Issuu on Google+

VILLREINEN 1991

W:Mffiæ:wWw Mw ##Æ##fu Det var vrangt og vride å få byrsa utan penger, og ingi eiga. Men byrse vart det, fyrst som leiga - sidan som eiga, og so var det å ro til landhandlaren og kjøpa inn: 1kg. smør, l/2 kg. ost, to 40-øres brød, 1. pk. kaffi, 1./2k9. sukker, 1 boks sild, 2ljos, 2 kg. poteter, 1 kg. flesk og 1 pakke med krut, knall og 20 kuler.

Ryggsekk har eg ikkje, men pakkar alt i papir og ein vanleg striesekk. Med byrse og bør, ber det no avsted opp mot "dehøyefjelle". Johannes Tyssedalstveit som skulle vera min kamerat, fekk ikkje sleppa fri. Javell, so reiser eg aleine.

Fyrste kvelden kjem eg til Gryteskår - ein Skjeggedal-støI, med flor og eit lite men koseleg sel, med

omn, bord og seng. Nede i Mågeli hev eg funne ei bør med spikaved (tyri), og no legg eg i omnen, kokar kaffi, steikjer flesk, og syng så det ljomar i veggene - hev ingen annan å syngf a for enn meg sjølv, og ingen

matlysti, vinden er god, enda beint rett ned dalen. Så smyg eg, steg for steg. Stilt som ei mus frå tua til tua. Ein stor haus skjuler. så fort fram. stilt opp på

toppen. Auga leitar, ingen rein, endå lenger fram, stilt stilt. Augo er som spikia i hausen. Kan ikkje finna nokon rein. Kikaren må opp varleg

fint sig han opp for augo, vender og fylgjer dalen opp og ned. og

- Jau, der yver ei liti snøfonn er far, og der i ein haug med utsyn til alle kantar, ligg eit dyr med bakenden mot meg. Lengdi bort til dyret er påiag 400 m. Alt for langt skåtmiil. Lendet er nokolunde slett, ingenting å gøyma seg bak. Lyt vel liggja og venta til dyret flytter seg. LARS STANA

kjem ei. Denne har han ikkje tidfesta, men det må ha vore kring 194)-talet, då han var i l7-18-årsal-

bad meg vel møtt neste kveld.

deren.

Gryteskarselet, ferdig til tur bortyver viddi. Ei brekka opp, ei ned, ein liten bekk, ei stor svå, ei elv, ein høg nut, ein djup dal. Alt dette kom eg

kar tenner. Kva skal eg gjera. Dagen lid, og det er langt til næraste hytte.

grålysinga stod han Lars i sin fulle utrustning med byrse i handi, og sekk på ryggen, utfor døri til

flakkande forbi, og turen bar bort og fram "over de høye fielle".

Bakom Reinanut ligg Reinadal. Nedst i denne dalen ligg ein stor stein, og ved siden av den har forfedrane våre laga til eit heve som folk kan yvernatta i. Her til denne staden kom eg ved middagstider, og skulle ta ein liten kvil med mat os kaffi. I det eg skal til å kveikja på kaffi-elden ser eg eit reinsdyr kjem rolegt ned øvst i dalen. Sakte glid stikke-øskja ned i lomma, sakene vert samanlagde under steinen, og byrsa kjem fram. Pokker skulle ha mat no, jakthugen er større enn 60

vera pålag 200 m, i lengste laget for gamlebyrsa. Men flat fin linje med

grei og markert blink. Eg lyt prøva. Tek fint sikte, prøver avstanden att, kanskje litt yver 200 m., slår opp til 250 m. Tek sikte att men skjelv litt, no må du treffa, du må ikkje bomma no. Det smell så det svarar frå nut til nut. Ein lodden kropp ser eg so vidt atti som kverv yver haugen. Sveitten renn, lyt turka or augo, skodar men inkje ser. I ein viss fart bort på haugen der dyret låg. Hev eg treff eller bom? Der, langt oppe i ein rinde ser eg dyret langa ut som om det skulle ha samleirik i helane. Å, arme meg, det-vart nok bom kor forsiktig eg var. Eg lyt sjå på skåtmålet så eg kan læra til ein annan gong. Men kvar var det reinen låg? Jau, bortmed den vesle rabben der, der låg den. Å tryste bere meg, kva ser eg? Ein liten reinskalv ligg med

Far min, Lars Stana (1882-1959), var heilt frå gutedagane svcert interessert i fjellet, og ferdast der så lenge han grei^dde. Han begynte tidleg med både fangst og jakt. Det var feller og sakser eller rev, mår, jerv, oter, og jakting på storfugl, rjupe og reinsdyr. Mange av desse hendingane har han skreve eller notert litt om, og her

annan å snakka med. Nei la mes ikkje gløyma flugene, dei og syng. No er det sommar no er det sol no er det hugnad i hytta, og omnen stend her so gulle raud, med ingen no vil me bytta. Det kakka varleg på. Det var Jon Blund som og var på fjelltur. Han var ein kjærkomen giest hjå meg til kl. 5, om morgonen, då for han og

I

øå#wwpww

To timar gjeng, eg frys så eg hak-

Eg lyt prØva, kan ikkje venta

lenger. Eg dreg meg som ein orm etter marki, stilt og varleg. Ei lukke er at eg er gråkledd, og lik det gråe

fjellet. Auga slepper ikkje målet. Byrsa fylgjer ferdig med. Knea sig ned i bekk og syrpa, kvasse steinar rispar fingrane. Jakthugen spaningi

jagar vekk alt. Det er berre eitt, målet! Reinensom ligg oppe i haugen.

No snur den sida til, vender hovet ifrå meg og mot vinden, vil liksom lukta om der skulle vera fåre på ferde.

Eg er no komen bort til ein stein så stor at eg er gøymd bak den. Eg kikkar opp. Avstanden til reinen må

kula mi tvers gjennom sitt unge hjarta. Skulle eg verta den som

gjorde ei mor barnlaus! Eg tykte det

var vondt og var ikkje glad for fangsten.

Eg målte opp lengda på skåthaldet, som viste seg å vera yver 300 m. Kula gfekk for lågt, og råka kalven som hadde lege 1 m. lågare enn

morl.

Vell, det nytta ikkje å syta. Eg rekna det til lagnaden og tok kalven på aksli og rusla attende til hevet ved steinen der sakene mine låg. Det hadde teke til å dimmast, og eg var svolten som ein tiger. Hadde ikkje smakt mat sidan kl. 5 om mor-

gonen. Fyrst kokte eg lever. Den kokar me 15 min. So koka eg kaffi, og åt til "den store gullmedalje".

Mett og nokolunde nøgd

med

dagen, men med ein liten agg, gjekk eg til ro medan stjernene blinka so

mildt ned til meg som låg under steinen der i den store fjelldalen,

utan det minste sengklede, berre eit ørlite skinn av eit reinsbarn. Skinnet la eg ned i ei kro mellom muren og steinen, og sette meg på det. So av med skorne, sokkane ned og føtene

inn i sekken. Trøya av, og rundt hove og skuldrar, og Jon Blund svøvde meg i si velgierande favn. Kl. 2 vaknar eg og frys, l1t opp og slå floka. Det er belgmørkt, uråd å sjå nokonting. E g nører på ein liten


VILLREINEN 1991

varme, lunkar ein kaffidråpe, slår floka og vert rektig god og varm, og får atter gjesting ei stund av Jon Blund. Ved fyrste dag-gry er det atter ut, ut og "over de høye {elle". Vinden susar så smått. Er liksom morgonsukket han kjem med: Kva vil dagen visa idag mun tru? Lenger borte enn Reinadal ligg ein høg nutetind som heiter Nybbenut. Opp i den kleiv eg og sette meg til å skoda ut yver viddene. Auga leitar i ur og stein langs høge hear om der er rein, og langs med dei lokkande bakkar, men ingen rein ser eg trakkar. Når eg hev sete so omlag ein time og leita, lata kikaren fara yver dei strøk han kan nå, ris eg opp og

lagnad?

Det er ein spurnad som

Loftet, og er så stor at 2 mann såvidt kan liggja der, og er ein kose-

ofte har sveve meg i tankane. No kokar eg lever og kaffi att og et

leg plass om ikkje vinden

som ein hest. So flår eg simla og legg

beint på. Men no stend den so halvt

kjøtet i feste, og tek kosen mot Nybu-bakkane, pålag 2 timars gange lenger inn i fjellet. Der er eit lite men koseleg heve i ei stor ur. Der hev eg sovepose, spika-ved og andre ting, attlagd frå tidlegare tur, så der kan eg kvila skikkeleg ut i fred og ro. Soli blenkte og gylla {ell og nutar,

og Nybuvatnet låg som ein

stor

speigle då eg om morgonen kikka ut

or

soveposen, stor-vent ver, ikkje

eit vindpust. Denne dagen tek eg med ro, kokar kaffi,et og nyt den vakre høgfjellnatur i fulle drag. Stel-

stend

på, så det er helst kaldgryle, for alle gangklerne mine er søkkande våte av ausande regn og giennomtreng-

jande vind. Det er alvor på fjellet idag. Lyn glimtar og torebrak drønnar mellom nutane. Best å slå seg til ro i Loftet. Eitt og anna vindpust

sviv inn

i

hola. Elden blafrar, det

turkar og vermer, og so har eg no eit stort og eit lite skinn. Det er mor og barn som no varmar meg.

Eg lyt halda varmen ved lika, så det var bra at eg visste om eit gamalt ved-gøymsle etter Ola Furo,

slik at eg fekk koka kjøt og kaffi. Ein blekkboks tente som kjøtgryte, og slirekniven som skei, kniv og gaffel. Kjøtsådet var fin supa som sette nerk i kroppen. Elden fresa, kjelen kokte, dampen stod av heile meg og dei søkkvåte kleda. Natti er mørk og kald. Det minkar med veden, lyt spara til ein kaffitår

om morgonen. Eg søv, vakjer

og

hutrar meg gjennom natta. Det gryr so vidt av dag då eg stikk nesa ut. Huff, rektig gryle idag og. Men no lyt det stå til, heim om so det syd og regnar gamle kjeringar. Hev berre att ei lita brødsnei, litt smør og kaffi, men nøgdi med kjøt.

Bildet er fra nedre Bjørnevatn på Hardangervidda

i Ullensvang Statsallmenning.

begynner å bli fine dyr på vidda no!

Det

FOTO: INGVALD JØSENDAL

vil gå. Vender attende den vegen er

ler med "hevet" så der skal

kom. Men brått stend eg

godt å koma ei annan gong. Eg vil ikkje skyta meir. Har tung nok bør, men av gamal vane leitar augo heile tida rundt i terrenget. Neste dag i grålysinga bar det På heirnveg, men nå var himlen truande mørk. Med friske kvilde krefter ber det i f,ukande fart heimyver mot kjøtfestet. Får bør på, surra saman i ein sekk - mat, kjøt, kaffikjel og anna pjank. Det gjeng helst

som klumsa: Den simla eg skaut kalven til stod der. Var ho på leiting etter barnet sitt? Hadde ho far-gjenge

meg? Vilde ho våga alt for å få ungen sin att? Eller kva var det? Var det lagnaden? Simla vart like forfjamsa som eg, ho stod som hoggen i stein. Nervene mine var som ståI, byrsa seig stilt bpp til auga, ein smell, ein dump og eit fall. Fire føter giorde berre nokre spark, so var alt stilt.

No var eg glad, eg var glad for veidni, og eg var glad fordi eg no visste at ei mor slapp å gå og leita og syrgja yver barnet sitt. Var alt dette

vera

Fyrstikkene er oppbrukte, ei ny øskje i sekken er giennomvåt og ubrukande, så no er det heim, heim i ein viss fart, heim "fra de høye {elle, heim til de lune tjelde".

For Lars Stana Torkel L. Stana

seint heimyver for børi er tung,

omtrent 50 kg. Regnet silar, sveitten renn, stormen hyler. Eg kjem til Loftsnuten, der er ein stor heldre og ei rund

hola inn

i

fiellet. Den hola heiter 61


Villreinen 1991 s 60 61