Page 1

1 oktober 2019 • 3e jaargang - 18

Achter elke vlag een verhaal

p6 Brandnetelbos

ontsiert Bekendelle

p35 Molukkers

verrijkten Winterswijkse popcultuur

Regien Belksma, spil in Europees vrouwenvoetbal

Wassink,

p22

de eeuw van een slager EN VERDER:

- Lang Leve Kunst ontroert ouderen - Wat wist een jongen uit de bomenbuurt

p9

p17 www.devijftigpluskrant.nl

van de Molukse cultuur? - Spaarweek: banken worden krenterig in plaats van renterig


Collecteperikelen

Gelukkig zijn de meeste bewoners die de deur openen wel allervriendelijkst, zelfs die waar de voordeurbordjes je een ‘warm’ welkom door een pitbull beloven. De bereidheid om te geven blijkt ook groot. Al moet ik daarbij wel aantekenen dat het KWF, het fonds waarvoor ik loop, vooraan in het rijtje najaarscollectes zit, alom bekend is en dat veel mensen vertellen dat ze deze ziekte zelf of in de familie meegemaakt hebben. Heel begrijpelijk dat je dan gul geeft, maar het is wel hard voor De les is duidelijk: voordat je tegenwoordig ergens met je ram- mensen met een andere ernstige, maar minder voorkomende melende geldbus aanbelt, moet je je eerst door een woud aan ziekte. “Nier- of spierziekte? Nee, daar doe ik niet aan mee, briefjes, stickers en bordjes worstelen om niet het verwijt te sorry.’ En helemaal cru voor degenen met een echt zeldzame krijgen ‘of je niet kunt lezen’. Bij de één hangen handgeschre- aandoening, want daar zijn sowieso al amper collectes voor en daar steekt ook de farmaceutische ven kladjes met ‘Verkopers van energie en geloof industrie liever geen miljoenen aan onagressief ogende derzoek in. NEE’s en dubbele worden hier niet op prijs gesteld’ uitroeptekens, bij de ander riskeer je een hap uit je been en een derde maakt via Collectanten moeten tegenwoordig trouwens maar het geluk een sticker in kleine letters ook nog eens onderscheid in type hebben dat de hardwerkende bewoners alweer thuis zijn van aanbellers: verkopers van energie en geloof worden hier niet hun werk en dan ook nog voldoende contanten - of zoals we hier op prijs gesteld, collectanten voor goede doelen wel, maar bij zeggen ‘los geld’ - in huis hebben. Maar de fondsenwervers andere gelijkogende stickers zijn ook die ‘bedelaars’ toch weer hebben daar wat op gevonden: doneren met de pin (wat de collectant dan wel niet gewenst. Ik kwam zelfs een in fraaie steeds weer extra sierletters geschreven verbodsbord voor ‘De QR-code levert slechts tijd kost) of storten meerdere type venters tegen. Bijna kreeg via de QR (quick ik de neiging aan te bellen voor een unieke glazige blikken op’ response)-code. aanbieding van een set kalligrafeerstiften – die werden namelijk niet in het lijstje genoemd – maar dit Dat laatste, een label met een blokjescode aan de collectebus, leek me toch geen effectief middel om de doneerbereidheid te had het KWF ditmaal ook geïntroduceerd, maar toen ik deze mogelijkheid opperde bij de mensen die geen contant geld stimuleren. De tweede hindernis is het vinden van een werkende deurbel. hadden, kreeg ik vooral glazige blikken terug. Niet wat je Veel huizen in mijn collectewijkje zijn voorzien van twee exem- noemt een quick response dus. plaren, maar van beide is niet hoorbaar of ze echt werken en binnenshuis een belletje doen rinkelen. Tja, en dan maar op Nee, dan wacht ik liever even om de mensen te laten rommelen de voordeur kloppen of bonzen lijkt evenmin een goede intro- in allerlei potjes, broekzakken en portemonneetjes, om een ductie voor het vragen om een bijdrage. Enkele keren drukte handvol kleingeld bij elkaar te sprokkelen. Eén bewoner leek ik zelfs tevergeefs op een bel, die achteraf een toegangs- gelukkig al op mijn komst voorbereid. Ze opende de deur met een zo te zien goed ‘druppel’ voor de thuiszorg bleek. gevulde hand. Gretig stak ik de collectebus Wat me elke keer weer verbaast is dat er ook behoorlijk wat naar voren. “O nee, sorry”, zei de bewoonster, woningen zijn waar het onkruid in de voortuin woekert, waar “ik was net mijn nagels aan het knippen”. de vervaalde gordijnen de hele dag dichtzitten en waar de spinnenwebben aan de voordeur hangen. Waar niemand reageert Jan Ruesink op de deurbel, ook al zie je ergens gordijnen lichtjes bewegen. jan@devijftigpluskrant.nl

Weleens goed gekeken naar al die stickers die tegenwoordig op de voordeuren zijn geplakt? ‘Dit pand wordt beveiligd door…’, ‘geen energieverkopers’, ‘pas op voor agressieve kat’, ‘geen reclamedrukwerk, wel huis-aanhuisbladen’, ‘bedelaars niet welkom’ en o ja ‘Hulpverleners opgelet, redt onze huisdieren’. Het gaat je pas echt goed opvallen als je een collecte loopt.

Onveilige verkeerssituaties aangekaart bij gemeente

Wethouder Tineke Zomer (links) test de rolstoelroute met Gerard Siebelink van de Seniorenraad, die daarvoor in de rolstoel plaatsneemt, terwijl Elvira Schepers op sjouw gaat met Will de Graaff. Foto gemeente Winterswijk.

Seniorenraad een rondje langs een aantal knelpunten gelopen. Ook de rolstoelroute van verpleeghuis Pronsweide naar het centrum werd getest. Op de ‘inspectieronde’ werd gekeken naar onder meer: • de driesprong Gasthuisstraat – Misterweg (oversteek fietsers) • de overweg Misterstraat - Misterweg – Landbouwstraat (auto’s die tegen verbod in linksafslaan naar Aldi/Nettorama) • de rotonde bij de Lidl (onoverzichtelijk) en • de hoek Europalaan – Tuunterstraat (diverse lastige oversteeksituaties). Daarna werd er met rolstoelen vanaf de Pronsweide naar het centrum gereden. De wethouders ondervonden aan den lijve hoe lastig het is om als rolstoelgebruiker de schuin aflopende inritten op de stoep langs de Morgenzonweg te nemen. In de Pronsweide werden nog een aantal andere verkeersknelpunten doorgenomen, zoals van rotonde de Peperbus (afslag Meddosestraat op de fietsstrook) en het kruispunt Singelweg-Vredesenstraat-Vredenseweg.

Het verhaal in de vorige 50+Krant over onveilige verkeerssituaties heeft duidelijk gemaakt dat het Winterswijkse verkeer zeker twaalf knelpunten heeft die vragen om een oplossing. De Seniorenraad deed in het artikel een oproep aan inwoners om onoverzichtelijke en gevaarlijke verkeerssituaties te melden. Daaruit kwamen twaalf situaties naar voren die voor automoilisten, fietsers, wandelaars en kwetsbare verkeersdeelnemers zoals ouderen en ouders De gemeente gaat de genoemde locaties allemaal bestuderen met kinderwagen gevaarlijk kunnen zijn. en bekijken wat de mogelijkheden zijn om de verkeerssituaties te verbeteren. Deze maand gaat de gemeente op een Politiek De Seniorenraad heeft die lijst inmiddels gebundeld en aan de Forum bespreken wat er met de aangedragen punten gaat gemeente overhandigd. De wethouders Tineke Zomer en gebeuren. Ook de inwoners die gereageerd hebben op de Elvira Schepers hebben op 12 september samen met de oproep, worden daarvoor uitgenodigd. 3

Colofon De 50+ Krant is een uitgave van Te Loo Media, tweemaandelijkse huis-aan-huisuitgave op dinsdag. Oplage 14.300 in Winterswijk en buurtschappen en pickup-punten in Winterswijk Uitgever: Te Loo Media. Directeur/eigenaar Franz te Loo Algemene voorwaarden KvK 66118581 Verkoop advertenties voor 50+ krant en website: Franz te Loo 06-57549610 telefonische verkoop Dorinda Abbink 06-22532020 aanlevering advertentiemateriaal e-mail: mediacommunicatieprteloo@gmail.com Redactie: Jan Ruesink (eindredactie). Redactiemedewerkers/tekstschrijvers: Wim Ruesink, Bernhard Harfsterkamp, Daniëlle Carrière, Yvet Koskamp, Bart Iking, Domien Esselink, Erik Meinen, André Vis. Vormgeving krant: Sandra Kingma Grafische Vormgeving Aanlevering kopij, tips, persberichten: redactie@devijftigpluskrant.nl Webredactie: Jan Ruesink, Peter van der Wel Advertenties: Evert Braakhekke Kathy Wolterink-Mulder Foto’s: PR en redactie Evert Braakhekke Bezorgklachten/geen krant ontvangen: Direct verspreidingen info@directverspreidingen.nl of 055-5341825 Vermeld duidelijk uw klacht, postcode en huisnummer Auteursrecht Overname van artikelen (of delen ervan) uit deze uitgave is niet toegestaan zonder uitdrukkelijke, schriftelijke toestemming van de uitgever. Dat geldt ook voor vermenigvuldigen, kopiëren, publiceren op internet of opslaan in een databank Aansprakelijkheid De 50+ Krant wordt met grote zorgvuldigheid en naar beste weten samengesteld. Uitgever Te LooMedia en auteurs streven naar juistheid en volledigheid van informatie en beeld. Fouten blijven mogelijk. Uitgever en auteurs aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van handelingen, gebaseerd op onze informatie. Volgende editie verschijnt op 26 november 2019.


Achter elke vlag zit een verhaal

De ijsvogel

Winterswijk hangt vol met vlaggen; bij sportclubs, winkels, scholen, bedrijven en verenigingen. We kennen ze allemaal en ze vallen soms nauwelijks meer op. Maar ook bij woonhuizen hangen inmiddels honderden vlaggen aan gevels en masten. De Achterhoekse vlag, maar ook die van andere streken en landen. De 50+Krant ging ernaar op zoek en vroeg bewoners naar het verhaal achter hun vlag.

Al zo’n 35 jaar lang wappert de ijsvogel fier op een mooie grote vlag in Ratum. Mevrouw Elburg heeft haar hart verloren aan de waterminnende vogel met zijn prachtige afstekende blauwe en oranje kleuren. De wat schuwe vogel laat zich normaal gesproken weinig zien, maar toch geniet mevrouw Elburg met enige regelmaat van de vogel. ”Hier achter stroomt de Ratumsebeek, ze voelen zich er thuis, het is er ook erg rustig. Het is een prachtige vogel en vandaar ook dat ik er een vlag van in de tuin heb hangen. Ik denk dat dit nu het derde exemplaar is dat er hangt. Na jaren gaan ze verbleken en rafelen. De kinderen bestellen dan een nieuwe. Ooit had ik hier ook een Zweedse vlag hangen. Ik was ruim een jaar in Zweden geweest, maar ik houd het nu bij de ijsvogel.”

We zien steeds vaker dat mensen vlaggen uithangen als uiting van een teken van sympathie, of misschien heimwee, voor de streek of het land waar de vlag voor staat. De laatste jaren zien we in Winterswijk in augustus ook steeds vaker corsovlaggen aan de gevels, menig corsoclub heeft inmiddels een eigen vlag. Wat hangt er zoal meer? Hieronder een selectie van bijzondere banieren.

Door Wim Ruesink

De Zwitserse voorjaarsvlag 6

Friese roots

Aan de Vredenseweg wappert een mooie nieuwe Friese wimpelvlag .”‘Ik kom uit een klein dorpje vlak bij Sneek”, vertelt de bewoner. “In 2003 zijn we hierheen gekomen ik heb van mijn ouders een Friese wimpel gekregen voor in de vlaggenmast. Ik heb natuurlijk toch die Friese roots. Deze is toevallig vrij nieuw en die kreeg ik als familiegeschenk vanuit Leeuwarden”, aldus de Winterswijker, maar bovenal immer nog trotse Fries.

Een la vol vlaggen

Bij de familie De Steur die net buiten Winterswijk woont is de vlag altijd prominent aanwezig. Aan twee verschillende vlaggenmasten wapperen de vlaggen. De Steur: ”Bijna allemaal landenvlag-


gen. Ik ben in elk werelddeel geweest, en heb zeer veel landen bezocht en nam dan vaak een vlag mee. Die weegt immers praktisch niets en het is een mooie herinnering. Ik heb 47 jaar in Zwitersland gewoond en de Zwitserse vlaggen voeren bij mij de boventoon, ook die van Bern hangt regelmatig hier in top. Ik ben geboren in Walcheren, dus ook die wappert regelmatig hier. Maar ook vlaggen uit Wales, Schotland, Ierland en de Californische republiek wapperen hier met regelmaat. Niet alleen landenvlaggen, maar ik heb ook een regenboogvlag die ik af en toe hijs.”

De vlag van Wales

Californische Republiek Achterhoekse rebellie

Hij komt uit de Bollenstreek, spreekt onvervalst westers maar zijn hart spreekt Achterhoeks. We hebben het over Tom van Beek, raadslid van Voor Winterswijk. Tom en zijn vrouw wonen midden in het centrum en hebben de Achterhoekvlag in top. “Mooie vlag, dat rebelse spreekt mij wel aan, de Achterhoek laat zich nu zien in meerdere opzichten, mooi.”

Achterhoekse vlag

Deense vlag Op het Spinsel wappert de Deense vlag, de oudste nationale vlag ter wereld die nog steeds in gebruik is. De bewoner: “Toen wij hier op het Spinsel (de wijk tegenover De Bataafse molen, red.) kwamen wonen, hingen er in de directe buurt al vlaggen, een Nederlandse, een Belgische en een Duitse vlag. Wij besloten de Engelse vlag te nemen. Echter, de buurt vond het geografisch logischer dat wij de Deense vlag namen, en dat deden wij. En hij wappert best mooi, een vlag past gewoon perfect bij dit punt. Het is dus de Deense geworden, we zijn inmiddels ook al in Denemarken op vakantie geweest, dus die vlag past ons mooi”, aldus het gezin met de rode vlag met een wit Scandinavisch kruis.

7


Regien, de DIVA van de UEFA Een koelkast vol herinneringen van Europese landen die Regien bezocht.

Winterswijkse was eerste Nederlandse die internationale voetbalwedstrijden floot Jarenlang floot ze op topniveau. Tegenwoordig rapporteert ze bij voetbalwedstrijden voor de UEFA. Regien Belksma uit Winterswijk is een belangrijke spil in het nationale en internationale vrouwenvoetbal. Ze leeft een groot deel van het jaar ‘uit de koffer’.

Door Wim Ruesink

ze in haar huidige functie als rapporteur (internationaal spreekt men van observer of deligator) voor de UEFA vrouwelijke scheidsrechters beoordeelde tijdens EK voorrondes.

In augustus floot de Franse Stephanie Frappart de supercupwedstrijd tussen Liverpool en Chelsea bij de mannen. Het moment dat een vrouwelijke scheidsrechter een voetbalwedstrijd leidt in het Nederlandse betaald voetbal komt steeds dichterbij. De Winterswijkse Regien Belksma-Konink (62) mag gerust de Nederlandse trendsetter van het vrouwelijke arbitragekorps genoemd worden.

pen mocht ik graag doen, nog steeds trouwens. Ook doe ik nu aan walking football, echt super leuk. In mijn tijd mochten meisjes pas op hun veertiende op voetbal, wat dat betreft is er een hoop ten goede veranDe koffers hoeven “Overal waar ik namens de derd. Ik was niet opgeborgen meestal keepte worden want UEFA kom word ik als een ster, op mijn spoedig zal Reachttiende las ik koningin ontvangen” gien afreizen naar een advertentie Portugal waar ze waarin scheidsdeze maand in dezelfde functie actief is rechters werden gevraagd. Ik slaagde op een onder 19 toernooi. ervoor en kreeg wat later een boekje in de bus met wedstrijden die ik geacht werd te fluiten. Bij mijn debuut als Sport als rode draad “Ik heb lang aan badminton gedaan, was scheidsrechter was ik mijn horloge vertweede bij het NK karate en kon ook best goed handballen. Ook het hardlolees verder op pagina 11...

Ze floot in Nederland voetbalwedstrijden op het hoogste niveau van het zaterdag amateurvoetbal . In 1995 werd Regien de eerste Nederlandse vrouw die internationale wedstrijden bij het vrouwenvoetbal mocht fluiten. Als we Regien spreken is ze net terug uit Letland waar

Als koningin onthaald, zo ook hier in Bosnië door een afgevaardigde van de Bosnische voetbalbond. 9


... vervolg van pagina 9.

alles wordt geregeld; vliegtickets, vervoer, hotels etc. Overal waar ik namens UEFA kom word ik als een koningin ontvangen. Je krijgt een UEFA-kostuum , vliegt businessclass, wordt op vliegvelden netjes opgehaald , prachtige hotels, heerlijk eten en prachtige excursies. Bijna alle Europese landen gezien, van de Faeröer Eilanden tot Israël , ook alle piepkleine landjes. Jaarlijks zo’n 6 à 9 keer op pad voor de UEFA. Was ook in Rusland in een stadion waar louter damesvoetbal gespeeld wordt, prachtig complex met plek voor 5000 toeschouwers.

Rapporteur zijn is niet zomaar even een scheidsrechter beoordelen, formuliertje invullen en klaar; nee, je geeft lezingen/scholingen ter plekke, stadions inspecteren, etc. Alle rapporten maak je in het Engels op. Ik probeer op de terugreis in het vliegtuig alvast wat te doen, thuis daarna gemiddeld nog zo’n drie uur bezig met een rapport. Je wordt er wel steeds bedrevener in, toch laat ik het vaak even nakijken, op taalkundig gebied, door plaatsgenoot Jaap Boehlé. Verder moeten er ook clipjes bij met wedstrijdsituaties, best een klus. Een van de hoogtepunten als rapporteur was de Champions League-finale in Duisburg voor 50.000 toeschouwers. Er zijn in Nederland twee vrouwelijke rapporteurs onder wie ik, en vijf manlijke. Een daarvan is oud-scheidsrechter René Temmink. Met hem heb ik veel contact waarbij we dan elkaar advies geven en ervaringen uitwisselen over ons werk als rapporteur. Ben nu al 15 jaar in deze functie en heb er nog steeds plezier in. Met de VAR heb ik nog niet vandoen gehad, maar het is een goede ontwikkeling.”

De scheidsrechtersfluit heeft Regien ingeruild voor de laptop. geten, kon er gelukkig één lenen. In acht op die laatste wedstrijd na; Ik floot in jaar tijd ben ik acht keer gepromoveerd. mijn laatste wedstrijd bij AS Roma, ik gaf Gerard, mijn man, vindt voetbal echt he- tien gele en twee rode kaarten en moest lemaal niks, hij is anti-voetbal. In al die onder politiebegeleiding van het veld.” jaren dat ik floot is hij èèn keer mee geweest, maar heeft toen de gehele wed- Nu rapporteur UEFA door strijd in de kantine gezeten. Het voordeel heel Europa is dat er dus bij ons niet louter over voet- “Bij toernooien ben je vaak een week bal gesproken wordt. Ik heb tot mijn 45e van huis om drie wedstrijden bij te wedstrijden gefloten, toentertijd moest je wonen, bij losse wedstrijden een aantal op die leeftijd stoppen. In het zaterdag- dagen. Je hoeft nergens voor te zorgen, amateurvoetbal op hoog ni“Mijn laatste wedstrijd veau gefloten. Ik werd als trendsetter voor het vroudie ik floot was bij AS Roma. welijk arbitragekorps gezien, kreeg veel Ik gaf 10 gele kaarten mediabelangstelling van o.a. bijna alle landelijke en 2 rode, ik moest kranten, zeker toen ik als onder politiebegeleiding eerste Nederlandse ook internationaal mocht fluiten. van het veld” Het was een prachtige tijd,

dochters en hebben we vijf kleinkinderen op wie we veel oppassen. Daarnaast mag ik graag met mozaïek werken bezig zijn, af en toe een wedstrijdje fluiten bij FC Trias, werken aan de conditie middels hardlopen en fitness en zoals eerder gezegd doe ik aan walking football.”

Winterswijk telt mee in het vrouwenvoetbal Naast Regien zijn er nog wat plaatselijke voetbalfeitjes van allure over het vrouwenvoetbal te noemen. De Winterswijkse Mientje te Selle is een begrip bij het damesvoetbal. Toen ze eind jaren 60 hoorde dat er in het Zeeuwse Kapelle en vrouwenvoetbalclub was, stapte ze wekelijks in de trein voor een 4 uur durende reis voor een potje voetbal. Later verhuisde ze naar Zeeland voor het voetbal Ze schopte het tot de nationale selectie. Mientje is nu talentscout voor de KNVB en nog actief bij FC Trias. De Winterswijkse Lieske Carleer is international bij Jong Oranje en speelt sinds kort in Amerika bij Arizona waar ze voetbal combineert met studie.

Thuis

“Naast het UEFA-werk dat ik thuis doe ben ik echtgenoot, moeder van twee

In 2005 op kamelensafari in Israël tijdens een uitje.

11


Theater de Storm


Door en door

DOMIEN

Onzichtbare regisseur Hij staat bijna nooit op één en dezelfde plek. Hij maakt zijn rondjes, vaak met de telefoon in de hand. Nee, niet om te bellen, maar om een filmpje te maken dat hij dan deelt met zijn volgers op sociale media. Om te laten zien dat de sfeer er goed in zit, de band naar behoren speelt en het publiek het naar de zin heeft. Een feelgood-movie. Op die momenten kan hij tevens zien of alles naar wens verloopt. Of er geen gekke dingen gebeuren zoals ongeoorloofd bier goedkoper aanbieden, tien biertjes voor negen muntjes. Dat kan niet de bedoeling zijn. Dan zijn hij en zijn medebestuursleden ook handhavers van de ‘Volksfeestorde’. Ze vormen met zijn drieën het dagelijks bestuur. Hijzelf al meer dan twintig jaar. Ogenschijnlijk doen ze dat er even bij, was dat maar zo… Neem hemzelf, hij heeft het meer dan druk genoeg. Eigen zaak opgebouwd, verkocht, directeursfunctie, organisator muziekevenementen, hij laat geen uur onbenut. Het mooie aan hem is dat hij het zelf doet, niet vanuit een ivoren toren regeert en delegeert. Hij staat er midden tussen, voor het oog van het gros vrijwel onzichtbaar. Een stille kracht, maar ondertussen wel de regisseur. Zeker, hij weet het, de Winterswijkers vinden het mooi, dat Volksfeest met kermisattracties in het centrum, die grote feesttenten aan beide zijden van de Jacobskerk op de Markt. Ze genieten van die gouden formule en vinden het heel gewoon. Maar is dat wel zo? In de organisatie van dat feest zitten onwijs veel uren en moeite, aangestuurd door het kloppend hart van het Volksfeest, dat dagelijks bestuur. Hij maakt er deel van uit en maakt alles ondergeschikt aan hun drijfveer: Winterswijk op de kaart zetten met een prachtig Volksfeest, inclusief kermis met populaire attracties. Elke keer als de klus geklaard is en ze zondagavond bij De Zwaan proosten op wéér een geslaagd Volksfeest, dan denkt hij: daar doe ik het voor. Dat zeggen ze tegen elkaar en daar blijft het bij. Hij weet kwaliteit aan bescheidenheid te koppelen. Niet voorop in de polonaise, maar genieten aan de zijkant, met de mobiel in de hand. Om ook dát mooie moment vast te leggen. Zodat iedereen het weet: het Volksfeest in Winterswijk is een prachtig feest! Dankzij die harde kern van drie. Waar hij al járen deel van uitmaakt. Bedank hem een keer. Uit zichzelf zal Eg Waaijman zich niet op de borst slaan.

D omien Es sel ink


D R I V E TO G E T H E R

M A Z D A C X- 5

. Korting op alle voorraadmodellen . Rij dus nu al vanaf € 32.490 . Standaard luxe uitgerust en

EXTRA KOOPZOND AG 6 OKTOBER

minimaal 1.800 kg trekkracht

Mazda CX-5 vanaf € 35.490,-. Gemiddeld verbruik Mazda CX-5 van 4,9 tot 7,2 liter per 100 km / van 20,0 tot 14,1 km per liter / CO2-uitstoot van 128 tot 164 g/km. De vermelde NEDC waarden voor het gecombineerde brandstofverbruik en de CO2-uitstoot zijn terugbepaald naar de waarden overeenkomstig de oude NEDC testmethodiek. Prijzen incl. bpm, btw en kosten rijklaar maken. Prijzen excl. metallic/mica lak en eventuele opties. Actie enkel geldig bij particuliere en zakelijke aanschaf / lease tussen 1 september 2019 en 31 december 2019. Uiterste registratiedatum is 31 december 2019. Actie is niet geldig in combinatie met andere acties. Afgebeeld model kan afwijken van de daadwerkelijke specificaties. Prijswijzigingen voorbehouden. Zie voor kosten en voorwaarden: www.mazda.nl.

NU TIJDELIJK MET € 3.000 KORTING AUTO WINKELHORST Vreehorstweg 1 | 7102 EK Winterswijk 0543 - 530550 | www.auto-winkelhorst.nl


De worsten van Wassink zijn altijd een omweg waard In de nieuwe zaak in 1965, links achteraan Wim, zijn moeder Melie en vader Jan Bertus, vooraan Alex en daarachter Carel. Vader en zoon Wim en Bert druk met de vleesbewerking.

100-jarige slagerij overleeft door te blijven vernieuwen Volgende week donderdag is het precies honderd jaar geleden dat Jan Willem Wassink een slagerij begon aan de Zonnebrink nr 1. Drie generaties verder is de zaak op diezelfde plek nog springlevend. “Alles zelf gemaakt” en “altijd blijven vernieuwen” hebben een trouwe klantenkring opgeleverd, die tot ver buiten Winterswijk reikt. Want zeker voor oud-Winterswijkers smaken de Hausmacher, bloedworst en nägelholt toch een beetje naar hun geboortegrond.

Door Jan Ruesink

Het is letterlijk en figuurlijk altijd de slager om de hoek gebleven. Want ook na een eeuw karbonades en pondjes halfom-half, klinkt bij slagerij Wassink op de hoek van de Zonnebrink en de Verlengde Ratumsestraat nog steeds het vertrouwde ‘mag het iets meer zijn’. Maar in veel andere opzichten is Wassink met zijn tijd meegegaan. Met veel gemakkelijke kant-en-klaar producten en een uitgebreid assortiment maaltijden, een website en in de winkel beeldschermen met het wereldnieuws en het weer. “Want die zijn altijd een mooie aanleiding om even een praatje aan te knopen met de klant. Dat hoort erbij, je hoeft hier niet binnen vijf minuten weer buiten te staan”, zegt Bert (40), de vierde generatie Wassink die de slagerij sinds 2005 met zijn vrouw Kasja runt.

in een dorp waar alleen spekslagers en vooral Joodse runderslagers waren. Hij was ook de eerste met een eigen koeling, de anderen gebruikten daarvoor nog steeds het ijshuis van David Gans. Ook opende hij in 1929 al een filiaal. Aan de Waliënsestraat, waar toen grote plannen waren voor een kanaal, tramlijn en haven.” Die nevenvestiging werd in 1991 gesloten. Want ook dat hoort bij vernieuwing, het afscheid nemen van dingen die niet meer lopen. Zo is Wassink gestopt met het aan huis verzorgen van buffetten, omdat dit te arbeidsintensief werd in met name de weekends en ook laat de slager geen eigen wild meer schieten in Duitsland of Polen.

tie van de supermarkten of doordat ze geen opvolger hadden. Wat is het geheim van Wassink dat zij het wel volgehouden hebben? Bert: “Eenvoudig en kwalitatief goed vlees. En dat we alles in eigen huis maken en ons vlees van dichtbij halen, van kleine slachterijen in Lichtenvoorde en Twente. De runderen lopen in de wei en de varkens worden diervriendelijk grootgebracht. Herkenbaar vlees, waarvan we weten wat erin zit.” Vader Wim (68), die ook nog steeds fulltime in de zaak werkt ziet het zo: “We zijn altijd blijven vernieuwen. Dat begon al bij mijn opa. Hij opende als 19-jarige knaap als eerste in Winterswijk een gecombineerde runder- en varkensslagerij,

Worstmakerij

Slagerij Wassink is regionaal een grote speler geworden vooral door de faam die het opbouwde met de eigen worst-

“We weten precies wat we inkopen en we laten het vlees niet de hele wereld over slepen”

Herkenbaar vlees

Wassink is een van de nog maar twee zelfstandige slagerijen die Winterswijk telt. Een halve eeuw geleden waren dat er nog achttien, maar de meeste slagers zijn ten onder gegaan aan de concurren17

makerij. Aanvankelijk waren dat er nog maar enkele variëteiten, maar inmiddels worden er zeventig tot tachtig soorten runder- en varkensworst gemaakt. Waar zoon Bert het liefst in de winkel staat, is vader Wim bij voorkeur in de worstmakerij. Hij deed succesvol mee aan wedstrijden, waarin hij het tot beste worstenmaker van het land schopte, hij was jurylid en examinator. Ook het tijdig inspringen op veranderende consumentengewoontes hield de trouwe klantenkring vast. Van de kennismaking met buitenlandse vleessoorten en de opkomst van het barbecueën tot de opmars van makkelijk en kant-enklaar te bereiden vlees. Tegenwoordig scoort de zaak goed met maaltijden, waarvan er wekelijks zo’n duizend worden bereid. Zelfs de vegaburger heeft zijn plekje veroverd tussen het ‘echte’ vlees, “al is dat voor ons wel een bijpro-


... vervolg van pagina 17

De hoek Verlengde Ratumsestraat/ Zonnebrink rond 1919, met vooraan links de coöperatie Help U Zelven en daarnaast, op Zonnebrink 1, Slagerij Wassink. Beide panden werden in 1964 afgebroken om plaats te maken voor de nieuwe winkel, die wat meer naar achteren werd gebouwd.

De openingsadvertentie uit 1965.

duct”, weet Bert. “We merken nog niet veel van de trend naar vegetarisch eten of flexen, maar je moet het natuurlijk wel bieden voor gezinnen waar een of meer mensen geen vlees eten.”

Duurzaam

De nieuwste trend, de groei van duurzaam en ecologisch verantwoord vlees zou zelfs weleens in het voordeel van Wassink kunnen werken, “want”, zegt vader Wim, “we weten precies wat we inkopen en we laten het vlees niet de hele wereld over slepen. We gebruiken ook bijna alles van wat we inkopen, er wordt nauwelijks iets weggegooid en in ons vlees zitten ook geen toevoegingen, zoals je die in de kleine lettertjes van de supermarkt-verpakkingen kunt lezen.” Dat neemt niet weg dat ook Wassink wel ‘magere’ tijden heeft gehad. De opkomst van de supermarkt, waar je alles in één stop kunt inslaan en waar de kiloknallers je om de oren vliegen, heeft de slagerijsector de nodige omzet gekost. Wim: “Ons antwoord daarop is altijd geweest: vernieuwen.

Gelukkig vragen klanten ook steeds meer over het product en de bereiding, zodat we weten wat ze willen. En we zijn altijd met nieuwe recepten blijven komen. Met hulp van de kruidenfirma’s ontwikkelen we voortdurend nieuwe producten, maar ja, dat is altijd maar een tijdelijke voorsprong, want de supermarkten zijn de Chinezen van Europa. Die doen alles vroeg of laat na.”

die worst bij ons bestellen. Die sturen we dan dinsdag of woensdags vacuümverpakt op, zodat we zeker weten dat het voor het weekend bezorgd wordt.”

Het 100-jarig jubileum van slagerij Wassink op 10 oktober wordt sober gevierd. Met de tien personeelsleden wordt later nog wel iets georganiseerd, maar “wij

Oud-Winterswijkers

“Oud-minister Bram Stemerdink reist nog weleens af van Den Bosch voor een bloedworst”

Dat beleid van vernieuwen en toch vasthouden aan kwaliteit en tradities heeft Wassink een klantenkring opgeleverd die van generatie op generatie met de eigenaren is meegegroeid. Zelfs veel oud-Winterswijkers komen met volksfeest nog graag even binnenwippen voor een balkenbrij of nierbrood. Oudminister Bram Stemerdink, geboren in de Iepenstraat, reist ook nog weleens vanuit Den Bosch af voor een bloedworst, net als kinderboekenschrijfster Nannie Kuiper ook weleens in de zaak komt. Wim: “We hebben ook klanten tot in Zeeland en Friesland,

“Supermarkten zijn de Chinezen van Europa. Ze doen alles na”

Drie generaties Wassink bij het 50-jarig jubileum in 1969: v.l.n.r. Wim, zijn opa en oprichter Jan Willem en zijn vader Jan Bertus.

zijn niet zulke uitbundige feestbeesten”, zegt Bert. Een aanvraag om, zoals bij eeuwfeesten wel vaker wordt gedaan, om hofleverancier te worden heeft Wassink ook niet ingediend, “want dat is voor ons een te intensief traject met veel voorwaarden.” Liever steekt Bert zijn energie in het contact met de klant. “We leggen graag uit hoe je het vlees bereidt, want daarin zit voor ons ook de meerwaarde. En na-

tuurlijk een geintje op zijn tijd, want er zitten wel wat lolbroeken bij, hoor. Daar doe ik graag aan mee, want je moet wel elke dag lachend naar je werk kunnen.”

De toppers van Wassink

Enkele specialiteiten die van oudsher veel verkocht worden in de zaak (in willekeurige volgorde) Hausmacher, gekruid varkensvlees voor op brood of bij de borrel. Grove verse worst, varkensworst met een grove structuur. Balkenbrij, oud gerecht voor beleg, gemaakt van in bouillon gekookt slachtafval van het varken, met boekweitmeel en kruiden. Bakleverworst, van o.m. varkenslever, boekweitmeel en kruiden. Nägelholt, aan de lucht gedroogd rundvlees. Nierbrood, gekookte varkensniertjes met o.a. zwoerd, rugspek en kruiden. Preskop, of hoofdkaas, beleg van varkensvlees van vooral kop, staart en oren. Pavantriham, een Nederlandse variant op de Parmaham.

Eigenaar Bert Wassink werkt het liefst in de bediening 19


domienant spreken en schrijven

Voor een eigentijdse manier van spreken bij uitvaarten, Domien Esselink.

De uitvaart met een eigen verhaal! Onderscheidend met een geschreven nagedachtenis. Mob. 06 8302 1663 domien@domienant.nl domienant.nl


Mammoetkenner Dick Mol binnenkort op Duitse tv

Nederlands bekendste mammoetkenner en oud-Winterswijker Dick Mol is binnenkort weer op televisie te zien. Mol, bekend van de populaire tv-serie Schiphol Airport waarin hij vertelde over zijn werk als douaneambtenaar, is op zondag 3 november te zien in het wetenschapsprogramma Terra X op ZDF.

Eerder dit jaar was hij in Amerika voor een documentaire over het Laat-Pleistoceen, zo’n 100.000 tot 10.000 jaar geleden, waarin ijstijden en relatief warmere periodes elkaar afwisselden. Dat was ook de periode van de ‘megafauna’, de grootere zoogdieren die in de overgang naar het Holoceen uitstierven. Mol bezocht onder meer het White Sands National Monument in New Mexico, een groot natuurgebied waar sporen van megafauna te ontdekken

Mol (64) staat wijd en zijd bekend als mammoetkenner bij uitstek, waaraan hij zijn bijnaam 'Sir Mammoth' dankt. De oud-Winterswijker is gespecialiseerd in zoogdieren uit de ijstijd, heeft tal van publicaties op zijn naam staan en was bij o.a. Discovery Channel te zien. Hij ging op mammoetjacht in Noord-Amerika, Azië en Siberië en gaf leiding aan wetenschappelijke teams. Ook geeft hij lezingen door het hele land en ver daarbuiten.

zijn. In juni van dit jaar plaatste schrijfster Jeanne Simmons een post op haar weblog over spectaculaire voetafdrukken die daar gevonden zijn van mammoeten, reuzenluiaarden, grote katten, kamelen en mensen. Op die plekken vertelt Mol in de documentaire over het raadsel van het ijstijdvak.

Terra X, zondag 3 november, 19.30 uur, ZDF.

Hobbybeurs Woold:

volop inspiratie voor de lange winteravonden

Links vogelbakken van beton en rabarber en rechts een zwaan van oude binnenbanden. Alweer voor de twintigste keer organiseert Maria van Eerden een grote najaarshobbybeurs. Het evenement op zaterdag 19 oktober in verenigingsgebouw Juliana in het Woold biedt de bezoeker volop inspiratie en nieuwe ideeën op het gebied van creativiteit en hobby. Het is inmiddels een jaarlijks vertrouwd evenement geworden voor iedereen die houdt van werken met uiteenlopende materialen. Toch worden de bezoekers elk jaar weer verrast door iets nieuws. Maria van Eerden: “We proberen steeds nieuwe en bijzondere deelnemers te presenteren, uit de eigen omgeving, maar ook van wat verder weg. Hobbyisten zijn toch altijd op zoek naar nieuwe uitdagingen.” De beurs wordt altijd in het najaar gehouden, “want je komt hier vooral om inspiratie op te doen voor de lange winteravonden.” Gemiddeld komen er zo’n driehonderd belangstellenden op af, zowel mannen als vrouwen. Steeds vaker komt het volgens haar voor dat er met afvalmateriaal als oude fietsbanden wordt gewerkt. “Voor de één is het afval, maar een hobbyist ziet er

direct iets in. Of we gebruiken grondstoffen die eigenlijk voor andere doeleinden zijn ontworpen, zoals beton. We laten op de beurs zien hoe je van oude binnenbanden egeltjes, zwanen of bloemenschalen kunt maken. En beton en rabarber kunnen worden bewerkt tot decoratieve drinkbakken voor vogels. Je legt dan rabarberbladen met mooie nerven op een hoopje zand en daar stort je cement, met als versterking kippengaas overheen. Laat het harden en je krijgt een prachtig vogelbadje.”

Op de Hobbybeurs zijn 32 standhouders, zelf ook allemaal hobbyisten. Wat is er al zo te zien?

• Tiffany, werken met glas in lood. De standhouder geeft informatie over hoe je glas-in-loodramen thuis kunt restaureren.

21

• Een hobbyist laat zien hoe een midwinterhoorn gemaakt wordt. Hij is ter plekke aan het werk en kan er boeiend over vertellen. • Heel bijzonder om te zien is hoe Marlies Nijman (16 jaar) haar Origami-papiervouwkunst demonstreert. Ze maakt er dierfiguren van en heeft als schoolopdracht een schilderij gemaakt van Koning Willem-Alexander. • Het bewerken van speksteen, een zachte steensoort waar je veel mee kunt doen, ook al zijn de krachten in je handen wat minder. De hobbyiste is ter plekke aan het werk. • Een deelnemer uit Dinxperlo laat haar Abraham- en Sarah-popjes/creaties zien. Heel kunstig en natuurgetrouw in passend kostuum. Ook te zien is wat je nog meer kunt maken voor een verse Abraham of Sarah. • Mooi en gevarieerd is het branden van teksten op hout. • De bekende pittenzakken van een hobbyiste uit Ruurlo zijn aanwezig. Dit zijn warmtezakken met geschoonde tarwezaden als vulling, zacht en heerlijk voor de winterdag. • Ook zeker de moeite waard: schilderijen gemaakt van kleine mozaïeksteentjes. De hobbyist vertelt er graag over. • Gluurderpoppen zullen ook op de beurs zijn. Ook in opdracht te maken met kinderkleertjes van eigen kinderen of kleinkinderen, tot maatje 80.

Op de beurs kunnen de gemaakte creaties ook gekocht worden of besteld als u speciale wensen hebt. Eigen gemaakte kaarten zijn er te zien en te koop. Daarnaast zijn materialen te koop om thuis al vast te beginnen met je hobby.

Hobbybeurs Woold, zaterdag 19 oktober, verenigingsgebouw Juliana in het Woold

Tijd: van 10.00 uur tot 17.00 uur Entree: 1.50 euro per persoon. Kinderen t/m 12 jaar gratis. Informatie: Maria van Eerden, 0543 565265.

Ook gluurderpoppen zijn op de beurs te zien.


The White Waves gefotografeerd op het terrein van Kamp Vosseveld (collectie PAL).

Zestig jaar Molukse popmuziek in Winterswijk Gitaar was belangrijker dan een nieuw bankstel Als zestig jaar geleden de eerste Molukkers naar Winterswijk komen, blijken zij al snel een verrijking te zijn voor de nog prille Winterswijkse popcultuur. Zonder de inbreng van deze rasmuzikanten had de geschiedenis van de Winterswijkse popmuziek er heel anders uitgezien. In alle uithoeken van het lokale muzikale universum laten ze hun sporen na: van pop tot soul, funk, folk, rock & reggae. The White Waves is de eerste Winterswijkse band die een 45-toeren single op de markt brengt.

Door Erik Meinen

Kamp Vosseveld

In 1942 bouwt de Duitse bezetter in het kader van de Nederlandse Arbeidsdienst aan de Steengroeveweg, op de plek waar nu de manege van de Hippische Vereniging Winterswijk staat, een groot aantal barakken. Jongens en meisjes tussen de 18 en 23 jaar vervullen er gedurende een halfjaar hun verplichte ongewapende dienstplicht. De Duitse Wehrmacht neemt nog even bezit van het kamp, maar kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog dient Vosseveld ter internering van NSB'ers en andere collaborateurs. Na enkele maanden wordt het kamp exclusief bestemd voor circa 550 vrouwelijke NSB-ers. In 1948 worden zij afgelost door de “a-socialen” van strafinrichting Veenhuizen. In 1949, aan het begin van de koude oorlog, worden er de Luchtstrijdkrachten gelegerd die een radarpost bemannen op het zweefvliegveld in het Willinks Weust.

Vandaar wordt het luchtverkeer in oostelijke richting in de gaten gehouden. In

V.l.n.r. Jack Amanapunnjo (drums), Andy Noya (basgitaar), Micky Oppier (gitaar), Eddy Noya (gitaar), Freddy Tetelepta (zang) (collectie: PAL).

1955 wordt deze post opgeheven. De soldaten verhuizen met de radarschotels mee naar Holterhoek. De barakken komen leeg te staan.

loop van 1960 is kamp Vosseveld geheel bewoond. De meeste komen van woonoord Schattenberg, het voormalige doorgangskamp Westerbork in Drenthe of uit Kruiningen in Zeeland. Gemiddeld zijn er zo'n zes kinderen per gezin. In totaal bevolken zo'n 500 à 600 mensen het kamp. Het kamp is goeddeels zelfvoorzienend, heeft een eigen kleuterschool, kerkje en kantine. Voor de jeugdige Molukkers verloopt het contact met de buitenwereld via school - de Wilhelminaschool krijgt er plots 145 leerlingen bij! - en vooral....via de muziek.

Nieuwbouw

Een grote groep KNIL-militairen van Zuid-Molukse afkomst en hun gezinnen komt in 1951, na het uitroepen van de onafhankelijkheid van Indonesië, naar ons land. Ze worden verspreid over tientallen kampen, waar de woonomstandigheden veel te wensen over laten. Als duidelijk wordt dat hun verblijf van meer dan tijdelijke aard is, wordt er uitgekeken naar betere huisvesting. Ook kamp Vosseveld wordt aangewezen als nieuw woonoord voor de Ambonezen, zoals ze in die jaren nog vaak genoemd worden. Omdat de militaire barakken in slechte staat zijn, wordt besloten tot de nieuwbouw van 75 eengezinswoningen op het kamp.

Muzikaliteit

Muziek neemt een belangrijke plaats in in het leven van de Molukse gemeenschap. Naast de eigen traditionele muziek, de zogenaamde “lagu lagu”, brengen ze het Amerikaanse repertoire mee, dat in hun geboorteland op de radio te beluisteren was via de Amerikaanse stations die uitzonden vanaf de Filipijnen: evergreens, country & western én, voordat ons land er kennis mee

Op 26 augustus 1959 komen de eerste twaalf gezinnen naar Vosseveld. In de

24

maakte, rock 'n roll.

Snaarinstrumenten staan centraal in de Molukse cultuur. In veel gezinnen is een goede gitaar belangrijker dan een nieuw bankstel. De techniek van het spelen wordt van generatie op generatie overgebracht. Een van de nestors van het gitaarspel op Vosseveld is de uit Schattenberg afkomstige Benny Pietersz, een buitengewoon getalenteerde muzikant, die later nog naam maakt in de jazzwereld. Zijn vrienden Nelis Tuankotta en Mingus Souhuwat spelen ook gitaar. Via hen verspreidt het gitaarvirus zich snel. Noten lezen is er dikwijls niet bij. Sommige families, zoals Noya, Tetelepta en Pietersz barsten van het muzikale talent. De samenhorigheid op het kamp, de verwerking van een noodgedwongen en ongewild vertrek uit hun moederland en het gebrek aan werk, zeker in de eerste jaren na aankomst in Nederland, verklaren de belangrijke plek die muziek inneemt binnen de Molukse gemeenschap. Al snel na aankomst in


Winterswijk vormen zich in eigen kring de eerste bands. De bekendste is ongetwijfeld The White Waves.

Johannis Noya

Een belangrijke rol bij The White Waves is weggelegd voor Johannis Noya. Hij is vader van twee van de bandleden, gitarist Eddy en bassist Andy, en regelt alle zaken rondom de band, de financiën en de optredens. Noya is kleermaker van beroep en maakt ook de fraaie kostuums, rechtstreeks afgekeken van hun helden, de Tielman Brothers, waarmee “zijn jongens” de show stelen. Noya is een man die zijn vak verstaat. Burge-

maar omdat Sammy Noya en Micky Oppier nog op school zitten, gaat het feest niet door.

Zanger Freddy wordt begin 1965 door de Winterswijkse gitarist Rini Wikkerink “weggekaapt” bij the White Waves en overgehaald om in The Krebs te gaan spelen, een beatband waarin David Pietersz gitaar speelt. Met Sammy Noya achter het drumstel verzorgen the White Waves een maandelijkse dansavond in de Harmonie. Ook in de regio, zoals bijvoorbeeld bij zaal Langeler in Hengelo (Gld.) zijn de heren met grote regelmaat present.

Soul-Rage

Als in 1967 de soul-rage zijn intrede doet gooien the White Waves hun repertoire om. Naast een aantal eigen songs worden er liedjes als “Midnight Hour” en “Land of Thousand Dances” gespeeld. Ook progressief rockwerk van The Cream of The Jimi Hendrix Experience komt aan bod. Er wordt in Winterswijk opgetreden bij High & Dry in de Jeugdkerk en bij Top '67 dat in de Eendracht aan de Zonnebrink zetelt. De White Waves spelen ook iedere maand op de Pier in Scheveningen. Daar halen ze bij een beatconcours, waaraan bands uit Nederland, België en Duitsland deelnemen, de finale. Het zal een van de laatste wapenfeiten van de groep zijn. Op Tweede Paasdag 1968 treedt men nog aan voor een beatmarathon in het Parochiehuis. Daarna wordt er niets meer van The White Waves vernomen. Dat wil zeggen, tot januari 1986, want dan laat de groep nog éénmaal van zich horen op een reünieavond bij zaal Spiekerman in Meddo.

Eerste popplaat

In het voorjaar van 1965 acht Johannis Noya de tijd rijp voor het opnemen van een plaat. Hij neemt contact op met diverse platenmaatschappijen. Helaas zonder succes. Noya laat het er niet bij zitten en besluit de plaat zelf te financieren. In de Phonogram-studio in Hilversum wordt in één dag een single opgenomen. Phonogram zorgt ervoor dat de plaat in een oplage van 500 stuks wordt geperst. De band zorgt zelf voor de distributie. De single van the White Waves is de eerste 45-toeren single van een Winterswijkse band. De meeslepende uitvoering van "You Win Again" blijkt achteraf volgens de kenners een van de allerbeste vocale Indorock opnames te zijn die ooit op de plaat is gezet. Het origineel is een compositie van Hank Williams uit 1952. Op de A-kant van de single staat een versie van Bill Haleys "Skinnie Minnie", in Duitsland in die dagen immens populair in de uitvoering van Tony Sheridan & The Beat Brothers. Johannis Noya bij de Phonogram studio in Hilversum voor de opname van de single van The White Waves (collectie: PAL). Fans Met twee Opel Kapimeester Vlam komt regelmatig op kamp tän's en een busje vol instrumenten en Vosseveld om zich, in de positieve zin apparatuur toert de band door Duitsland des woords, in het pak te laten steken. en België. In Duitsland heeft men niet alleen een fanclub, waarvan er overigens Freddy & The White Waves in Winterswijk ook eentje bestaat, maar Aanvankelijk gaat de band met zanger er spelen zich bij optredens Beatles-achFreddy Tetelepta als Freddy and the tige taferelen af, compleet met gillende White Waves door het leven. Het eerste meiden die de bühne bestormen om een optreden vindt op tweede kerstdag 1963 stukje haar van de jongens te bemachtiplaats op een teenagersbal bij zaal Jas- gen. De broers Scholten, overdag werkpers aan de Groenloseweg. Het reper- zaam in een slachterij, worden als toire bestaat uit rock 'n roll, aangevuld bodyguards ingehuurd om het podium met in een stevig jasje gestoken Mo- schoon te houden. lukse traditionals als “Terang Boelan” en “Nina Bobo”. Rudy van Dalm's “Waarom Anneke Grönloh Huil Je” doet het ook altijd erg goed bij In november 1966 treden The White het publiek. De band is succesvol op re- Waves op in de Red Band Top Parade, gionale talentenjachten en dansavonden een programma van Radio Veronica, geen treedt met grote regelmaat in Duits- presenteerd door Wim-Jaap van der land op. De verdiensten die eruit voort- Laan. Van der Laan is de man van zanvloeien zorgen ervoor dat de Echolette geres Anneke Grönloh. The White en Dynacord versterkers al snel worden Waves krijgen het aanbod haar te begeingeruild voor in die tijd zeer kostbare leiden op een toernee door Indonesië. De bandleden hebber er wel oren naar, Fender-apparatuur.

Mix-Bands

The White Waves zijn niet de enige Molukse band in de jaren zestig. The Orphans met leden uit de families Pietersz en Tetelepta aangevuld met zanger Zefnath Tigele timmeren ook flink aan de weg. Tegelijkertijd ontstaan de eerste gemengde bands, waarin Ambonese en Hollandse jongens samen musiceren, zoals The Krebs, Double Explosion en Wonderland of Paradise. Toepasselijk is in dat kader de naam van de band The Hollams (een samenvoeging van de woorden Hollands en Ambonees, een mix-band met Winterswijkse en Grolse muzikanten.

Daniel Sahuleka

Daniel “Daantje” Sahuleka maakt al vroeg indruk met zijn virtuoos gitaarspel, eerst in Tomorrow's Children en Wonderland of Paradise, later in de band Nangoya. In de laatste band trommelt aanvankelijk ook percussionist Nippy Noya. Daniel Sahuleka en Nippy Noya zijn de twee Winterswijks-Molukse muzikanten die uiteindelijke grote faam zullen maken in de internationale popwereld. Als de Haagse Motions-zanger Rudy Bennett in 1976 voor Daniel Sahuleka

25

een platencontract bij Polydor weet af te dwingen, verschijnt even later zijn eerste solo-single “You Make My World So Colourful”. De “Stevie Wonder van de Lage Landen” krijgt na een aantal platen steeds meer succes en in Indonesië rijst zijn ster zelfs tot grote hoogte. Sahuleka verhuist naar de Gooise matras om verder te werken aan zijn carrière. Zijn status in het Verre Oosten bezorgt hem in 2006 het ereburgerschap van Jakarta.

Nippy Noya

Nippy Noya is een buitenechtelijk kind van een Japanse officier en een Indonesische verpleegster. Hij wordt door de familie Noya geadopteerd en komt op vijfjarige leeftijd met hen naar Nederland en uiteindelijk in Winterswijk terecht. Al op jonge leeftijd speelt hij op een tifa, een Molukse trommel. Via de bongo, maakt hij eind jaren 60 de stap naar de conga, zijn hoofdinstrument. Nippy is dan inmiddels naar Amsterdam verhuisd. Daar komt zijn loopbaan tot bloei in bands als Sail-Joia en Massada en als begeleidingsmuzikant van wereldsterren als Chaka Kahn, Sheila E., JJ Cale, Toots Thielemans, Udo Lindenberg en vele anderen. Noya geeft ook ruim twintig jaar les aan het Enschedese conservatorium.

Lou Patty

In de jaren 70 en daarna zijn er aanvankelijk nog bands binnen “de eigen gelederen” zoals Paranoid, Navajo en J.J. & Friends, maar steeds vaker staan Winterswijkse en Molukse muzikanten zij aan zij op het podium. Al steken ze hun voorkeur voor zwoele funky jazzy klanken niet onder stoelen of banken, Molukse musici vinden we terug in alle uithoeken van het popmuzikale universum: van pop tot soul, funk, folk, rock & reggae.

Onder de derde en vierde generatie, met nazaten uit gemengde relaties vervaagt het onderscheid verder, al vernoemt zanger-gitarist Roger Heerink zijn band nog wel naar de familienaam van zijn moeders kant: Lou Patty.

Erik Meinen is medewerker van het Poparchief Achterhoek en Liemers (PAL). In 2009 was hij eindredacteur van het boek “Popmuziek in Winterswijk – Een greep uit vijftig jaar pophistorie”. Voor de Winterswijkse 50+ Krant duikt hij in de geschiedenis van de plaatselijke (pop)muziek- en jeugdcultuur.

Tifagroep met begeleidingsband tijdens de Molukse herdenking op zaterdag 14 september 2019 in zaal Nijenhuis (foto: Living Legend)


Fit en gezond Oedeem? Wel of geen therapie? Oedeem, ook wel vocht in de volksmond, kan verschillende oorzaken hebben. De oorzaak bepaalt de aanpak. Oedeemtherapie is zinvol wanneer de oorzaak in het lymfestelsel ligt. Een niet goed functioneren van dit stelsel kan aangeboren zijn of op latere leeftijd ontstaan. Je spreekt dan over lymfoedeem. Een veel voorkomende oorzaak van dit oedeem, is het verwijderen van lymfeklieren als onderdeel van de behandeling van kanker. En andere vorm, veneus oedeem, ontstaat door slecht sluitende kleppen in de bloedvaten (venen) die het bloed terugvoeren richting het hart. Dit oedeem kan behandeld worden door middel van steunkousen.

Lymfoedeem is dus te behandelen door middel van oedeemtherapie welke bestaat uit manuele lymfedrainage, een milde massagevorm waarbij het lymfestelsel wordt geactiveerd om het teveel aan vocht af te voeren. Daarnaast is het soms noodzakelijk om lymfetape aan te brengen of te zwachtelen. De tape wordt met een liftende werking op de huid aangebracht waardoor de onderhuidse circulatie verbetert en de afvoer van het lymfevocht bevorderd wordt. Druk uitoefenen door zwachtelen van een ledemaat kan bij fors oedeem nodig zijn (aansluitend aan de lymfedrainage) om de klachten zo snel mogelijk te verminderen. Ook worden eventuele littekens behandeld en oefeningen aangeleerd, om de afvoer van het vocht te bevorderen. Er zijn nog talrijke andere oorzaken van oedeem te noemen zoals bijwerkingen van medicijnen, hartfalen maar natuurlijk ook gewoon een sportletsel. Daarom is het belangrijk dat een arts de oorzaak van het oedeem vaststelt en kan oedeemtherapie alleen plaatsvinden met een verwijzing van de behandelend arts.

H enr iĂŤt te Klei n P oelhu is Fysio- en oedeemtherapeut bij Fysiotherapie Beatrixpark


Spaarweek Sparen was vroeger bij ons thuis het devies. Mijn ouders hadden zo’n blikken Brabantia-spaarblik met zeven gleuven met de opschriften kleding, gas-licht, brandstof, huishoud-art.,verzekering, vacantie en diversen. Vacantie met een c. Dat laatste was om dat er slechts een enkele cent inkwam, het geld groeide ons niet op de rug. Bij de geboorte kregen we vaak een zilveren tientje van de familie, al herinner ik mij dit nauwelijks. Je had er niks aan want je kon er niks mee, bewaren voor later was het motto. Al gauw leerden wij ook om elk dubbeltje twee keer om te draaien voor je het uitgaf. De zilvervloot kwam en we deden er aan mee, het klonk machtig en dat was ook zo, 10% rente bracht het op, dat waren nog eens tijden. De jaarlijkse spaarweek in de derde week van oktober ,ook zoiets moois. Ik keek er naar uit, meer dan naar het herfstrapport van de lagere school. Het kolossale en saaie bankgebouw van de Nutsspaarbank aan de Spoorstraat te Winterswijk, waar doorgaans statige loketmedewerkers knikten wanneer je een hokje in mocht, ontdooide voor een week. Het was er druk die week en er kwamen veel centjes binnen. De Spoorstraat was voor een week een Spaarstraat. Er hingen vlaggetjes, leuke posters, er stonden cadeautjes en de loketmedewerkers waren voor een week ontdooid. Het cadeautje dat je kreeg als je de spaarpot ‘De Spoorstraat was voor leegde was natuurlijk voor mij de een week een Spaarstraat’ drijfveer om er heen te gaan. Een boekje, spel of een mooie etui.

Van buurtjongens die op een andere school zaten vernam ik van het Schoolsparen van de Rabobank,”Ping Ping” genaamd. U merkt wel, sparen was helemaal in. Het duurt niet lang of je ‘De banken worden krenterig moet nu geld bijleggen om in plaats van renterig’ geld te mogen sparen. De banken worden krenterig in plaats van renterig, de oude tijden van oppotten in een Keulse pot dreigen terug te komen. Dit moet voorkomen worden en ik doe hierbij een pleidooi voor herinvoering van de spaarweek. Leer kinderen te sparen en beloon ze hiervoor. Het liefst met een mooie rente. Het mag toch immers best wat kosten om kinderen waardebesef bij te brengen. Graag ook weer de telmachines terug voor gratis gebruik, je kunt nu immers praktisch nergens meer je spaarpotje legen.

W im Ru esin k

HOBBELINK & BUITINK NOTARISSEN: MAATWERK VOOR ELKE SITUATIE Notarissen Mediators Estate planners Echtscheidingsbemiddelaars

Beatrixpark 10 • Postbus 402 • 7100 AK Winterswijk T 0543 548 888 • info@hobbelinkenbuitink.nl • www.hobbelinkenbuitink.nl


Let op! Maandag, woensdag en vrijdag geopend van 9.00 tot 17.00 uur.

Schoenatelier Gelria • Beatrixpark 24 • 7101 BN Winterswijk • Tel: 0544-371406 • Mail: schoenateliergelria@gmail.com


Hoe wij jongens van de bomenbuurt nooit iets leerden over de Molukse cultuur

De Acacialaan, met rechts de Molukse kerk Immanuël. Foto Jan Ruesink

Een leemte in een fantastische jeugd Het was 26 augustus zestig jaar geleden dat de eerste twaalf Molukse gezinnen aankwamen op kamp Vosseveld. Nu wonen er nog 450 mensen met een Molukse achtergrond in ons dorp. Het jubileum is in september groots herdacht. Er komt een monument, en terecht want de geschiedenis van Winterswijk in de 20e eeuw is deels de geschiedenis van een volk dat naar ons land is gehaald met een valse belofte, wiens unieke cultuur lang is onderschat maar die zijn plaats in onze samenleving desondanks waardig heeft ingenomen. We reden er wel eens langs met onze familie, op zonnige zondagmiddagen, achterop bij vader op de fiets, zo halverwege de jaren zestig. Daar in de buurt

Door André Vis eens voetballen maar toch niet vaak. Het was alsof de Acacialaan de demarcatielijn was tussen het oude Winterswijk en de wijk waar de Ambonezen woonden.

Maar terwijl wij kinderen van de jaren zestig mede-Winterswijkers zagen, sommigen net zo oud als wij, die een bruine huid hadden, van wie werd gezegd dat ze alleen maar rijst aten, die Ambonezen werden genoemd, bleef het in de schoolklas akelig stil. Als je niet op de Wilhelminaschool zat (of later de Prins Willem Alexanderschool) , dan ontging je alles van de groep Molukkers in ons dorp. Een grote groep Winterswijkers met een geheel andere achtergrond, een boeiende achtergrond, boeiend genoeg om Kinderen op kamp Vosseveld. Foto Oud-Winterswijk. die ons te vertellen, om de Ambonezen te van de Steengroeve, bij de voetbalvel- begrijpen, hun twijfels, hun angsten, hun den van Vosseveld, was het Ambone- conventies; het kwam er niet van op een zenkamp zoals dat in de volksmond van de drie lagere scholen die ik tussen heette. Een soort nederzetting was het 1966 en 1971 doorliep: school O, de waar de mensen woonden die ooit in Kohnstammschool en De Olm. ons land waren aangekomen en die inmiddels kinderen hadden gekregen die Abonnees zo oud waren als ikzelf, mijn broers en De scheiding tussen kinderen van Ammijn zus. Opeengepakt zaten ze daar op bonese origine en wij was zo groot dat een afgeschermd perceel, niet in rijtjes- ik altijd een verkeerde gedachte had omhuizen zoals bij ons in de bomenbuurt. trent de prijs van een tijdschrift uit een Weggedrukt buiten de bebouwde kom. wekelijkse serie. Er stond dan bijvoorHet zal toeval zijn, maar de symbolische beeld: prijs abonnees 1,50 gulden, prijs werking daarvan laat me niet los. Alsof voor niet-abonnees 2 gulden. Tot diep in ze er niet bij hoorden; hoe tragisch. mijn jeugd heb ik gedacht dat Ambonezen dus minder voor de Sjors of de PEP Met de herdenkingen van augustus en hoefden te betalen dan wij – eh ja – september in het achterhoofd vroeg ik blanke Nederlanders. Zo zag ik dat, als me het volgende af: wat weet ik eigenlijk kind en later bleek dat ik niet de enige van de komst van de eerste groep Mo- was die zo dom was. lukkers in Winterswijk, nota bene in mijn geboortejaar? Wat weet ik van de ach- Acacialaan tergrond van al die gezinnen die neer- Eind jaren zestig werden de Molukse gestreken in ons dorp? Wat weet ik van zinnen in de nieuwbouw achter de flats hun verleden? Ik weet niets. Nou ja, in de Olmenstraat geplaatst. Onze oude door te lezen weet ik het nodige van de bomenbuurt werd fysiek alleen door de kolonisaflats en tie, van de “Ik heb nooit met Molukse kinderen de bijbeoorlog in horende geknikkerd. Zij kwamen niet door de grasvelAtjeh, van den geColijn en demarcatielijn en ik al evenmin” scheiden vooral van de politionele acties, van de merkwaar- van de nieuwe wijk met namen van dige illusie die de politiek kort na de bomen waarvan ik als jongen van tien Tweede Wereldoorlog koesterde dat de- niet eens het bestaan kende; de ceder, kolonisatie voor veel landen gold maar de abeel, de acacia. Soms zag je de Molukse jongens van je eigen leeftijd wel kennelijk niet voor Indië.

wandaden van de Nederlandse militairen onthulde, een gesloten boek voor ons jongens van de bomenbuurt.

Daniel

Al wat ik als kind van de Ambonezen En zo groeiden we in die tijd op als ge- meekreeg, was Noot Singadji in het eerscheiden volkeren, hoe ernstig, pijnlijk ste van WVC en twee vijftienjarige meisen jammer. Wat had ik graag een be- jes bij korfbalclub Wiko, Henny Silooy en zoek gebracht aan het kamp Vosseveld. Christien Tanroubak. Ik genoot van de Wat zou ik veel geleerd hebben van de schoonheid van hun namen: Tuankotta, Molukse gebruiken als we gewoon iets Pattiruhu, Leatemia, Loupatty en in 1975 van een uitwisseling hadden gehad, in brak maar zo singer/songwriter Daniel de zesde klas bijvoorbeeld tussen De Sahuleka door met You make my world Olm en de Prins Willem Alexander- so colourful. Maar uiteindelijk stond de school die in 1968 naast de Kohns- Molukse gemeenschap ver af van mijn tammschool verrees en waar de dagelijks leven. Tot ik ruim vijf jaar geleden tijdens mijn “Wat had ik graag een bezoek werkzaamheden in gebracht aan het kamp Vosseveld” Arnhem een jonge, blonde vrouw de hand schudde met de naam Berendien Molukse kinderen naar toe gingen? De jongens van de Wilhelminaschool en Tetelepta. Mijn natuurlijke reactie: ‘Hé, de Prins Willem Alexanderschool heb- dat doet me denken aan mijn jeugd in ben die kruisbestuiving wel ondergaan. Winterswijk. Daar was een Molukse geAlthans dat kan worden opgemaakt uit meenschap met een familie Tetelepta’. een interview dat archivaris Henk Nij- ‘Nou, daar komt mijn man vandaan’. man (oud-Wilhelminaschool) en welzijnswerker Theo Tetelepta in 1999 aan Ik realiseer me nu dat bijkans mijn hele dagblad Trouw gaven. Die ene quote leven zich heeft afgespeeld met de Movan Nijman waarin hij vertelt hoezeer de lukse gemeenschap in het achterhoofd. Molukse kinderen een voorsprong had- Ik woon al een kleine jaar of veertig niet den op motorisch vlak. Zozeer, dat hun meer in Winterswijk maar al 33 jaar in de zakken uitpuilden van de knikkers daar Molukse wijk van Rijssen, één huis verwaar die van de ‘autochtone’ kinderen wijderd van de Molukse kerk en het culsteeds leger werden. Ik heb nooit met tureel centrum waar in herfst en winter Molukse kinderen geknikkerd. Zij kwa- met ouderwetse neonletters wordt weermen niet door de demarcatielijn en ik al gegeven dat het centrum OPEN is. Als er een Molukker overlijdt, komen ze van evenmin. heinde en verre voor de afscheidsdienst. Ze mogen zijn uitgewaaierd over het Gijzelingsactie September 1970 bezetten Molukse jon- land, de Molukse Rijssenaren, ze geren de woning van de Indonesische mogen getrouwd zijn met partners wier ambassadeur in Wassenaar. Ik kan me ouders en voorouders alleen maar met nog herinneren hoe ik als jongen van elf boerenkool zijn opgevoed, die kortom na schooltijd via de radio het verloop van Hollandser zijn dan tulpen en molens; de de bezetting volgde, maar zelfs deze, culturele band is voor de eeuwigheid. voor die tijd ongekende, gijzelingsactie De geschiedenis van Winterswijk is een was voor meester Van der Kleij geen rijke. De Ambonezen maken hier een reden de volgende dag de lessen te wezenlijk onderdeel van uit. Helaas heb skippen en de dag geheel te besteden ik ze nauwelijks leren kennen. Het is een aan ons Indië-verleden, de VOC, de leemte in een fantastische jeugd. economische opbrengst, de politionele André Vis (Winterswijk, 1959) was onder acties, en bovenal aan het KNIL en hoe meer sport- en hoofdredacteur van De de Molukse mannen de koningin en de Twentsche Courant Tubantia en is teNederlandse vlag dienden. Indië bleef genwoordig publicist en adviseur. ruim een jaar na het geruchtmakende tvinterview van Joop Hueting, hoogleraar in de psychologie en Indië-veteraan die 33


Buiten met Bernhard

Teloorgang dreigt voor bijzonder bos door Bernhard Harfsterkamp

Linkeroever Bekendelle wordt brandnetelwoud Oudere mensen vertellen mij af en toe dat de Bekendelle niet meer is wat het ooit is geweest. Ze herkennen het bos dat in hun jeugd verreweg het mooiste beekbos was nauwelijks meer terug. Ze doelen dan niet op de hele Bekendelle, maar op het bosgedeelte op de lage (linker)oever, dat grotendeels in het bezit is van Natuurmonumenten. Mijn reactie is tot nu toe altijd, dat er gelukkig nog steeds zeer fraaie delen aanwezig zijn, maar dat je daar vanaf het wandelpad op de lage oever weinig van krijgt te zien (behalve dan natuurlijk die prachtig meanderende beek, die bij elk bezoek weer een genot is om te bekijken). Maar ook ik moet toegeven dat de natuurwaarde van dit bos is verminderd en niet alleen omdat het een groot deel van het jaar vooral een brandneteloerwoud is geworden.

Er zijn allerlei redenen voor die veranderingen, maar wat zeker meespeelt is dat het bos steeds minder een bos aan het worden is. Tijdens een wandeling stuitte ik op een boom, waarop paddestoelen groeiden. Op zich niet erg, want ook het leven van bomen is eindig, maar in de Bekendelle verdwijnen wel bomen, maar komen er weinig nieuwe meer bij. De natuurlijke verjonging werkt hier blijkbaar niet meer. Het gevolg is dat de open plekken steeds groter worden. Nog meer licht, nog meer brandnetels.

Dit past bij de gedachten van mensen, die aanhanger zijn van de oerbosromantiek. Dat lage oeverbos van de Bekendelle

duikt dan ook op in overzichten van de oerbossen in Nederland, maar zo oer kan het niet zijn, want in de 18de eeuw was het er nog niet. Het is wel een oud bos, wat ook weer niet betekent dat er geen enkel beheer werd uitgevoerd. Het niets doen, het natuurlijk bosbeheer, dat er nu wordt toegepast, is iets van de laatste drie-vier decennia. Daarvoor werden er ook in dit oerbos regelmatig bomen gekapt en aangeplant. Niets doen in bossen is soms prima, maar het ligt wel aan de ligging en de grootte van het bos of het echt zinvol is.

Links de lage oever, rechts de hoge oever.

Daarnaast moet je wel zeker weten, dat er spontaan nieuwe bomen gaan groeien. De natuurlijke verjonging moet werken, maar dat is niet overal meer zo. Als je dat constateert zou je pragmatisch kunnen worden: laten we dan maar weer bomen bijplanten. Ik zie dat graag in de Bekendelle gebeuren, want anders vrees ik dat er tussen de strook met oude beekarmen en de Boven-Slinge binnen nu en tien jaar alleen nog maar ĂŠĂŠn grote open plek is te zien.

Als we dan toch weer enig beheer gaan uitvoeren in dit deel van de Bekendelle

kan er misschien ook overwogen worden de oude beekarmen eens goed door te spoelen. In normale winters is daar vaak water genoeg voor. Ook dat is een maatregel, die flora en vegetatie hier weer interessanter kan maken. Maar vasthouden aan het niets doen blijft uiteraard een te rechtvaardigen keuze. Tenslotte zeg ik ook vaak genoeg, dat we niet bang moeten zijn voor een veranderend landschap. Toch zou ik in Bekendelle die verandering graag willen vertragen en begeleiden met enkele gerichte ingrepen.

Open plek in de Bekendelle.


ode


Kunst raakt de juiste snaar bij ouderen

Mathilde Oesterholt en Harry ten Brinke: “Optredens zijn kleinschalig en intiem.” Zingen, muziek maken, tekenen, kleien, naar verhalen over vroeger luisteren. Kunst kan de juiste snaar raken bij ouderen. Sinds een jaar organiseert Lang Leve Kunst Oost-Achterhoek kleinschalige en intieme projecten voor ouderen die door somatische klachten of dementie minder vitaal zijn. Meer activiteiten met meer vrijwilligers voor meer ouderen is het doel voor komend seizoen.

Door Jan Ruesink

“Ik voelde me net weer een meisje van achttien” en “zo mooi, die liedjes die we vroeger aan de keukentafel zongen”. Het zijn zomaar twee van de vele ontroerende reacties die de vrijwilligers van Lang Leve Kunst Oost-Achterhoek regelmatig horen op activiteiten. Het initiatief van cultuurcentrum Boogie Woogie heeft in het afgelopen, eerste seizoen al achthonderd ouderen in de regio bereikt met een club vrijwilligers van zo’n honderd voorlezers, zangers, muzikanten en gespreksleiders.

De muzikanten, voorlezers en koorleden van Lang Leve Kunst komen inmiddels regelmatig langs bij verpleeg- en verzorgingshuizen in Winterswijk, Oost Gelre, Berkelland en Aalten. En dat bevalt de bewoners kennelijk zo goed dat de vrijwilligers zichzelf vaak al niet meer hoeven aan te bieden, maar door de instellingen gevraagd worden terug te komen. Programmaleider Harry ten Brinke van Lang Leve Kunst denkt wel te weten hoe dat komt: “Wat onze vrijwilligers doen is namelijk iets anders dan bijvoorbeeld een koor dat in een grote zaal komt optreden. Dat is ook een mooie activiteit, maar bij ons is het vaak kleinschaliger en interactiever. Het roept herkenningen op en stimuleert tot meedoen. De mensen dansen en zingen vaak spontaan mee. Muziek, zeker die van vroeger, maakt mensen met dementie ook rustiger.

Vrijwilligster en coördinator Mathilde Oesterholt weet daar over mee te praten: “Bij het voorlezen blijft het vaak niet bij oplezen van een stuk tekst. In deze tijd van het jaar zoeken we bijvoorbeeld een mooi herfstverhaal uit en nemen we kastanjes en bladeren in allerlei kleuren mee. We proberen alle zintuigen te stimuleren en gaan met de ouderen in gesprek. Het weer levendig maken van die herinneringen ontroert de mensen en kan zowel vreugde als verdriet ontlokken. We leren de vrijwilligers daar ook mee om te gaan.”

Door die verbinding te zoeken willen we de wereld van ouderen en jongeren weer bij elkaar brengen. Te vaak leven die gescheiden, terwijl ze zo veel voor elkaar kunnen betekenen en van elkaar kunnen leren.”

Er wordt ook samengewerkt met het Cultuur- en Erfgoedpact Achterhoek, waarbij al activiteiten zijn gehouden rond de streektaal, de oude havezate ’t Waliën en monumenten en hun bouwstijlen. De activiteiten worden altijd overlegd met de leiding en activiteitenbegeleiders van de verpleeg- en verzorgingshuizen, zodat ze zo goed mogelijk op de bewoners worden afgestemd. Er is echter ook een groeiende groep ouderen die op deze manier niet bereikt kan worden, omdat ze thuis wonen, maar wel kampen met bijvoorbeeld vereenzaming en beginnende dementie. Ten Brinke: “Die mensen willen we komend jaar ook graag bereiken, zodat onze vrijwilligers één op één of met een groepje bewoners van een flat samen iets kunnen doen. Dat zal dan het beste via de thuiszorgorganisaties geregeld kunnen worden. Ook moeten we kijken of we er genoeg vrijwilligers voor hebben, want onze bekendheid groeit en we worden – gelukkig - steeds vaker gevraagd door instellingen.”

Lange Leve Kunst Oost-Achterhoek is de regionale vertegenwoordiger van het gelijknamige landelijke project, dat is opgezet om de levenskwaliteit van ouderen te verbeteren met culturele activiteiten. De gedachte is dat kunst verborgen talenten naar boven haalt, vergeten hobby’s doet herleven, mensen activeert en leidt tot ontmoeting met leeftijdsgenoten, maar ook met jongeren en kinderen. In deze regio wordt het project gecoördineerd door Boogie Woogie in Winterswijk. Projecten die afgelopen jaar hier zijn opgezet zijn: - Oud = In. Een filosofiegroep waarin het draait om het gesprek over levensvraagstukken rond het ouder worden. - De Voorleesbrigade. Mensen laten genieten van verhalen van vroeger, uit de streek of in het dialect. - Zang aan Huis. Samen zingen in een woongroep van een instelling. - Muzikant aan Huis. Muzikale activiteit met bijvoorbeeld liedjes van vroeger.

Ook wordt geprobeerd activiteiten te ontwikkelen waarbij jong en oud aan elkaar gekoppeld worden. Ten Brinke: “Zoals het project de school vroeger en nu. Leerlingen van basisschool De Bataaf zijn bij verzorgingshuis De Pelkwijk geweest om van ouderen te horen hoe het er vroeger in de klas aan toe ging. Naderhand brachten diezelfde kinderen de ouderen naar school om ze te laten zien hoe er tegenwoordig wordt lesgegeven.

Lang Leve Kunst Oost-Achterhoek wil activiteiten uitbreiden

Wie wil ouderen blij maken met zang, muziek of voorlezen?

Lang Leve Kunst Oost-Achterhoek kan nog goed meer vrijwilligers gebruiken. In de eerste plaats worden coördinatoren gezocht voor de planning van Muzikant aan Huis en voor Zang aan Huis ter ondersteuning van de huidige coördinator, maar ook mensen die zich een of enkele dagdelen per maand willen inzetten als vrijwilliger. Dat kan een middagje voorlezen zijn, een uurtje met vriendinnen komen zingen, maar ook het begeleiden bij tekenen of schilderen of een gespreksgroepje leiden. Iedereen kan zich aanmelden, mantelzorger, scholier, oudere, zorgmedewerker of amateurkunstenaar.

Vrijwilligers krijgen een gedegen introductie en training. Er zijn ook regelmatig inspiratiesessies, zoals een middagsymposium met workshops op vrijdag 11 oktober in Boogie Woogie.

Geïnteresseerden kunnen contact opnemen met programmaleider Harry ten Brinke, via 0543-515569 of info-llkoa@boogiewoogie.nl. Meer informatie op: www.boogiewoogie.nl/lang-leve-kunst/

Het trio Sing Along tijdens een optreden in het Prins Hendrikhuis. Van links naar rechts: Henk Poot, Greetje Onnink en André van Kuppevelt. 37


ttttttttttttttttttttttttt

Weurden 17- b - 7101 NG Winterswijk Tel 0543 -534610 info@rootinckantiek.nl - w w w.rootinckantiek.nl


(Infotorial)

50 jaar

Team APK Scholten, v.l.n.r. Danny, Frits en Roy Vergeer

APK Scholten vijftig jaar een flexibel familiebedrijf Een begrip geworden met taxivervoer. Inmiddels ligt de focus weer op auto’s, zoals grondlegger Jan Scholten vijftig jaar geleden begonnen is. APK Scholten viert het vijftigjarige jubileum met een receptie. WINTERSWIJK – Hij maakte van de werkplaats voor reparatie van auto’s een volwassen en succesvol bedrijf en deed dat het liefst op de achtergrond. Jan Scholten was er één zonder poespas, behalve als hij kansen zag voor zijn bedrijf. Taxi’s en touringcars erbij? Doen! Niet te veel over praten, maar aanpakken. Dát was Jan Scholten, die zijn gelijknamige bedrijf steeds verder uitbouwde. Inmiddels wordt APK Scholten geleid door Jan Scholtens schoonzoon Frits Vergeer en zijn zonen Danny en Roy. De rouwwagens, taxi’s en bussen zijn verleden tijd. Is dat erg? Nee, het geeft de flexibiliteit van het autobedrijf aan de

Misterweg in Winterswijk aan. ,,Je moet meegaan met de tijd en je aanpassen aan de veranderingen”, zegt Danny Vergeer. Inmiddels richt het familiebedrijf zich op de werkplaats voor reparaties en onderhoud, inen verkoop van auto’s en is Scholten een gespecialiseerd en erkend APK-station om auto’s periodiek te keuren. Daarmee is Scholten deels weer terug bij het begin. Jan Scholten had in Groenlo-Eibergen een autobedrijf en begon in 1969 halverwege de Kreilstraat in Winterswijk met autoverhuur en een werkplaats waarin hij auto’s repareerde. De zaken gingen goed, er werd ‘aan de achterkant’ van de werkplaats, in de Helderkampstraat, een extra hal gehuurd. In 1986 verhuisde hij naar de Misterweg. Daar had hij acht jaar eerder al het taxibedrijf van Van der Putten overgenomen, dat naast zijn nieuwe pand aan de Misterweg zat. De busjes

van Scholten vonden gretig aftrek en Scholten groeide zelfs uit tot het grootste particuliere taxibedrijf van Nederland! ,,Dankzij het wagenpark én het personeel, het complete plaatje”, zegt Frits Vergeer, die al van jongs af aan in het bedrijf werkzaam is. ,,We hadden zo’n dertig personeelsleden, deden ook het schoolvervoer.” De ontwikkelingen in het bus- en taxivervoer gingen niet aan Scholten voorbij. Connexxion nam in 1996 het taxi- en busvervoer over. Het rouwvervoer raakte Scholten in 2013 kwijt omdat de uitvaartverzorger dat zelf ging doen. ,,Jammer, dat deden we graag, dat is dankbaar werk”, zegt Frits Vergeer.

Oprichter Jan Scholten Het bedrijf ging zich weer richten op de werkplaats, in- en verkoop van auto’s en keuringen (APK). Helaas is Jan Scholten in 2000 overleden en dat tragische gegeven is des te meer reden om stil te staan bij het vijftigjarig bestaan van APK Scholten. Dat gebeurt met een hapje en drankje op 26 oktober in het bedrijf aan de Misterweg, van 15.00 tot 19.00 uur. Het jubileum wordt extra glans gegeven door een aangeklede etalage met de geschiedenis van het bedrijf. Er zijn plakboeken en foto’s, er staat een oude taxi. Frits Vergeer: ,,Dáár ligt onze bekendheid van vroeger en dat willen we accentueren. Daar mogen we trots op zijn.”

Ingerichte etalage met kenmerkende objecten uit de historie van Taxi Scholten


Bestrating - Grondwerk - Kraanverhuur

Bestratingen Sierbestratingen Opritten / terrassen Grondwerk Leveren van alle materialen


Column Politie Winterswijk

En dan staat er ineens een onbekende in je keuken… Ook dit jaar hebben we weer mogen genieten van een prachtige zomer. We zetten onze ramen en deuren open om de warmte uit ons huis te krijgen. We genieten van de dag en gaan lekker in de tuin aan het werk. In de Achterhoek kan je alles open laten staan toch?

Dan ga je naar binnen en zie je opeens een onbekende man in je keuken staan en een vreemde vrouw in de hal. Hij vraagt of hij even mag bellen omdat zijn auto het niet meer doet. Je hebt niet gehoord dat de man en vrouw via de achterzijde van je woning de keuken binnen zijn gekomen. Je schrikt en wordt boos en stuurt beide personen direct weg. De volgende dag kom je er achter dat alle waardevolle ringen en juwelen uit het sieradendoosje in het nachtkastje zijn verdwenen. Je mist ook een geldbedrag. Het onaangename gevoel dat in je naar boven komt, zegt dat de man en de vrouw hiervoor verantwoordelijk zijn geweest. Je beseft dat de zogenaamde autopech een smoes is geweest.

Babbeltruc Ook de digitale babbeltruc is de laatste tijd in het nieuws. Onlangs zag ik bij het programma De Vakantieman van Omroep Max dat een man zijn caravan te koop had aangeboden op Marktplaats. Daar werd door een koper op gereageerd en de koop werd gesloten. Omdat het om een groot bedrag ging stuurde de koper zelfs een kopie van zijn paspoort via WhatsApp mee naar de verkoper om te laten weten dat het echt serieus was. Op verzoek van de koper stuurde de verkoper ook een kopie van zijn paspoort naar de koper. Vervolgens hoorde hij echter helemaal niets meer van hem. Zo werden de persoonsgegevens van de verkoper hem op een slinkse manier ontfutseld. Hij kreeg geen contact meer met de koper en uiteindelijk is er nooit iets voor de caravan betaald.

In de regio Achterhoek-Oost, waar Winterswijk onder valt, is gebleken dat senioren vaak te goed van vertrouwen zijn. Maar ook hier is ‘Als het te mooi is om waar te zijn de samenleving aan het dan is dat ook vaak zo’ veranderen. Niet alles kan meer, hoe graag we dat ook zouden willen. Winterswijkers zijn gast- Ook in dit voorbeeld is de verkoper te goed vrij en altijd bereid een helpende hand te van vertrouwen geweest. Hij dacht dat het bieden. Helaas is de realiteit dat criminelen allemaal in orde was, mede doordat de daar misbruik van maken. Dit is daar maar koper een kopie van zijn paspoort mee had gestuurd. Hij bleek echter niet de persoon één van de vele voorbeelden van. te zijn die daarop vermeld stond. Tip: bel direct 112 en geef door dat er vreemde mensen in je woning staan. Pro- Tip: geef nooit je persoonlijke gegevens zobeer zoveel mogelijk gegevens te noteren maar prijs. Als het te mooi is om waar te zijn en maak foto’s van eventueel een voertuig dan is dat ook vaak zo. Blijf scherp en alert. of de personen zelf. Wacht daar niet te lang mee, want anders is de heterdaadkracht ervan af.

Gon n ie Terb raa k

Politie Achterhoek Oost, cluster Winterswijk


Koken met Bernhard

RODE KOOL Wat hebben we nodig voor vier personen? •

Een middelgrote rode kool, fijngesneden;

Een ui, fijngesneden;

Twee goudrenetten, geschild,van klokhuis ontdaan en in blokjes gesneden;

door Bernhard Harfsterkamp

De dagen worden korter en gemiddeld genomen daalt de temperatuur. De tijd van de stamppotten en stevige maaltijdsoepen is aangebroken. Koolsoorten passen eveneens prima bij het komende half jaar. Kool is een geschikte wintergroente, omdat die in het koudere jaargetijde goed bewaard kan worden. Op een koele plek blijven die stevige kolen lang goed. De variatie aan koolsoorten is groot. Rode kool, witte kool, savooiekool, die ik altijd groene kool noem, boerenkool, die de Duitsers weer groene kool noemen, spitskool, spruitjes, het zijn allemaal varianten die voortkomen uit een soort oerkool. Toch zien ze er heel anders uit. Neem alleen de rode en de witte kool. Kleurverschillen zijn leuk, maar zeggen niet meteen al te veel over de smaak. Dat geldt voor gekleurde wortelen, die allemaal naar peen smaken. Het verschil van smaak van rode en witte kool is ook niet al te groot. Maar omdat we er geheel andere gerechten mee bereiden kunnen we toch heel andere accenten geven.

Er is overigens nog een andere bewaarmethode van kool. Door de fijngesneden witte kool te fermenteren, dat wil zeggen in een zuurstofloze omgeving aan bacteriën bloot te snellen, ontstaat er zuurkool. Voor sommige eters is de geur van kool een bezwaar. Er wordt zelfs over spruitjeslucht gesproken als mensen de bekrompen en benauwde sfeer willen aanduiden van de jaren vijftig van de vorige eeuw en de periode daarvoor. Met de zuilen en de nog sterke invloed van de kerk. Daar willen we niet meer naar terug. In die tijd werden koolsoorten, maar ook vele andere groenten, nog veel te lang gekookt. Waarom? Zo was het geleerd op de huishoudschool. Als je kool te lang kookt kan de geur onaangenaam worden. Tegenwoordig is dat niet meer nodig. Kool hoeft niet lang gekookt te worden. Heel fijngesneden is het zelfs prima als salade te eten. Dat wil niet zeggen dat een iets langere bereidingswijze met allerlei smaakversterkende ingrediënten verkeerd is. Bijvoorbeeld bij mijn langzame variant van rode kool.

Zout, peper en vijf kruidnagelen;

Olie en een klontje boter;

Een flinke schep suiker;

Water;

Een flinke scheut azijn;

Citroensap;

Een handvol rozijnen;

Een handvol walnoten.

Hoe bereiden we het? •

Fruit de uien in olie met boter;

Kruid met zout en peper;

Als de uien glazig zijn de rode kool toevoegen;

Laat op matig vuur een minuut of tien smoren;

Voeg dan water, azijn, goudrenet, rozijnen, kruidnagelen en suiker toe;

Zet vuur even hoger, zodat alles borrelt. Zet vuur daarna zacht;

Laat zeker een half uur stoven, totdat rode kool en appel zacht zijn;

Als het te zuur is extra suiker toevoegen;

Als het te zoet is citroensap toevoegen;

De smaak wordt nog beter als je het vuur uitzet, de pan een paar uur laat staan en even voordat je wilt eten de rode kool weer opwarmt. Doe er dan ook de walnoten doorheen.

In huize Harfsterkamp is de klassieke combinatie aardappelen met rode kool en hachee. Lekker door elkaar prakken op het bord.

43


Diverse sporten voor senioren bij STOA

Koersbal, zeer geschikt voor senioren die naast eenvoudig en rustig bewegen ook van een beetje wedstrijdspanning houden.

STOA Winterswijk (Stichting Ouderen Actief) biedt tal van mogelijkheden om in actie te komen. Voor iedereen is er dus wel een passende, sportieve en gezellige activiteit. Een keer komen kijken of meedoen mag altijd. Alle informatie is te vinden op www.stoawinterswijk.nl Bellen mag ook: secretariaat, Jolanda Beijers tel: 0543-517887.

Sport en Bewegen

Om vitaal te blijven is het voor ouderen belangrijk om te bewegen. Mensen met een gezondheidsrisico of een chronische ziekte hebben ook baat bij sporten en bewegen. Bewegen geeft gezondheidswinst, zowel fysiek als mentaal en heeft juist bij de meest inactieve groepen het meeste effect. Plezier in bewegen is daarbij het uitgangspunt . De inhoud van de lessen wordt daarom aangepast aan wensen en mogelijkheden van de deelnemers. Kosten 90 euro per seizoen. Tijden Maandag (De Vlier) 09.00-10.00 uur Donderdag (Budocentrum) 08.45-09.45 uur Donderdag (Bargerpaske) 19.15-20.15 uur Locatie Sporthal de Vlier, Vlierstraat 7. Budocentrum Winterswijk, Huininkmaat 1a. Sportzaal Bargerpaske, Voorninklaan 1.

Bewegen op de mat

Bewegen op de mat is bedoeld voor mensen die minder goed ter been zijn. De oefeningen worden zittend op de mat uitgevoerd.

Tijden Donderdag 10.15-11.00 uur Locatie Budocentrum, Huininkmaat 1a.

Tai Chi

Taoïstische Tai Chi interne kunsten voor gezondheid is een vorm van Tai Chi die specifiek gericht is op het bevorderen van gezondheid en vitaliteit. Geschikt voor iedereen, ongeacht leeftijd en lichamelijke conditie. De lessen zijn ook goed voor mensen met reumatische aandoeningen, artrose, fibromyalgie, COPD, hoge bloeddruk, spijsverterings-, knie-, heup,- rug- en nekklachten, stressklachten enz. Kosten 90 euro per seizoen. Tijden Vrijdag 09.00-10.30 uur Vrijdag 10.45-11.145 uur Locatie Budocentrum, Huininkmaat 1a.

Volksdansen/Werelddansen

Dansen is plezier voor iedereen. Of je het nu doet om met andere culturen kennis te maken, om je een paar uur lekker uit te leven of om in contact te komen met gelijkgestemden, volksdansen geeft een ieder wat hij of zij zoekt. De nadruk ligt op het zelf bezig zijn met dans en bewegen. Kosten 60 euro per seizoen. Tijden Woensdag 09.45 – 11.45 uur Locatie Sportzaal de Esch, Rusthuisstraat 30.

Stoelyoga

Stoelyoga is laagdrempelig en heeft een positief effect op lichaam en geest. Yoga maakt spieren en gewrichten soepeler, bevordert de motoriek en de concentratie en neemt spanningen weg. Maar niet iedereen heeft de mogelijkheid om yoga op de mat te beoefenen, daarom is er stoelyoga. Voor en na de lessen is er gelegenheid om, op kosten van STOA, een kopje koffie/thee te drinken. Kosten 120 euro per seizoen. Tijden Dinsdag 14.00-14.50 uur Dinsdag 15.00-15.50 uur Woensdag 11.00-11.50 uur Locatie Budocentrum, Huininkmaat 1a.

45

Koersbal

Zeer geschikt voor senioren die naast eenvoudig en rustig bewegen ook van een beetje wedstrijdspanning houden. Koersbal is van oorsprong een Australische sport en lijkt een beetje op jeu de boules. Het wordt binnen gespeeld op een mat van 8 bij 2 meter. Er spelen twee teams van twee personen tegen elkaar. De bedoeling is de bal zo dicht mogelijk te rollen bij de jack, het witte doelballetje. De ballen rollen in een boog, omdat het zwaartepunt van de koersballen niet in het midden zit. Kosten 30 euro per seizoen.

Tijden Maandag 13.30-15.30 uur Dinsdag 09.30-11.30 uur Donderdag 14.00-16.00 uur Vrijdag 14.00-16.00 uur Locatie Budocentrum, Huininkmaat 1a.

Alleengaanden

Alleengaanden is bedoeld voor senioren (55 plussers) die alleen zijn. Voor mensen die de zondag een saaie, lastige dag vinden. Voor een laag bedrag wordt een heerlijke maaltijd geserveerd. Voor en na het eten is er gelegenheid voor een praatje en een spelletje. Kosten voor het eten 10 euro en drankjes zijn voor eigen rekening.

Tijden Iedere derde zondag van de maand van 11:00 – 16:30 uur Locatie Restaurant la Promenade, Markt 24.

Handvaardigheid

Eens per twee weken komt een groep dames bij elkaar om te handwerken en te knutselen. Deze middag wordt begeleid door een aantal dames. Samen worden mooie creaties gemaakt. Ook hier staat het sociale aspect hoog in het vaandel. Ook als u niet echt creatief bent aangelegd, maar houdt u van gezelligheid of afleiding, dan is dit een heerlijk middagje ontspanning. Kosten 25 euro per seizoen.

Tijden Eens per twee weken van 14:00 – 16:00 uur Locatie Recreatiezaal Sleeswijk, Sleeswijkstraat 63.


Najaarsprogramma Wenters Plus Seniorenvereniging Wenters Plus heeft de komende maanden weer een gevarieerd programma samengesteld. De ontspanningsmiddagen worden gehouden in Partycentrum Nijenhuis, Houtladingstraat 6. Aanvang 14.30 uur, einde 17.00 uur. De zaal is 14.00 uur open.

BART

lucht zijn hart

Piene an de konte In het verleden waren de Griekse eilanden een geliefde vakantiebestemming. We genoten van de aangename klimatologische omstandigheden, de rijke klassieke cultuur, de fameuze Helleense gastvrijheid en eenvoudige, maar voortreffelijke keuken. Na verloop van tijd ontstond de behoefte aan andere, koelere locaties, iets dichter bij huis, het liefst met sportieve mogelijkheden voor senioren. Zo hebben we gefietst langs de Loire, gewandeld op de Kanaaleilanden Guernsey en Jersey.

Voor dit jaar waren er geen duidelijk omlijnde plannen. De urenlange zoektocht op internet bracht geen oplossing, maar toen de ANWB-gids op de mat viel met een uitgebreid artikel over een fiets-ronde Zuiderzee, werd onze interesse onmiddellijk gewekt: zes dagen op onze stalen ros (uiteraard met elektrische ondersteuning), rustige, landelijke routes langs het IJsselmeer, geen besognes over het vervoer van de bagage. Dezelfde dag nog was de boeking een feit. Op 1 oktober en 12 november zijn ook niet-leden welkom. We waren ons bewust van de zwaarte van de langere afstanden, maar omdat een rondje Alle andere evenementen zijn alleen toegankelijk voor leden van Winterswijk - wat is het hier toch mooi - van 65 kilometer ‘appeltje-eitje’ was gebleken, werden Wenters Plus. Ter plekke lid worden kan, de contributie is geen noemenswaardige problemen verwacht.

€ 25 per jaar. Wie nu lid wordt, betaalt tot het einde van het jaar € 10 en heeft toegang tot alle activiteiten. Voor het concert op De tweede dag ging van mijn geboortestad Amersfoort naar Purmerend, de langste etappe (75 kilometer), dus vroeg uit de veren, en na een voedzaam ontbijt verlieten we de vestingstad aan 6 oktober zijn geen kaarten meer verkrijgbaar. de Eem. Met een prettige, verkoelende bries in de rug fietsten mijn betere helft en ik vrolijk door het betoverende landschap met riviertjes, polders en fraaie vergezichten. Kortom, er leek geen vuiltje aan de lucht. Maar ergens onderweg begonnen we een ongemak te voelen dat ons de rest van de week parten zou spelen: zadelpijn.

Programma 2019 oktober t/m december DATUM

ACTIVITEIT

1-10

Bingo met leuke prijzen bij Partycentrum Nijenhuis. Ook niet-leden welkom

6-10

Groot concert in de Jacobskerk. Aanvang 14.30 uur. Kerk open om 14.00 uur

8-10

Optreden van Carmelita

15-10

Spelmiddag rummikub,kaarten, sjoelen, darten, kegelen en biljart

22-10

't Gilde toont beelden en vertelt over de Whemerbeek

29-10

Trekzakgroep De Ahof

5-11

Bingo met vele leuke prijzen. Kaarten € 2,00 per stuk

12-11

Laat ze niet binnen, infomiddag i.s.m. de politie. Ook niet-leden welkom

19-11

Spelmiddag rummikub,kaarten, sjoelen, darten, kegelen en biljart

19-11

Kerststukjes maken (kosten € 7,50)

26-11

Dolf Ruesink vertelt verhalen uit zijn werk als verslaggever

3-12

Bingo met vele leuke prijzen. Kaarten € 2,00 per stuk

10-12

Muziekquiz

17-12

Gewoon Hollands

Ik ben helaas niet gezegend met een stevige, ronde toges, voor mij dus geen natuurlijk zitkussen (volgens mijn lief heb ik daar niet veel ‘bij te zetten’). De gevolgen laten zich raden. Velen van u zullen het (her)kennen: steeds vaker kom je even omhoog uit het zadel, schud de billen heen en weer, dan weer verschuif je van de ene kadet naar de andere om de doffe pijn te verlichten. Voor de man komt daar nog bij dat hij bij tijd en wijle geen enkel gevoel meer heeft in de tussenpartij, een soort lokale verdoving, alsof de even kostbare als kwetsbare kroonjuwelen hun onderkomen elders hebben gevonden. Zelf blijf ik dan wat langer boven het zadel hangen, schud iets fanatieker en haal opgelucht adem als ik bij de zeer voorzichtige landing weer merk dat ik een jongetje ben. Ondanks het hardnekkig beurse gevoel kijken we terug op een bijzondere week. De kennismaking met dit deel van ons kikkerlandje was geweldig: wonderschone natuur en pittoreske havenplaatsjes waar, ondanks de vele toeristen, authenticiteit en gastvrijheid lijken te zijn gebleven. Fietsvakantie? Gaan we vaker doen, met of zonder ‘piene an de konte’.

B ar t Ik ing

De 50+krant is te volgen op Facebook voor extra artikelen en nieuws: facebook.com/de50pluskrant Ook vindt u ons op Twitter: twitter.com/dekrant50plus

Volgende nummer 26 november 2019

Heeft u tips voor verhalen, suggesties, aankondigingen en ander nieuws? Mail dan z.s.m.naar: redactie@devijftigpluskrant.nl.


Profile for vijftigpluskrant

De 50+krant  

De 50+krant  

Advertisement