Page 1

5

Bewoners van de ‘kapel’ Eigenaren/bewoners: Jan Groot jr.

1875 – 1902

Nicolaas Bakker

1928 – 1995

Maria Theresia Boon (weduwe Jan Groot jr.) Jaap Appel

Leo Melcherts & Sophia Hoekstra

1902 – 1925 1995 – 2005

2005 – heden

Jan �root jr. Toen Pieter Opperdoes Alewijn in 1875 overleed en Grote Oost 26 via de gemeente aan het Rijk werd verkocht, werd de door Opperdoes Alewijn in 1848 gebouwde ‘kapel’ voor het eerst gescheiden van het woonhuis. Het neogotische gebouw in de tuin,

dat ondanks zijn kapelachtige uiterlijk waarschijnlijk slechts als kantoor en later als tuinhuis of opslagruimte diende, werd samen met een stuk tuin en een deel van de

steeg naar de Appelhaven verkocht aan de heer Jan Groot jr.: schipper, turfhandelaar, kaashandelaar, raadslid, wethouder, bankier en dijkgraaf van Drechterland.

Jan Groot jr., geboren in 1832 te Hoorn, groeide op in een groot en welvarend

middenstandsgezin van zeventien kinderen. Zijn vader was oorspronkelijk turfschipper maar begon later ook een kaashandel. Jan besloot in zijn vaders voetsporen te treden en begon zijn loopbaan als schippersknecht in diens bedrijf. Al snel klom hij op tot

schipper, waarna hij een eigen brandstofhandel en kaashandel zou opzetten.1 In 1854

trouwde hij op 22-jarige leeftijd met de 19-jarige Dieuwertje Lindeman, met wie hij op

de Appelhaven (het huidige nummer 13) ging wonen. Dieuwertje moet ten tijde van het

huwelijk al zwanger zijn geweest, aangezien vijf maanden later hun zoon werd geboren.  De ‘kapel’ in de tuin van Grote Oost 26, anno 2016.

92 ︱ Villa Alewijn

Mogelijk is Dieuwertje niet lang daarna overleden. Ruim tien jaar later hertrouwde Jan

met de tien jaar jongere Maria Theresia Boon met wie hij nog vier kinderen zou krijgen.2 Villa Alewijn ︱ 93


Maatschappelijk gezien ging het Jan Groot jr. voor de wind. Zowel zijn turf- als

Het echtpaar Groot kreeg drie dochters en een

Hoorn. In 1862 liet hij een groot woonhuis bouwen aan de Appelhaven (het huidige

genoemd, later actief zou zijn als energiek en

kaashandel, gevestigd aan de Appelhaven, floreerde en hij bezat meerdere panden in

zoon, waarvan dochter Cornelia, die Kee werd

nummer 14) waar hij de rest van zijn leven zou blijven wonen. De ‘kapel’ van Grote

succesvol propagandiste voor het vrouwen-

Oost 26 zou hij in 1876 aankopen en toevoegen aan zijn bezit aan de Appelhaven. In

kiesrecht. Samen met Aletta Jacobs, voor wie ze

3

die tijd moet hij ook opdracht hebben gegeven een aanbouw aan de ‘kapel’ te laten

vaak als spreekbuis fungeerde, reisde ze door

plaatsen, in dezelfde stijl als de rest van het gebouwtje. Op het lege erf naast zijn

Noord-Holland om het aantal verenigingen voor

woonhuis liet hij een vrijwel identieke kopie van zijn woonhuis bouwen (het huidige

vrouwenkiesrecht uit te breiden. De gedreven

nummer 13).

Kee had de politieke aspiraties van geen vreem-

4

de aangezien haar liberale vader eveneens zeer

Portret van Kee, dochter van Jan Groot jr. Verkleed als West-Friese boerin propageerde zij het vrouwenkiesrecht.

politiek betrokken was, zij het enigszins gematigder dan zijn dochter.5 Ook Kee’s moeder Maria

was vooruitstrevend te noemen: zij was de eerste

vrouw die in het openbaar optrad op het toneel als lid van toneelgezelschap ‘WestFrisia’, waarvan haar man beschermheer was.6

Jan Groot jr. was populair bij de lagere klassen van Hoorn door zijn maat-

schappelijke betrokkenheid en belangstelling voor het wel en wee van de armere

bevolking. Het is dan ook niet verwonderlijk dat, toen hij aspireerde om als verte-

genwoordiger van de middenstand en de lagere klassen op te treden, hij in 1867 als raadslid in de Hoornse gemeenteraad werd gekozen. Jarenlang zou hij in de raad

opkomen voor de belangen van dit deel van de bevolking. Overigens zou hij nog een jaar lang collega-raadslid zijn van Pieter Opperdoes Alewijn, wiens ‘kapel’ hij later zou kopen.7

De Appelhaven rond 1895. Links het woonhuis van Jan Groot jr. (huidige nummer 14). Daarnaast enkele panden waar Groot zijn brandstoffenhandel had.

In de jaren zeventig van de negentiende eeuw ontstonden er in Hoorn in toe-

nemende mate commerciële initiatieven. Ook Jan probeerde een graantje mee te pikJan Groot jr., geschilderd door Johan Christiaan Kerkmeijer.

ken van de stijgende welvaart en richtte samen met enkele vooraanstaande Hoornse burgers de Westfriese Bank op. De bank bleek echter geen succes en moest al na en-

kele jaren worden opgeheven.8 In 1890 werd Jan gekozen tot wethouder, een functie

die hij uiterst serieus nam: vrijwel iedere dag was hij aanwezig op het stadhuis. Naast zijn wethouderschap was hij ambtenaar van de burgerlijke stand, zat hij in het armenbestuur, was hij president van de gascommissie en werd

hij benoemd tot dijkgraaf van het Waterschap Drechterland. Verder was hij lid van de vrijmetselaars. Vanaf 1866 komt zijn naam voor in de

boeken van de vrijmetselaarsvereniging ‘Loge West Friesland’ waar-

van hij vanaf 1885 veertien jaar lang ‘voorzittend meester’ zou zijn.9

Zoals gezegd was Jan Groot jr. populair onder de Hoornse

bevolking. Men kwam hem regelmatig tegen op de Hoornse marktdagen waar hij altijd door veel mensen werd aangesproken en om

De Appelhaven na 1900. Jan Groot jr. liet links naast zijn woonhuis (achter de handkar) een nieuw pand bouwen met daarnaast een steeg die naar de ‘kapel’ liep. Ook de panden aan de andere zijde van de steeg (nummer 11 en 12) waren zijn eigendom.

94 ︱ Villa Alewijn

raad werd gevraagd.10 Zijn overlijden aan maagkanker op 17 juni

1902 werd door veel inwoners van de stad dan ook als een groot ver-

lies ervaren. Volgens het overlijdensbericht was hij tijdens zijn leven

overigens ook tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau geslagen.11 Jan

Groots weduwe Maria Theresia Boon verhuisde na het overlijden van

haar man naar Koepoortsweg 88 en overleed in 1925 in Den Haag.12 Al die

tijd zou de ‘kapel’ nog in haar bezit blijven.

Villa Alewijn ︱ 95


Nicolaas Bakker

Over de doodsoorzaak van dochter Maria is men altijd wat vaag gebleven, vertelt Ivonne Oostrom, achterkleindochter van Nicolaas Bakker. Er werd in de familie

gesproken over een abortus of een val van de trap. Maria had op het moment van

Op 5 april 1928, drie jaar na het overlijden van de weduwe van Jan Groot jr., verkochten

haar overlijden al twee dochters van wie de jongste, Reini Charlotte, de moeder van

haar kinderen het huis aan de Appelhaven (het huidige nummer 13), de bijbehorende

Ivonne is. ‘Ik heb mijn overgrootvader Nicolaas slechts één keer over zijn dochter

tuin en het ‘tuinhuis’ (de ‘kapel’) voor vierduizend gulden aan de 34-jarige meester-

horen praten’, vertelt Ivonne. ‘Hij zei toen tegen mijn moeder dat hij nooit heeft ge-

metselaar Nicolaas Bakker.

13

De ‘kapel’ in 1982, toen nog bewoond door Nicolaas Bakker.

Nicolaas Franciscus Bakker, geboren in 1893 in Enkhuizen als zoon van een

wagenknecht, kwam uit een gezin van zeven kinderen. Als elfjarige was de jonge

weten waaraan zij was overleden, omdat niemand hem dat ooit had willen vertellen.’ Het laatst overgebleven kind, dochter Hendrika, ontfermde zich over de twee doch-

ters van haar overleden zuster

Nicolaas, na het doorlopen van de lagere school, al genoodzaakt om te gaan werken

en zou uiteindelijk zelfs met

en werd hij aangenomen in de bouw. Gedurende zijn puberteit bleef hij in de bouw

haar zwager trouwen, met

werken en leerde hij zodoende zijn latere vak in de praktijk. Hierna begon hij voor

wie ze nog een dochter zou

zichzelf als meester-metselaar (tegenwoordig aannemer genoemd) en bouwde hij op

krijgen.

zijn twintigste zijn eerste huis.

In 1917 trouwde de 23-jarige Nicolaas met de even oude in Amsterdam gebo-

logeerden de drie kleinkinde-

ren Charlotta Gesina Gerritdina Postel (roepnaam Lien), dochter van een sigaren-

ren zes weken lang bij opa en

maker. Het echtpaar woonde de eerste

oma Bakker in de ‘kapel’ waar

14

jaren van hun huwelijk in Enkhuizen, maar

ze vaak in de tuin speelden.

verhuisde later naar Hoorn. Hier woonden

Aangezien enkele ornamen-

zij op verschillende adressen. Nicolaas en

ten op het dak in zeer slechte

Lien kregen samen drie kinderen: Maria,

staat waren en Nicolaas bang

Hendrika en Nicolaas.

was dat ze naar beneden

Zoals gezegd kocht Nicolaas in

zouden vallen wanneer zijn

1928 de ‘kapel’ samen met het huis aan

kleindochters in de tuin

de Appelhaven. De ‘kapel’ verbouwde

speelden, verwijderde hij ze.

hij grondig en richtte hij in als werk- en

Eerder, in 1945, had Nicolaas

opslagplaats. Zelf ging hij met zijn gezin op

subsidie aangevraagd om

Appelhaven 13 wonen. Negen jaar later, in

deze ornamenten, waaronder

1937, besloot hij zijn woonhuis te verkopen

de hoekpinakels op het dak

en betrok hij met zijn vrouw en de drie kin-

die tijdens een storm al naar

deren (die op dat moment de leeftijd van 16

beneden waren gekomen, te

tot 19 jaar hadden) de ‘kapel’. Hoewel deze

laten vervangen. Er werd hem

bewoonbaar was gemaakt, was het exteri-

eur van het neogotische gebouwtje inmiddels flink vervallen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog had

Iedere zomervakantie

echter geen subsidie verleend aangezien de gemeente in die

De ingang naar de ‘kapel’ met adres Appelhaven 13A.

tijd van mening was dat het

gebouwtje ‘wel gotisch, maar

het gezin financieel gezien niet te klagen, aangezien Nicolaas als zelfstandige werkte en

niet antiek’ was en dus geen monumentale waarde had. Pas in 1954 zou er groot

ruil zoals melk, meel en fruit. Honger hoefde het gezin in ieder geval niet te lijden. Toch

door gladde dakpannen en werden de goten vernieuwd.15

allerlei bouwklusjes bij boeren aangeboden kreeg. Vaak kreeg hij daarvoor voedsel in

onderhoud plaatsvinden en werd de oorspronkelijke leien dakbedekking vervangen

zou de periode van de oorlog diepe sporen nalaten bij de familie Bakker. In het jaar

den, respectievelijk 23 en 26 jaar oud. Zoon Nicolaas overleed in het Duitse werkkamp

en later een zeiljacht; met dat jacht oefende hij regelmatig zijn hobby uit op de

1944 zouden namelijk zowel zoon Nicolaas als oudste dochter Maria komen te overlijNeuengamme, waar hij gedwongen te werk was gesteld. De officiële doodsoorzaak

luidt hartfalen, maar in werkelijkheid overleed Nicolaas hoogstwaarschijnlijk aan de ontberingen die hij had moeten doorstaan met totale uitputting als gevolg. 96 ︱ Villa Alewijn

Nicolaas Bakker bezat tijdens zijn werkzame jaren als meester-metselaar een

twintigtal huizen en pakhuizen in Hoorn. Ook had hij een boot, eerst een roeiboot

Zuiderzee. Op den duur merkte hij dat zijn vele huizen en pakhuizen door het noodzakelijke onderhoud te veel zorgen met zich meebrachten en besloot hij ze te verkopen. Hierdoor kon hij op zijn zestigste al gaan rentenieren.

Villa Alewijn ︱ 97


Toen Nicolaas’ kleindoch-

werd er nooit iets veranderd of vernieuwd,

zwanger was van Ivonne

hingen oude gordijnen, het behang was antiek en

ter Reini Charlotte in 1963

herinnert ze zich. Het was er vervallen, donker, er

en wilde trouwen met haar

er was een verlaagd plafond aangebracht waar-

man (eveneens Nicolaas

door de glas-in-loodramen op de begane grond

geheten), had zij geen eigen

niet meer te zien waren. Nicolaas Bakker werd

huis. Grootvader Nicolaas

tijdens de laatste jaren van zijn leven door buurt-

stelde hierop voor om de

genoten ook wel ‘de kluizenaar’ genoemd. Men

bovenverdieping van de

realiseerde zich waarschijnlijk niet dat hij erg

‘kapel’ te verbouwen tot

oud en slecht ter been was waardoor hij weinig

appartement zodat het jonge

buiten kwam. De ligging van de ‘kapel’, niet te

gezin een eigen ruimte had.

zien vanaf de straatkant en verscholen achter de

Hij bouwde er een keukentje

bomen, zal waarschijnlijk hebben bijgedragen

en bracht een eigen opgang

aan het mysterieuze karakter van het gebouwtje

aan naar boven in de schuur.

en zijn bewoner. Er schijnt overigens ook een

Achterkleindochter Ivonne

verhaal onder buurtgenoten de ronde te hebben

werd in december van dat

gedaan dat Nicolaas in de oorlog een geheime

jaar geboren in de ‘kapel’,

schuilplaats voor zijn zoon zou hebben gegraven.

onder het glas-in-loodraam.

Ivonne ontkracht dit verhaal en weet zeker dat dit

Hoewel het jonge gezin

het erg naar de zin had op

de bovenverdieping van de

‘kapel’ en er een zeer goede

relatie was met Reini’s groot-

niet klopt. Ze heeft haar overgrootvader zich zelfs weleens vol verbazing tegen haar moeder horen

De dakkapel in slechte staat. Het oorspronkelijke leien dak werd in 1954 bedekt met dakpannen.

afvragen waarom mensen toch dingen zeiden die niet waar zijn.

ouders, ontstond in 1965 toch de behoefte aan meer ruimte. Een half jaar na de ver-

verdeeldheid onder de erfgenamen. Een deel

huizing overleed Lien, de overgrootmoeder van Ivonne en vrouw van Nicolaas, op

wilde de ‘kapel’ graag behouden, anderen wilden

72-jarige leeftijd aan een zwak hart. Ivonnes ouders en haar overgrootvader bleven

verkopen. Het gebrek aan financiële middelen om

elkaar vaak zien: zo ging Ivonnes vader elke zes weken bij hem langs om hem even

het gebouwtje te laten opknappen deed besluiten

gezelschap te houden, klusjes te doen en het gras te maaien.

het toch te verkopen. De ‘kapel’ werd daarom in

Ivonne heeft goede jeugdherinneringen aan de ‘kapel’ van haar overgrootva-

1995 verkocht aan aannemer Jaap Appel.

der. Als kind wilde ze regelmatig even naar boven, naar de plek waar ze als baby

korte tijd had gewoond. Het antwoord van overgrootvader Nicolaas was steevast:

een mooi plekje gegeven in hun eigen huis, zoals

inmiddels stoffig en koud en het rook er muf, maar het was spannend om er zo af en

theekastjes, serviesgoed, foto’s en dergelijke. In

toe een kijkje te nemen. De ‘kapel’ was destijds anders ingedeeld dan tegenwoordig:

2012 ontdekte Ivonne per toeval op internet dat

bij binnenkomst kwam men gelijk in de woonkamer, vervolgens in de keuken met

de ‘kapel’ vandaag de dag dienstdoet als bed

daarachter de slaapkamer. De trap zat in de keuken en was afgesloten met een deur

and breakfast. Hierop nam ze direct contact op

die altijd op slot zat. Dit kwam omdat Nicolaas destijds een aparte opgang in de

met eigenaresse Sophia Hoekstra omdat het haar

schuur voor het jonge gezin had gemaakt. In de tuin van de ‘kapel’ stond een stenen

bijzonder leek om tijdens haar verjaardag in haar

muur, om het erf af te scheiden van het erf van Grote Oost 26, waar al lange tijd het

geboortehuis te kunnen slapen. Ivonne vertelt dat

Kadaster was gevestigd.

het goed voelde om te zien hoe mooi de ‘kapel’

Nicolaas Bakker bleef tot zijn dood in 1995 in de ‘kapel’ wonen en bereikte de

hoge leeftijd van 101 jaar. Hij overleed in het gebouw waar hij 58 jaar lang had ge-

woond en waarvan hij 67 jaar lang eigenaar was geweest. De ‘kapel’ was op dat moment in slechte staat. In de ruim dertig jaar dat achterkleindochter Ivonne er kwam, 98 ︱ Villa Alewijn

Ivonne, haar broer en zus en haar ouders

hebben allemaal iets uit de ‘kapel’ bewaard en

‘Boven is niks, maar je wil er zeker kijken omdat je er bent geboren?’ Het was er

Na de dood van Nicolaas Bakker was er

nu is en hoe bijzonder het was om er weer eens

Nicolaas Bakker voor zijn huis, begin jaren tachtig van de vorige eeuw.

te zijn. Het geluid van de luide bel bij de voordeur, het toilet dat nog steeds hetzelfde is met de grote houten bril, de bovenverdieping waar ze is geboren, het glas-in-loodraam, de tussendeuren: alles was er nog.16

Villa Alewijn ︱ 99


De verbouwing en huidig gebruik Acht jaar lang zou aannemer

Jaap Appel eigenhandig de ‘kapel’ opknappen en verbouwen. In 1998 ontving hij hiervoor de

Monumentenprijs van de Vereniging Oud Hoorn. In november 2003 was

het project uiteindelijk klaar en twee

jaar later verkocht hij het neogotische gebouwtje aan de huidige eigenaar de heer Leo Melcherts. Tijdens de restauratie en verbouw van zijn

recent gekochte, nieuwe woonhuis

Grote Oost 26 woonde Melcherts zelf

Nadat Leo Melcherts en zijn

en het vervangen van enig lood- en

‘kapel’ in 2008 hadden verlaten

partner Sophia Hoekstra de

in de ‘kapel’; op enig schilderwerk zinkwerk na hoefde hij niets meer

aan restauratiewerkzaamheden aan de ‘kapel’ te verrichten.

en Villa Alewijn konden bewo-

De verbouwing en renovatie van de ‘kapel’ door Jaap Appel. Hij verving de dakpannen door leien en plaatste een puntdak op de uitbouw.

nen, richtten zij de ‘kapel’ in ten

behoeve van een bed and breakfast. Veel bezoekers uit binnen-

en buitenland en omgeving hebben sindsdien overnacht in dit

unieke gebouwtje in de binnen-

stad van Hoorn. Het uitbouwtje aan de ‘kapel’ wordt verhuurd als werk- en praktijkruimte

voor zelfstandige ondernemers.

De kapel anno 2016, ingericht als luxe bed and breakfast.

100 ︱ Villa Alewijn

Villa Alewijn ︱ 101


102 ︱ Villa Alewijn

Villa Alewijn ︱ 103

Villa Alewijn  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you