Issuu on Google+

VILLREINEN 1994

Eit døgn i villreinfjellet AV KJARTAN EIDE-FREDRIKSEN

TEGNTNGER

louN uxscÅnt

i$ '

.1 :'.;i1. ,

.

,'...

-.

;,*t*i' i lite mørke

Nåtte er mørk. Mørkret er kolsvart. tidle' iår. Vinden plistrar og ular, og kastar seg mot den Hausten kom

vetle steinbue, langt inni fielle', sorn ville den lyfie tå torvtakji og slengje stein etter stein frå dei tjok-

ke veggane og burtatt dei ein gong kom ifrå.

i

r@yse', der

Regnet piskar, men ikkje ner. Nei; sludd- og vassdråpar flyg som srr-rå spydspissar, flatt gjøno lufte og bl6yte alt og alle der dei sler ner. Glasruta i døre på steinbue let som ein skarptromme der regn, sludd og hagl sler innpå, og renn nedover i strie straumar.

Han ligg der inne i bue. Han er iitlein. Freistar sova - men fiys. Sovepåsen ligg att heime, den var

fbr tung å bera på langtur. Han ligg i to lag kledu med l'øro neri ryggsekkji og fjellduken over seg. Polvottane er stappa inn i huva - som er hovud-pute.

Det sviv.enno ein sur r@yk i romrnet, r@yk frå blaut ved som brann i ein gissen obn igjårkveld. Det er nustre og han skuttar seg, vilde so gjedne sova. Men tankane

er vakne, dei vil'kji sleppe tak i gjårdagiin.

Han hadde gjingi heile dagjin.

Ikkje fort - men vaktsamt. Fjell upp og fjell ner, dal inn og dal ut. Mil elleI mil. Lange pausar uppe i nutane. Men inkji på sjålve toppen. Inkji som ein ny og dubbel varde som synest langt av lei. Nei, to meter unde toppen rned skallen som einaste silhuett mot himmelen eller mot snØfbnna bak. Vaktsame auge hadde kledt fJella nakne. Dei hadde stira mot f-ledd og ur. Hadde sBkt jerlaust godt over sngfennadn. Tomme fjell. Og eit grisever ! Regnet hadde bl6yta brok og jakke, og sist på dagjin hadde're sildra ein liten bekk tå iskaldt vatn ner'etter ryggen hass. Sekkji vart vasstrukken og tung, og endå regnfrakken saug vatn. Berre regnfrakklommudn heldt tette, dei slept'ikkji ut ein kvartliter vatn som klukka i kvar lomme. Han hugste ko bror hass brukte fleipa med : "ein kunna'kji betre ha're" Godt då å koma i hus mot kveld. Fyst klByve litt småved og hente ei vassbytte burti olla, men so lukke seg inne i steinbue. Godt å få fyr i !

obnen og få hengt opp blaute klede. Rart at ein krasafaren steinbu kan tjena som det finaste slott.

Sakte breidde vernden se

i

bue

og det galt å få seg litt varm mat skrotten. Ein påse med potetmospulver er lett å bera. Lett å laga. Lett å eta. Næringsrik og god. Sa eg god? Nei; båe smak og farge var noko blass der stappa av jordeplu låg som lunka pålegg på grovbrgdskiva.

Difor toko han ei påse med tomatsuppe-pulver og r@rde

i

stap-

pa. Det vart vel betre? Nei; båe smak og farge var fortsatt blass, men ko gjorde vel det, so svolten som han var, og i det trivelege skjeret av ein lysestubb som klpyvde mprkret i bue. So vart han døsen, tå maten og tå

dagjin ute i fJelle', og radt han hadde vore ute på tramma og slept ifrå seg dei siste dråpudn or skrotte', so vilde han leggje seg. Men so vart han ståan eit lite bel, fieista lukte etter villrein, lye lite i mBrke lufte, lye etter fjellets stillheit ? No nei; her var sovisst ikkje stille. Fossane som styrta seg ut mot dalen bura og durde som den verste storby-larm. Og vinden peip og skreik og sto so hardt på at han nesten hadde sulka broka si. der

han sto baka nåve' os

"tØmde

læret" 63


VILLREINEN 1994

-+

Og no - etter nåkle tima på sengjibresken - og fårr det hadde ljøsna tå dag, so strekte han seg ut - og då va're nyss fårr krampa hogg i eine leggen hass. Achilles-hælane verka, gnagsåra svei, kulda gjorde at kroppen kjendes støl og stiv.

Han var fullt vakjin no,

kjende ein merkele' uro inne

i

han seg,

-og måtte upp! Dei kreftane som kroppen sakna, dei kom innan'te. Snart putra kaffikjelen på obnen og han skar seg nåkle br6dskjivu te bisk og te niste. So for han ut og var ein snaftur baka storsteinen og lgyste brokji. So burt i grovi og skura hendadn i sand og vatn. So nåkle vassdråpar i augudn, det skjerpar synet. So innatt i bue, raska isaman sakane sine, snurde sekkji. So på med sekk, kikkert, b6rse

-ogsoutl

På dørhella stogga han eit bel takka bua for denne gong! Vende seg mot vinden, den hadde spakna noko. Regnet hadde stilna, og i gråskymingen såg han ljose sprekkar i dei mørke skyane. Han saug i seg

vinden, lukta etter villrein, kor skulde han gå idag? Hugen sto til Flågrunnadn, han hadde trua, og vinden sto rett imot. Og r@yndomen hass sa at han alltid sko fålgji fyste

tankjin sin.

Det er tungt å gå imot Flågrun-

no. Lia er bratt. Stien er sleip. Steinura er grov og grønnmåsen som grflnnsåpe. Elvane gjekk store og var vanskele' å krysse. SnØfennadn halla utover og var blaute og glatte. Mjølkesyra sto i låra, skuldrane verkte under sekkji.

LikevæI, han trivdes no. Godt å gå seg varm. Godt å koma upp på kjende plassar og veta at rett her uppe, uppe på dei nakne flyadn, der

har villreinen sitt beste habitat. Åfto såg han klauve-spår i fledd og sØle, han tidfesta'rei som gamle, regnet igjår og i nått hadde begynt å slette'rei ut.

Kome væl upp på brotet stogga han, kikra godt innover, tok tå seg

sekkji, kledte halvt tå seg - det var'kji noko pent syn! Men; dette var'kji striptease for reins-simlu Han turka seg kjapt med gamletrøya, og toko på seg ny, turr ulltrøye og ein ekstra genser unde' jakka. l.To sko han gå sakte, liste seg fram over flate flyadn - kikre, lye, lukte. Smyge seg fram i ly av !

smånutar og stein-morenu. Rusle fram langs bekkji og ælvi, der hass 64

eigen lyd og lukt vilde blande seg med bekkesus og vassdamp og stige te værs. Vokte seg væl for å gå i silhuett, mot himmelen, men og

mot snøen.

Ein time gjekk - han kjende seg litt svolten og - slgvsinnet tok te å sige på. Var det tomme fjell idag og? Han hadde nett tenkt tankjin, da hoppa hjarta i bringa hass. Der - på are sidun tå Kvevotne' den haugen der sto kji still- den levde ! Upp med kikkerlen - skarpstille - ein storflokk dyr. Men, på Aurlandsida - inkji jaktbart med tyst,

l@yvekortet hass.

Han la se mot ein storstein, kikra godt på dyra: 700 kanskji? Telte snøggt 2O dyr. Telte so 20 dyrs dotter gjøno flokken, 560 dyr var det -

pluss/minus moms. Kikra so på simlu og kalvar i utkant tå flokken, bukkane inni. Han kunne sjå dampen stå tå'rei varme dyra etter regnet, den dreiv som ein skodde-dott over flokken. Dyra beitte, nåkle

kalvar leikte, nåkle

ungbukkar

stangde. Han kunna hByre klakkinga frå feide hådn dit han låg, på are sidun tå vatnet. Det nerma seg brunsten no. Fann so fire storbukkar som sto for seg sjål uppe på ei rand. Sjå den eine tå'rei "slik ein bukk so blank og fet skulde du vel aldri sett!"

Detta var som berre fanden. tvi vøre. han banna stygt inni seg. Å vara åtlein i fjelle', med so mykji dyr, so fine dyr, so nemme, og so inkji kunna jakte. Dyra sto og tryk-

te mot det gamle vad'et no, der trekket hadde gangli i mange tusen år fyri oppdemmingji. Fanden ta reguleringji og stengingji tå reinens frie trekkvegar. Eldo so hadde han fått dyra rett på seg her han låg, om ein liten times tid. Han kom seg på fØto att, enno mykji att tå dagjin. Kunna'kji berre liggji slik å glåme. Slo eit slag aust-

over no, på tvers tå vinden. Han fraus lite - hadde liggji stilt for lengji. Måtte og ha lite maq og var som snøggast neri sekkji etter br6dskjivu og gulosten. Toko fram tre-

koppen og auste i seg lite kaldt, friskt fjellvatn frå ei lita grov. Kunna'kji sita still å eta no, det vorlo for kaldt, han putta skjivudn i lommudn og et me' han gjekk. Beit to gongu tå brødet og ein gong tå gulosten. Måtte spara på pålegget. Det smaka godt likevæI. Han hadde litt feil vindretnins

no, og måtte gå hggare i lendet og kikre langt framom seg. Då såg han plutsele' to dyr på ei snøfonn uppe i ei fjellside. Kikra på dyra, simle og kalv. Han hadde ungbukk-korI, og kunna felle simla på det. Men, ko då med kalven ? Morlause kalva har lita sjanse mot den komande veten. Vnden var gale og - best å gle seg på disse to.

Brått snudde han seg, hgyrde tydele' grynting der han sto. Var're korpen

- eller var're dyr? Røynd

som han var kraup han ner, smaug seg ut or sekkji, toko ladegrep på rifla utan ein lyd, la seg ner, kikra

framfor

seg.

Fyst såg han berre nåkle hådngrinda. Dei voro enno raude etter feiing tå basten og skjein imot den gråe urde. So kom dyra te synes, tre bukkar. To store, dei kunna han inkji ta - men den tredje var halv'an-åring

- slik

som kortet hass. Dyra trekte sakte og role', men vima litt hit og

dit, kom'kji dit han trudde. Han vreid seg rundt på magjin, fint at denna var so rund. det var lettare å snu seg då! No kom dyra på rette kanten, han heldt trådkorset på ungbukken bakerst. Fint hald no, sidestilling, ein kort stopp - BANG !

"Bukken stupte bums

i

bakken,

men i samme stund hanfalt, satt han skrevs på bukkeryggen, grep ham i det venstre @ret, ville nettopp kniven kjqre, bakom skolten inn i nakken."

Nei; det skjer'kji slik som i Peer Gynt! Alle tre bukkadn sprungu ut det beste'rei voro kar om. men etter nårkle meter, nåkle sekund, vakla ungbukken, gjekk rundt seg sjØI, visna i fgto - og datt. Han 1åg fortsatt nere, kikra etter dei to storbukkane som sprang, dette kunna bia verdfulle tips te are jegarar. om han mØtte nokon. So reiste han seg sakte, toko sekkji og gjekk fram til byttet. Pirka burti eine auget

-

auget var dødt - dyret var dødt. Skote gjgno hjarta. No vart sekkji tømt. Ut kom personle' utstyr som var pakka i bærepåsu. Ut kom slaktepåsen med kniv og sag, kjøttpåsu, svamp, vassause, massingtråd og anna - og ein ølboks og ein liten slaktedram.

Han toko tå seg huva, helste og takka det daue dyret, og t@mde slaktedrammen. Det er hggtid over ein slik stund. So va're å kaste jakka og brette upp ærmudn. Trena henda førde


VILLREINEN 1994

-

No kom dyra på rette kanten, han heldt trådkorset på-ungbukken:bakerst. Fint hald no, sidestilling, eit kort stopp - BANG!

kniven langsmed bukkens bryst og buk. Iskalde fingrer blei sn@gt varme og mjuke tå å halde att vomma i det glovarme dyret. Utvomminga går greit - når ein kan det. Og flåinga er reint morosam på eit slikt dyr. Skinnet er mjukt og varmt og kan knoke-flåes nestan rundt baut.

Men det er tungt å stå bgygd slik, og iblant rettar han ryggji og tek seg ein sup tå ølboksen. Han har hatt stort væsketap og tykkjer han fortener kvar ein dråpe. Han srnatlar og ser ut over sine kjære fjell og ser mot himmelen som nett har latt nokon få solstrålar sleppe gjØno skjyadn. So er det på med jobben att, og etter ei tid ligg slaktet der, reint og fint på sitt eige skjinn. Litt blodsøl etter skotet turker han tå med svampen, skyller den i snø og vatn i nærleiken. Dagjin har kome på hell, han ser på klukka og lurar på om han kan koma seg til bygds inna kvelden. Børa blir tung og det vil gå seint. Skal han mura ner halve slaktet i gråurda der borte, og gå snøggare te bygds. og so henta resten om eit par daga

?

Han står og tenkjer slik medan

han pakkar sekkji uppå ein stor stein. Framparten neri sekken, bakparten inni bukhola, bpgadn stikkes

der det er plass. Hjerte og tunge stappes i ledige hol. Klespåsudn på toppen tå dette, bPrsa på tvers under lokket. Lettar på sekkji - fy fanden - tung som bly - burti 50 kilo. Han stiller seg uppunde' steinen, smyg seg inn i sekkji, som han inkji orkar lyfte, strammar seg upp, kastar litt på seg. Får magabeltet på plass og legg overkroppen framåt. Tungt er det - men det går ! Fyste halvtimen går bra, men det er enno to-tre timar att. Han styrar imot ein storstein i lendet og lenar ryggji innåt og lettar på sekkji. Fan-

den ko tungt det var ! Hugste han ikkji det frå ifior ? Skuldrane verkar, blodomlaupet klemmast og han svimlar. Knødno tek te å svikta,

vassblemmudn har sprukkji upp. Achilles er betent. Blodsprengte føto svulmar i trange stØvela. På'n igjen, kan'kji stå her og

"pyse", må ta ei Øykt te. To timar seinar, skumringji er alt

blitt mørke. Enno ein halvtime å gå. Alle smerter er burte no - han ensi'rei ink ji. Men han går og

vimar. Sveitten har hagla - han er so tyst. Han må få tå seg sekkji, men fer den då alder på att. Må flnna ei høvele' steinhelle lyst Han har kikru etter stein i ein time no - der burte kan det gå. Han støar sekkji mot steinen. r rir seg or. kjenner seg so lett at han kunna hoppa to meter i hBgde, men klarar .

trere såvidt å krøke seg ne'åt bekk ji. Drikker bekkji tom for

vatn. So tek han fram hodeløkta liå sekkji og salar på igjen. Han klarar det såvidt, og går som i svime den siste beten fram til bilen.

Men DER er inga steinhelle koss sko han då få tå seg sekkji? Seta den på panseret og øydeleggja bile'? Nei; han sig ner i kne, som vilde han be te hggare maktar, rullar seg varleg over på sida, men blir dradd med rundt når sekkji kvelvar, ligg so på rygg og klarar å sno seg ut or reimane.

Han har redda dagjin, han har redda jakta, han har redda året ..og

neste år er han på'n igjen. Men, kem er so denne HAN?? Jau, det er du og eg det, me som er villrein-

jegarar og dreg på reinsjakt so titt me kunna!


Villreinen 1994 s 63 65