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:24 PM


Werkplein

aanraking met mensen die, na meer dan dertig jaar bij dezelf-

een succesvolle integrale dienstverlening. Zo staat er nu een

de organisatie te hebben gewerkt, ineens op straat komen te

gedegen organisatie ten bate van de burgers in de gemeenten

staan. Deze groep heeft nauwelijks weet van solliciteren. Met

Lochem en Zutphen. Hoe die in de toekomst te waarborgen,

trainingen over hoe je je moet presenteren, sollicitatiebrieven

dat is nu de uitdaging.’ De werkzaamheden van Sjoerd Osin-

met curriculum vitae opstelt en een sollicitatiegesprek voert,

ga zitten er dan ook nog niet op. ‘Hoewel de besluitvorming

kun je ze begeleiden in de zoektocht naar een nieuwe werk-

door de korte lijnen sneller plaatsvindt, zijn alle werkproces-

kring. Daarnaast bieden we een re-integratietraject aan voor

sen nog niet volledig op elkaar afgestemd. Op het gebied van

een periode langer dan twaalf maanden.’

automatisering valt terrein te winnen. De automatiserings-

Erika Jansen werd na de samenvoeging van het CWI met UWV

systemen van de gemeente en UWV zijn nog niet op elkaar

begin 2009 aangesteld als directeur van UWV WERKbedrijf.

afgestemd. Daarnaast krijgt bij het re-integratietraject zowel

Daarvoor werkt ze twee jaar als vestigingsmanager bij het

de klant als de organisatie nog steeds te maken met te veel

CWI waarbij het aansturen van re-integratiecoaches haar

loketten en financieringstromen, terwijl we dit jaar aan re-

belangrijkste taak was. ‘In mijn huidige functie ben ik naast

integratiemiddelen 450.000 euro minder te besteden hebben.

het aansturen van de werkcoaches het boegbeeld naar buiten

Naar verwachting zullen we volgend jaar de broekriem nog

toe voor het UWV WERKbedrijf en zijn er facilitaire zaken

steviger moeten aanhalen, ook dan zal er uit Den Haag min-

aan mijn takenpakket toegevoegd.’

der geld deze kant op komen.’

De contacten met werkgevers zijn volgens Jansen nog voor verbetering vatbaar. ‘Werkgevers dienen beter bij het Werkplein

Uitdaging

betrokken te worden. We moeten hun vraag beter leren ken-

is een lastige dobber, weet Janny Slagman, die als consulente

nen door middel van bedrijfsbezoeken. Wat voor mensen zoe-

Werk & Inkomen na de samenvoeging van CWI, UWV en de

ken ze? Daarnaast dienen we te voorkomen dat vertegenwoor-

gemeentelijke sociale diensten aan de slag ging in een nieuw

digers van zowel UWV als de gemeente bij werkgevers over de

team van zes werkcoaches. ‘In deze nieuwe functie kwam ik

vloer komen, wat in het verleden wel eens voorkwam.’

ook direct in aanraking met de klanten van het UWV. Het is

De eerste stappen voor een betere samenwerking met de

een brede doelgroep, van hoogleraren tot loodgieters, waar

werkgevers in de regio zijn gezet. Dit jaar startte Werkplein

een grote uitdaging in zit. Vorig jaar is, onder meer wegens

Zutphen een Brancheservicepunt voor de horeca met als

financieel-technische redenen, beslist dat de werkcoaches van

doel vraag en aanbod in de Achterhoek bij elkaar te brengen.

het UWV weer de WW-klanten begeleiden en de werkcoaches

Binnen het servicepunt is de kennis en daadkracht van par-

van de gemeente de Wwb-klanten begeleiden. Uiteindelijk is

tijen als de KvK, onderwijsinstellingen en brancheorganisa-

het nog steeds de bedoeling dat er conform de gezamenlijke

ties gebundeld, om horecaondernemers efficiënt en effectief

visie geen verschil zal zijn in de cliëntondersteuning. Wat er

van dienst te kunnen zijn. Het Werkplein fungeert hierin als

in de toekomst verder gaat gebeuren, is echter afhankelijk van

contactpunt waar werkzoekenden en werkgevers hun vraag

vele factoren.’

kunnen neerleggen.

De aanwezigheid van diverse penitentiaire inrichtingen,

Gedegen organisatie De aanwezigheid van een goe-

Landelijk beleid afstemmen op lokaal beleid

instellingen voor verslavingszorg en geestelijke gezondheidszorg in de omgeving van Zutphen duidt er op dat deze regio

de werkmentaliteit is volgens de directeur de sleutel geweest

met meer problematiek te maken heeft dan elders. Slagman:

naar het succesvolle verandertraject. ‘De wil om de nieuwe

‘Daarvoor dien je voldoende financiële middelen tot je

samenwerking tot een succes te maken, was zowel onder het

beschikking te hebben. We blijven anticiperen op de behoef-

personeel als het managementteam aanwezig. Door in een

ten van onze klanten en hopen ondanks de bezuinigingen

vroeg stadium gezamenlijke bijeenkomsten te organiseren

toch te kunnen “doen wat werkt”’.

voorkom je een soort cultuurschok als beide organisaties eenmaal bij elkaar worden gezet. De medewerkers van de ge-

Wilma Vorselman is journalist

meentelijke sociale diensten zijn in de zomer van 2008 verkast naar de huidige locatie. De gezamenlijke huisvesting en

Meer informatie? Kijk op www.kennisbanksocialezaken.nl

de goede sfeer onder elkaar hebben absoluut bijgedragen aan

25

TSB_11_10.indd 25

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:25 PM


Signalement van het CBS

Onbenut arbeidspotentieel: een kwart komt en gaat binnen twee jaar Anouk de Rijk

Het arbeidspotentieel zonder inkomsten bestaat uit personen die niet werken, geen uitkering ontvangen en niet naar school gaan. Eind september 2007 bestond deze groep uit 1,1 miljoen mensen. Dat is 10 procent van de mensen tussen de 15 en 65 jaar. Vier op de vijf mensen in het onbenut arbeidspotentieel is vrouw. Een kwart van het onbenut arbeidspotentieel bestaat uit

uitstromers. Met 61 procent heeft veruit de meerderheid

instromers. Zij behoorden twee jaar eerder nog niet tot deze

van de uitstromers twee jaar later een baan. Daarnaast heeft

groep. Van deze nieuwkomers had ruim de helft twee jaar eer-

een deel inmiddels een AO-, WW- of bijstandsuitkering

der nog een baan. Daarnaast was een deel eerder schoolgaand

(16 procent), overige inkomsten zoals werk als freelancer

(22 procent) of had een uitkering (17 procent).

(16 procent), werk als zelfstandige (9 procent) of is school-

Iets meer dan een kwart van het onbenut arbeidspotentieel

gaand (10 procent).

hoort twee jaar later niet meer tot deze groep. Dit zijn de

Instroom en uitstroom uit onbenut arbeidspotentieel

Zelfstandige

Overige inkomsten

Uitkering (WW, AO, Bijstand)

Scholier/student

Baan

0

10

20

30

40

50

60

70 %

Instroom 2007, naar inkomenspositie twee jaar eerder

Bron: CBS

26

TSB_11_10.indd 26

Uitstroom 2005, naar inkomenspositie twee jaar later

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:25 PM


Wet- en regelgeving

Het Europees Sociaal Model…

Is dat er dan? Peter Donders

De vraag stellen is hem eigenlijk ook beantwoorden: ja, het Europees sociaal model bestaat en is ook van invloed op ons eigen sociaal beleid. Ondanks dat de Europese Unie vooralsnog geen bevoegdheden heeft op het terrein van de sociale zekerheid is er wel degelijk invloed.

Vooralsnog heeft de EU geen bevoegdheden op het terrein

➢ Op een werknemer kan slechts één sociaal zekerheidsstel-

van de sociale zekerheid. De lidstaten beschouwen de sociale

sel tegelijkertijd van toepassing zijn om negatieve (geen

zekerheid, net als de belastingen, tot hun exclusief beleids-

verzekering) of positieve (twee verzekeringen) wetsconflic-

terrein waar Brussel zich vooral niet mee mag bemoeien.

ten te voorkomen;

Toch staat sociale zekerheid wel degelijk in het Verdrag van

➢ Discriminatie naar nationaliteit is verboden;

Lissabon genoemd en wel in het licht van het vrij verkeer van

➢ De export van uitkeringen, pensioenen enzovoorts is

werknemers. De oprichters van de Europese Economische

mogelijk wanneer dit naar nationaal recht niet mogelijk

Gemeenschap streefden in 1958 al een vrij verkeer van werk-

is.

nemers na, maar realiseerden zich dat de verschillende sociale zekerheidsstelsels van de lidstaten een ernstige belemmering

Zeggenschap

zouden vormen voor werknemers die in een andere lidstaat

dinatie-instrumenten en zij harmoniseren de wetgeving van

wilden werken. Vandaar dat in het eerste EEG verdrag al een

de lidstaten niet. Het enige dat zij beogen is de wetgeving

bepaling stond die opriep tot het nemen van maatregelen

van de verschillende lidstaten beter op elkaar af te stemmen

op het terrein van de sociale zekerheid met als doel het vrij

om belemmeringen voor het vrij verkeer van werknemers

verkeer van werknemers te bevorderen. Dit heeft geleid tot

weg te nemen. Mensen komen dus eigenlijk alleen met deze

een stelsel van sociale zekerheidscoördinatie die nu nog in

coördinatieregelgeving in aanraking op het moment dat ze

1

De genoemde verordeningen zijn coör-

werking is en recentelijk vernieuwd. Dit coördinatiestelsel

de grens overgaan. Gezien het internationale karakter van

omvat alle wettelijke branches van sociale zekerheid zoals

onze economie en de vele vakantiegangers ieder jaar weer

pensioenen, kinderbijslag, gezondheidszorg, werkeloosheid

geeft aan dat er veel mensen zijn die op de een of andere ma-

et cetera. Sociale zekerheidsarrangementen die bijvoorbeeld

nier wel met de verordening te maken hebben gehad. Denk

in cao’s geregeld zijn, vallen erbuiten. De verordening han-

maar eens aan het bezoeken van een dokter in het buiten-

teert vier coördinatieprincipes namelijk:

land of de Nederlandse grensarbeiders die in Duitsland of

➢ Verzekeringstijdvakken opgebouwd in een ander land die-

België werken en in Nederland wonen. Ook bijvoorbeeld de

nen te worden meegeteld bij het bepalen van het recht op

Poolse werknemers in Nederland hebben met de EU regels

uitkeringen;

te maken.

27

TSB_11_10.indd 27

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:25 PM


Wet- en regelgeving

Coördinatie Nederland is geen eiland

Behalve de coördinatie van sociale zeker-

heid in het kader van het vrij verkeer van werknemers is er ook nog de zogenaamde Methode van Open Coördinatie

De Nederlandse economie functioneert niet op een

(OMC) die invloed kan hebben op de Nederlandse sociale

eiland. In tegendeel we maken deel uit van de

zekerheid en het sociale beleid. De OMC is eigenlijk voort-

Europese Unie en een belangrijk deel van ons bruto

gekomen uit het groei- en stabiliteitspact om de inflatie,

nationaal product wordt verdiend op de internationale

schuldpositie en begrotingen van de lidstaten die meedoen

markt. Ook op sociaal terrein functioneert Nederland

aan de Economische Monetaire Unie in het gelid te hou-

niet in een vacuüm. Het Nederlands sociaal beleid

den. Lidstaten rapporteren jaarlijks over de stand van de

wordt beïnvloed vanuit Brussel en daarnaast is er nog

economie en daar waar nodig worden maatregelen voor-

de Europese coördinatie van de sociale zekerheids-

gesteld om het economisch beleid bij te sturen. Iets soort-

systemen. De EU coördinatieregels zijn onlangs ver-

gelijks is in het leven geroepen voor het sociaal beleid wat

nieuwd, wat van invloed is op Nederlanders die over

louter ondersteunend en coördinerend is bedoeld. Harmo-

de grens werken en migranten die binnen Nederland

nisatie is niet het doel. Onder sociaal beleid wordt verstaan

willen werken. Kortom tijd voor een kijkje in de

arbeidsmarktbeleid, sociale zekerheid, sociale bijstand en

Europese sociale keuken.

gezondheidszorg. Kern is mensen zoveel mogelijk te laten meedoen: social inclusion. Alle rapportages van de lidstaten zijn te vinden op de internetsite van de Europese Commissie.2 Interessant is natuurlijk

Op zich beïnvloeden de coördinatieverordeningen de

dat nagenoeg alle lidstaten worstelen met de sociale gevolgen

Nederlandse sociale zekerheid niet. Net als de andere

van de financieel economische crisis. De rapportages bevatten

lidstaten heeft Nederland volledig zeggenschap over het

veel lezenswaardigs bijvoorbeeld als het over de pensioenen

eigen sociale zekerheidsbeleid. Toch kan de coördinatie

gaat. Waar in Nederland wordt voorgesteld door te werken

van sociale zekerheid bepaalde effecten veroorzaken die

tot 67 is in andere landen langer doorwerken ook aan de orde

als negatief worden beschouwd en die veranderingen in

maar de leeftijd tot waarop is zeer verschillend. Ook zijn er

de sociale zekerheid nodig maken. Zo zag Zweden zich

landen waar een flexibele pensioenleeftijd wordt ingevoerd

gedwongen bij haar toetreding het pensioenstelsel te wij-

tussen 63 en 68 (Finland). Verder is de zorg een hot item

zigen omdat als gevolg van de coördinatieregels een ieder

omdat bijna alle lidstaten worstelen met ontspoorde over-

die slechts kort in Zweden verbleef aanspraak kon maken

heidsuitgaven voor de zorg.

op een Zweeds pensioen. Dat kon niet de bedoeling

Invloed vanuit het OMC werkt subtiel. De Europese

zijn en had serieuze negatieve financiële consequenties.

Commissie analyseert de nationale rapportages met

Aanpassing van de wetgeving was daarom nodig. Ook in

behulp van onafhankelijke deskundigen en destilleert

Nederland wordt er voortdurend gekeken naar de effec-

daaruit richtsnoeren voor de lidstaten of stelt vragen bij

ten van coördinatie. De Wajong is daar een voorbeeld van

het beleid. Het gevolg is een soort best practises waar-

waarbij de discussie ging of deze uitkering ook geëxpor-

mee de lidstaten hun voordeel kunnen doen. Het feit dat

teerd moet worden of alleen in Nederland uitgekeerd.

bijvoorbeeld zelfstandigen niet verzekerd zijn voor hun

De nieuwe zorgwet gaf eveneens zo zijn problemen toen

tweede pijler pensioen kan later leiden tot problemen in

bleek dat er niet goed getoetst was aan de coördinatiere-

de sociale bescherming zeker nu het aantal zelfstandigen

gels om te bepalen wat de effecten van de wet waren voor

sterk is gegroeid de afgelopen jaren. De Commissie stelt

grensoverschrijdende arbeid. Reden voor de lidstaten om

daar vragen over en het is aan Nederland om daar adequaat

in het nieuwe Verdrag van Lissabon een bepaling op te

antwoord op te geven.

nemen die aangeeft dat voorstellen handelend over het vrije verkeer van werknemers die het sociale zekerheids-

Early exit

stelsel significant wijzigen door een lidstaat kunnen wor-

lidstaten en kandidaat-lidstaten te maken met het beleid zo-

den geschorst en mogelijk uitgesteld.

als hierboven beschreven. Kandidaat-lidstaten moeten hun

28

TSB_11_10.indd 28

Net als Nederland hebben ook alle andere

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:25 PM


Wet- en regelgeving

sociale zekerheidsadministraties voorbereiden en klaarstomen om met de coördinatieregels voor sociale zekerheid te werken. Ook zullen zij bij hun lidmaatschap moeten leren om te rapporteren over het sociale beleid. De economische crisis heeft veel landen fors getroffen en het resultaat is dat vooral wordt bezuinigd op de sociale zekerheid. Pensioenleeftijd omhoog, beperking van werkloosheidsuitkeringen, snijden in de zorg, verhogen eigen bijdrage in de zorg, zijn zo maatregelen die in de EU genomen worden. In conferenties en bijeenkomsten die in het kader van OMC worden gehouden, wordt flink gedebatteerd over de vraag of bezuinigen op de sociale zekerheid wel de goede weg is.3 Gewezen wordt op de waarde van sociale zekerheid in crisistijd om de binnenlandse bestedingen nog enigszins op peil te houden. Ook is er in landen een trend om mensen die op de arbeidsmarkt komen en moeilijk bemiddelaar in andere sociale zekerheidsregelingen onder te brengen (de zogenaamde early exit pathways). Vooral invaliditeits- en vroegpensioenen zijn populair in dit kader. De Europese Commissie wijst erop dat het gebruik van sociale zekerheidsregelingen waarvoor ze niet bedoeld zijn, leidt tot sociale uitsluiting en financiële ontwrichting van de betreffende regelingen. Ook Nederland heeft hier in het verleden bij de stijging van het aantal Wajongers sprake is van een early exit pathway.

Perspectief Het grote voordeel van de OMC is dat de lidstaten kennis en ervaringen met elkaar delen. Lidstaten wijzen elkaar op fouten uit het verleden en leren van elkaar. Zo is

Foto: Valerie Kuypers/ANP

leergeld betaald met de WAO. Je kan de vraag stellen of ook

de Nederlandse deeltijd WW met veel belangstelling bekeken

Het Europees sociaal model bestaat en is ook van invloed op het sociaal beleid

en elementen ervan zijn door andere landen overgenomen.

van Nederland

Ook is duidelijk dat sommige landen ongenadig hard getroffen zijn en dat onstuimige economische groei in het verleden

van crisis laat echter naar zien dat het OMC meerwaarde

geen garantie is voor de toekomst. Te denken valt hierbij aan

heeft. Er gaat invloed van uit en de gedachte dat velen meer

de Baltische tijgers en landen als Roemenie en Hongarije. Het

weten dan één. Uiteraard blijft het dan de verantwoordelijk-

lijkt erop dat lidstaten met een goed functionerend sociaal

heid van de landen zelf wat te doen met de informatie. Voor

zekerheidsstelsel over het algemeen de economische crisis be-

een land als Nederland is het de moeite waard zich te reali-

ter hebben doorstaan. Voorzichtigheid is met deze conclusie

seren dat we ook wat betreft de sociale zekerheid niet op een

wel geboden, omdat dit ook al de economisch meest sterke

eiland zitten.

landen waren zoals Duitsland, de Scandinavische landen en ook Nederland. Het plaatst in ieder geval de voorgenomen

drs. P.T.H. Donders is manager Europese zaken BMC. De auteur is

bezuinigingen op de sociale zekerheid in een bepaald per-

onder andere Nederlands rapporteur social protection voor de Europese

spectief. Je kunt het OMC als een groot bureaucratisch circus

Commissie in het kader van de Methode voor Open Coördinatie.

beschouwen van veel papier en holle woorden. Deze periode

peterdonders@bmc.nl

29

TSB_11_10.indd 29

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:25 PM


Foto: EU

Wet- en regelgeving

Charlemagnebeelden voor een van de gebouwen van de EU in Brussel

Noten

2. http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=750&langId=en

1

3. Zie hiervoor ook http://www.socialprotection.eu/

Verordening (EC) No. 883/2004 van het Europees parlement en de Raad betreffende de coördinatie van sociale zekerheidsstelsels PB L166 van 30 april 2004 en Verordening (EC) No. 987/2009 van het Europees parlement en de Raad inzake de implementatieprocedures voor Verordening 883/2004

Meer informatie? Kijk op www.kennisbanksocialezaken.nl

alsmede de vaststelling van de inhoud van de bijlagen.

sociaalbestek Sociaal Bestek verschijnt 11 x per jaar en biedt informatie en opinies over beleid en uitvoeringspraktijk op het terrein van sociale zekerheid, arbeidsvoorziening en welzijn ten behoeve van beleidsvernieuwing en managementontwikkeling bij het lokaal bestuur.

Redactie

Jaargang 72, november 2010, nr. 11

Uitgave

Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden de auteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne aanbevolen. Uw opgegeven gegevens kunnen worden gebruikt voor het toezenden van informatie en/of speciale aanbiedingen door Reed Business bv en speciaal geselecteerde bedrijven. Indien u hiertegen bezwaar heeft, stuurt u een briefje naar Reed Business bv,

30

TSB_11_10.indd 30

t.a.v. Adresregistratie, Postbus 808, 7000 AV Doetinchem. drs. W.P.J. Bertels, mevr. drs. Y. Bommeljé (voorzitter), R. Geerling, D. Radoux, I. Thuis. Reed Business bv Uitgeefgroep Overheid, Postbus 152 1000 AD Amsterdam Uitgever Ludo de Boo, tel. nr. 020-515 9174 e-mail: Ludo.de.Boo@reedbusiness.nl Eindredactie Hedwig Ramirez Londoño-Neggers, tel. 020 - 515 9309 e-mail: hedwig.neggers@reedbusiness.nl Bureauredactie Herman Keppy, e-mail: hkeppy@gmail.com

Advertentie-exploitatie Marc Nuhn, tel. 020 - 515 9172 e-mail: marc.nuhn@reedbusiness.nl Abonnementen Reed Business bv Afdeling klantenadministratie tel. 0314 - 358 358 Jaarabonnement € 177,45 (ex BTW), losse nummers € 23,25 (ex BTW). Abonnementen lopen automatisch door, tenzij uiterlijk 30 dagen voor de vervaldatum bij onze klantenservice wordt opgezegd via telefoonnummer 0314-358358. Kies de optie ‘vraag over het abonnement’ en vervolgens de optie ‘abonnement opzeggen’. Ook voor informatie over uw lopende abonnement kunt u contact opnemen met onze klantenservice.

Alle advertentiecontracten worden afgesloten conform de Regelen voor het Advertentiewezen gedeponeerd bij de Rechtbanken in Nederland. Een exemplaar van de Regelen voor het Advertentiewezen is op aanvraag kosteloos verkrijgbaar. ISSN 0921-5344 Artikelen verschenen in Sociaal Bestek zijn terug te vinden via www.kennisbanksocialezaken.nl en/ of www.kennisbankschuldhulpverlening.nl

© Auteursrecht voorbehouden.

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:27 PM


CTUEEL

1 0 P A G I N A ’S OVER ARBEID EN EID SOCIALE ZEKERH

Gebouw Tweede Kamer. Het is nog maar de vraag in hoeverre de nieuwe Kamer zal instemmen met het wetsontwerp Wet harmonisatie en vereenvoudiging sociale zekerheidswetgeving

Wet harmonisatie en vereenvoudiging sociale zekerheidswetgeving Henk Knol

Onlangs is bij de Tweede Kamer het wetsontwerp Wet harmonisatie en vereenvoudiging sociale zekerheidswetgeving ingediend. Dit wetsontwerp bevat een groot aantal wijzigingen in de sociale verzekeringswetten, die vooral ten doel hebben het aantal regels terug te dringen en bestaande regels te verduidelijken.

In dat doel is de wetgever aardig geslaagd. Een deel van de

Premieheffing

wijzigingen is vooral voor de uitvoering van belang, maar in

verzekeringen geldt de fictie van 261 dagen per jaar, terwijl

bepaalde gevallen heeft het ook gevolgen voor de (loon)admi-

dat voor de loonheffing 260 dagen is. Voorgesteld wordt

nistratie van de werkgever. De meeste wijzigingen moeten per

om in beide gevallen uit te gaan van 260 dagen. Het maxi-

1 januari 2011 van kracht worden. Van de beoogde wijzigin-

mum premieloon wordt daarbij vastgesteld op een bedrag

gen is het volgende overzicht te geven.

per jaar; voor kortere perioden (maand, week, dag) gaat

Voor de premieheffing werknemers-

1

TSB_11_10.indd Sec2:1

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:29 PM


een afgeleide van het jaarbedrag gelden. Omdat er vanaf

wordt dat 6 weken. Hierdoor is de werkgever in staat om

2011 één dag minder in een jaar gaat, wordt het bedrag

collectieve ziekmeldingen te doen (bijvoorbeeld om in

per dag dus iets hoger. Dat heeft gevolgen indien het loon-

het begin van de maand alle aangiften over de afgelopen

tijdvak een periode van één of vier weken omvat, dan wel

maand te doen). Is de werkgever dan nog te laat, dan volgt

wanneer er per gewerkte dag wordt betaald. Het effect is

als sanctie een boete. Deze regeling gaat ook gelden voor

echter gering.

overheidswerkgevers.

Wanneer aan de werkgever het ziekengeld wordt gerestitueerd

De zwangerschaps- en bevallingsuitkering zal voortaan als

(vangnet Ziektewet), vergoedt het UWV ook de werkgeversde-

één doorlopende uitkering gaan gelden.

len in de SV-premies. Tot dusver geschiedde dat op individu-

Nu wordt deze nog in twee delen opgeknipt, met alle admi-

ele basis. Voorgesteld wordt om voortaan geen rekening meer

nistratieve rompslomp van dien – voor zowel UWV als

te houden met individuele situaties (bijvoorbeeld premievrij-

werknemer.

stelling oudere werknemers), maar gewoon de percentages

Als er aanspraak op ZW bestaat in het kader van een no-

toe te passen.

riskpolis, houdt het UWV rekening met eventuele wacht-

Vanaf 1 juli 2011 wordt het voor gemeenten mogelijk om ook

dagen zoals die bij de werkgever gelden en wordt daarover

voor onderwijzend personeel eigen risicodrager voor de WGA

een afwijkend percentage gerestitueerd. De voorgestelde

te worden.

wijziging heeft tot gevolg dat het UWV over de wachtdagen

Arbeidsongeschiktheid

voortaan hetzelfde percentage restitueert als daarna zou De uitsluitingsgrond dat

de uitkering bij arbeidsongeschiktheid (Ziektewet en ar-

gelden.

beidsongeschiktheidswetten), welke bestond bij aanvang van

Overlijdensuitkering

de verzekering (c.q. binnen een half jaar was te verwachten)

krijgt het UWV de bevoegdheid om die ambtshalve toe te ken-

komt te vervallen. De wijziging heeft alleen betrekking op de

nen, zodat in veel gevallen daar geen aparte aanvraag meer

SV-wetten en niet op de loondoorbetalingsplicht.

voor hoeft te worden gedaan. Daarnaast komt (in alle wetten,

De samenloop van ziekengeld ZW met de arbeidsongeschikt-

dus ook Anw en AOW) het onderhoudscriterium voor kinde-

heidsuitkeringen wordt sterk vereenvoudigd. Uitgangspunt

ren, broers en zussen) te vervallen.

wordt dat er ziekengeld wordt uitgekeerd en alleen nog

Bij de overlijdensuitkering

een arbeidsongeschiktheidsuitkering voor zover deze meer

Gemoedsbezwaarden

bedraagt dan het ziekengeld.

geldt dat er nu ontheffing per wet mogelijk is. Vanaf

Als er uitsluitend aanspraak bestaat op loondoorbetaling

1 januari 2011 wordt dat in die zin gewijzigd, dat voor de

tijdens ziekte, wordt alleen nog een arbeidsongeschikt-

werknemersverzekeringen alleen nog ontheffing voor alle

heidsuitkering toegekend, heropend of verhoogd na een

wetten mogelijk is.

wachttijd van vier weken. Dat is in veel gevallen aanzienlijk

Voor gemoedsbezwaarden

sneller.

Inkomensbesluiten Nu gelden er voor verschillende

De nawerkingsbepalingen worden aanzienlijk vereenvou-

wetten nog verschillende inkomensbesluiten. De bedoeling

digd. Nu is het recht op uitkering afhankelijk van duur

is dat er straks nog twee inkomensbesluiten zullen gaan

en omvang van de dienstbetrekking en gelden er ver-

gelden: één voor de volksverzekeringen en één voor de ove-

schillende termijnen waarbinnen men arbeidsongeschikt

rige wetten. Dat heeft ook gevolgen voor de toepassing van

moet zijn geworden. In de voorgestelde regeling geldt in

artikel 44 WAO en artikel 3:48 Wajong. In die artikelen is

alle gevallen dat er een beroep kan worden gedaan op de

geregeld dat het arbeidsongeschiktheidspercentage formeel

nawerkingsbepalingen als iemand binnen vier weken na

ongewijzigd blijft, maar dat materieel wordt gehandeld

einde van de verplichte verzekering arbeidsongeschikt

alsof het wel is aangepast aan de verdiencapaciteit, zolang

wordt.

niet duidelijk is of de werknemer in staat is het inkomen

Ook de verplichting voor het doen van aangifte van ziekte

blijvend te verwerven. Hieraan is een maximale termijn van

wordt vereenvoudigd. Nu geldt als uitgangspunt dat de

5 jaar verbonden. Voorgestel is om die in bepaalde gevallen

aangifte binnen vier dagen moet worden gedaan. Straks

te verlengen.

2

sociaalbestek 11/2010

TSB_11_10.indd Sec2:2

10/14/2010 9:33:31 PM


CTUEEL

Maatregelen Szw In Begroting 2011 De re-integratiebudgetten van UWV en gemeenten worden volgens de plannen met ingang van 2012 met 190 miljoen gekort.

Henk Knol

Het is aan de begroting van het ministerie van SZW duidelijk te merken dat er een demissionair bewind werd gevoerd: echt grote veranderingen worden niet aangekondigd. Het belangrijkste nieuws is dat de deeltijd-WW in juli 2011 definitief stopt en dat er bezuinigd wordt op de re-integratiebudgetten en de WSW. Onderstaand een overzicht van de voorgestelde wijzigingen.

belastingplichtigen en wordt niet in het buitenland uitgekeerd. De besparing bedraagt na aftrek van de extra uitvoeringskosten

• Werktijdverkorting en Deeltijd-WW: Ruim 100.000

€ 105 miljoen in 2011 oplopend tot € 120 miljoen in 2015.

werknemers hebben gebruik gemaakt van de werktijdver-

• Korten re-integratiebudgetten: Re-integratiemiddelen

korting en deeltijd-WW. Deze regelingen hebben in belang-

moeten selectiever en vraaggerichter ingezet worden. De

rijke mate bijgedragen aan het beperken van de stijging van

re-integratiebudgetten van UWV en gemeenten blijven in

de werkloosheid. Deeltijd-WW stopt op 1 juli 2011.

2011 vanwege bestuurlijke afspraken gehandhaafd, maar

• Jeugdwerkloosheid: Sinds het Actieplan Jeugdwerkloosheid

worden met ingang van 2012 met € 190 miljoen gekort.

(september 2009) zijn 68.000 jongeren aan een baan, leerwerk-

• Korting Wsw-budget: Meer mensen met een arbeidsbeper-

plek of stage geholpen. Het kabinet besteedt € 250 miljoen aan

king moeten bij een reguliere werkgever aan de slag gehol-

de bestrijding van jeugdwerkloosheid in de periode 2009-2011.

pen worden. De gemiddelde loonkosten nemen de komende

• Mobiliteitscentra: De dertig mobiliteitscentra voor hulp

jaren af en daardoor is minder budget nodig. In 2011 wordt

bij (dreigend) ontslag hebben tot en met mei 2010 141.000

120 miljoen in mindering gebracht op het budget.

mensen na hun ontslag binnen 3 maanden naar ander werk

• Verlaging tegemoetkomingen oudere belastingplich-

begeleid, 18.000 mensen zijn vanuit hun baan aan een andere

tigen, nabestaanden en arbeidsongeschikten: De tege-

baan geholpen. Wordt onderdeel reguliere dienstverlening.

moetkomingen voor oudere belastingplichtigen (MKOB),

• Sectorfondsen WW: De economische crisis heeft geleid tot

nabestaanden (Anw) en arbeidsongeschikten (WAO, WIA,

hoge premielasten in die sectoren, zoals de bouw, die het

WAZ en Wajong) worden met ingang van 2011 met € 14

zwaarst getroffen zijn. Sectorfondsen krijgen vijf jaar in plaats

op jaarbasis verlaagd. Dit leidt tot een besparing van € 54

van drie jaar de tijd om hun tekorten in te lopen. Dit heeft tot

miljoen in 2011 oplopend naar € 58 miljoen in 2015.

gevolg dat de sectorpremies minder hoeven te stijgen.

• Extra korting AOW-partnertoeslag: De AOW-

• Vervanging AOW-tegemoetkoming door koopkracht-

partnertoeslag wordt per 2011 met 8 procent verlaagd.

tegemoetkoming: AOW’ers krijgen per 2011 een koop-

Eerder is besloten de invoering van een leeftijdsgrens in de

krachttegemoetkoming; de huidige AOW-tegemoetkoming

partnertoeslag te laten vervallen, hiermee gaat de korting

(bedoeld ter compensatie van de Zvw-premie) vervalt. De

omhoog van 6 procent naar 8 procent. Dit levert een extra

nieuwe koopkrachttegemoetkoming is alleen voor Nederlands

besparing op van € 35 miljoen oplopend naar € 50 miljoen.

3

TSB_11_10.indd Sec2:3

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:31 PM


SZActueel

Zieke Werkloze Moet Eerder Aan Het Werk Demissionair minister Donner heeft aan de Tweede Kamer geschreven dat hij wil onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om langdurig zieke werklozen eerder aan het werk te krijgen. Daarvoor moet dan wel de Ziektewet worden aangepast.

De aanleiding daartoe werd gevormd door een kritisch rap-

geen werkgever meer heeft. Toch mag niet uit het oog wor-

port van de Inspectie Werk en Inkomen van het ministerie

den verloren dat ook andere groepen van de vangnetregeling

over de uitvoering van de Ziektewet op dit punt door het

gebruik maken. Bijvoorbeeld als de arbeidsongeschiktheid

UWV. Een ambtelijke werkgroep heeft de suggestie gedaan

een gevolg is van zwangerschap of bevalling en voor dege-

om het begrip arbeidsongeschiktheid in de Ziektewet aan te

nen waarvoor de zogenoemde no-riskpolis geldt. Zij hebben

passen. Nu is iemand arbeidsongeschikt voor de Ziektewet

nog wel een werkgever en als ook voor hen het begrip pas-

als hij door ziekte of gebreken niet in staat is ‘zijn werk’ te

sende arbeid zou gaan gelden, dan kan dat tot problemen

verrichten. De werkgroep doet de suggestie om het begrip

leiden.

‘zijn werk’ te wijzigen in passend werk, zoals dat ook voor de

Gaat het alleen voor de werknemers zonder werkgever gelden

Werkloosheidswet geldt.

dan krijgen we te maken met twee verschillende begrippen

Haken en ogen

arbeidsongeschiktheid in één en dezelfde wet en dat lijkt Zo makkelijk als de suggestie van de

werkgroep lijkt, is het echter niet. Zou de wijziging voor alle

onwenselijk.

gevallen gaan gelden, dan kunnen er wezenlijke problemen

Jurisprudentie

ontstaan. De suggestie van de werkgroep is namelijk geba-

bestaat recht op ziekengeld, indien de verzekerde wegens

seerd op de idee dat het overgrote deel van de vangnetters

ziekte of gebrek ongeschikt is tot het verrichten van zijn ar-

Krachtens artikel 19 van de Ziektewet

beid. Onder ‘zijn’ arbeid wordt verstaan het laatstelijk voor de aanvang van de ongeschiktheid feitelijk verrichte werk. Als iemand zich heeft ziek gemeld als werkloze, dient ingevolge vaste rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep de ongeschiktheid in beginsel te worden beoordeeld naar de laatstelijk voor de aanvang van de werkloosheid verrichte arbeid. Als vaststaat dat de verzekerde niet meer in dienst van de vroegere werkgever kan terugkeren, is de maatstaf diezelfde arbeid, maar dan verricht in dienst van een soortgelijke werkgever. De jurisprudentie lijkt dus geen ruimte te bieden om bij een zieke werkloze uit te gaan van andere arbeid dan die welke de verzekerde verrichtte voor hij werkloos werd. Maar dat geldt in principe alleen voor de zieke werkloze die ook niet in staat is om passend werk te verrichten.

4

sociaalbestek 11/2010

TSB_11_10.indd Sec2:4

10/14/2010 9:33:31 PM


CTUEEL

Maatregelen In De Zorg In 2011 is er in totaal bijna € 63 miljard beschikbaar voor de zorg. Daarmee is de zorg de grootste uitgavenpost geworden. De uitgaven in de zorg groeien harder dan verwacht. Het nieuwe kabinet zal dan ook niet ontkomen aan drastische ingrepen. In de begroting is dat nog niet het geval, al zullen sommige maatregelen de koopkracht aardig aantasten. De belangrijkste maatregelen zijn als volgt samen te vatten. • Het eigen risico voor de zorgverzekering wordt met ingang van 2012, naast de indexering, structureel met € 40 verhoogd. Vast staat echter al dat het nieuwe kabinet al op kortere termijn een hoger eigen risico wil invoeren. • Er komt een eigen bijdrage in de tweedelijns psychologische zorg. In 2011 zal hiervoor een eigen bijdrage van € 175 per behandeling (van maximaal een jaar) gaan gelden. Voor goedkopere behandelingen (tot maximaal 100 minuten) gaat een eigen bijdrage van € 80 gelden. Ouderen zijn de dupe wanneer hulpmiddelen als rollator, krukken en looprekken uit het basispakket worden gehaald

• De minimale bijdrage bij opname in een AWBZinstelling gaat ook fors omhoog (meer dan een verdubbeling) en gaat € 400 per maand bedragen.

Artikel 30 ZW

• Voor fysiotherapie en oefentherapie komen meer Dat een zieke werkloze in het geheel

geen passend werk zou hoeven te accepteren is echter ook

behandelingen (nu 9, straks 12) voor rekening van de patiënt.

niet juist. De ZW kent al heel lang de bepaling in artikel 30 dat een zieke werknemer (al dan niet werkloos), passend

Ook het basispakket ondergaat de nodige wijzigingen:

werk moet gaan verrichten als hij daartoe in staat is ( Artikel

• Programma’s om te stoppen met roken komen vanaf

30, lid 1: De zieke werknemer die in staat is hem passende

2011 in het basispakket.

arbeid te verrichten, is verplicht te trachten deze arbeid te

• Anti-conceptiemiddelen verdwijnen uit het basispak-

verkrijgen en, indien hij daartoe in de gelegenheid wordt ge-

ket (€ 32 miljoen). Hiervoor worden meisjes en vrou-

steld, deze arbeid te verrichten.).

wen jonger dan 21 jaar uitgezonderd.

Er staat al lang in de wet: de zieke (werkloze) verzekerde moet, als hij daartoe in staat is, passend werk gaan doen.

• De mondzorg voor 18-21-jarigen verdwijnt uit het basispakket.

Waarom Donner dan toch een wetswijziging wil, is niet

• Verder is besloten om hulpmiddelen waaronder de

geheel duidelijk. Eerder ligt het op de weg van het UWV om

rollator, krukken en looprekken uit het basispakket te

meer aandacht te geven aan de mogelijkheden die de ZW

halen (€ 21 miljoen).

al biedt.

5

TSB_11_10.indd Sec2:5

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:32 PM


Het binnenhof van binnenuit

Voedselbanken Mark Geers

Op 20 september heeft demissionair minister Donner een Quickscan Voedselbanken en een verkenning ‘Bereken uw Recht’ aan de Tweede Kamer gestuurd.

De Quickscan is een vervolg op een eerdere zogenaamde nulme-

bijvoorbeeld om het betalen van de energielasten van de

ting die in 2008 is uitgevoerd. Deze tweede meting is bedoeld om

voedselbank. Voor ongeveer de helft van de 25 gesproken

ontwikkelingen en trends over een langere periode zichtbaar te

voedselbanken verzorgt de gemeente de huisvesting. Soms

maken. De door BMC Onderzoek uitgevoerde Quickscan geeft

door hiervoor een subsidie voor meerdere jaren te geven.

een beeld over het gebruik van voedselbanken en de samenwer-

In andere gevallen door de voedselbank gebruik te laten

king tussen voedselbanken en gemeenten. De metingen vloeien

maken van een leegstaand schoolgebouw.

mede voort uit het in 2007 afgesloten bestuursakkoord ‘Samen

De samenwerking tussen de voedselbanken en de gemeente

aan de slag’ tussen het Rijk en de gemeenten.

wordt door de overgrote meerderheid van de respondenten

Stijging

goed genoemd (87 procent). In 2008 was dat nog 77 proSteeds meer gemeenten blijken een voedsel-

cent. Aan de kant van de voedselbanken bestaat er behoefte

bank te hebben. Twee derde (66 procent) van de respondenten zegt dat er in de gemeente een voedselbank aanwezig is vergeleken met 48 procent in 2008. Alle gemeenten met 50.000 of meer inwoners vertegenwoordigd in het onderzoek geven nu aan een voedselbank in de gemeente te hebben. In 2008 gold dat nog alleen voor de respondenten van de 100.000 plus gemeenten. Uit het onderzoek blijft ook dat overleg en/of afspraken tussen gemeenten en voedselbanken is gestegen van 47 procent in 2008 naar 58 procentin 2010. In bijna driekwart (73 procent) van de gevallen gaan de afspraken over de doorverwijzing van de voedselbanken naar de gemeente. Maar ook in 61 procent van de gevallen over de doorverwijzing van gemeenten naar de voedselbank. Hierover zijn aanzienlijk meer afspraken gemaakt dan in 2008 toen deze percentages respectievelijk 56 procent en 45 procent waren. De afspraken gaan ook vaak (59 procent) over het neerleggen van folders en brochures door gemeenten bij de uitgiftepunten van de voedselbank. In 2008 was dit nog 43 procent. Door 40 procent van de respondenten (hoofden van sociale diensten en vertegenwoordigers van voedselbanken) worden afspraken over subsidie aan de voedselbank genoemd. Dit percentage is vergelijkbaar met dat in 2008. Het gaat daarbij

6

sociaalbestek 11/2010

TSB_11_10.indd Sec2:6

10/14/2010 9:33:32 PM


CTUEEL

Door een kerk in Voorburg verzamelde producten voor de voedselbank

aan (structurele) subsidie zodat een bepaalde continuïteit in

blijkt ook dat de cliëntraden van mening zijn dat de website

de bedrijfsvoering mogelijk wordt (bijvoorbeeld in het kader

onvoldoende onder de aandacht wordt gebracht door ge-

van de huisvesting) of dat noodzakelijke investeringen gedaan

meenten en dat de applicatie over het algemeen niet gemak-

kunnen worden (bijvoorbeeld de aanschaf van koelwagens).

kelijk te vinden is op de gemeentelijke websites. Het bereik

Minister Donner geeft in zijn brief aan dat er veel verbeteringen

van de doelgroep is overigens niet gemakkelijk. Het is voor

zichtbaar zijn en dat gemeenten en voedselbanken op de goede

velen een drempel om contact op te nemen met gemeenten,

weg zijn. Hij ziet op dit moment dan ook geen reden om door

ook zijn velen niet digitaal en/of taalvaardig. Demissionair

extra maatregelen de samenwerking verder te stimuleren.

minister Donner geeft aan dat het ministerie de gemeen-

www.berekenuwrecht.nl

ten over beide evaluaties door middel van een zogenaamde De website www.bere-

‘verzamelbrief’ zal informeren. Verder zullen in het eerste

kenuwrecht.nl is een initiatief van Stimulansz en Nibud. De

kwartaal van 2011 de uitkomsten van nader onderzoek naar

website is opgezet om bij te dragen aan het tegengaan van

niet-gebruik bekend worden. In dat onderzoek wordt zowel

niet-gebruik van inkomensondersteunende maatregelen en

gekeken naar landelijke als gemeentelijke regelingen.

als een van de speerpunten van het armoedebeleid. De website is sinds 2007 operationeel en is financieel ondersteund

Kamerstukken:

door het ministerie van SZW. Uit de evaluatie die door BMC

– Brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegen-

Advies management is uitgevoerd, blijkt dat de website nog

heid d.d. 20 september 2010 met betrekking tot de aanbie-

onvoldoende wordt gebruikt (6.000 unieke bezoekers per

ding Quickscan Voedselbanken en Evaluatie ‘Bereken uw

maand) door de doelgroep en gemeenten. Uit de evaluatie

Recht’ (24 515, nr.191).

7

TSB_11_10.indd Sec2:7

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:33 PM


KORTE BERICHTEN HULPMIDDEL VOOR HET BEPALEN VAN RISICO’S IN HET BEDRIJF

een wettelijke verplichting in het Arbobesluit voor bedrijven om de risico’s op zware ongevallen te inventariseren en noodplannen gereed te hebben. In Nederland zijn dat ongeveer vierhonderd bedrijven, vooral in de chemische industrie. De SER heeft geadviseerd de huidige, gedetailleerde verplichting te handhaven. Het kabinet neemt dit advies over. Dat betekent dat de regelgeving niet wordt overgelaten aan de branche zelf, zoals bij andere Arboregelgeving wel het geval is. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu gaat nu het hulpmiddel voor bedrijven ontwikkelen. Naar verwachting is het instrument eind 2011 via www.arboportaal.nl beschikbaar. De SER adviseerde verder een onderzoek te doen naar het vervoer en de op- en overslag van gevaarlijke stoffen (vervoersgebonden inrichtingen). Onderzocht wordt of deze branche uitgesloten kan worden van deze regeling. De ARIE-regeling is bedoeld om werknemers te beschermen. Bedrijven die onder de ARIE vallen, moeten zich melden bij de Arbeidsinspectie. Die controleert steekproefsgewijs of bedrijven voldoen aan de regels.

REGEERAKOORD VVD/CDA 2010 In het regeerakkoord van VVD en CDA wordt uitgebreid aandacht besteed aan onderwerpen op het terrein van de gezondOngeveer vierhonderd bedrijven, vooral in de chemische industrie, lopen het

heidszorg en de sociale zekerheid. Hoewel er een fors aantal

risisco getroffen te woirden door een zwaar ongeval.

maatregelen wordt aangekondigd, blijven fundamentele wijzigingen uit. Wel is er een duidelijke lijn zichtbaar: zorg

Er komt een digitaal instrument waarmee bedrijven eenvoudiger

wordt beperkter en duurder en uitkeringen op minimumni-

kunnen bepalen of zij verplicht zijn onderzoek te doen naar risi-

veau dreigen te worden aangetast. Hieronder een samenvat-

co’s op zware ongevallen binnen hun bedrijf. Het kabinet komt

ting van de belangrijkste beleidsvoornemens.

hiermee op voorstel van demissionair minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tegemoet aan een advies van

Gezondheidszorg

de Sociaal-Economische Raad (SER) over het al dan niet schrap-

die dichter bij huis moet worden georganiseerd. Daarbij ziet

pen van de uitgebreide risico-inventarisatie voor bedrijven die

het Kabinet een grotere rol weggelegd voor de huisarts: zorg

met veel gevaarlijke stoffen werken. Het gaat om de zogenoemde

die door de huisarts kan worden verleend, moet uit de zieken-

Aanvullende Risico-Inventarisatie en - Evaluatie (ARIE). Dit is

huizen verdwijnen. Daardoor kan de zorg goedkoper worden,

8

Er wordt ingezet op een basiszorg

sociaalbestek 11/2010

TSB_11_10.indd Sec2:8

10/14/2010 9:33:34 PM


CTUEEL

KORTE BERICHTEN gen. Sterker nog, eerder ontstaat de indruk dat er nog minder structureel wijzigt dan bij Paars-plus het geval zou zijn. Zo blijft het ontslagrecht ongewijzigd en wordt de AOW-leeftijd minder snel verhoogd dan al in het vorige Kabinet was beklonken. Wat opvalt is dat vooral aan de onderkant van het stelsel ingrepen worden voorgesteld. Bij gezinnen (al dan niet in de bijstand) worden de (oudere) kinderen als het ware de deur uitgejaagd. Inwonende kinderen gaan namelijk het recht op bijstand verliezen en komen dus volledig ten laste van de ouders. Daarbij komt ook nog eens het voornemen om de partnertoets in de bijstand te vervangen door een toets op basis van het gezinsinkomen. Het nieuwe Kabinet ziet een grotere rol weggelegd voor de huisarts met

Kortom, voor ouders met een klein inkomen of die in de bijstand

betrekking tot de basiszorg

zitten, wordt het moeilijk om werkloze kinderen, die geen aanspraak (meer) hebben op een WW-uitkering, in huis te houden.

is de gedachte van het kabinet. Daar staat tegenover dat top-

Het Kabinet wil toe naar één regeling voor de onderkant van

zorg moet worden geconcentreerd in ziekenhuizen die daar-

de arbeidsmarkt, die de WWB,

mee de nodige ervaring hebben.

Wajong en de WSW hervormt. Wat daarbij voor ogen staat,

Voor wat betreft het verzekerde pakket wordt er gekozen voor

wordt niet aangegeven, maar de (huidige) Wajong wordt

een grotere bijdrage van de verzekerde. Zo worden de eerste 15

beperkt voor mensen die volledig arbeidsongeschikt zijn.

(nu 9) behandelingen door een fysiotherapeut niet meer ver-

Hoewel het Kabinetsbeleid is gericht op een grotere arbeids-

goed. IVF wordt nog maar één keer vergoed. Nogal cryptisch

participatie, worden de overheidsbijdragen in de kinder-

is de omschrijving dat aandoeningen met een lage ziektelast,

opvang beperkt en dat lijkt daarmee toch op zijn minst op

die eerder als een ongemak dan als een ziekte kan worden

gespannen voet te staan.

aangemerkt, uit het basispakket verdwijnen. Vermoedelijk

De overheidssalarissen worden de komende jaren bevro-

wordt daarmee gedoeld op het gebruik van maagzuurrem-

ren. Een uitzondering wordt gemaakt voor personeel in de

mers, slaappillen en dergelijke.

gezondheidszorg.

Nu kent de zorgverzekering een wereldwijde dekking maar als

De AOW-leeftijd gaat in 2020 omhoog naar 66 jaar en wordt

het aan het kabinet ligt, gaat de dekking alleen nog gelden voor

daarna aangepast aan de gemiddelde levensverwachting.

landen binnen de EU. Verdragen met landen buiten de EU (bijvoorbeeld Turkije en Marokko) zullen overeenkomstig worden aangepast of, als dat niet mogelijk blijkt, worden opgezegd.

Werk en sociale zekerheid

ZZP’ERS ONBEKEND MET BBZ ZZP’ers (zelfstandigen zonder personeel) laten zich niet door

Paars-plus vond geen

een crisis uit het veld slaan. Zij kiezen bewust voor onderne-

doorgang, onder meer omdat de ‘linkse’ partijen te weinig ver-

merschap en 88 procent zou dat ondanks de crisis opnieuw

anderingsgezind waren. Dat schiep nogal wat verwachtingen

doen. Dat bijstand voor zelfstandigen (Bbz) hen in geval van

ten aanzien van het regeerakkoord, maar als één ding zeker is, is

een dip kan helpen, is amper bekend. De overgrote meerder-

het wel dat ook hier geen sprake is van fundamentele wijzigin-

heid van ZZPp’ers kent de regeling niet.

9

TSB_11_10.indd Sec2:9

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:36 PM


Jurisprudentie

Verslaving verzwegen Geen recht op loondoorbetaling? Henk Knol

In een recente uitspraak geeft de kantonrechter Venlo een nogal ruime uitleg van artikel 7:629 lid 3, sub a van het BW. Daarin is bepaald dat de werknemer zijn aanspraak op loondoorbetaling tijdens ziekte verliest ‘indien de ziekte door zijn opzet is veroorzaakt of het gevolg is van een gebrek waarover hij in het kader van een aanstellingskeuring valse informatie heeft verstrekt.’

In het onderhavige geval ging het om een kok die kort na zijn

kun je naar mijn opvatting daarna niet meer stellen dat

indiensttreding wegens een verslavingsprobleem werd opge-

de werknemer bij indiensttreding iets heeft verzwegen.

nomen in een kliniek om af te kicken. Dat gebeurde tijdens

Daarvoor was de man namelijk al geruime tijd in dienst

zijn proeftijd. In zoverre leek er dus niets aan de hand. De

geweest. Als je enerzijds overweegt dat een verslaving niet

man was echter al eerder geruime tijd in dienst geweest van

van de ene op de andere dag ontstaat, moet je daaraan

de werkgever en de kantonrechter oordeelde dat het proef-

ook de conclusie verbinden dat dit dus ook al tijdens

tijdbeding nietig was en de werkgever derhalve ten principale

het voorlaatste dienstverband het geval was. Toen leidde

gehouden was om het loon (tijdens ziekte) door te betalen.

dat niet tot uitval en in anderhalve maand verslechterd

Maar dan redeneert de kantonrechter dat een verslaving niet van

dat niet zodanig dat je van een compleet nieuwe situatie

de ene op de andere dag ontstaat, zodat de werknemer wist (dan

kunt spreken. Ook mag worden aangenomen dat, als de

wel kon vermoeden) dat hij arbeidsongeschikt zou worden:

situatie kennelijk wel zodanig was dat uitval op korte

‘De kantonrechter overweegt dat de werknemer niet mag

termijn moest worden verwacht, de werkgever daarvan

zwijgen over medische kwesties waarvan hij wist of had moe-

op de hoogte kon zijn. Als het voor de werkgever als een

ten begrijpen dat die hem ongeschikt maakten voor de func-

volsagen verrassing kwam, dan geldt dat dus evenzeer

tie waarnaar hij solliciteerde. De werknemer mag zwijgen over

voor de werknemer.

medische kwesties die voor de betreffende functie niet recht-

2. Nog afgezien daarvan, geeft de kantonrechter naar mijn

streeks van belang zijn, maar niet over kwalen waarvan hij

mening een te ruime uitleg aan het betreffende wetsar-

wist of had moeten begrijpen dat die hem ongeschikt maak-

tikel. Het gaat hier om gebreken die iemand ongeschikt

ten voor de functie waarnaar hij solliciteerde.’

maken voor een functie.

De eis tot loondoorbetaling wordt dan ook afgewezen.

Daarbij moet worden gedacht aan specifieke zaken, zoals

Niet houdbaar

bijvoorbeeld eisen aan het gezichtsvermogen voor een Naar mijn mening is het vonnis in ho-

ger beroep niet houdbaar, aangezien de kantonrechter hier

verkeersvlieger. 3. De kantonrechter concludeert in zijn vonnis dat het om

op meerdere wijzen in de fout gaat.

een ziekte gaat en dus zou de bepaling niet eens van toe-

1. Als je concludeert dat het proeftijdbeding nietig is van-

passing zijn! Op zich al een reden voor hoger beroep.

10

wege eerdere dienstverbanden (tussen de laatste twee

Naar mijn idee kan dit vonnis in hoger beroep dan ook geen

dienstverbanden zit een periode van anderhalve maand),

stand houden.

sociaalbestek 11/2010

TSB_11_10.indd Sec2:10

10/14/2010 9:33:37 PM


Extra text

Page 05

SZActueel Page 09 Dat blijkt uit onderzoek van het ministerie van Sociale Zaken

De sociale zekerheid staat wellicht voor de grootste wijzigin-

en Werkgelegenheid (SZW) in samenwerking met het onder-

gen en ingrepen van de laatste 20 jaar. De heroverwegings-

zoeksbureau EIM in het kader van het Onderzoeksprogramma

operatie is noodzakelijk, immers de structuur voldoet op een

MKB en Ondernemerschap. Dit is de eerste meting om de

aantal terreinen niet meer aan de eisen van de samenleving.

ontwikkelingen en economische positie van zelfstandigen

Heroverwegen en innoveren is een uitdaging, maar leidt alleen

structureel te volgen. Circa 2.000 ZZP’ers uit verschillende

tot hogere kwaliteit als dat gebeurt met historisch besef en

sectoren doen er twee keer per jaar aan mee.

een gedegen visie op de toekomst.

Het onderzoek laat ook zien hoe deze zelfstandigen omgaan met risico’s. Zelfstandigen kunnen niet terugvallen op collec-

Ray Geerling is adviseur sociale zekerheid en redacteur van dit blad.

tieve werknemersverzekeringen en moeten zich daarom verze-

ray.geerling@planet.nl

keren tegen risico’s in de toekomst. ZZP’ers hebben wel vaak een aansprakelijkheidsverzekering (72 procent), maar zijn minder vaak verzekerd tegen ziekte (slechts 20 procent) of arbeidsongeschiktheid (36 procent). Dit zijn lagere percentages dan uit eerder onderzoek naar voren kwam. Eén op de twee ZZP’ers bouwt een reserve op voor de oudedagvoorziening.

Page 10-13

Kant van Nederland/EVA. Carla van der Vlist is Projectmanager Kerk in Actie, Diaconaal werk van de Protestantse Kerk in Nederland

Het ‘Armoedeonderzoek 2010’ is te downloaden van www.kerkinactie.nl. Meer over het schuldhulpproject van de landelijke kerkelijke organisaties staat op www. schuldhulpmaatje.nl

ARMOEDE IN NEDERLAND

Noten Motie 24515, nr. 165. In de motie Ortega-Martijn

2010

is gevraagd om een deel van de extra middelen voor schuldhulpverlening beschikbaar te stellen voor landelijke vrijwilligersorganisaties, die in samenwerking met gemeenten en/of professionele

ONDERZOEK NA PAROCHIËLE CAAR HULPVERLENING DOOR KELIJKE ORGA RITAS INSTELLINGEN EN DIACONIEËN, NISATIES IN NE ANDERE KERDERLAND

schuldhulporganisaties het ondersteunende ‘werk’ van vrijwilligers bij schuldhulpverlening bevorderen en daarmee de effectiviteit van schuldhulpverlening verbeteren.

Meer informatie? Kijk op: www.kennisbankschuldhulpverlening.nl

11

TSB_11_10.indd Sec2:11

sociaalbestek 11/2010

10/14/2010 9:33:38 PM

Social bestek  

Magazine sample

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you