Page 1

สมุดไทยเรือ่ ง ตํารายา ดอกรัก พยัคศรี, ปริวรรตและเรียบเรียง ๑ รหัสเอกสาร ตนฉบับ อักษร ภาษา เสน ขนาด สถานที่พบ จํานวนเลม สภาพเอกสาร

นฐ ๔๑ ๐๓๐๓ สมุดไทย ไทย-ขอมไทย ไทย-บาลี หมึก, ดินสอ ๑๑.๕ x ๓๖.๕ซม. วัดทาพูด ต. ไรขิง อ. สามพราน จ. นครปฐม ๑ เลม ไมสมบูรณ ตัวเลมฉีกขาดตอนทาย

ตํารายาฉบับนี้ ไมทราบอายุของเอกสาร เพราะไมปรากฏวัน เดือน ป ที่แตงหรือคัดลอก และไมปรากฏชื่อ ผูแตงหรือผูคัดลอกแตอยางใด มีเพียงบันทึกยารักษาโรคตางๆ และตัวยาสมุนไพรที่ใชทํายา เชน ยาแกไขสันนิบาต ยาแกสะอึก ยาแกริดสีดวง ยาแกชัก เปนตน มีทั้งยาสําหรับกิน ยาทาภายนอก หรือยาพน นอกจากนี้ในสวนทาย ของหนาปลาย ยังมีสวนที่เปนคาถาที่เรียกวา โองการพระอรหันตแปดทิศ และโองการพระมหาเถรตําแย โองการพระอรหันตแปดทิศ กลาวถึงทาวเวสสุวรรณไดทํายาพิษขึ้นมา แลวทาวกุเวรพรอมดวยบริวารยักษ ไดนํายาพิษไปโปรยตามที่ตางๆ จนมนุษยและสัตวไดรับความเจ็บปวยและตาย พระพุทธเจาจึงใหพระอรหันตแปด พระองคไปปราบยักษและถอนพิษเหลานั้น ซึ่งไดแก พระสารีบุตรที่ทิศบูรพา พระกัสสปะที่ทิศอาคเนย พระโมคคัล ลานะที่ทิศทักษิณ พระอานนทที่ทิศหรดี พระโกณฑัญญะที่ทิศประจิม พระควัมปติที่ทิศพายัพ พระกัจจายนะที่ทิศ อุดร และพระราหุลที่ทิศอีสาน โองการพระมหาเถรตําแย เปนคาถาบทหลักที่ใชในการถอดถอนคุณไสย คุณผี ตลอดจนสิ่งอัปมงคลตางๆ หรือใชประกอบการทําน้ํามนตเพื่อใชถอดถอนคุณไสยตางๆ เชน เสนหยาแฝดเปนตน ชื่อมหาเถรตํา แยน า จะมาจาก ฤาษีอเตรยะ ซึ่ ง เปน ฤาษีที่ เปน ปรมาจารยท างดา นการแพทย แ ละเป น อาจารยของหมอชีวกโกมารภัท แพทยประจําตัวของพระเจาพิมพิสารและสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจา

นั ก วิ จั ย ประจํ า โครงการอ า นและปริ ว รรตวรรณกรรมท อ งถิ่ น ภาคตะวั น ตก ระยะที่ ๑ : วรรณกรรมวั ด ท า พู ด , ศูนยมานุษยวิทยาสิรินธร (องคการมหาชน), ๒๕๕๑.


ภาพตัวอยางสมุดขอยเรื่อง ตํารายา


หนาตน ๚ ๛

เปลือกลูกทับทิม ครั่ง สีเสียดเทศ ลูกเบญกานี เปนยาเม็ดแกลงละลายน้ําทับทิมดีแล ๚ ๛ รากมะปราง รากพุงดอ รากหมาก รากมะพราว ตมกินแกจับเชื่อม รากกะนาก ซึมหายแล ราเทายายมอม รากหวายขม รากไอเนียว รากชิงชี่

รากยานาง ขอบชะนางทั้ง ๒ ๔ หัวคลา ยาขาวเย็น ทางตาล ใบบัว รากสลอดน้ํา เทายายมอม

ใหตมยาขนานนี้กินแล ๚

รากมะนาว

รากเทายายมอม หัวคลา หัวคลา รากกางปลาทั้ง ๒ ๒ โกฐทั้ง ๕ ๓ หัวผักหนาม รากขี้กาแดง หัวแหวหมู บอระเพ็ด รากผักหนาม รากคนทา เกษรทั้ง ๕ ๕ ขมิ้นออย จันทนทั้ง ๒ สมอทั้ง ๓ ๖ รากฝกเคา รากมะแวงเครือ รากตอใส กานสะเดา สันพราหอม ใบมะกา กกลังกา ขันทองพยาบาท รากมะเดื่อขื่น บอระเพ็ด ฝกราชพฤกษ ตมกินหายแล

ยาตมกินแกจับคลั่งหายแล

จันทนทัง ๒ รังพึงราง ตมกินหายแล ๚

๒ ๓ ๔ ๕ ๖

เปลือกเมล็ดมะขาม ยาตมแกจับเชื่อมหายแล

ยาแกลงใหญเปนมหาโจนเสดเปน

๏ หนาตนหนังสือตําหรับยา (ลบเลือน)

รากพุงดอ

รากมะอึก

ขมิ้นออย

สมอทั้ง ๓

รากยานาง

แหวหมู

ยาดํา ๑ บาท

รากเล็บมือนาง

ชะลูด รากหวายขม อบเชย

จันทนทั้ง ๒

รากชิงชี่

ใบมะกา รากสลอดน้ํา

พืชสมุนไพร ๒ ชนิด ไดแก กางปลาขาว และกางปลาแดง พืชสมุนไพร ๕ ชนิด ไดแก โกฐหัวบัว (โกฐบัว) โกฐสอ โกฐเขมา โกฐเชียง และโกฐจุฬาลัมพา (โกฐจุฬาลําพา) พืชสมุนไพร ๒ ชนิด ไดแก ขอบชะนางขาว และขอบชะนางแดง คือ ดอกบุนนาค ดอกบัวหลวง ดอกสารภี ดอกพิกุล และดอกมะลิ สมุนไพร ๓ ชนิด คือ ผลสมอไทย ผลสมอพิเภก และผลสมอเทศ


๔ ๏ เปลือกลูกทับทิม ๑ ครั่ง ๑ สีเสียดเทศ ลูกเบญกานี เปลือกเมล็ดมะขาม เปนยาเม็ดแกลงละลาย น้ําทับทิมดีแล ยาตมแกไขจับเชื่อม ๗ หายแล รากมะปราง รากหมาก รากมะพราว รากมะเดื่อ รากเทายายมอม รากหวายขม รากไอเนียว รากชิงชี่ รากพุงดอ รากกะนาก ตมกินแกจับเชื่อมซึมหายแล ๚ ๛ ยาตมแกจับเชื่อมหายแล รากมะนาว รากยานาง ขอบชะนางทั้ง ๒ หัวคลา ยาขาวเย็น ทางตาล ใบบัว รากสลอดน้ํา เทายายมอม จันทนทั้ง ๒ รังพึงราง ตมกินหายแล ๚ ๛ ยาตมกินแกจับคลั่งหายแล ๚ ใหตมยาขนานนี้กิน รากเทายายมอม หัวคลา หัวผักหนาม ราก ขี้กาแดง หัวแหวหมู บอระเพ็ด ขมิ้นออย จันทนทั้ง ๒ ๘ สมอทั้ง ๓ รากฝกเคา สันพราหอม ใบมะกา กกลังกา ขันทองพยาบาท ตมกินหายแล ๚ ๛ ยาตมกินแกไขเนื้อสันนิบาต ๙ กินหายแล หัวคลา รากผักหนาม รากมะแวงเครือ รากมะเขือขื่น รากมะอึก รากยานาง รากเล็บมือนาง รากหวายขม รากพุงดอ รากชิงชี่ รากสลอดน้ํา รากไอเนียว รากกางปลา ทั้ง ๒ รากคนทา รากตอใส บอระเพ็ด ขมิ้นออย แหวหมู ชะลูด อบเชย จันทนทั้ง ๒ ใบมะกา ขี้เหล็กทั้ง ๕ ๑๐ เทียนทั้ง ๕ ๑๑ โกฐทั้ง ๕ เกษรทั้ง ๕ กานสะเดา ฝกราชพฤกษ สมอทั้ง ๓ ยาดํา ๑ บาท ตมกินแกไขเนื้อสันนิบาต หายแล ๛ใดโชมามากแลวยาสนเทลีย ๚ ๛ ยาตมกิน แก ไ ขเนื้ อ จับ เชื่อ มใหรอ นกิน หายแล รากฝ กเคา รากเท า ยายม อ ม รากมะเดื่อ ชุม พร รากตําลึง หัวคลา รากกกลังกา แฝกหอม จันทนทั้ง ๒ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ ใบมะกา ขี้เหล็กทั้ง ๕ ๚ ๛ ยาตมกินแกสันนิบาตมันใหคลั่งหายแล ยาสรเทล รากมะขาม ผักแพวแดง รากมะแลงทั้ง ๓ เทียนดํา แฝกหอม สมอพิเภกทั้ง ๕ รากเสนียด รากมะเขือขื่น แหวหมู บอระเพ็ด แกนขี้เหล็ก จันทนทั้ง ๒ แกนสน ไมสัก ๑ สักขี ๑ รากผักเลียมพิ เบญจกูลทั้ง ๕ ๑๒ ฝกราชพฤกษ ตมกินหายแกคลั่งข(นาน)หนึ่งเทานี้ ๚ ๛ ยาตมแกไขเนื้อสันนิบาตกินเชาเย็นหายขนานหนึ่งเทานี้ ยาขาวเย็นทั้ง ๒ หัวคลา รากชิงชี่ รากใบ รวก รากเทายายมอม รากมะเดื่อชุมพร รากคนทา รากยานาง หญาปากควาย รากมะแวงทั้ง ๒ ๑๓ รากมะเขือขื่น ตมกินเชาเย็นหายแล ๚ ๛ ยาตม แก ไ ขจั บ มัน ใหร อ นคลั่ง แกดว ยยานี้ห ายมามากแล ขมิ้น อ อ ย ๗ แวน บอระเพ็ด ๗ แว น ตาไมไผ ๗ ตา รากขี้กาแดง ลูกกะดอม แหวหมู รากยานาง คนทา รากมะเดื่อชุมพร รากเทายายมอม จันทนทั้ง ๒ หัวหอม เกษรบัวหลวง กานสะเดา ๓๓ กาน รากสลอดน้ํา หญาปากควาย ตมกิน

๗ ๘

มีอาการเหงามึนซึม พืชสมุนไพร ๒ ชนิด คือ จันทนแดง และจันทนขาว

ชื่อโรคชนิดหนึ่ง เกิดจากธาตุ ๓ กองในรางกาย คือ น้ําดี เสลด และลม เปนโทษขึ้นพรอมกันทําใหรางกายเปนไข พิษของไข มีอาการหนาวสั่นและเพอ เปนตน ๑๐ ๑๑ ๑๒ ๑๓

สวนทั้ง ๕ ของขี้เหล็ก ประกอบดวยตนขี้เหล็ก แกนขี้เหล็ก รากขี้เหล็ก เปลือกขี้เหล็ก และใบของตนขี้เหล็ก พืชสมุนไพร ๕ ชนิด ไดแก เทียนดํา เทียนแดง เทียนขาว เทียนขาวเปลือก และเทียนตั๊กแตน ไดแก รากชาพลู (ชะพลู) เถาสะคาน ดีปลี เหงาขิง (ขิงแหง) และรากเจตมูลเพลิง พืชสมุนไพร ๒ ชนิด คือ มะแวงตน และมะแวงเครือ


๕ ฯ ๛ ยาตมแกไขเนื้อสันนิบาต เอาโกฐทั้ง ๙ ๒ สลึง เทียนทั้ง ๗ ๑ สลึง ลูกผักชีทั้ง ๒ ๑ สลึง กระวาน ๑ สลึง กานพลู ๑ สลึง ลูกจันทน ๑ สลึง ดอกจันทน ๑ สลึง แกนสน ๑ สลึง เถามวกแดง ๑ สลึง เถาวัลยเปรียง ๑ สลึง รากยานาง ๑ สลึง รากเทายายมอม ๑ สลึง รากแฝกหอม ๑ สลึง รากคนทา ๑ สลึง รากไมรวก ๑ สลึง แห ว หมู ๑ สลึ ง รากคา ๑ สลึ ง รากขี้ เ หล็ ก ๑ สลึ ง แก น ขี้ เ หล็ ก ๑ สลึ ง ข า ต น ๑ สลึ ง เทพธาโร ๑ สลึ ง รากมะคําไก ๑ สลึง สะมุนลแวง ๑ สลึง อบเชย ๑ สลึง ชะเอมเทศ ๑ สลึง ลูกมะตูมออน ๑ สลึง หัวคลา ๑ สลึง รากมะเดื่อ ๑ สลึง รากมะกรูด ๑ สลึง รากมะนาว ๑ สลึง รากมะปราง ๑ สลึง แกแล ๑ สลึง ดอกสารภี ๑ สลึง ดอกพิกุล ๑ สลึง ดอกบุนนาค ๑ สลึง ดอกมะลิ ๑ สลึง ดอกจําปา ๑ สลึง กระดังงา ๑ สลึง เกษรบัวหลวง ๑ สลึง เกษรบัวเผื่อน ๑ สลึง ชะลูด ๑ สลึง ใบมะกา ๑๖ ใบ ๑ สลึง แกนแสมทั้ง ๒ ๒ สลึง จันทนทั้ง ๒ ๑ สลึง เบญกานี ทั้ง ๕ ๑ สลึง ยาไขจับนานหาย ยาตมแกไขจับกรอบไดทั้งปวงจับมิหายตมยานี้กินหายแล ฯ รากเทายายมอม รากคลา รากคนทา รากไม รวก แกนขี้เหล็ก มะคําไก เถาวัลยเปรียง แกนกะนูน รากขา ยาไพล เม็ดฝาย ขมิ้นออย ยาไขจับนานหาย ถายังมิหายใหตมยานี้กินหายแล ฯ สมอทั้ง ๓ แสมทั้ง ๒ เจตมูลเพลิง รากช าพลู รากผักเสี้ยนผี ผิ วมะกรูด เปลือกมะตูม แกนกะนูน แกนไมสัก ลูกจันทน ๓ ลูก สะคาน แหวหมู จันทนทั้ง ๒ แกนลั่นทม ฯ ยาตม แกสัน นิบ าตคลั่ง ให ตม ยานี้กิน แก คลั่ง หายแล ๚ เอาจัน ทน แ ดง จั น ทนข าว รากคา รากป ป หัวทัวมู เกษรบัวหลวง ตมกินแกคลั่งเชื่อมหายแล ขนานหนึ่ง ฯ ถาไขมันใหคลั่ง ทานแกดวยยานี้ตมกินหายแล ฯ รากมะตูม รากขี้เหล็ก ยาขาวเย็นเหนือ ยาขาวเย็นใต แกนกะนูน หัวคลา ขมิ้นออย ๕ ชิ้น ตมกินแกคลั่งหายแล ยาขนานหนึ่งฯ ถาไขมันจับใหรอนคลั่ง ตมขนานนี้ใหกินแก ๛ รากกางปลา รากยานาง เทายายมอม รากมะเดื่อชุมพร คนทา เถาน้ํานอง ยานี้ตมกินแกไขจับรอน คลั่งตมนี้กินหาย ฯ ๛๛ ตมกินแกไขจับหายแล ยานี้ใหกินแกไขจับดีนักแล ฯ แกนแสมทะเล แกนแสมสาร ลูกกะดอม ๗ ลูก พญามือเหล็ก แกแล ขมิ้นออย ๗ แวน บอระเพ็ด ๗ แวน ยานี้ตมกินแกไขจับหายแล ไดเชื้อแลวยาสนเทลีย ฯ ยาตมแกไขจับเชื่อมซึมลืมตามิขึ้น ๏ ยาตมแกไขจับเชื่อมใหซึมลืมตามิขึ้นทานใหตมยานี้กินเถิด ฯ โกฐหัวบัว ๒ สลึง โกฐกานพราว ๒ สลึง โกฐสอ ๒ สลึง โกฐเชียง ๒ สลึง โกฐเขมา ๒ สลึง เทียนดํา ๒ สลึง เทียนแดง ๒ สลึง เทียนสัตบุษย ๒ สลึง เทียน ตาตั๊กแตน ๒ สลึง เทียนขาว ๒ สลึง เนื้อไมกฤษณา กะลําพัก ขอนดอก ลูกเรว ๒ สลึง ลูกกระวาน ๒ สลึง ราก อบเชย ยาตมกินแกไขจับเชื่อมกลางวันแลกลางคืนหายแล ฯ ยาลมกาลสิงคลี ๑๔ จับหัวใจ ยาขนานนี้แกลมกาลสิงคลีจับหัวใจ ปากมิออกใหเชื่อมอยูลมหัศะดมทั้ง ๕ มันเขาติดอยู ฯ จันทนทั้ง ๒ โกฐทั้ง ๕ พิษนาศน รากบัวหลวง กะลําพัก ไครเครือ ดอกบุนนาค สารภี มะลิ ชะมด พิมเสน ชะเอม หวาย ตะมอย หัวมหาการ กฤษณา เนระพูสี ดอกพิกุล น้ําจันทน น้ําซาวขาว แกไขเชื่อมปากมิออก แกลมหวด ตมก็ได บดแทงก็ไดกิน ฯ ๑๔

กาฬสิงคลี ชื่อโรคชนิดหนึ่ง อาการของโรคเกิดที่น้ําดีพิการ ทําใหนัยนตาเหลือง อุจจาระ ปสสาวะเหลือง ทําใหมีอาการไข ภายในกายรอน ทุรนทุราย หายใจหอบและกระหาย เปนตน


๖ ยาตมแกสันนิบาตสารพัดไข ยาตมกินแกไขเนื้อสันนิบาตสารพัดไขทั้งปวง ยานี้เอาเสมอกัน ฯ รากไมรวก รากเทายายมอม รากฝกเคา รากเข็มขาว รากกะนาก รากพุมเลียงทั้ง ๗ รากคนทา รากยานาง รากมะกล่ําตาหนู รากอบเชย เชือกเขามวก เกษรบัวหลวง จั นทนทั้ง ๒ ดอกสัตบุษย ดอกพิกุล ดอกกะดังงา ดอกสารภี บุนนาค หญาตีนนก กฤษณา กะลําพัก ชะเอมทั้ง ๒ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ ฯ ยาตมแกไขสําประชวน ๑๕ ยาตมแกไขสําประชวนใหแนนหนาอกกันเขามิไดหายแล ๚ ๛ สมอทั้ง ๓ ๑ บาท หัวยาชันนะกาด ๑ บาท ยาเกล็ดหอม ๑ บาท ใบสะเดา ๑ บาท ลูกกะดอม ๑ บาท จันทนแดง จันทนฃาว สักขี ๑ บาท กฤษณา ๑ บาท เนื้อไม ๑ บาท เบญกานีทั้ง ๕ ๑ บาท สิ่งละบาทจบขนานหนึ่งแล ยาตมเจริญอาหารแล ฯ ๛ ยาตมเจริญอาหารแกไขกินขาวมิได กินยานี้กินขาวไดแล ๚ โกฐเขมา ๑ บาท โกฐสอ ๑ บาท แหวหมู ๑ บาท รากชาพลู ๑ บาท รากจิงจอ ๑ บาท สมอพิเภก ๑ บาท สมอไท ๑ บาท บอระเพ็ด ๗ องคุลี กานสะเดา ๓๓ กาน ลูกกะดอม ขมิ้นออย ๕ ชิ้น ตมกินแกไข ฯ ๏ ยาตมแกไขเนื้อประดงขนานหนึ่ง ฯ ยาตมกระทุงไขแล ยาตมขนานนี้กระทุงไข ๑๖ ๚ ๛ รากมะเดื่อมอญ รากหมาก รากฝกเคา รากมะพราว รากยานาง ราก พันงู-แดง รากคัดมอน รากคันทรง ขนานหนึ่งแล ฯ รากสลอดน้ํา ทางตาล หัวคลา ยาขาวเย็น เชือกเขายานาง ขมิ้น-ออยตมกิน ฯ ยาแกสัน นิบ าตมื อ กํา ตี น กํ า ดัง ฝเ คา ๚ ยาแกร อ นไขใ นอก รากส มปอ ย รากชุ ม เห็ด ไทย แกน ประดู ลูกประคําดีควาย หอมแดง กินแกการใน ทั้งเด็กผูใหญเอารากคูน ใบกระวาน ใบกะเม็ง เปลือกมะคําดีควาย ตมบิดน้ํากิน ๓ อึก ฯ ยาแกสะอึก ยาแกสะอึกกินก็มี สูบก็มี ในนี้สารพัดทุกยัง เขาควายเผือกเผา เขากวาง ผิวหวายตะคา สูบแกสะอึกแล ฯ เอาแววนกยูง เกล็ดปลาชอน เผาไฟกินหายแล ฯ รากหมาก รากมะพราว รากตาล ตมบิดน้ําใหกินหายแล ฯ ยาแกสะอึกหายแล หอมแดงเผา ลูกจันทน ขิง พริกไทย ดีปลี การะบูนบดกินแกสะอึกหายแล ยาแกสะอึก หอมแดง ลูกมะตูมออน ขิง เขาหมวกแดง ฝนดวยน้ําซาวขาวกินแกสะอึกหายแล ตมดวย น้ําผึ้งกินแกสะอึกหายแล ฯ ยาแกสะอึกหายแล เทายายมอม รากสัตบรรพ พันงู ฝนดวยน้ํา ฯ ๏ ยาแกสะอึกแล เอาลูกยอเผาไฟ ดินประสิว เกลือสินเธาว บดละลายน้ํากินหายแล ฯ ๏ ยาแกเกลือดมันใหเปนบาแลวก็คลั่งไปตางๆ น้ํามะกรูดทะนาน ๑ น้ําขิงทะนาน ๑ น้ําขาทะนาน ๑ น้ํากระเทียมทะนาน ๑ น้ําไพลทะนาน ๑ น้ํากะทิทะนาน ๑ น้ําผึ้งทะนาน ๑ ยานี้เคี่ยวสามเอาหนึ่ง เมื่อจะเคี่ยว ลงยันตตรีนิสิงเห ไมสะเก ๓ ดุน ฯ ๑๕ ๑๖

ไขสัมประชวร ชื่อโรคชนิดหนึ่งเกิดขึ้นเพราะเลือด เสมหะ ดี เสน และลมในรางกายผิดปกติ ทําใหเกิดพิษไขขึ้น การทําใหพิษไขถูกขับออกมาภายนอก


๗ ยาดองแกริดสีดวง ๑๗ แล ยาดองแกริดสีดวงมันใหไอกินยานี้หายแล เอามะกรูด ๓๓ ใบ พา ๔ เอา ๓ บอระเพ็ดทะนาน ๑ เกลือ ทะนาน ๑ รากคนทีสอ หัวบุก หัวกลอย หัวอุดตะพิด หัวกะดาดแดง หัวกะดาดขาว ขมิ้นออย ๓๐ ขาวเหนียว ทะนาน ๑ ข า วหมาก ๗ ใบ แก เ ลื อ ดลม ยาแก ป วดหั ว เป น กํ า ลั ง เอาว า นน้ํ า ใบตํ า ลึ ง ใบพุ ด ทรา ใบฟาง ใบกะเพรา ขมิ้นออย ตําพอกทอนหายแลฯ ถาลงเปนเลือด เอาเปลือกพุทรา เปลือกมะคําไก ตมกินหายแล ฯ ยาสมมิดนอย ฯ ยาแกปวดหัว ๏ ยาสมมิดนอยแกไขเนื้อสันนิบาตกินก็ได พนก็ได น้ําดอกไมเปนกระสาย วานน้ํา จันทนทั้ง ๒ กะลําพัก ลูกจันทน ดอกจันทน กานพลู กรุงเขมา กรีกะตุก จุกโรหินี เจตมูลเพลิง วานเปราะ โกฐหัวบัว เทียนทั้ง ๕ แฝกหอม เนระพูสี แหวหมู ดอกจงกลนี ดอกพิกุล สัตบงกช บุนนาค จําปา สมอทั้ง ๓ ชะมด พิมเสน ฯ ยาสมมิดนอยแกไขเนื้อสันนิบาต บดดวยน้ําดอกไมเปนกระสายยา เอาพิมเสน วานเปราะ ใบหนาด ใบผักใหญ วานกีบแรด วานรอนทอง ใบน้ําเตา ขี้วัว ดอกพิกุล บุนนาค สารภี เกษรบัวหลวง จันทนแดง จันทนขาว สน บดละลายน้ําจันทนแดงน้ําจันทนขาวทั้งกินทั้งชะโลมหายแล ยาสมมิดนอยมีอยูสองทะนาน ฯ ยาทานให วาง ยาสมมิดใหญ ฯ ยาสมมิดใหญ ทานใหเอายานี้แล เอาสมอทั้ง ๓ กฤษณา กะลําพัก ขอนดอก ชะมด พิมเสน ลูกจันทน ดอกจันทน โกฐทั้ง ๙ เทียนทั้ง ๕ รากไครเครือ จันทนทั้ง ๒ ชะเอมเทศ มหาสดํา เขามวกทั้ง ๒ ลูกเบญกานี สักขี ขูคะ รากยานาง ดอกพิกุล บุนนาค สารภี สัตตบุษย ดอกลําเจียก ดอกการะเกด กะดังงา เกษรบัวหลวง เกษรบัวเผื่อน สัตตบงกช ดอกมะลิ ดอกจําปา วานกีบแรด ชะลูด สมุลแวง นอแรด งาชาง เขากวาง เขี้ยวตะเข เขี้ยวเสื อ เขี้ย วหมู กรามแรด กรามชา ง เอาเทา กัน ทํา แทง(ละ)ลายน้ํ า ดอกไมน้ํ า จัน ทน น้ํ า ซาวขา ว กิ น แก เรียกมิขานหายแล ฯ ยาสามริดมหาพรหม ฯ ยาชื่อสามริดมหาพรหมแกไ ขทุกประการทั้งหลายทั้งปวงแล เอาดอกมะกรูด ดอกมะนาว ดอกพิกุล บุนนาค ดอกบัวหลวง ดอกสารภี รากยานาง เถามวกทั้ง ๒ บัวขาว สัตตบงกช สัตตบุษย ชาดผง โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐเขมา สน สักขี จันทนแดง จันทนขาว กฤษณา กะลําพัก ขอนดอก แกนประดู แกนพรม แกน สะเดา แกนมะขาม แกนซองแมว บัวเผื่อน เขี้ยว งา นอแรด กระดูกงูคลับ สะมิงคลา ลําพันทอง ชะมด พิมเสน สัง กํายาน บดเปนแทงไวเทาลูกผักปลัง ทั้งกินทั้งชะโลม ติดคาทองคําเปลว ๑๐๐๐ แผนคาไว ละลายน้ําดอกไม แกเชื่อมลืมตามิขึ้น ทานใหเอาใบเฉียงพราหอม ใบพิมเสน ใบทองพันชั่ง ใบผักกะโชมตําเอาน้ําละ ยาประสะขาว ฯ ฯ ๛ ๏ ยาประสะขาววางทีหลังยาสมมิดใหญแกไขไดทุกประการแล เอากระดูกแรง กระดูกกา กระดูกงู เหลือม กระดูกงูทับทา ปากกา เขี้ยวเสือ เขี้ยวตะเข เขี้ยวหมู งาชาง เขากวาง วานกีบแรด กรามชาง เขาแพะ ๑๗

ชื่อโรคอยางหนึ่ง มีอาการเหมือนฝ เปนเม็ดตั้งขึ้นภายในรางกายตั้งแตสะดือ บางทีลงไปถึงทวารหนักและทวารเบา ถา เม็ดแตกจะบานออกเหมือนดอกบุก และมีโลหิตสดๆ จางๆ ไหลออกมาเปนโลหิตใสเหมือนน้ําชานหมากหรือน้ําลางเนื้อ ถาเปนที่ทวาร และบานออกเรียกวาบานทะโรค ถาเปนที่ทวารเบาของหญิงเรียกวาสวงเลื่อนทวารเบา ถาเปนที่ทวารหนักเรียกวาบานทะโรค เชนเดียวกัน


ฯ ๛ ยาประสะขาววางทีสอง รองกันเปนอันดังลงมาแกไขไดทุกอัน จันทนทั้ง ๒ ชะเอม โกฐสอ โกฐ เขมา โกฐจุฬาลัมพา โกฐหัวบัว หวายตะคา หวายตะมอย พิษนาศน หัวมหาการ เกษรบัว ดอกมะลิ พิกุล สารภี กฤษณา กะลําพัก เนระพูสี รากไครเครือ ชะมด พิมเสน ยานี้เอาเทากันบดแทงกิน น้ําจันทน น้ําดอกไม ทารอน น้ําซาวขาว ฯ อาปากมิออก น้ําออยแดง ใหจับนิ่งแนไปหายแล ฯ วางยาประสะขาวแลวจึงวางยาประสะ ดําเปนอันดับกันมาเถิด ยาประสะดํา ยาประสะดํา เอาลูกประคําดีควาย เบี้ยแก จันทนทั้ง ๒ แกนสน ลูกราชดัด หวายตะคา หวายตมอย พิษนาศน พาชะไน ระยอม ไครเครือ หัศะดํา เนระพูสี สังกะรีน มาฏดํา โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ กระวาน กานพลู ดอกสารภี ดอกบุนนาค เกษรบัวหลวง บดแทงดีรําหัดแลวหายแล ฯ ยาแกพิษสําแลง ฯ ๏ ยาขนานนี้เปนสําหรับถอนพิษยาทั้งหลายแกพิษสําแลง ทานใหเอา รากมะนาว รากมะกรูด ราก สะเนียด รากทอง รากมะแวงตน รากมะแวงเครือ รากออยแดง รากพิรังกาสา จันทนแดง จันทนขาว ฝนกินถอน ยา ฯ ๏ วางยาประสะดําแลว จึงยามหานิลเปนอันดับกันมาเถิด ยามหานิล ฯ ยามหานิลขนานนี้ใชไดมาก เอาสะวาด ลูกประคําดีควาย ลูกมะกอก ลูกมะขามปอม ลูกสะบา ใบ สันพรามอญ ใบทองหลาง ใบมน ใบมะเดื่อมอญ ใบมะเดื่ออื่น ไมรวก ไมพุทรา ไมสะแก ไมประดู ไมสัก แกน สน แกนสักขี ฟาง งวงตาล แกนแสมทั้ง ๒ หัวงูเหา หัวแรง หัวกา หัวเตานา หัวมหาการ รากมะแวงทั้ง ๒ ราก ลําโพง กําแพงเจ็ดชั้น ตาไมไผ หนังกระเบน หญายองไฟ สะมูดดํา เบี้ยผู หางปลาชอน เขากวาง งาชาง ขี้แมง สาบ ขี้หมูเถื่อน ขี้วัว กะดองปูทะเล กะดองแมงดา ผมคน เขาควาย เขาวัว รากพันงูแดง เนระพูสี โคกกะออม รากลําโพง หอยมังพู หอยแครง หอยสังข มุก เห็ดไมแดง เห็ดกะทืน เห็ดตะเคียน เห็ดตะขาม หวายขม หวาย ตะคา เถาหัวลิง แววนกยูง กระดูกหนู กระดูกวัว กระดูกเสือ กระดูกกระตาย กระดูกงูเหลือม กระดูกหมา กระดูกลิง กระดูกไก กระดูกหมูเถื่อน กระดูกมาดํา กระดูกแพะ กระดูกงูทับทา ชะเอมทั้ง ๒ จันทนทั้ง ๒ ขมิ้นออย ดอกการะเกด ดอกลําเจียก ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกมะลิ ยาเกาสิ่งนี้เผาทั้งนั้น เผาใหหมด ฯ ยาแกสันนิบาตทั้งปวง ยาแกสันนิบาตทั้งปวง มันจับยืนไปแลวใหสะดุงชักมือเทา เอาเทียนทั้ง ๕ ลูกจันทน ดอกจันทน กานพลู ใบระงับ พิษนาศน รากผักเค็ด รากชุมเห็ดเทศ ขูคะ ขาวมวก ตับเตาทั้ง ๒ ชางนาว หัวมหาการ รากฝกเคา งาชาง เขากวาง เขี้ยวเสือ กรามแรด เอาเทากัน สิ่งละ ๑ สลึง บดกิน น้ําซาวขาวแกชักมือแกชักเทา ฯ ๏ แกไข จับเชื่อมใหปากเหม็น นอนแนไปกลางวันแลกลางคืน เอาโกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ เกษรพิกุล บุนนาค สารภี เกษรบัว หลวง พรมมิ ไพล ขาตาแดง ลูกดอกจันทน กระวาน ลูกราชดัด จันทนทั้ง ๒ บดแทงละลายน้ําดอกไมกินแกปาก เหม็นจับเชื่อม นอนแนไปกลางวันและกลางคืน ฯ


๙ ยาสุขเกษม ฯ แกไขจับเชื่อม ๏ ยาชื่อสุขเกษมแกไขสารพัด ทานใหเอาแกเชื่อม น้ําดอกไม ลูกจันทน ดอกจันทน กระวาน ใบกระวาน กานพลู ชะลูด กฤษณา เนื้อไม ขอนดอก จันทนทั้ง ๒ ดอกพิกุล บุนนาค มะลิ บัวหลวง อบเชย ลูกมะขามปอม ลูกขวักจับ กระจับสด แหวหมู กระดังงา โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ ลูกเบญกานี แกไขสารพัด ฯ ยาแกไขหอบ น้ําซาวขาว น้ําจันทนนาว แกเชื่อมน้ําดอกไม ลูกจันทน ดอกจันทน กานพลู โกฐหัวบัว ดอกบุนนาค หวายตะคา เขาควายเผือก หนังกระเบน รากดิน เห็ดขี้วัว พริกไทย ดีปลี หัวหอม กระเทียม ขิง เม็ดมะนาว บดแทงกินน้ํามะนาว ถามิฟง ๑๘ แทรกน้ําประสานทอง ดีงูเปนกระสาย ฯ ยาประทานชีวิต ยาชื่อประทานชีวิตแกคลั่ง แกรากแกรอน แกเสลด โกฐหัวบัว โกฐเขมา กฤษณา กะลําพัก ขอนดอก ลูกจันทน ดอกจันทน ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกบัวหลวง ดอกมะลิซอน ดอกการเกด แหวหมู กระจับ ถั่วพู ถั่วเขียว ชะมด พิมเสน ขาวตาก กิ่งยาทั้งหลายแกเชื่อม ดีตะเข ดีงูแทรกแกคลั่ง น้ําดอกพิกุลกินขาวได เอา น้ําตาลทรายแทรกแกสลบ น้ํามะพราวนาระเก แกรอนดวย แกเสลด น้ําออยแดง ถาจะใหลงน้ําสมทั้ง ๓ แกตกน้ํา สุราใชไดรอยแปดหายแล ฯ ยาแกชัก ฯ ๏ ยาแกชักแกรากแกเชื่อมแกชัก น้ําซาวขาว แกเชื่อมน้ําดอกไม ฯ สมอทั้ง ๓ เปราะหอม กันทะสาพี ๑ บาท โกฐทั้ง ๙ เทียนเยาวพาณี บุนนาค ๒ บาท ใบพิมเสน เถาหัวลิง หญาตีนนก รากบัวหลวง จันทนทั้ง ๒ ลูกยอออน ฯ ยาแทงขาว ยาแทงขาว แกรอนน้ําซาวขาว แกเชื่อมน้ําดอกไม เอารากไมรวก จันทนทั้ง ๒ กฤษณา เนื้อไม หวาย ตะคา กระดูกงูเหลือม เบี้ยผู เบี้ย(จั๊ก)จั่น โกฐหัวบัว เปราะหอม ใบพิมเสน สันพรามอญ อบเชยทั้ง ๒ เกษรบัว หลวง สารภี พิกุล บุนนาค มะลิ ชะลูด น้ําประสานทอง ดินสอพอง ลิ้นทะเล พิมเสน บดแทงแกสารพัดไข ฯ ยาชื่อฝนแสนหา ๏ ยาชื่อฝนแสนหา แกรอนน้ําซาวขาว ทั้งกินทั้งพน ฆองสามยาน หางตะเข ผักเปด รากหมาก น้ําคัง ยาน้ําดับไฟ ใบระงับ ใบฝกเขด ใบตําลึง ใบโคกกะออม ใบมะระ ใบชิงชาชาลี รากมะปราง รากมะนาว ดินสอ พอง บดแทง ถารอนฝนกับน้ําซาวขาวทั้งกินทั้งพนแกรอนหายแล ชื่อฝนแสนหา ฯ ๏ แกคุณผีแลคุณคนกระทําแล แกบาสารพัดแล เอาฝกราชพฤกษ ๗ ฝก อสรสุโล ปุสพุภ ตาไมไผ ๓ ม อ อุ แกนสน ก ย น อ ไมสัก ก ร ม ถ สักขี อิสฺวาสุ แกนประดู อนคฺคโร จันทนแดง อาทามจุป จันทนขาว ทิ ม ส อํ ขุ แกนแสมสาร อิกวิติ แกนแสมทะเล จิเจรุนิ วานกีบแรด ก อ ต จ วานรอนทอง บ พ ยุ ห แกนขี้เหล็ก น วิ จ อา แกนปรุ อามํทาสํ แกนกันเกรา อิ อ ส อ ขมิ้นออย นโมพุทฺธาย บอระเพ็ด ทสวิปปสฑ สมปอย สํวิทาปุภยป ลูกมะตูมออน อจฺจ อ ส กานสะเดา ๓๓ ก ข จนจบ ใบมะนาว ๑๐๘ พุทธคุณ ธรรมคุณ สังฆะคุณ ขา ๓๓ แวน อาการ ๓๒ สมอทั้ง ๓ ๑ บาท แหวหมู ๑ บาท เกษรทั้ง ๕ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ ใบมะกา ๑ บาท โคกกะออม ๑ บาท ขี้วัว ๑ บาท เจตมูล ๑ บาท ชาพลู ๑ บาท ดีปลี ๑ บาท ขิง ๑ บาท ยาดํา ๖ สลึง มะกรูดพาสี น ม พ ท ๚๛

๑๘

วางยามิฟง การใหยารักษาโรค เมื่อใหไปแลวยังไมมีอาการทุเลา หรือดีขึ้น


๑๐ ยาหมอใหญแกเลือดลม ฯ ๏ ยาหมอใหญเลือดลม เจ็บหลังเจ็บทอง ลมปตฆาต ๕๐๐ จําพวกเลือด เอาขี้เหล็กทั้ง ๕ พญามือเหล็ก บอระเพ็ ด ใบมะกา รากชะพลู สมอไทย สมอพิ เ ภก สะค า น เจตมู ล ใบคนที ส อ แห ว หมู ผั ก เสี้ ย นทั้ ง ๒ มะขามปอม รากเทายายมอม รากหวายขม รากแฝกหอม รากชิงชี่ รากยานาง เถาวัลยเปรียง หวายตะคา ใบ มะขาม ใบสมปอย ยาไชชาร มะกรูด ๓ ลูก โคกกะสุน รากตองแตก รากไมรวก รากมะแวงเครือ รากมะเขือขึ่น ใบมะงั่ว ๑๐๘ ใบมะนาว ๑๐๘ ใบสมเสี้ยว ๒๐๘ ใบสมซา ๑๐๘ ยาดํา ๑ บาท เกลือถวย ๑ ตมกินหายแล ฯ ๏ สิทธิการิยะ ยาบํารุงเลือดลมแลมันใหหอบหาแรงมิได กรําฝนกรําฟามิไดมันใหหนาวสะทาน ตากแดด มิไดมันหาวแลเรอเจ็บทองนอย ถาเปนโลกดังนี้แล ทานวาเปนเพื่อเลือดแลลม เอาขี้เหล็กทั้ง ๕ รากอังกาบ ๖ บาท รากเสนียด ๑ บาท รากตองแตก ๑ บาท เลือดแรด ๑ บาท สารสม ๑ บาท ดินประสิว ๑ บาท เทียนดํา ๑ บาท จุกหอม ๑ บาท ยาดํา ๑ บาท แลวเอาวานหางชางตนนึง ใสลงกับฝกราชฤกษ ๗ ฝก ขยําเอาแตน้ํา เมื่อจะลงหมอ เสกดวยสรรพาสี ๓ คาบ จึงลงยันตตรีนีสิงเห ปดปากหมอยานี้ตมกินดีนักแล สิ้นเทานี้ ฯ ฯ ใบมะนาว ๑๐๘ ลงพุทธคุณ ธรรมคุณ สังฆคุณ ดอกบัว ๕ ดอก ลง นโมพุทฺธาย ไพล ๗ ชิ้น อสํวิสุโล ปุสพุภ ขมิ้นออย ๗ ชิ้น สํวิทาปุกยป ใบมัดกา ๑๒ ใบ ลงตรีนิสิงเห ๓๗๕๔๖๕๑๗๕๒๘๕ บอระเพ็ด ๓ ชิ้น ม อ อุ วานหางชางลงประจุขาด วานน้ํา ๓ ใบ น ม น อ ก อ น อ ก อํ ขา ๓๒ ชิ้น ลงอาการ ๓๒ ทานใหเอาใบมะขาม ใบสมปอย ขี้เหล็กทั้ง ๕ แหวหมู แกนแสมทั้ง ๒ เถาวัลยเปรียง แกนลั่นทม โคกกะออม รากมะตูม รากมะกรูด เจตมูล สะคาน ดีปลี ขิง ชะพลู สมอทั้ง ๓ ยําดํา ๑ บาท สิ้นเทานี้ ฯ หัวยัง ๕ ตําลึง ยาขาวเย็น ๕ ตําลึง รากจําปา ๑๐ บาท รากมะยมตัวผู ๑ บาท เปลือกกะดังงา ๑ บาท รากไทรยอย ๑ บาท ขันทองพยาบาท ๑ บาท ยาโรคสําหรับบุรษจบแล ฯ ๏ เปลือกขี้อายยาสูบตําผงโรย ฯ ๏   ยาทามะเร็ ง เอาคางคกตายซาก หนอนตายยาก ขอบชะนางทั้ง ๒ สี เสี ย ดทั้ ง ๒ ขี้ผึ้ ง น้ํ า มั น ดิ บ สินนะสี น้ํามันมะเร็งจบ ฯ๛ บอรเพ็ด ๕ ตําลึง ดีปลี ๕ ตําลึง สะคาน ๓ บาท เจตมูลเพลิง ๓ บาท สลอด ๖ สลึง แชมูตรโคไว ๕ วัน แลวเอาตากแดดใหแหง ตําเปนผงละลายนําผึ้งแลไลตัวนักแล ฯ๛ ยาเลือดคลั่ง ฯ ยามะเร็ง ยาแกเลือดคลั่งเปนแถ ทานใหเอาเทียนดํา ๑ บาท คําฝอย ๑ บาท เลือดแรด ๑ บาท สารสม ๑ บาท ยาดํา ๑ บาท รากตองแตก ฝกราชพฤษก ๕ ฝก วานหางชางตน ๑ ยานี้ตมกินแกเลือดคลั่ง ฯ ยาเหลือง ฯ ๏ ยาเหลือง เอากระดูกแรง กระดูกกา กระดูกงูทับทา กระดูกงูเหลือม แกนสน แกนไมสัก แกนพุทรา ลูกประคําดีควาย ฝกสมปอย เม็ดมะกอก ลูกมะกรูด ชะเอมเทศ ใบทองหลางใบมน เอาเทายาทั้งหลาย ยาเพา ทมหาน ฯ ยากินสําหรับดับพิษฝดาดภายใน แลแกรอนแกคลั่ง แกลงทอง ตกมูกตกเลือดนั้นไซร ทานใหเอา พริกไทย ๒ สลึง ขิงแหง ๑ บาท ดีปลี ๒ สลึง ไพล ๑ บาท ขมิ้นออย ๑ บาท วานกีบแรด ๑ บาท วานรอนทอง ๑ บาท สังการะนี ๑ บาท ใบสะเดา ๑ บาท ใบมะนาว ๑ บาท ๒ สลึง ผิวมะกรูด ๑ บาท ๒ สลึง ยาทั้งนี้บดแทงไวฝน ถาวาผิดฝมันใหสลบไปนาน ใสละลายเหลากินก็ได ละลายน้ําพิมเสนรําหัด ๑๙ ลงกิน แกรอนคลั่งนั้น ละลายน้ํา ๑๙

รําหัดพิมเสน การใชพิมเสนแทรกยา โดยวิธีใชนิ้วชี้กับนิ้วหัวแมมือหยิบพิมเสนเพียงเล็กนอย จํานวนพิมเสนที่หยิบไดสวน ใหญหนักไมเกินครึ่งไพ และเมื่อจะแทรกพิมเสนลงในยา ควรตองทําใหละเอียดเปนผงกอน โดยวางพิมเสนที่หยิบไดลงบนฝามือแลวใช เล็บหัวแมมืออีกขางหนึ่งบดลงเบาๆ พิมเสนก็จะละเอียด ใชโรยผสมลงในยาเรียกวา รําหัดพิมเสน


๑๑

๏ ยากินแกผิดฝภายใน ใบมะคําไก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ พริกไทย ๑ ดีปลี ๑ บดละลายสุรากินแกพิษ ๏ ยาแกเลือดตก เอามักผูมักเมีย ๑ กระเทียม ๑ ขิง ๑ ใบพุทรา ๑ ใบมะลิ ๑ ดีปลี ๑ พริกไทย ๑ ขมิ้นชัน ๑ ละลายน้ําสุรากินแกตกมูกเลือด ฯ ๏ ยาพนปลูกหนองฝ เอาใบมะระกับไขเปด เอาแตไขขาวพน ถามิขึ้นเอาเปลวมู ใส ฯ ๏ ถาเห็นหนองขึ้นงามดี เอายานี้ทา เอารากพุงดอ ดินประสิว ฝนพนใหตก ฯ ยาแปรไข ๏  ยากระทุ ง ไข แ ปรไข รากพุ ง ดอ รากกะตั ง บาย หั ว กา หวายตะค า ทาวอี นู น กระดู ก งู เ หลื อ ม ใบสมอทะเล ใบมะคําไก ลูกมะคําดีควาย ลูกมะกอก ฯ ๏ ยาตมแกฝ ๛ ยาแกฝชัก ใบพูด ใบผักกะเฉด ขมิ้นออย แกไขเนื้อชักน้ําซาวขาวเหลาเปนกระสาย ฯ ๏ ใบมะดัน ใบสมมะขาม ใบสมปอย ยาปลูกหนองกําหนดเจ็ดวัน ๏ ยาแกคัน หัวอุตพิด กะเลา ฯ ๏ ใบมะระ ยอดหวาย หัวกะทิ ไขเปดเอาไขขาว ยาปลูกหนอง ๏ ยาปลูกหนอง หัวถั่วพู แหวกะดาน หัวกะทิ ฯ ๏ ใบสลอดลง กับใบนดแดง หัวกะทิ ยาปลูกหนองฝ ฯ ๏ ยาตม แกฝลง ถาวาหนองไมขึ้น เอายาขนานนี้ รากมะตูม รากตาล รากทับทิม รากสะแก ยาแกฝลงเลือด ฯ ใบยอแก กับเหลา รากเลือดลงเลือด ฯ ขิง กะเลา แกรากเลือดลงเลือด ฯ ยาจูดกาน ลูกสะบา รากเจตมูลเลิง ฯ ใบพรม ขด ตีนเตา ใบลําโพง ใบมะเกลือ ขมิ้นออย นําทาวงเลาจูด ฯ ยาพนฝขึ้น ไม ๓ ใบฝกเคา ใบตําลึง ฯ ยาอมคอ ลูกเบญจกานี ยาดํา เหลาเปนกระสาย อมน้ําคลัม ฯ ยาแกผิดฝทุรนทุราย แกไขทุรนทุราย แกรอนภายใน ใบ พรมขด ใบมะเกลือ ใบลําโพง ขมิ้นออย น้ําซาวขาว แกรอนในอก ยาเขียวพระอินทร ฯ ยาเขียวพระอินทร รอนคัดโฉม ๑ พรมมิ ๑ ใบพิมเสน ๑ ทองพันชั่ง ๑ ยาไตใบ ๑ กะทืบยอด ๑ ใบ ตําลึงตัวผู ๑ ฝกเคา ๑ ใบบอระเพ็ด ขมิ้นออย ๑ ใบทองหลางใบมน ๑ ใบปบ ๑ ใบระงับ ๑ บดทําแทงไวแกรอน ฯ ยาแกคันทามือ เอาใบพลู ใบพลูแก ขิง ตําละลายกับเหลาแกคัน ฯ ยาแกฝแตกระแหง ใหเอารากหมากออน ๒ หางตะเข ฆองสามยาน ตําละลายออกทาหายแตกแล ๚ ยาแกโรครางเรื่อ ใหเอาบอระเพ็ด กับแปงเหลา ทุบแช น้ําแตพอออกกลิ่น แลใหกลั้นกินยังเหลาพนมังผยพิษแล ฯ ยาแกเสลดหางวัว เอาเปลือกมะรุม ดีงูฝนใหกิน ฯ ยา กวาดเด็กไดเดือน ๑ เดือน ๒ ใหเอาลูกประคําดีควาย ๑ หางปลาแหง ๓ หาง ลูกมะกอก ๑ น้ําประสานทอง ๑ เปลือกทองหลางใบมน ๑ เผาทั้งนั้นละลายน้ําแกเชื่อม แกลงละลายน้ําหมากแหง ฝนลงกวาดหายแล ฯ ๛ ยาซางชัก ฯ ๏ ยาแกซางชักตัวรอน เอาหัวงูเหาเผา ๑ ใบมะขาม ๑ ใบสมปอย ๑ ใบมะรุม ๑ ใบมะตูม บดทําแทง ละลายน้ํา ถาแทรกพิมเสน ดีงูเหลือม กวาดเถิดดีนักแล ฯ ยาเลือดยางู แมงปองชาง ๓ ตัว แมงดานา ๓ ตัว เม็ด มะนาวเทายา สุราเปนกระสาย ฯ ๏ ยามะเร็ง ปรอท ๑ ตําลึง ทองแดง ๒ ตําลึง มาด ๔ ตําลึง น้ําใบเจตมูลเพลิง น้ําใบพลูแก น้ําใบคนที เขมา น้ําใบคนทีสอ น้ําใบไมนี้กวนยาสิ่งละ ๗ หน ใสสุมไฟแกลบครึ่ง ๑ ขี้ไขครึ่ง ๑ สุมไฟไวคืน ๑ ฯ ๏ ยาละ เอากะเพาะในไก ลวกเอาผิวตากแดดไว แลวคั่วใหเกรียม บดละเอียดละลายน้ําผึ้ง ฯ ๏ ยาแกลงราก เอาเขามวก ๑ หัก ๓ ทอน กํามะถัน ๑ บาท สีผึ้งแดง ๑ บาท ยา ๓ สิ่งตม ฯ


๑๒ ๏ ยาพอกมะเร็ง เอาเปลือกกูมน้ํา เปลือกกูมบก เปลือกมะรุม พริกไทย กระเทียม ใบอําเอพอ ตําพอก หายแลฯ ๏ ขี้เหล็กทั้ง ๕ ชุมเห็ดทั้ง ๕ มะคําไกทั้ง ๕ คนทีสอทั้ง ๕ เถาวัลยเปรียง ๑ แสมทั้ง ๒ แกนกะนูน ๑ แกแล ๑ พญามือเหล็ก ๑ ขันทองพยาบาท ๑ ยาขาวเย็นทั้ง ๒ สิ่งละ ๕ ตําลึง ตะกั่วนม ๑ ตําลึง มาด ๑ คือมุก ๑ ชามเบญจรงค ๑ กระดูกหมูปา ๑ กระดูกควายเผือก ๑ มะพราวไฟลูกหนึ่งผาสามเอาสอง เหมือนกันทั้ง ๒ ซีก ฯ ๏ ยาลม ทานเอาเปลือกมะยมตัวผู ๒๐ ๑ ชาดกอน ๑ ปรอท ๑ ขูลีกาน เคลาดวยกันตําเปนผง ยาชื่อพรหมภักตร ฯ ฯ๏ ยานี้ชื่อพรหมภัยปะรุกษัยทั้ง ๑๘ เอามหาหิงค ๑ บาท การะบูร ๑ บาท ยาดํา ๑ บาท ดอกจันทน ๑ สลึง ลูกจันทน ๑ สลึง พริกไทย ๒ สลึง ยางสลัดได ๓ บาท บดดวยน้ํามะรุมเปนกระสาย ปนเทาเม็ดพริกไทยกิน แตเม็ด ๑ จงทุกวันพยาธิไสเดือนตกสิ้น ถาเปนทองรุงทองทานก็หายอีก ไอเพื่อเสลดแลมองครอก็หาย ถาผูหญิง เปนโลหิตแหง ผมเหลือง กินอาหารมักคางอยูในอกก็หาย ลมทนทองหอบรากก็หาย ยานี้ชื่อวิเศษนักแล ฯ พระตําราขนานนี้วิเศษนัก ทานใหเอาขมิ้นออย ๑ สลึง ดองดึง ๑ สลึง ขัณฑสกร ๒ สลึง ขิงแหง ๓ สลึง พริกไทย ๒ บาท ดีปลี ๒ สลึง เจตมูล ๑ บาท ตรีผลา ๓ สลึง รากทนดี ๓ บาท ๒ สลึง ยาผงน้ําผึ้ง ๔ สวน น้ํ า อ อ ยแดงสวน ๑ เคล า กั น ละลายกิ น ๑ บาท กิ น วั น ๑ คุ ม ได เ ดื อ น ๑ กิ น เดื อ น ๑ คุ ม ได ป ๑ รู ป ตั ว นุ ม แล แกสารพัดโรคทั้งปวง ไหนยอกในตัวหายสิ้น ยานี้พญาสาวิศเสวยมีกําลังไปหานางหงสได ๑๐๐๐ นึงแล ฯ ชื่อสูวันภาราทาร ใหเอาปลาไหลเผือก ๑ บาท รากไครเครือทั้ง ๒ สิ่งละ ๒ บาท รากยานาง ๒ บาท รากถั่วพู ๒ บาท มะแวงทั้ง ๒ ๒ บาท รากเนียงพรา นางแอ ๑ บาท รากคันทรง ๑ บาท รากกําจาย ๑ บาท รากพันงู ๑ บาท รากมะเขือขื่น ๑ บาท รากมะอึก ๑ บาท รากเนระพูสีทั้ง ๒ ๓ บาท รากกางปลาทั้ง ๒ ๒ บาท รากสีหวด ๑ บาท ตาลดํา ๑ บาท ตาลขโมย ๑ บาท ตาลเซียน ๑ บาท ตาลมอน ๑ บาท รากมะนาว ๑ บาท เปลือกพุดทรา ๑ บาท ขมิ้นออย ๑ บาท รากราชพฤกษ ๑ บาท ใบผักหวาน ๑ บาท เปลือกมะเดื่อ ๑ หัวผักบุงเทศ ๑ บาท พิษนาศน ๑ บาท ลูกชาพลู ๑ บาท จันทนแดง ๑ บาท กะพังอาด ๒ สลึง วานกีบแรด ๑ บาท วานรอน ๑ สลึง รอนทอง ๒ บาท ชะเอม ๒ บาท ตําเปนผงละลายลูก ประคําดีควาย ๒๐ ลูก เปนน้ํากระสายบดทําแทงไวใสฝลาพะนี ขึ้นที่ในก็ดี ขึ้นลําคอก็ดี อาปากมิออกก็ดี หายสิ้น แล ตีคาไวแทงละ ๑ บาทแล บํารุงโลหิต แกเลือดแหงติดกระดูก ๚๛ ยาแกเลือดแหงติดกระดูกอยูก็ดี เอาเปลือกมะยมตัวผู มะไฟตัวผู ใบสมอทะเล เปลือกสะทอน รากตองแตก เอาเทากันเคี่ยวใหงวดกินแตนอยๆ กัดเลือดรายดีนักแล ๛ ยาบํารุงโลหิตใหงามครอมริดสีดวงผอมเหลืองดวย ทานใหเอาลูกมะตูมออน ๑ หัวเขาคา ๑ ใบคนที สอ ๑ บอระเพ็ด ๑ ลูกมะเขือขื่น ๑ เอาเสมอภาค ทําผงแลวเอาน้ํามันยางกับน้ําผึ้งเทากัน เคี่ยวใหสบกันแลวจึง เอายาใสลงกวนใหมันเปนลูกกลอนกินเชาค่ํา ๚๛ ยาตมแกปวดโลหิต เอาลูกมะตูม รากขัดมอน แหวหมู ลูกกะดอม ประเภช ขมิ้นออน จันทนทั้ง ๒ ดอกบัวหลวง ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกคํา ฝาง สะคาน ชาพลู เจตมูลเพลิง ขิง ดีปลี เอาเทากัน ตมใหงวด กินหายปวดแล

๒๐

มะยมชนิดที่ไมมีลูก พอออกดอกแลวรวงหลนไมติดลูกเลย


๑๓ ยาสดขับเลือด เอาใบชบากํามือหนึ่ง พริก ๗ ขิง ๗ ดีปลี ๗ เกลือ ๗ ตําละลายเหลากินดีนักแล ยาตม แกเลือดแทงติดกระดูกอยูก็ดี ทานใหเอาเบญจมาศทั้งตน ใบ ราก พริก ขิง ดีปลี ขา หัวหอม สารสม ดินประสิว ขาว กะเหมาเหล็ก เอาเทากันตมใหงวดกินขับละลายออกแล ฯ ยาขับเลือดแหงรังอยู ๓ ๔ ปก็ดี ทานใหเอาสังขเผา วานน้ํา พริก ขิง เทียนดํา รากชาพลู รากพันงู แดง สมอเทศ ไพล เกลือสินเธาว ยาทั้งนี้เอาเทากันทําเปนผงละลายน้ํามะงั่วกินแกเลือดเนาดีนักแล ฯ ลูกตายในทอง ถาลูกตายอยูในทอง เอาเบี้ยผูเผา เทียนดํา เทียนขาว พริกไทย ขิง ดีปลี ลําพัน ขมิ้น ออย รากพันงู เอาเทากันบดใหละเอียดละลายน้ํากินออกแล ๏ ขนานหนึ่งใหเอาโคนกลวยตานีเนา มะขามเปยก ดินประสิวขาว ขี้เทาวัว ขี้แกะ บดพอกทองออกแล ๏๚ ขนานหนึ่งเอาอินทผาลัม ตําละลายมูตรใหกินออกแล ๏ ถาคลอดลูกรกขาดอยูในทอง ทานใหเอาไผแดง ๗ ยอด พริกไทย ๗ ยอดขิง ๗ กระเทียม ๗ บดละลาย เหลากินออกแล ๏ฯ ยาเกลือ เอาโคนไผปา เกลือถวยจีบ ๑ ตมดวยกัน กินวันละชอนหอยแกฝในทองดีนักแล ๏ฯ เนระพูสี ๑ ลูกเบญกานี ๑ เปลือกสีเสียดเทศ ยาทั้งนี้ขวักรอบ พิมเสนปรุง เมื่อบดยานั้นแลวเปนผง โรยแผลจะโปหวง ๚๛ ยาสูมกะมอม แกเลือดตรังแหงไมมีระดู ทานใหเอาใบลําโพง โคกกะออม เปลือกกูมทั้ง ๒ ใบกะเมง ขมิ้นออย เทากันบดดวยน้ํายัดเลาสูม๒ แลว จึงแตงยากิน เอาลูกจันทน ๑ พริกไทย ๑ พิมเสน ๑ พริกแหง ๑ ขิง ๑ ดีปลี ๑ สะคาน ๑ สมุลแวง ๑ พริกลอน ๑ หัวแหวหมู ๑ รากตอกแตก ๑ รากจิงจอใหญ ๑ แกนแสมทั้ง ๒ เอาสิ่งละ ๑ สลึง หัศะคูนแทดเทายา ทําผงกระสายสุรา น้ําผึ้งก็ได กินตามกําลังเถิดดีนักแล ๏ ๛ ยาตมชื่อสัตตขันธ แกเลือดเนารายอยูในอก ตกมูกตกเลือดก็ดี เอาหัวหอม ๑ พริก ๑ ขิง ๑ ไพล ๑ ใบคนทีสอ ๑ เจตมูลเพลิง ๑ เทียนดํา ๑ ยาทั้งนี้ตําเอาน้ําสิ่งละจอก เอาสุราที่เขมละลายตมใหงวด กินแตถวย จีบ ๑ อยากินมากนักตาย แกเลือดเนา (ขาดชํารุด) ในอกดีนักแล ๏๛ ยาซาง เอาหญาคา ๑ หญายองไฟ ๑ ลิ้นทะเล ๑ ใบกระเพรา ๑ ใบเทียน ๑ ไฟเดือนหา เอาเผา บดทําแทง เมื่อจะกวาดละลายน้ํามะนาวหรือเหลาก็ไดกวาดซางดีนักแล ๏๚ ขนานหนึ่ง เอาใบกระเพรา ๑ ขมิ้น ออย ๑ มะแวงตน บดละลายเหลากินแกซางลงทอง ๏๛ ถามันซานออกทั้งตัว เอายอดทับทิม ๑ สันพรามอญ บดละลายน้ํานมแมอันรอนทาหาย ๚ ขนานหนึ่ง เอาขมิ้นออย ๑ มะเขือขื่น ๑ หญาใตใบ ๑ ใบกรอบแกรบ ๑ ยาฝน ๑ เขากะเปอ ตําทา ตานซาง ดับพิษดีนัก ๚๛ ยาซางขโมยลงทอง เอาใบฝาย ๑ ใบพลูแก ๑ ผิวมะกรูด ๑ พริก ๑ ขิง ๑ กก ๑ ใบแฝกหอม ๑ หอมแดง ๑ บดปนแทงละลายเหลากิน ๚๛ ขนานหนึ่ง เอาใบกระเพรา ๑ ใบสวาด ๑ ใบเทียน ๑ หญาใตใบ ๑ ยาดํา ๑ บดปนแทงละลาย เหลากินแกปวดมวนแล ๚๛ ขนาน ๑ เอาไพล ๑ ขมิ้นออย ๑ ใบชุมเห็ด ๑ ใบสวาด หญาใตใบ ๑ กระพังโหม ๑ ขิง ๑ บด ละลายเหลากินหายแล ยานัดลมบาหมู เอากะโหลกหัวเสือ ๑ กะโหลกหัวหมู ๑ รังตอราง ๑ กระดูกแพะ ๑ ใบ คนทีสอ ๑ ฤาษีประสมแลว ๑ เบี้ยจั๊กจั่น ๑ ลูกในสมปอยคั่วใหเกรียม ๑ จึงเอาพริก ๑ ขิง ๑ เอาเสมอภาคเทากัน แลว ถานัดลมสันนิบาตบาหมู นัดแกลมวิงเวียน สารพัดลมทั้งปวงแล


๑๔ ๚๛ ปวดศีรษะมิเปนสมประดี ทานใหตมยานี้รุเสียกอน เอาขี้เหล็กทั้ง ๕ ใบมัดกา ๑ ฝกราชพฤกษ ๑ สมอทั้ง ๓ กานสะเดา ๓๓ กาน ใบมะขามทั้ง ๒ กระดอม ๑ บอระเพ็ด ๑ หัวแหวหมู ๑ รากจิงจอ ๑ รากชาพลู ๑ รากพุมเลียงทั้ง ๒ หัวคลา ๑ รากไผปา ๑ ใบมะนาว ๑ (เถา)วัลยเปรียง ๑ เมื่อจะกินเอาดีเกลือเสกกินหายแล ๚ ยาเบญจกูล ๚ ๒ เบญจกูลขนานนี้ไดประจนมามากแลวแกธาตุทั้ง ๔ แปรปรวนไข เอารากสะคาน ๑ รากชาพลู ๑ รากเจตมูลเพลิง ๑ ขิง ๑ เปลือกมะตูม ๑ พริกไทย ๑ ดีปลี ๑ ลูกกระวาน ๑ ตมกินแกธาตุวิปริตแล ๚๛ ยาแกลงทอง ทานตาชื่นใหเปนกรรมสิทธิ์ เอารากคางโทนยาวคืบ ๑ ขมิ้นออย ๑ บอระเพ็ด ๑ พริก ๗ ขิง ๗ ตมกินแกลงดีนักไดเชื่อแลว ๚ ถาลงนักกินอาหารมิไดใหอาเจียนอยูก็ดี เอาบอระเพ็ด ตําเอาน้ํา ๑ ไพลเผาไฟใหสุกฝนเอาน้ํา เอาสุรา เทากันกินแกปวดดีนัก กินขาวได (ยาแก)เลือดขัดระดู ฯ ๚๛ สิ ท ธิ ก ารี ย ะ แก ร ะดู ขั ด เลื อ ดมิ อ อก ท า นให เ อาหั ว พุ ท ธชาติ หั ว ๑ เที ย นทั้ ง ๕ ลู ก จั น ทน ๑ ดอกจันทน ๑ กระวาน ๑ กานพลู ๑ ลิ้นทะเล ๑ กฤษนา ๑ กระลําพัก ๑ ขอนดอก ๑ จันทนทั้ง ๒ เกษรบุนนาค ๑ เกษรบัวทั้ง ๕ ดอกมะลิซอน ๑ ดอกพิกุล ๑ อบเชยเทศ ๑ การะบูร ๑ ชะมด ๑ พิมเสน ๑ กัญชา ๑ ลูก ผักกาด ๑ ดีงูเหลือมเปนกระสายบดละเอียดปนเปนแทงไวแลว ยาทั้งนี้ทานใหเอาสิ่งละเทากัน ถาจะแกรากให ละลายดวยน้ําลูกยอ ถาจะแกตกมูกตกเลือดฝนละลายดวยน้ําเปลือกมะเดื่อ ถาจะแกหัวรอนฝนละลายดวยน้ําดอก มะลิ ถาจะแกเชื่อมแกสลบใหครั่งแลกินอาหารใหมิได ใหฝนดวยน้ําดอกไมเทศกินหาย ถามิฟงยานี้ดายแล ฯ ตํา แทงทองใหเอากานพลูกินมาก ๑ หญายองไฟ ๑ พริก ๗ ขิง ๗ กระเทียม ๗ เอาสิ่งละเทากัน ฝนปนเปนแทงไว ฝนละลายดวยน้ําปูนใสทาแกฝหวั เดียว ถาเปรียในหูใหฝนดวยน้ํามันดิบยอนหายแล ๚๛ ยากินแกเลือดในลําคอ เอาเปลือกโมกมัน ๑ เปลือกมากสง ๑ ตมเมื่อจะกินปรุงน้ําประสานทอง ๚๛ ยาตมภายใน ทานใหเอาใบบัว ๑ ใบพิมเสน ๑ ใบเฉียงพราหอม ๑ จันทนหอม ๑ กระพังโหม ๑ ตมกินภายใน ๚๛ ยาแกเปลวนาคราชขึ้นในจมูกหญิงชาย ถาจะยาทานใหเอาเนียระพูสี ๑ ชันตะเคียน ๑ ฝนกับน้ําทา ๚๛ ขนานหนึ่ง เอาเปลือกโมกมัน ๑ ลูกปะคําคั่วไฟ ๑ น้ําประสานสด บดทา ๚๛ ขนานหนึ่ง เอาขูคะ ๑ ไครเครือ ๑ ๚๛ ยาตมภายใน เอารากทองลงใบมน ๑ รากมะกล่ําทั้ง ๒ เถายานาง ๑ ยาขาวเย็นทั้ง ๒ ตมกิน ฯ นาคราชมันขึ้นตนกรามกระพุงแกม เหมือนเดือยไกตูม ทานใหเอามหาระงับมาแก แทรกถานฝาง ถาน ไมสัก ฝนดีงู แทรก ๏ ยาแกโรคในโยนี ๚๛ ยาแก โ รคในโยนี โยนี ฟ กบวมเป น หนอง และเป น น้ํ า คาวปลา ท า นให เ อารากไทรย อ ย ๑ ขันทองพยาบาท ๑ รากกําทวด ๑ รากพุงแก ๑ ยาขาวเย็นทั้ง ๒ ตมกินหายดีนัก ๚๛ ยาตมท า นให เ อา แก น มะหาด ๑ แกน มะซาง ๑ แก น ขี้ เ หล็ ก ๑ พญามื อ เหล็ก ๑ แสมทั้ง ๒ ขันทองพยาบาท ๑ รากมะขามปอม ๑ โคกกะสูน ๑ ดาวเรืองโทน ๑ บานมิรูโรยขาว ๑ ยาขาวเย็นทั้ง ๒ ตมกิน


๑๕ ยากาลสิงคลี ๚๛ ยาตมแกกาลสิงคลี ใหเอาลูกปะคําดีควาย ๑ สมอทั้ง ๓ จันทนทั้ง ๒ ชะลูด ๑ วานน้ํา ๑ ลูก มะกอก ๑ ฝกสมปอยคั่ว ๑ หวายตะคากราง ๑ บดละลายดวยน้ําเปลือกทองหลางใบมนตม ยาการสังคเพ็ด ฯ ๚๛ ยาแกสังคเพ็ด หัวเขียวหัวขาวเจรจามิได ทานใหเอา รากกะทูงมาขา ๑ ผักบุงรวม ๑ รากเสนียด ๑ เฉียงพรามอญ นมทองหลาง ๑ ไครน้ํา ๑ ไครบก ๑ ไครเครือ ๑ ครั่งคาง ๑ ครั่งน้ําเตา ๑ บดไดใชแลว ยาประทานชีวิต ฯ ๚๛ ยาชื่อประทานชีวิต เอาผักกะเฉด ๑ ทิ---- ๑ กลูงเขมา ๑ เปลือกมูกมัน ๑ เปลือกกทูม--- ๑ เปลือกคีอาย ๑ หางกราย ๑ ยางแตว ๑ ตา--ทั้ง ๕ กะทือ ๑ อุตพิด ๑ ลูกมะตูมออน ๑ ดีป--โกฐสอ ๑ จันทน ทั้ง ๒ ยาทั้งนี้เสมอภาค---เอาสังการนี้เทายาทั้งหลายทําแทงเมื่อจะกินแทร---แลลงดวย แลธาตุเปนปกติ เป--ริดสีดวงก็ดี เปนไขสิ่งอันใดก็ดี สูดแตเ----พีสารแลวใหกินยานี้หาย เอา---- ๗ ดีปลี ๑ เทียนดํา ๑ เถากก ตํา ละลายยากิน อนึ่งเอาบอรเพ็ดตัวเมียฝนดวยกัน ----ตําละลายยากิน แกรากเปนโลหิตหายมามาก ----ยาหอมพรมพัก ฯ ยาแก อ ะที ส ารมั น ให ก ระสั บ สา ย ---ทํ า ให -----ใหมึ น ให ห อบเป น เพราะลงท อ ง -----ดง ๑ สลึ ง ๑ เฟ อ ง จันทนขาว ๑ สลึง ๑ เฟอง ภีม ----- เกษรบัวหลวง ๑ สลึง ๑ เฟอง เกษรบุนนาค ๑ สลึง ๑ เฟอง เกษรสารภี ๑ สลึง ๑ เฟอง ต----ทอง ๒ สลึง บดละลายน้ําดอกไมกิน ยานี้ชื่อวา หอมพรหมพักแล ๛ ยาแกบิดแกลงเปนปูพโพโลหิตเสมหะเนา เอาลูกเบญกานี ๑ บาท เนระพูสีทั้ง ๒ ๒ สลึง วานกีบแรด ๒ สลึง วานรอนทอง๒ จันทนทัง ๒ ๒ สลึง ลูกตะปุน ๒ สลึง ลูกนัยสะแก ๑ บาท เปลีอกทับทิม ๑ เปลือกมะขาม ขบ ๑ ชันตะเคียน ๑ สีเสียดทั้ง ๒ ยา---- สิ่งละ ๑ บาท ครั่ง ๑ ตุมกาทั้ง ๒ พญามือเหล็ก ๒ สลึง เปลือกหาง กราย ๓ บาท เปลือกมะเดื่อมะเกลือเลือด ๓ --- ๑ ขัณฑสกร ๑ สลึง ดิน ๑ บาท ๑ สลึง ดีงูเหา ๑ เฟอง ดีงู เหลือม บดเปนแทงละลายน้ําเปลือกมะเดื่อมะพราวออน น้ําเปลือกแค น้ําปูนใสใหกินหยุด ทานติดคาไว ๒ บาท ทองแล ยาหนุมานจองถนน ยานี้ชื่อหนุมานจองถนน ฯ ๛ เงี่ยงกระเบน ๑ ลูกสับปะรด ๑ ------ (โคกกะ)ออม ๑ สารสมตมปดเอา น้ําใสหมอใบตองปด ๗ ชั้นกิน-------------ยชั้น ๑ ฯ๛ ยารุเอาสมมะขาม ๑ ฝกราชพฤกษ ๑ ดีเกลือ ๑ ยา ๓ สิ่งๆ ละถวย -------------------------๒ สิ่ง เอาใบบัวปด----- กินเทาลูกพุทรา ฯ๛๏ ยาแกริดสีดวงปาก ๒๑ ทานใหเอา-------------------------- ๒ ---------๑ เปลือกแคแดง ๑ กามปูทะเล ๑ เผาไฟใหไม-------------------------------------------------เครื่องยาทั้งนั้นฝนเขาดวยกันสมาน -----------------------------------------------------------------------หายแล ฯ

๒๑

ชื่อโรคชนิดหนึ่ง อาการของโรคเกิดขึ้นในปาก มีแผลเปนวงแดง หรือแผลระคายเคืองในชองปาก อาจเปนที่ลิ้น เหงือก ริม ฝปาก กระพุงแกม เพดาน หรือหลอดคอ เปนตน


๑๖ หนาปลาย (เขียนดวยดินสอ) คุ ณ ใบมะนาว ๓๘ ลงธรรมคุ ณ ใบราชพฤกษ ๑๔ ลงสั ง ฆคุ ณ --------------------------------------ตรี นิ สิ ง เห ขมิ้นอิอย ๕ ชิ้นลง นโมพุทฺธาย ------------------------------------------------------ยป วานนางคํา ๓ ชิ้นลงประจุขาด วา(น) -----------------------------------------------------------นฺอกฺอนก กฺออฺอนฺออ นอกอํ ------------------------------------------------------------------------สิ่งละ ๑ บาท กีศนา ๑ บาท ระยอม ๑ บาท ไค -------------------------------------------------------------------กานพลู ๑ บาท ชะเอม ๑ บาท ----------------------------------- ลูก -------------------------------ดพิด ๑ บาท ชะลูด ๑ บาท การะบูน ๑ บาท สมุลแวง ------------------------ จันทนแดง ----------------- จันทน ขาว ๑ บาท จันทนเทศ ๑ บาท ขิงแหง ๑ บาท ดอกบู ---------------------------------------------- (ทั)ง๓ สิ่งละ ๑ บาท แกนสน ๑ บาท สักขี ๑ บาท สะคาน ๑ บาท ชาพลู ------------------- เจตมูล ๑ บาท -------- กีบแรด ๑ บาท วาน รอนทอง ๑ บาท ฝาง ๑ บาท แก ------------ ขาตน ๑ บาท แกนพรม ๑ บาท แกนลั่นทม แสมทั้ง ๒ สิ่งละ ๑ บาท แหวหมู ๑ บาท ยาพันงูแดง ๑ บาท ม -------------------- กระเทียม ๑ ดอกบัวขม ๑ บาท ดอกบัวเผื่อน ๑ บาท ดอก สัตบุษย ๑ บาท เกษรบัวหลวง ๑ บาท สารภี ๑ บาท พิกุล ๑ บาท ยานี้เมื่อจะตม ------------- ยันตปดปากหมอลง ยันตตรีนิสิงเหปดแปดทิศ กระทงขาวตอกดอกไม ๓ กระทง -------------(เที)ยน ๓ เลมบูชากอนเสาเมื่อจะตมวง สายสิญจปดยันตแปดทิศ ผูชายตมอยาใหผูหญิงถูกตองเลย เมื่อจะกินเสกดวยสักกัดตะวากินเถิด แกไดสารพัด คุณมีทุกประการ ทานไดใชมามากแลวแกวหาคามิไดเลยวิเศษนักแล ฯ ราคา ๔ บาท หมอโท ๏ สมพระยา ๕๐๒ สิ่ง ๒ ๚๛ ยาตมหมอใหญโททานใหเอา ใบหนาด ๙ ใบ ลงพระธรรม ๗ คัมภีร ใบมะนาว ๑๐๘ (ลงอิติป)โส ใบทองหลางใบมน ๙ ใบ ลงนวหรคุณ ขมิ้นออย ๕ แวน ลง ๕ พระองค ไพล ๓ แวน -------ขาด ขิง ๔ ลง ธาตุทั้ง ๔ ใบมะกาลงตรีนิสิงเห ประเภช ๔ แวน ล(ง) จ พ ก ฐ ---- วานหางทั้ง ๔ ไป ลงอาวุธพระเจาทั้ง ๔ --สาน ๔ แวน ลง อิ ก วี ค แสมทั้(ง) --------------------- จี ป เฐ ขิ แกนสน ๔ แวน ลง ----------น อ ไมสัก ๕ แวนลง ก น ต ค --- จันทนขาว ๕ แวนลง อา ทา ม จุ ป จันทนแดงลง ทิ ---------อํ ขุ วานกีบแรด ๔ แวนลง ก---ค จ วานรอนทอง ๔ แวนลง ม ขุ ยุ ห แก ------เหล็ก ๕ แวนลง จิ อ จ อ อา --- ๓๒ อาการ ๓๒ ฝกสมปอยลงโพฌชงคทั้ง ๗ ตาไม ----๓๓ ลง ก ข จนจบ ฝางเสน --- คํา(ฝ)อย ๑ บาท เลือดแรด ๑ บาท เถาขันแดง ๑ บาท ดีปลี ๑ บาท ชาพลู ๑ บาท สะคาน ๑ บาท เจตมูล ๑ บาท เทายายมอม ๑ บาท รากชุมเรียง ๑ บาท กําจาย ๑ บาท แกนปรู ๑ บาท รากไมลวก ๑ บาท โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ หัวคลา ๑ บาท แหวหมู ๑ บาท ยานาง ๑ บาท ขี้วัวดํา ๑ บาท กานสะเดา ๓๓ กาน หญาแพรก ๑ บาท ยาดํา ๑ บาท ฝกราชพฤกษ ๙ ฝกตมกินแล ยันตตรีนิสิงเหปดปากหมอ ยันตโสฬสกนหมอแล หมอตรี สรรพยา ๒๒ สิ่ง ๚๛ ๓ ๏ ยามหานิลตมแกคุณผีคุณคน แกพรายเลือดพรายลม แกทุกกระทําฝงรูปฝงรอย แกฝเขาอยู แกฝเห็นยอดในกะดูก แกฝคุณ แกสันนิบาตทั้ง ๗ ประการ แกลมบาดทะจิตจับหัวใจ ทานใหเอาใบมะนาว ๑๐๘ ลงพุทธคุณ ธรรมคุณ สังฆะคุณ ขา ๓๒ แวนลงอาการ ๓๒ ขมิ้นออย ๕ แวนลง นโมพุทฺธาย บอระเพ็ด ๗ แวนลง สทฺธวิปปสฑ ฝกสมปอย ๗ ฝกลง สํวิทาปูกยป มะกรูดผา ๔ ลง น ม พ ท ใบมะกา ๑๒ ใบลงตรีนิสิงเห ฝกราชพฤกษ ๙ ทอนลง อสํวิสูโลปุสพุภ ตาไมสีสุก ๓ ตาลง ม อ อุ แสมสาร ๔ ชิ้นลง อิ ก วิ ติ แสมทะเล ๕ ชิ้นลง อิ จิ ป เส ขี แกนสน ๕ ชิ้นลง ก น ต ค โร จันทนแดง ๕ ชิ้นลง อา ทา ม จุ ป จันทนขาว ๕ ชิ้นลง ทิ ม สํ อํ ขุ วานกีบแรด ๔ แวนลง ก ร เต จ วานรอนทอง ๔ แวนลง ป ต ยุ ห ไพล ๓ แวนลงประจุขาด กานสะเดา ๓๓ กาน


๑๗

หมอจัตวา ๒๔ สิ่ง ฯ ๛ ๔ ๏ ยาหมอใหญแกพรายเลือดพรายลม ทานใหเอาใบมะนาว ๑๐๘ ลง อิติปโส จนจบ ขา ๓๒ แวน ลงอาการ ๓๒ ขมิ้นออย ๕ แวน ลง นโมพุทฺธาย ใบมะกา ๑๒ ใบ ลงตรีนิสิงเห ฝกสมปอย ๗ ฝก ลง สํวิทา ปุกยป มะกรูดผา ๔ ลง น ม พ ท ประเภช ๔ ชิ้น ลง จ ภ ก ส ตาไมสีสุก ๓ ตา ลง ม อ อุ ไพล ๓ แวน ลง ประจุขาด วานหางชาง ๔ ใบ ลงอาวุธพระเจาทั้ง ๔ แกนขี้เหล็ก ๑ บาท วานรอนทอง ๑ บาท วานกีบแรด ๑ บาท ไมสัก ๑ บาท แกนสน ๑ บาท สักขี ๑ บาท เลือดแรด ๑ บาท คําฝอย ๑ บาท สะคาน ๑ บาท ดีปลี ๑ บาท ชาพลู ๑ บาท เจตมูล ๑ บาท ขิง ๑ บาท ยาดํา ๖ สลึง ฝกราชพฤกษ ๗ ฝก เอาตรีนิสิงเหปดปากหมอใหบูชาเหมือนกัน ทุกหมอหามมิใหใครเอาไฟไปเลยเปนอันขาด ตมกินหายแล หมอเบญจะ ๑๘ สิ่ง ฯ ๛ ๕๏ ยาตมแกลมเพลมพัด ทานใหเอาใบหนาด ๗ ใบ ลง สํวิทาปุกยป ใบมะนาว ๑๖ ใบ ลง น ม น อ นฺอกฺอ น ก กฺออฺอนฺอ อ น อ ก อํ ใบทองหลางใบมน ๙ ใบ ลง อสํรสูเลปุสพุภ ขมิ้นออย ๕ แวน ลง นโม พุทฺธาย ขา ๓ แวน ลง ม อ อุ ไพล ๓ แวน ลงประจุขาด ขิง ๔ แวน ลง น ม พ ท แกนขี้เหล็ก ๑ บาท แสมทั้ง ๒ สิ่งละ ๑ บาท จันทนทั้ง ๒ สิ่งละ ๑ บาท เจตมูล ๑ บาท ดีปลี ๑ บาท ชาพลู ๑ บาท สะคาน ๑ บาท ยาดํา ๕ สลึง ฝกราชพฤกษ ๕ ฝก ตมนอกชายคาเหมือนกันอยางทุกหมอเหมือนกันเถิดตมกินหายแล ชื่อมหาจิตราธิคุณ ๚๛ ๏ จะกลาวถึงคุณยาเลิศนุภาพ ชื่อมหาจิตราธิคุณ แกการจับจิตพิษเชียวฉุนเชื่อมกริบกรุน ไมลืมตา ลิ้นแดง ขาแขงสิ้นเรี่ยวแรง ไมไดยินสมประดี จัตุดมลมทั้ง ๔ กาลสิงคลีจับหัวใจใหมัวมึนคืนยังรุง ควันพวยพุงรุง แสงใส คอยเจนจาออกมาไดแลวไปดังกอนมา เรงแกการในขานอนใจเรงกรอกยาจะฟนมาเหมือนยังมาย ไขนี้ พิษสัปคัน เมื่อฉันนั้นไมรูกายแนนิ่งตายแกไมทัน เรงทํายานี้ไวแกกน ใหเอาจันทน กฤษณาเจือขอนดอก ปากะลําพัก หัวมหาการ หวายตะมอยพลอย หวายตะคา บุนนาค มาชะเอมหวาน โกฐจุฬาลัมพา โกฐเชียง โกฐหัวบัวมา ทั้ง(โกฐ)พุงปลา เปนหาแจงดอกมะลิแหง เกษรบัวหลวง ยาทั้งปวงชั่งเทากัน สรรพยายี่สิบ ๓ นั้น ตําผงพลันแลวจึง บดแทรกชะมด พิมเสน น้ํามาลาเปนกระสาย ปนเม็ดไวบีบแปนเส็ดเหมือนยังเม็ดแปงหอมนา ตากในรมลมพัดพา มาดแหง แตงยาอบควันเทียนหอมกลบชิ้นนาสา แกการจับหัวใจน้ํามะพราวออนมายาละลายกรอกเร็วพลัน แกการ สิงคลีจัตุดม----------- กินกอนน้ําซาวขาว ยานี้เลาอยาดูหมิ่นมีสินจางจึงใหกิน อยาดูหมิ่นทรงคุณยาสารพัดฤทธิ์ แกลวกลา น้ําสุราแทรกกินหาย ฝกาฬรายขึ้นในคอ การะบูรนอพิมเสนแทรกลง ยาประสมบดเปนผงใสกลองลงเปา ทันทีสองยามนี้เห็นคุณพลัน ยานี้เลิศสําคัญตีคานั้นแสนตําลึงทอง ยาหอมสมมิด ๚๛ ๏ จะกลาวหอมสมมิดใชประสิทธิ์ดีนักหนา ทานใหเอาตรีผลา ๒๒ โกฐทั้ง ๕ สารภี บุนนาค ราก ไครเครือ แหวหมูเจือจันทน ๒ สี กระวาน กานพลูนี้ ขิง ดีปลี ดอกพิกุล เทียนทั้ง ๕ กัญชา นูน สักขี คูนนุน ดอกคํา เกษรบัวทั้ง ๓ สลิดตามดอกตบน้ํา กฤษณา อบเชย ชะลูด ล้ําเลิศเรงทําเทาดีนักหนา ไดใชแลวอยาวิตก ๓๖ สิริ ยาดีงูแลฝนนั้นเปนสําคัญแทรกเขามา ชะมดแลพิมเสนทานกะเกณฑตัวแทรกยา น้ํามาลาเปนกระสายบด ๒๒

พิกัดตรีผลา คือการจํากัดจํานวนผลไม ๓ อยาง ไดแก ลูกสมอพิเภก ลูกสมอไทย ลูกมะขามปอม สรรพคุณ แกปตตะ วาตะ เสมหะ ในกองธาตุ กองฤดู กองอายุ และกองสมุฎฐาน


๑๘

(ขึ้นเรื่องใหม เรื่อง โองการพระอรหันตแปดทิศ) ๚๛๏ พุทโธ จ มัศมน ชิโมเชฏโฐ ขาพเจาจะประนมบังคมบาทชุลีกรอภิวาท ปางเมื่อพระพุทธองคเสด็จ จะมาตรัสในรมไมชัดพระศรีมหาโพธิ์ พระองคเสด็จจะมาโปรดเวไนยสัตวอันฝูงชนตองวิบัติทุกสิ่งสรรพ ดวยทาว เวสสุวรรณอันเรืองฤทธิ์ ปรุงยาพิษประกอบกับหมูคณาฝูงปศาจ ทั้งทาวกุเวรนุราชกุมภัณฑยักษ ชื่ออัคคมูขีผีปา โปง ผีตายโหงแลภูติพราย เอาหอยาไปเที่ยวโปรยปรายไวทุกเสนหญา ในคงคาหวยแลหนอง ฝูงสัตวถูกตอง เจ็บปวดตาย คนทั้งหลายออกทรพิษ เปนฝหิดพิษมืดมัว เจ็บปวดหัวไปทุกแหงหน เกิดพิกลไปทุกแหง ปางสมเด็จ พระบรมพิชิตมารนี้สุทธนาการ ทามกลางอรหันตลอมทั้งแปดทิศ โปรดประสิทธิ์กับพระมหาเถรทั้งแปดพระองค ทานจึงชวนกันไปชวยขับไลลางพิษที พระมหาเถรถวายอัญชุลีบังคมลา ตางกระทําซึ่งเดชาทั้งแปดพระองค บางก็ ทรงสําแดงลางพิษที ขับฝูงผีดวยฤทธา ฯ ๑ ฯ สารีปุตฺโต จ ปพฺพายํ ฝายพระสารีบุตรพระมหาเถรเจาเสด็จเฝาอยูบูรพทิศ ไดประสิทธิ์ขับปศาจ ใหเรงกวาดเอาหอยาใบยาชาจากนคร อสูรปศาจเรงรอน แตกตื่นหนีกระจัดกระจายไปทุกแหง พระองคทรงสําแดง ฤทธิ์ เนรมิตเปนกําแพงศิลาแลงสูงสองโยชน โดยฤทธิโสดประสิทธิใหแกกู อมหุลุๆ สะวาหาย นะถอน โมลุด พุท เคลื่อน ธาคลาย ยะสูญหายไปบัดนี้ คัดชะอะมุมหิโอกาเสติถาหิ ฯ ๒ ฯ อคฺคเนยฺเย จ เรวตฺโต กสฺสโป ฝายพระกัสสปะพระมหาเถรเจา พระองคเสด็จเฝาอยูทิศอาคเนย กลาวอุปะเทแกหมูมารปศาจตามวิสัย มีตนใหญเทาแผนฟามีหนาใหญเทาแผนดิน มึงไปเที่ยวกินมนุษยแลฝูงสัตว มึงเรงกําจัดไปอยาชา กูจะวาดวยพระคาถา อิติปโสภควา ก ข คฺค ฆฺฆ งฺง ฯลฯ สะหะละอัง ฯ พระองคประสิทธิ์ ตางเปนกําแพงศิลาแลงสูงหาโยชน โดยฤทธิโสดประสิทธิใหแกกู อมหุลุๆ สะวาหาย นะถอน โมลุด พุทเคลื่อน ธา คลาย ยะสูญหายไปบัดนี้ คัดชะอะมุมหิโอกาเสติถาหิ ฯ ๓ ฯ ทกฺขิเน อุตเร โมคฺคลฺลาโน ฝายพระโมคคัลลาพระมหาเถรเจาเสด็จเฝาอยูทักษิณ ขับอสูรมารไพรี ในใตหลา พระองคมาเนรมิตใหเปนไฟไหมเผา ฝูงสัตวงวงเหงาวินาศผุยผง ดวยฤทธิ์ของพระองค ประสิทธิใหแกกู อมหุลุๆ สะวาหาย นะถอน โมรุด พุทเคลื่อน ธาคลาย ยะสูญหายไปบัดนี้ คัดชะอะมูมหิโอกาเสติถาหิ ฯ ๔ ฯ อานฺนท หรติยํ ฝายพระอานนทพระมหาเถรเจาพระองคเสด็จเฝาอยูทิศหรดี ขับฝูงผีทั้งนายบาว คํากูกลาวอยาแถลงพระองคทรงสําแดงฤทธิ์ เนรมิตรเปนกําแพงศิลาแลงสูงหาโยชนโดยฤทธิโสดประสิทธิ์ใหแกกู อมหุลุๆ สะวาหาย นะถอน โมลุด พุทเคลื่อน ธาคลาย ยะสูญหายไปบัดนี้ คัดชะอมุมหิโอกาเสติถาหิ ฯ ๕ ฯ โกณฺฑฺโญ จ ปฺรจิมฺเม ฝายพระโกณฑัญญะพระมหาเถรเจาเสด็จเฝาอยูประจิมทิศทรงสําแดงฤ ทธิเดชา ขับผีปาผีโปง ผีโรงผีศาล ผีกินกบาลอยาอยูนานเรงออกไป ดวยฤทธิไกรพระโกณฑัญประสิทธิใหแกกู อมหุลุๆ สะวาหาย นะถอน โมลุด พุทเคลื่อน ธาคลาย ยะสูญหายไปบัดนี้ คัดชะอะมุมหิโอถาเสติถาหิ ฯ ๖ ฯ พายพฺพเย จตวาหตฺถ ฝายพระภควัมปติพระมหาเถระเจาเสด็จเฝาอยูทิศพายัพไดสดับโองการ ไดประหารขับผีปศาจภูติรายกาจ ผีโขมดขมานยา ผีละวาตีนเดี่ยวไปเที่ยวกินคนเปนอาหาร ไดฟงโองการพระ ภควัมปติ หลบหลีกหนีใหพน ดวยมนตพระภควัมปติประสิทธิ์ใหแกกู อมหุลุๆ สะวาหาย นถอน โมลุด พุทเคลื่อน ธาคลาย ยะสูญหายไปบัดนี้ คัดชะอะมุมหิโอกาเสติถาหิ


๑๙ ฯ ๗ ฯ อุตฺตเร จ กัจจายนะเถรพระผูเปนเจา พระองคเสด็จจะเฝาอยูอุตตรทิศ พระเนรมิตเปนกําแพง ศิลาแลงสูงหาโยชน พระเสด็จมาโปรดใหเปนสุข ใหพนทุกขจากโรคโรคา สัพเพยักขาอะระปศาจ ก็ไมอาจจะอยูชา ด ว ยมนตราประสิ ท ธิ์ ใ หแ ก กู อมหุลุ ๆ สะวาหาย นะถอน โมลุด พุ ท (เคลื่ อ น) ธาคลาย ยะสู ญ หายไปบั ด นี้ คัดชะอะมุมหิโอกาเสติถาหิ ฯ ๘ ฯ ราหุโล เจว อีสาเน ฝายพระราหุลพระมหาเถรเจา พระเสด็จเฝาอยูทิศอีสาน พระองคจะประหาร พวกอสัตยบาน กูจะปราบมึงใหราบลื่นดุจพื้นพสุธา กูจะเรียกดวยพระคาถาวา อาคจฺฉาย อาคจฺฉาหิ มึงมานี้กูจะ วาใหมึงฟง มึงเรงระวังตัวหัวมึงจะขาด มึงมิอาจที่จะไดเกิดเปนมนุษย ดวยพระพุทธบัญญัติแรกปฐม มึงกินแต อาจมเปนอาหาร เหลาพวกมิจฉาจารเปรตอสูรกาย มึงอยามายที่จะไดเกิด แตเอากําเนิดในนรก ทําโกหกพระ ศาสนา ฝูงประชามาลมตาย ใหพรัดพรากลูกแลเมีย มึงเรงกําจัดเอาพิษของมึงออกไปเสียจากคนใค กูจะเฆี่ยนมึง ดวยหวายลงดวยพระวิประสิทธิศักดิ์ กูเอาองครักษมาปกขึง มัดมึงกลิ้งลงกับพระธรณี กูจะเฆี่ยนกูจะตีใหยอยยับ กูจะผา กูจะสับใหเปนชิ้นๆ ดิ้นอยูหลุบๆ กูจะตอยกูจะทุบดวยกระบองเพชร ใหมึงเข็ดใหมึงหลาบ กูจะปราบมึงให เปนจุลวิจุล ดวยอํานาจพระราหุลประสิทธิใหแกกู อมหุลุๆ สะวาหาย นะถอน โมลุด พุทเคลื่อน ธาคลาย ยะสูญ หายไปบัดนี้ คัดชะอมุมหิโอกาเสติถาหิ สํ โมหติสมุหตา สหเสมาสหเนยฺย นะถอด โมถอน พุทคลอน ธาเคลื่อน ยะลุด ปสฺสสิ อาวุโสตาอาปจฺจ โย พุทโธพุทธัสกําจัดออกไป อยาเขามาใกลเสมามณฑล ออกไปใหพนวินาศสันติ คัดชะอะมุมหิโอกาเสติถาหิ หิริ โอสับพะสําปนนา สูกคะทํามะสะมาหิตาสันโต สัปปุริสาโรเกเทวะทํามาติวุดจะเร คัดชะเนเหตุปจโย เอเหเทเสสิ คัดชะอะมุมหิโอกาเสติถาหิ ฯ จบโองการพระอรหันตแปดทิศ ฯ๏ ยากษัย ยาดํา ๔ บาท ขาตาแดง ๒ บาท ขาลิง ๑ บาท ขาหลวง ๑ บาท โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ ลูก เอน ๑ บาท เถาเอน ๑ บาท ยาขาวเย็นทั้ง ๒ โคคลาน ๑ บาท เถาวัลยเปรียง ๑ บาท รากมะกรูด ๑ บาท ราก มะนาว ๑ บาท กระเทียม ๑ บาท ไพล ๑ บาท กระชาย ๑ บาท รากไพลปา ๑ บาท ใบมะกา ๑ บาท กกลังกา ๑ บาท รากคัดมอน ๑ บาท ขี้เหล็กทั้ง ๕ มะคําไกทั้ง ๕ คูนทั้ง ๕ ดีปลี ๑ บาท สะคาน ๑ บาท ชะพลู ๑ บาท เจตมูล ๑ บาท รุลมแล ฯ ยาตมกษัย ฯ ๚ ๛๏ สมอทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ โกฐทั้ง ๕ เกลือทั้ง ๕ ยารุลมดีนักแล ๚ ๛๏ เทียนทั้ง ๕ สมอเทศ ๑ สมอไทย ๑ สมอดีงู ๑ คูน ๓ ฝก ๑ ขี้เหล็กทั้ง ๕ ยาดํา ๑ บาท แหวหมู ๑ บาท บอระเพ็ด ๓ ทอน ๑ ใบมะกากํามือ ๑ เถาวัลยเปรียง ๑ ยานี้รุเลือดลมแล ๚๛ ใบเลียน ๑๐ ตําลึง พริกไทย ๕ ตําลึง ตมกษัยแล ๚๛ ยาไขทันใหเอา บอระเพ็ด ๑ รากเทายายมอม ๑ รากมะเขือขื่น ๑ รากสะเดาดิน ๑ แหวหมู ๑ ขิง ๑ เม็ดผักชี ๑ โกฐสอ ๑ หญาตีนนก ๑ ตมแกไขหายแล ยาตมกษัย ฯ ยารุเลือดลม ๚๛ เปลือกมะเดื่อชุมพร ๕ ตําลึง มะขามปอม ๔ ตําลึง กระดูกควายเผือก ๑ บาท ยาขาวเย็นทั้ง ๒ สิ่ง ละ ๕ ตําลึง สมอทั้ง ๓ สิ่งละ ๔ ตําลึง เขี้ยวหมูปา ๑ ชามเบญจรงค ๑ ฝาง ๑ บาท เห็ดโหรา ๑ บาท ไมรูโรยทั้ง ๒ สิ่งละ ๑ บาท สารปากนก ๑ บาท เงินผูกขอมือบาท ๑ ๚๛ฝนเคาปลาตะเพียน ๑ พวง ๏ ยาโรคบุรษ ๚๛ ยาขับหนองใน เปลือกลั่นทมขิน ๑ เปลือกลง ๒ เปลือก กะลา ๓ ซีก ๑ เกลือ ๗ เม็ดตม


๒๐ ๚๛ กะลา ๑ ดินสอพองเผาไฟ ๑ พิมเสนบดโรยแผล ๚๛ สะคาน ๑ บาท ชะพลู ๑ บาท เจตมูล ๑ บาท สารสม ๑ บาท หญาพันงูทั้ง ๒ สิ่งละ ๑ บาท ฝาง ๒ บาท ซังขาวโพด ๓ ซัง หอมโทน ๗ หัว ๑ หัวกุยชาย ๑ เกลือ ๗ เม็ด ฯ แกโรคบุรุษ ยาริดสีดวงลมปากเปอยฯ ฯ ยาริดสีดวงลมทันใหเอา พริกไทยถวย ๑ ไพลสองถวย ๑ แหวหมู ๓ ถวย ๑ เปลือกทิงถอน ๔ ถวย ๑ ตําผงกินกับน้ําผึ้ง แกริดสีดวงลมเปาลําคอใหปากเปอย ฯฃ ก ข คฺค ฆฺฆ งฺง จฺจ ฉฺฉ ชฺช ฌฺฌ ฺญ ฏฏ ฺฐ ฑ ฒฺฒ ณฺณ ต ถฺถ ทฺท ธฺธ นฺน บฺบ ผฺผ พฺพ ภ มฺม ยฺย รฺร ลฺล วฺว สฺส ห ฬ อฺอ ๚๛ ๏ ยามหาระงับ ฯ ยาชื่ออมมหาระงับเคย สําหรับดับอหิวาห ตัดโรคาหายเหือด เอาสะบาเลือดลูกประคําดีควาย เบี้ยจั๊กจั่น กระดูกงูเหลือมใหญเผาใหหมด เม็ดมะนาวสดบดประสม ปนแทงกลมตากแหงแลว เหมือนยังแกวสารพัดนึก แก สะอึก ปดหนักเบา อันหนึ่งเลาจะพิษราย น้ํากระสายตามแตโรค ทาลงโกรกน้ําเฝอนฝาด อาเจียนรากน้ําลูกยอ ทาคางคอน้ํามะกรูดแกเพื่อพูด น้ําดีปลีกาลสิงคลีมุดน้ําคลาม แกเพื่อพําน้ําดอกไม บิดเบาไซนาญาคา ปดหนักมา น้ําลูกสมอ ดีเกลือพอประมานแทรก แกจุกแดกนํากํามะถัน ๏ ยาสูบแกริดสีดวงจมูกฯ ฯ ยาริดสีดวงจมูก ทานใหเอาใบมะนาวเทศ ๑ ใบมะนาวไทย ๑ ผิวไมรวก ๑ ใบมะเขือขื่น ๑ ใบพลวง ๑ เห็ดหมาก ๑ ใบละหุงลาว ๑ ใบบวบขม ๑ ใบบัวหลวง ๑ ใบสะแก ๑ ใบมะกรูด ๑ ใบลําโพง ๑ ใบคําคน ๑ ยาสูบ ๑ มวนดวยสมุดดํารองดวยกระดาษรมดํา ๏ ยาตะพันเด็ก ๒ ฯ ๚๛ ยาตะพันเด็ก ขนไก ๑ วานน้ํา ๑ กระทือ ๑ หนังควายเผาไฟ ๑ แววนกยูง ๑ หางจาก ๗ หาง ๑ หัวตะไคร ๑ น้ําประสานทอง ๑ ๚๛ (ตอไปนี้เขียนดวยหมึก และเนื้อความไมตอกันกับขางบน) ลูกบวกจับ กระจับสด แหวหมู กระดังงา โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ ลูกเบญกานี แกไขสารพัด ๚๛ ๏ ยาแกไขหอบ น้ําซาวขาว น้ําจันทนนาว แกเชื่อมน้ําดอกไม ลูกจันทน ดอกจันทน กานพลู โกฐ หัวบัว ดอกบุนนาค หวายตะคา เขาควายเผือก หนังกระเบน รากดิน เห็ดขี้วัว พริกไทย ดีปลี หัวหอม กระเทียม ขิง เม็ดมะนาว บดแทงกินน้ํามะนาว ถามิฟงแทรกน้ําประสานทอง ดีงูเปนกระสาย ยาประทานชีวิต ๚๛ ๏ ยาชื่อประทานชีวิตแกคลั่ง แกราก เกษรพิกุล บุนนาค สารภี เกษรบัวหลวง พรมมิ ไพล ขาตา แดง ลูกดอกจันทน กระวาน ลูกราชดัด จันทนทั้ง ๒ บดแทงละลายน้ําดอกไมกินแกปากเหม็นจับเชื่อม นอนแหงน ไปกลางวันและกลางคืน ๚๛ ๏ ยาชื่ อ สุ ข เกษมแก ไ ข ส ารพั ด ท า นให เ อาแก เ ชื่ อ มน้ํ า ดอกไม ลู ก จั น ทน ดอกจั น ทน กระวาน ใบกระวาน กานพลู ชะลูด กฤษณา เนื้อไม ขอนดอก จันทนทั้ง ๒ ดอกพิกุล บุนนาค มะลิ บัวหลวง อบเชย ลูกมะขามปอม


๒๑ (ตอไปนี้เขียนดวยดินสอ เปนเรื่องโองการพระมหาเถรตําแย) ๑ โอม สิทธิสวัสดี เวยยทาวนาดวยอาชญา พระมหาเถรตําแย สิทธิเรืองแทเทอะ จึงจะใหกูแกสิทธิกน ทาพยนสิทธินานา กูจะแกทั้งโค มหิงสา สะสมทั้งหลาย กูจึงจะแกทั้งสุกร แลวานร แลเวทยา กูจึงจะแกทั้งยักษาแล เสือสี กูจึงจะแกทั้งนนทรีมือถือกรีตะบองเล็ก กูจึงจะแกทั้งปูนเพชร แลหินแลง ตะรางทองแดง กูจึงจะแกทั้งกงจักร รูปยักษอันนานา กูจึงจะแกทังเวทยาอันเขาทํา กูจึงจะแกทั้งยาขําแลยาประสม กูจึงจะแกทั้งลูกลมแพรมมะโหด กูจึงจะแกทั้งดอกไมโสดถวนถึงพัน กูจึงจะแกทั้งเลขยันตอันตองแพนงชางแทงเพนียด กูจะกันทั้งเสนียดแลจังไร กูจึงจะแกทั้งตนไมใหญอันลาก ๒ ดวยเดชเดชะพระมหาเถรตําแย เทือจงจะใหกูแกทั้งผีปาแลผีพราย ผีตนไมใหญ ยาไขแข็งขัด พระราชโองการกูประกับดวยคุณพนคุนขมมหาคุณคลั่งแกเจาวังแกโกสา กูจะประกับดวยวาจาถวนทุก ตน ดวยเดชะเดชพระมนต พระบรมมหาบพิตรใหประสิทธิแกกูๆ จึงจะระเบิดโขลนทวารบานประตูตุรุขุแรงกูจึงจะ ระเบิดคีรีแลเถื่อนถ้ํา กูจึงจะระเบิดรูปธนูแลไมรังอาถรรพ โอม สวาง มหาสวาง สิทธิสวาโหน โอม นโมพุทธะ ล เสย ยะทิทังหุลุหุลุ สะวาโหม คัดอะมุมหิโอกาเสติถาหิ ฯ โองการพระมหาเถรตําแย ฯ อิติปโสภควา อรหํสมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชาจรณสมฺปนฺโน สุคฺคโตโลกวิทู อนุตฺตโรปุริสธมฺม สารถิสตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธภควาติ สฺวากฺขาโต ภควตาธมฺโม สนฺทิทฺธิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปนฺนยิโกปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพวิฺูหีติ สุปติปนฺโนภควโตสาวกสํโฆ อุชุปฏิปนฺโนภควโตสาวกสํโฆ ญายปฏิปนฺโนภควโตสาวกสํโฆ สามิ จิปฏิปนฺโนภควโตสาวกสํโฆ ยทิทํจตฺตาริ ปุริสยุคฺคานิ อฏฐปุริสปุคฺคลา เอสภควเตาสาวกสํเฆา อาหุเนยฺเยา ทาหุเนยฺเยา ทกฺขิ เนยฺเยา อฺชลิกรณิเยา อนุตฺตรํ ปุฺญกฺเขตฺตํ เลากสฺสาติ ๚๛ อตฺถิอิมสฺมึกาเย เกสา โลมา นขา ทนฺต ตโจ มํสํ นหารู อฏฐิ อฏฐิมิฺชํ รกฺกํ หทยํ ยกฺกนํ กิโลมมกํ ปหกํ ปพฺพาสํ อนฺตํ อนฺตํคุณํ อุทฺทริยํกริสํ ปตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพโลหิตฺตํ เสโทเมโท อสฺสุรสฺสาเขเฬ สิงฺฆานิกาลสฺสิกามตฺตํ มตฺถเกมตฺถ ลุงฺฆนฺติ ๚๛๏ ยาดํา ๔ บาท ขาตาแดง ๑ บาท ขาลิง ๑ ขาหลวง ๑ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ ลูกเอ็น ๑ เถาเอ็น ๑ ยาขาวเย็นทั้ง ๒ โคคลาน ๑ เถาวัลยเปรียง ๑ รากมะกรูด ๑ รากมะนาว ๑ กระเทียม ๑ ไพล ๑ กระชาย ๑ ราก ไพลปา ๑ ใบมะกา ๑ กกลังกา ๑ รากคัดมอน ๑ ขี้เหล็กทั้ง ๕ มะคําไกทั้ง ๕ ราชพฤกษทั้ง ๕ ดีปลี ๑ สะคาน ๑ ชะพลู ๑ เจตมูล ๑ ๚ ยาตมกษัย ฯ สมอทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ โกฐทั้ง ๕ เกลือทั้ง ๕ ฯ ยารุลมดีนักแล ๚ เทียนทั้ง ๕ สมอเทศ๑ สมอไทย ๑ สมอดีงู ๑ คูน ๓ ฝก ๑ ขี้เหล็กทั้ง ๕ ยาดํา ๑ บาท แหวหมู ๑ บาท บอรเพ็ด ๓ ทอน ๑ ใบมะกากํามือ ๑ เถาวัลยเปรียง ๑ ฯ ยานี้รุเลือดลมแล ๚ ใบเลียน ๑๐ ตําลึง พริกไทย ๕ ตําลึง ฯ ยาตมกษัย ๏ ยาธาตุประกอบเสมหะฯ ฯ๛ ยาธาตุประกอบเสมหะ จันทนแดง ๑ บาท จันทนเทศ ๑ บาท ดีปลี ๑ บาท สะคาน ๑ บาท ราก เจตมูลเพลิง ๑ บาท รากชะพลู ๑ บาท ขิงแหง ๑ บาท ชะเอมเทศ ๑ บาท สมอไทย ๑ บาท สมอเทศ ๑ บาท สมอ ดีงู ๑ บาท ดอกบุนนาค ๑ บาท ดอกสารภี ๑ บาท เกษรบัวหลวง ๑ บาท ลูกจันทน ๑ บาท ดอกจันทน ๑ บาท โกฐสอ ๑ บาท ลูกกะดอน ๑ บาท กานสะเดา ๓๓ กาน แกนขี้เหล็ก ๑ บาท มะตูมออน ๑ บาท สมอทั้ง ๒ สิ่งละ ๑ บาท แหวหมู ๑ บาท จุกหอม ๑ บาท จุกกระเทียม ๑ บาท ฝาง ๑ บาท เถาวัลยเปรียง ๑ บาท เทียนดํา ๒ สลึง เทียนขาว ๒ สลึง เทียนตาตั๊กแตน ๒ สลึง เทียนขาวเปลือก ๒ สลึง เทียนเยาวพาณี ๒ สลึง ฯ๛


๒๒ บรรณานุกรม หนังสือ คํานวล คํามณี. สรรพคุณยาไทย. ปตตานี : โรงพิมพปตตานีการชาง, ๒๕๔๕. ณรงศักดิ์ คานอธรรม. วาน สมุนไพร ไมมงคลไทย. กรุงเทพฯ : สํานักพิมพบานและสวน, ๒๕๕๑ บุตร ปานประดิษฐ. ยาพื้นบาน. สํานักศิลปะและวัฒนธรรม สถาบันวิจัยแลพัฒนามหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา, เนื่องในโอกาสไหวครู พิธีเปด “ศูนยการศึกษาพัฒนาการแพทยแผนไทยภาคใต.” สงขลา, ๒๕๔๙. ประวัติศาสตราจารย นายแพทยดนัย สนิทวงศ ณ อยุธยา : แพทยพระราชทานคนแรก ตําราสรรพคุณยา ฉบับของ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท และตํารายาพระองคเจาสายสนิทวงศ, ทรงพระกรุณาโปรดเกลา ใหพิมพพระราชทานในวันพระราชทานเพลิงศพ ศาสตราจารย นายแพทยดนัย สนิทวงศ ณ อยุธยา ป.จ, ม. ป.ช., ม.ว.ม. ณ เมรุหลวงหนาพลับพลาอิศริยาภรณ วัดเทพศิรินทราวาส วันที่ ๑๔ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๓๔. เว็บไซต http://www.geocities.com/siamherb/ http://www.ounamilit.com/b33_tep.htm http://thrai.sci.ku.ac.th/


ตำรายา2  

herb medicine

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you