Page 1

VEGAN Magazine is een uitgave van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme • zomer 2019 • nummer 121

V EGAN

MAGAZINE


De lekkerste natuurlijke ingrediÍnten ‌en zonder geraffineerde suikers

eatnatural.com

Vegan Magazine ad (May 2019).indd 1

28/05/2019 15:18


Inhoudsopgave

Colofon Hoofdredacteur: Marit van Dijk, Zoëll Yan

Redactie: Frida van Til , Tim Crutzen, Mathilde Kennis

Wat is jouw favoriete ijsje? Redactie geeft antwoord

pag. 4

Ik heb altijd dieren geschilderd Coverinterview Maria Tiqwah

pag. 6

Vijf onmisbare vegan vakantie-apps Vegan basics

pag. 8

Shop like you give a damn

pag. 10

De slagroom op de cake Vegan veteraan

pag. 13

Zomerfruit crumble, Vegan nacho bowl metcrispy kikkererwten en guacamole, Lemon raspberry muffins, Sticky sinaasappeltofu met rijstsalade Recepten

pag. 16

De vrijheid om anderen niet voor je te laten denken Column Willem Vermaat

pag. 21

Kringlooplandbouw: een hersenschim als onterechte rechtvaardiging voor diergebruik Vegan als beweging

pag. 22

Nijmegen gaat vol voor vegan-friendly Interview

pag. 26

Groen Liberalisme Boekbespreking

pag. 28

Lotte weet raad Vragen aan een diëtist

pag. 31

Voorstelrondje nieuw NVV-bestuur Verenigingsnieuws

pag. 32

Ledenpasvoordeel

pag. 34

Omslag: Maria Tiqwah Auteurs: Lotte Bakker, Marit van Dijk, Armande Govers, Kim van Langelaar, Nicole Mulders, Titus Rivas, Willem Vermaat, Stefani Sarah Recepten: Lisa Jansen, Sarah Herforth, Kimberley Jansen, Meta van Gijn Illustratie en fotografie: Bram Bergs, Stouthandel Illustraties Conceptontwerp: GroenerGras.com DTP en drukwerk: Caparis Grafisch Centrum, Heerenveen Advertentie-acquisitie: Sano, 06-54385908 info@sano-promotions.nl Eindredactie: Marja Steur VEGAN Magazine is het magazine van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme en verschijnt 4x per jaar. Suggesties en bijdragen zijn welkom (redactie@veganisme.org). De hoofdredactie streeft ernaar om diverse perspectieven te bieden in elke editie. Standpunten van schrijvers of geïnterviewde personen hoeven niet overeen te komen met de standpunten van de NVV en de hoofdredactie. VEGAN Magazine wordt gedrukt op milieu­vriendelijk papier met plant­ aardige inkt. Het lidmaatschap kan per maand of per jaar worden voldaan. We incasseren je bijdrage rond de 25e van de maand. Opzeggen kan op elk moment, na de eerste 12 maanden van je lidmaatschap. Nederlandse Vereniging voor Veganisme Postbus 31447, 6503 CK Nijmegen tel. 06 - 524 339 31 mail: info@veganisme.org internet: www.veganisme.org IBAN NL40TRIO0198396716 BIC TRIONL2U KvK Arnhem 40123603 ISSN 2214-9422

Oplage: 3500

3


redactie geeft antwoord:

"Wat is jouw favoriete vegan ijs?" tografe)

(schrijver en fo

@stefani_official

bel kokos ijs, ofessor Grunschna Pr el: ijf tw er nd Zo in mijn eint. Geproduceerd ria va e ad ol oc ch de je meemaakt. r. Je weet niet wat gen stadje: Alkmaa hten erbij. verse noten of vruc Nog lekkerder met dus het staat n simpel product IJs is in wezen ee ediënten bij veel onnodige ingr me tegen als er zo taardig ijs. natuurlijk en plan zitten. PG is 100% ! kt aar bij de supermar Gewoon verkrijgb

Lotte (diëtist en gezondheidswetenschapper)

Doe mij maar de ultieme klassieker: het Raketje van Ola.

Zoëll Yan (hoofdredacteur)

Mij kun je op warme dagen altijd verrassen met een vegan Magnum!

Mathilde Ken

Bram Bergs (vormgever)

Ik ben persoonlijk enorm fan van Fresco ijs; een kleine ijssalon te Middelburg. Ze maken alles zelf, er zijn meer dan genoeg vegan opties en het beperkt zich niet tot simpel sorbetijs. Met stip op 1: Zeeuwse Bolus ijs, mèt stukjes bolus!

nis (redacte

ur)

Ik denk met ve el heimwee teru g aan een vijgensorbet da t ik afgelopen zo mer at in Firenze. Daarv oor alleen al zo u ik zo terug naar Italië gaan. Mijn Ned erlandse zomer krijgt da n weer een up grade door Professor Gruns chnabel: de Sn ow White is mijn favori et, met Jasmin e Orange Yuzu als opvolg er!

Tim Crutzen (redacteur)

Mijn favoriete ijsje is de Bon Ice met amandelen! Rijstmelk, jwz. cteur)

hoofdreda

Dijk ( Marit van

et gewoon

ordt h er dan dat w et b s, a a k a met pind or. te nicecream j met een perenijsje ho li Zelfgemaak b k ak je me oo niet. Al ma

Maria Tiqwah (illustrator omslag)

Mijn lievelingsijsje is helaas niet meer verkrijgbaar. Dat was in een zaakje in Istanbul, Vera Fresco. Daar nam ik het liefst twee bolletjes: pure chocolade- en frambozenijs.

4


Wij bieden u 18 hoogwaardige ayurvedische cosmetica producten geschikt voor veganisten. BDIH gecertificeerd*. Voor meer informatie over deze veganistische cosmetica en andere ayurvedische producten bezoekt u onze website of neem contact op met onze klantenservice.

Maharishi Ayurveda Europe B.V.  Bel ons gratis: 0800 2229111  map@ayurveda.nl

www.ayurveda.nl *volgens de strenge richtlijnen van de natuurcosmetica

Vegadates is al jaren dé plek waar veggies en vegans elkaar ontmoeten voor liefde, vriendschap of avontuur. Maak nu gratis een account aan en wie weet ontmoet je in de komende weken wel de liefde van je leven!

Deel de liefde

voor dieren voor natuur vegan junkfood

Lees ook de succesverhalen op onze

anders ….

website!

www.vegadates.nl

5


coverinterview: Maria Tiqwah tekst Marit van Dijk

'Ik heb altijd dieren geschilderd' Waarschijnlijk is de omslag die deze editie van VEGAN Magazine siert je al opgevallen. Het is een posteromslag die je er af kunt halen om thuis ergens op te hangen, in kunt lijsten of weg kunt geven, bijvoorbeeld aan een deelnemer van de Vegan Challenge. Vanaf nu zal VEGAN Magazine een posteromslag hebben, van de hand van een vegan kunstenaar. De allereerste is gemaakt door Maria Tiqwah. Maria is 36 en woont in Istanbul met haar man en vier katten (Dina, Mini, Louloup en Oezepoes). VEGAN Magazine interviewde Maria over haar leven in Istanbul, veganisme en haar werk als illustrator.

om gezondheidsredenen al jaren niet, dus die overgang was niet zo groot. Ik zocht verder online naar informatie en zo ben ik stapsgewijs veganist geworden.’

Hoe is het om in Istanbul veganist te zijn?

‘De eerste twee jaar dat ik in Istanbul woonde, werkte ik voor een reclamebureau, zoals ik daarvoor ook in Nederland had gedaan. Niet lang na mijn overstap naar veganisme, ben ik mijn eigen reclamebureau begonnen. Ik doe logodesign, illustraties, dierenportretten en eigen projecten. Nu kan ik met mijn werk iets goeds doen, namelijk de dieren helpen door mijn eigen klanten te kiezen.

‘Ik woon sinds 2009 in Istanbul, samen met mijn Irakese man. Die heb ik vier jaar daarvoor in Amsterdam ontmoet. Samen hebben we een plek gezocht tussen Nederland en Irak waar je zowel als Nederlander als Irakees mag wonen. Veganisme is hier veel minder bekend dan in Nederland, je moet echt uitleggen wat het inhoudt. De Turkse keuken bevalt heel goed. Linzensoep en koude dolma’s zijn vaak vegan, dus er staat altijd wel iets voor vegans op de menukaart. Er zijn ook vegetarische en veganistische restaurants, dus daar kan ik altijd terecht. Mahatma Café, het oudste vegan restaurant van de stad waar ze traditioneel Turks eten serveren, kan ik aanraden. Vroeger was dit het enige vegan restaurant, maar het worden er steeds meer, je kunt echt zien dat de vegan beweging groeit. Laatst was hier een vegan festival en er komen steeds meer winkels en restaurantjes.’ Wanneer en waarom ben je veganist geworden?

‘In 2012, dat was toen ik een filmpje over de bio-industrie zag. Na het zien van dat filmpje wilde ik nooit meer vlees eten. In eerste instantie leek veganisme me een stap te ver, maar dat viel uiteindelijk mee. Zuivel at ik

6

Hoe is veganisme onderdeel van jouw werk als illustrator?

Ik ben ook lid van de Facebookgroep Art of Compassion, waar internationale vegan kunstenaars in zitten. Meedoen is simpel. Per project mail je een foto van je werk waar zij posters van drukken en verkopen. Met ‘artivism’ proberen ze geld in te zamelen voor goede doelen en de vegan boodschap te verspreiden. Mijn grootste trots is mijn tekening met de vegan vlag. Die heb ik rechtenvrij gemaakt en iedereen kan en mag deze gebruiken. Het is heel gaaf om te zien dat deze internationaal gebruikt wordt!’ Hoe ben je begonnen met schilderen en kun je wat over je materialen vertellen?

‘In Nederland werkte ik altijd met olieverf, en altijd, áltijd schilderde ik dieren, als kind eigenlijk al. Drie jaar geleden was ik bij mijn ouders de zolder aan het opruimen en kwam ik mijn werk van vroeger tegen. Alle-

maal dieren. Het eerste woord dat ik kende was poes, het tweede vis. Dat hoort gewoon bij mij, de dieren. Sinds ik veganist ben, vind ik het leuk om dieren als individu te tekenen, om juist dieren zoals koeien, varkens en kippen in een andere context te laten zien. Nadat ik in Istanbul ging wonen, heb ik een paar jaar niet meer geschilderd. Toen ik met tekenlessen begon, realiseerde ik me dat ik mijn olieverfschilderijen niet door de stad mee kon nemen vanwege de lange droogtijd. Daarom ben ik overgestapt naar pastelkrijt en aquarel. Dat droogt snel en kun je makkelijk meenemen. Ik begin met pastel voor de kleuren en maak de details af met aquarel, dat vind ik een hele fijne manier van werken.’ Wat denk je dat de vegan beweging nog beter kan doen?

‘Samenwerken is heel belangrijk. Zo veel mogelijk als grote organisatie naar buiten treden en niet als een versnipperde groep. Door veel samen te werken en de verschillen te erkennen, maar toch samen op te trekken, staan we veel steviger.’ Kunnen geïnteresseerden nog aan de originele posteromslag komen?

‘De originele tekening is te koop, deze en mijn andere tekeningen kun je vinden op www.mariatiqwah.nl. De verjaardagskalender waar ik nu mee bezig ben, komt hier ook op te staan. Via Facebook kun je me laten weten welk dier je graag op de kalender wilt, net als voor de vegan kerstkaarten die er weer aankomen deze winter.


Maak een selfie en win een gesigneerde print

Lezersonderzoek We willen graag weten wat jij van VEGAN Magazine vindt. Zou je ons willen helpen met ons lezersonderzoek? Het kost ongeveer vijf minuten van je tijd. De enquĂŞte staat alleen online en kun je hier vinden: https://www.veganisme.org/lezersonderzoek/ Onder de deelnemers verloten we een veganistisch kookboek. Alvast bedankt!

De hoofdredactie van VEGAN Magazine

7


vegan basics tekst Mathilde Kennis illustratie Stouthandel

Vijf onmisbare vegan vakantie-apps Daar sta je dan, met knagende honger in het midden van een Italiaans dorpje waar geen mens Engels spreekt en de obers alleen maar formaggio en salame lijken te serveren. Naast omkomen aan ondervoeding of je principes opzijschuiven, is er nog een derde optie: goed voorbereid op reis gaan met de juiste apps op je telefoon. Vegan Passport

Vegan Passport is een onmisbare applicatie wanneer je naar een land reist waarvan je de taal niet beheerst. Je selecteert simpelweg een van de 78 talen en krijgt toegang tot allerlei vertalingen over wat je wel en niet eet, plus suggesties voor wat er makkelijk geserveerd kan worden als er werkelijk niets plantaardig op de kaart staat. Er zijn zelfs plaatjes toegevoegd om het helemaal waterdicht te maken. Wie liever geen beroep doet op een app tegen betaling (Vegan Passport kost €2.25), kan Google Translate gebruiken om zinnen in te voeren, maar weet dat de grammatica wat te wensen overlaat. Happy Cow

Zeker weten dat die koe happy is. Ze is waarschijnlijk de meest bekende app voor vegan reizigers en wordt geraadpleegd door miljoenen diervriendelijke reisliefhebbers. De werking is simpel: je selecteert een stad of gebruikt je huidige locatie, specificeert wat voor eetgelegenheid je precies zoekt (bijvoorbeeld helemaal veganistisch of enkel vegan-friendly) en je krijgt een mooi overzichtje als lijstje of op een kaartje. De app presenteert allerlei handigheden zoals openingstijden en recensies zodat je niet voor een gesloten of toch-niet-zo-veganfriendly deur staat. De basisversie van de app is gratis. Pocket

Wie zich voor het reizen graag voorbereidt door het lezen van blogs en op zoek is naar een overzichtelijke manier om die op te slaan, creëert orde in de chaos met Pocket. De gratis app helpt je bij het opslaan en sorteren van internetpagina’s, zodat je alle veganisme-gerelateerde

8

informatie over je reisbestemming vindt. Maak bijvoorbeeld een mapje ‘Japan’ en sla er alle blogs over leuke eetkraampjes en sites van restaurants op, zodat je aan de andere kant van de wereld nog weet waar je naartoe wilde. Vegman

Vegman is vergelijkbaar met Happy Cow, maar steunt nog net iets meer op de community. Zo is er een Vegman-Facebookgroep waar je bij andere veganisten terecht kan als je toch in moeilijkheden komt tijdens je vakantie of als je alvast op zoek bent naar leuke adressen. De app zelf wordt voornamelijk onderhouden door de gebruikers en biedt dus steeds de meest up-to-date informatie over

die hippe tofukeet in Malaga of dat nieuwe koffiezaakje met havermelk in Chicago. Couchsurfing Travel App

De sleutel tot het vinden van een vegan foodgasm: in contact komen met locals. Typ simpelweg ‘vegan’ in de zoekbalk en je krijgt een handig overzicht van veganistische hosts in de omgeving van je reisbestemming. Ook als je liever niet aan couchsurfing doet, kan deze app van pas komen om in contact te komen met kenners ter plaatse. Stuur bijvoorbeeld een berichtje naar een plaatselijke veganist om samen iets te gaan eten in diens favoriete vegan restaurant: succes en leuke herinneringen gegarandeerd!


Praatplaatje [zelf invullen]

9


Tekst Kim van Langelaar Illustraties Stouthandel

Shop like you give a damn Met vooral een achtergrond in de milieuwereld en als nonshopaholic belandde ik onverwacht in de wereld van vegan fashion. Maar wat als je niet alleen veganistisch wilt shoppen, maar ook een minimale impact wilt hebben op het milieu en fel tegen uitbuiting van je medemens bent? Only for those who give a damn: als je je om ‘alles’ bekommert, wat blijft er dan nog over?

Ik droom van een wereld waarin veganisme niet de uitzondering, maar de regel is. Precies dat vormde onze voornaamste drijfveer om een online vegan warenhuis op te richten. Daar vraag ik iedereen om te kopen met compassie. Zo min mogelijk, maar altijd vegan en duurzaam. Maar in een tijd dat kreten als ‘eco’ en ‘fair’ te pas en te onpas worden rondgestrooid, is het soms moeilijk te bepalen waar je nou écht goed aan doet. Als jij weet wat je belangrijk vindt, dan help ik je via de artikelenreeks Shop like you give a damn om beter te kiezen. Samen met jou duik ik elke editie in een ander onderwerp binnen de fair fashion en pluis ik de belangrijkste zaken voor je uit. Je spreekwoordelijke oogkleppen af en leesbril op

Enfin, ik zit nu dus vol in de - ethical - fashion. Al beschouw ik mezelf bepaald niet als fashionista. Begrijp me niet verkeerd: ik kan er echt van genieten om er leuk uit te zien, maar het moet niet al te veel moeite of geld kosten. Minimalisme vind ik dan ook al mijn leven lang een prachtig concept en de meeste trends gaan onopgemerkt aan mij voorbij. Genieten van weinig, maar góed. Ik startte mijn werkende leven in de milieuwereld en toch beschouwde ik bovenal veganisme als morele nullijn. Zolang er geen dier te pas kwam aan mijn zwarte hoge haklaarzen of lievelingsslobbertrui, vond ik het een lange tijd best. Maar de nieuwsberichten over ellendige werkomstandigheden, sweatshops en kinderarbeid stapelden

10

zich op. Ik ontdekte hoeveel duizenden liters water er nodig zijn om één spijkerbroek te maken. En pas veel later begreep ik waarom een biologisch keurmerk niet alleen wenselijk is voor je appel. Ik schrok me een ongeluk. Hoe meer ik bijleerde over de effecten van de kledingindustrie op het klimaat en alle mensen die eronder gebukt gaan, hoe meer het ging wringen. Zoals ik jaren eerder met moeite (en buikpijn) mijn oogkleppen tegen dierenleed afzette en veganist werd, zo stond ik opeens op het punt hetzelfde te doen voor de aarde en medemens. Daarom leg ik jou nu graag een paar zaken voor die voor mij, maar ook voor jou, bepalend voor je aankoopgedrag kunnen worden. Het effect van de kledingindustrie op dier, mens en milieu

Je wilt als veganist geen producten financieren waar dieren voor zijn uitgebuit. Misschien ga je zelfs voor shirts waarbij de prints met gelatinevrije zeefdrukemulsie zijn gedrukt en kies je bewust voor stoffen die zijn gekleurd met vegan inkt. Maar ook slechte arbeidsomstandigheden kunnen voor jou de doorslag geven om iets niet te willen kopen. Onleefbaar lage lonen, onveilige werkomstandigheden, gedwongen overwerk zonder legale arbeidscontracten, stevige discriminatie en verboden op vakbonden zie je veel in de kledingindustrie. En op bepaalde plekken worden ook nog steeds kinderen aan het werk gezet.

Kim van Langelaar, co-founder Shop Like You Give A Damn

Het maken van kleding brengt daarnaast een grotere impact op het milieu met zich mee dan je misschien verwacht. Om kleding te maken is er veel land, water, energie en allerlei chemicaliën nodig. Alle verbouw-, bewerk- en verwerkprocessen die nodig zijn om van vezel tot kledingstuk te komen, hebben samen een flinke impact op het milieu. Zelfs als een bepaalde stof klimaatvriendelijk is geproduceerd, kan het via loskomende microvezels tijdens het wassen toch ook bijdragen aan de plasticsoep. Een ander materiaal heeft misschien veel bestrijdingsmiddelen in de teelt nodig, maar is weer beter recyclebaar. Gekweld stemmetje: ‘Maar wat mag ik dan nog wél?’

Als je je om ‘alles’ bekommert en zeker wilt zijn dat je met je aankoop indirect geen leed berokkent, wat blijft er dan nog over? Heel eerlijk: het beste kunnen we niets meer aanschaffen, al onze bestaande kleding afdragen tot het uit elkaar valt en dan overstappen op zelfgemaakte kleding van gevlochten, pesticidevrije grassprietjes. Maar gelukkig zijn er ook voor mensen die zich graag wat luchthartig kleden voldoende opties om vrolijk van te worden. Zo is het alweer een tijd hartstikke hip om tweedehands kleding te dragen. Niet alleen uit vintagewinkels en tweedehands kledingoutlets, maar ook via gezellige swap-party's en webshops waar mensen hun eigen ‘pre-loved’ items te koop zetten.


Ben je daar geen fan van of heb je simpelweg behoefte aan iets nieuws?

Er zijn anno 2019 voldoende kledingstukken gemaakt van materialen die een minimale impact hebben op de aarde, het klimaat of de plasticsoep en die relatief weinig water behoeven, vrij zijn van pesticiden en goed te recyclen zijn. In combinatie met de juiste keurmerken weet je dan precies wat je in huis haalt. Met kleding gemaakt van de stoffen die je ziet in de infographic op deze pagina, zit je overwegend goed. Zoek ook naar kledingmerken die relevante keurmerken dragen, maar wees daarin kritisch. Er zijn veel holle claims en bedrijven die willen greenwashen. Maar er zijn ook waardevolle keurmerken met strenge sociale eisen en milieu-eisen die door onafhankelijke partijen worden gecontroleerd. Een grove indeling van een paar mooie voorbeelden vind je op de volgende pagina. Maar let op: zelfs binnen deze keurmerken lopen onder meer de sociale eisen uiteen. Sommige garanderen vooral eerlijk betaalde boeren of fabrieksarbeiders; andere staan ook voor veilige werkomstandigheden, geen dwang- en kinderarbeid of eisen goede werktijden.

En toch zijn dát de prijzen die we gewend zijn. Misschien vind je dat verschil wel te groot. Maar ‘duur’ is een rekbaar begrip. Misschien kocht je tot voor kort rustig vier kledingstukken voor veertig euro. Ik nodig je uit om er nu maar eens één voor datzelfde geld te kopen, maar dan wel eentje waarbij je weet dat je geen zaken financiert waar je niet achter staat. Voor je portemonnee maakt dat geen cent uit, maar wel voor de wereld en daarmee ook voor je eigen gemoedsrust en draagplezier. Vind net als vroeger de lol in het sparen voor iets dat je écht wilt hebben. Kijk voorbij vluchtige trends en focus op wat je echt nodig hebt – vaak iets dat je tientallen keren zult dragen. Zo

rekent een vriend van mij door hoe vaak hij een kledingstuk moet dragen, wil hij per dag maar één euro kwijt zijn aan het item. Een trui van vijftig euro zal hij dus vijftig keer moeten dragen; een afweging die hij maakt bij de aankoop van elk nieuw item. Alles is relatief. Vind je eigen draai! Goed verzorgen maakt een wereld van verschil

Als je dus kleding vindt die gemaakt is van milieuvriendelijke stofjes met een keurmerk dat jij belangrijk vindt, dan zul je die met extra veel plezier kunnen dragen. Het loont daarbij om het kledingstuk goed te verzorgen. Zo doe je het langst met je kledingstuk – waardoor het relatief ook minder uitstoot heeft.

Er zijn overigens heus nog wel meer mooie stoffen en keurmerken en daar komen elk jaar weer prachtige innovaties bij. Je kunt er een studie op zich van maken. Appel- of ananasleer, textiel van koffierestanten, paddenstoelen, hout, steen en zelfs glas! Het duurt vaak wel nog even voordat ook over de milieuscore over de hele productieketen van deze materialen betrouwbare informatie te vinden is. “DUUHUUR!”, werpt iets in jou nu misschien tegen

Is fair fashion duur? Ja en nee. Ook vegan en duurzame kleding bestaat in allerlei prijscategorieën. Met het prijskaartje van kleding in een gemiddelde winkelstraat kan deze ethical fashion lang niet altijd concurreren. Maar weet dat die bodemprijzen kunnen bestaan, omdat het de fabrieksarbeiders, dieren en het milieu zijn die daarvoor de werkelijke prijs betalen.

11


Enkele tips: • draai je wassen gerust wat kouder en zonder agressief wasmiddel of wasverzachter. Of dit laatste ook voor jou werkbaar is, hangt af van de hoeveelheid kalk in het kraanwater bij jou in de buurt. Probeer het maar eens uit. • vang de langere (micro)vezels van synthetische kledingstukken op in een Guppyfriend of Cora Ball. Een klein gebaar tegen de plasticsoep. • laat je droger links liggen en laat je was drogen aan de lucht.

12

• je oude of kapotte kleding kun je prima (laten) repareren, verkopen of ruilen tijdens een swap-party. • en is je kledingstuk echt aan het einde van z’n leven, gooi het dan in de textielbak zodat de stof of de vezels kunnen worden hergebruikt dan wel gerecycled. Kleine moeite. Neem voor mooie vegan en duurzame merken eens een kijkje op shoplikeyougiveadamn.nl of instagram.com/shoplikeyougiveadamn


vegan veteraan tekst en illustratie @Stefani_official

De slagroom op de cake Op een regenachtige dag in mei interview ik de jongste veteraan die ik ooit ben tegengekomen. We ontmoeten elkaar in MediaMatic: de eetgelegenheid van de Biotoop in Amsterdam, precies aan het water, waar ze heerlijke vegan pizza’s serveren.

Haar naam is Benghi. Ze is een krachtige verschijning met een warme, kleurrijke persoonlijkheid. Ik ben haar in 2018 spontaan tegen het lijf gelopen. Ik vond het zo bijzonder dat deze 30-jarige Surinaamse dame uit Amsterdam zonder dierlijke producten is verwekt en opgevoed! Zo runt ze nu zelfs haar eigen vegan banketbakkerij. Al gauw bemerk ik in haar manier van spreken veel zelfreflectie en dat komt ongetwijfeld doordat de spreekwoordelijke appel niet ver van de boom valt.

Laten we beginnen bij je ouders. Waarom en wanneer zijn zij gestopt met dierlijke producten eten?

Mijn ouders zijn Surinaams en zijn beiden met vlees opgevoed. Mijn moeder vooral. Ze dacht vroeger: “Als ik het ouderlijk huis verlaat, hoef ik nooit meer vlees te delen. Dan kan ik zo veel vlees eten als ik wil.” Dat gebeurde niet. Ze realiseerde zich dat het zielig was. Toen mijn vader en moeder bij elkaar kwamen, waren ze het hierover eens. Dat kwam voort uit liefde. Liefde voor elkaar, voor

levende wezens, voor het leven. Vanuit respect. Ze besloten samen welke levensstijl ze vonden passen bij hun gevoel. Vlees eten is niet lief. Leer dragen en vis eten is dus ook niet oké. Mijn vader en moeder waren eerlijk tegenover zichzelf en zo kwamen ze tot de conclusie van veganisme. Zo hebben we dat inmiddels genoemd, maar dat woord gebruikten mijn ouders destijds nog niet. Wat deden je ouders qua werk?

Mijn vader heeft heel groene vingers. Hij had land in Suriname. Mijn moe-

13


der heeft heel lang gewerkt voor de tienermoeder-stichting van mijn oma: Mi Oso Es Mi Cas. Die heeft 21 jaar bestaan en ze is gekroond tot Moeder van de Bijlmer en voor haar werk ook geridderd in de Orde van OranjeNassau. Mijn ouders zijn altijd bezig geweest om anderen te helpen. Daklozen opvangen en eten geven. Ze zijn heel zachtaardig en willen voor iedereen zorgen. Wij hadden het niet breed (met twee broers en een zus), maar mijn ouders delen hun laatste dubbeltje met je. Hoe was de realisatie van veganisme voor jou?

Ik ben nooit opgevoed met: “Het mag niet.” Mijn ouders zeiden: “We doen het niet, omdat…” Als je met kinderen praat en dingen uitlegt, dan is het heel logisch voor hen. Ik had daarom nooit het gevoel van: Ik mag geen vlees. Ik zag zelf dat het leed veroorzaakt. Het ging in tegen mijn gevoel. Ik wilde er niet aan meedoen! Voor zover Benghi weet, zit er in de Surinaamse community geen link naar vegetarisme. Ze is geboren in Suriname, maar nooit op vakantie geweest naar het moederland. Ze waren het enige gezin in de familie dat plantaardig leefde.

Was er weerstand in de familie over jullie levenswijze?

Mijn hele familie is heel simpel: “Als jij happy bent, zijn wij happy!” Ons gezin is vegan en daardoor kan mijn gehele familie (goed) vegan koken. Het werd altijd geaccepteerd dat wij geen vlees aten. Ik heb nooit het gevoel gehad dat het raar was. Ze maakten gewoon iets anders. Denk je dat het nu moeilijker is om kinderen veganistisch op te voeden? Rekening houdend met alle invloed van buitenaf, social media. Er zwerven zoveel meningen rond.

Ik denk dat het nu makkelijker is geworden, omdat het meer algemeen geaccepteerd is. Toen ik jong was, werd je met de nek aangekeken. Ik werd vaak gecorrigeerd als ik zei dat ik veganist was. Dan zei men: “Je bedoelt vegetarisch?” Dat besef was er niet, dus er was ook veel minder begrip. Nu wel. Mensen staan er meer voor open. In mijn tienerjaren was het heel moeilijk om te horen dat je vreemd was. De nieuwe veganisten zijn vaak het meest agressief tegen vleeseters. We praten toch over liefde?! Je hebt veel mensen die geen dierlijke producten eten om gezondheidsredenen of vanuit het milieuoogpunt, of die vinden dat de bio-industrie moet veranderen. Ik ben

veganistisch vanuit liefde. Je moet die lijn doortrekken, ook in je mens-totmens-omgang. Dat je bereid bent om een normaal gesprek met iemand aan te gaan. Geef die persoon de ruimte en het respect om zelf tot een inzicht te komen. Dit is ook waarom ik niet religieus ben. De basis van elk geloof is liefde. Ik heb geen boek of leidraad nodig om liefde te uiten. Je weet wat lief is. Als er iets naars met jou gebeurt, weet je ook wat niet lief is. Mijn vader zegt altijd: "De leugen herken je, dus de waarheid ook.” Wow, ik moet met jouw ouders in gesprek.

Iedereen moet met mijn ouders in gesprek!

Laten we het globaler bekijken. Er zijn veel merken die het welzijn van de planeet niet voorop hebben staan en op grote schaal verantwoordelijk zijn voor dierenleed. Door plantaardige producten te produceren, profiteren zij van het stijgende aantal consumenten in de doelgroep. Wat vind jij van deze ontwikkeling?

Ik vind dat als iemand deels iets goed doet, hij daar een compliment voor verdient. Elke verandering is een verandering. Zij willen aan veganisme geld verdienen. Los van hun beweegredenen, heeft het wel effect. De motivatie boeit me niet, als er hierdoor minder dieren doodgaan dan kan het me niet schelen waarom ze het doen. Hebben grote bedrijven niet te veel macht? Ze bieden in veel gevallen een plantaardig product, maar niet een beter product. Wat is het gevolg voor kleine ondernemers zoals jijzelf op lange termijn, die meer kennis en kwaliteit bieden?

Er zijn ook kleine vegan bedrijven met eigenaren die niet vegan zijn. Ik kan er niet boos om zijn. Vanuit een ondernemersperspectief denk ik: jullie hebben de struggle niet meegemaakt, jullie hebben niet dezelfde passie. Vanuit een veganperspectief weet ik dat ik niemand kan veroordelen. Het klinkt cru, maar er zijn veel kleine ondernemers, vegan of niet, die heel

14


goede producten bieden, maar niet de (financiële) mogelijkheden hebben om hun merk zo sterk neer te zetten in de markt. Hoe meer mensen uiteindelijk plantaardig gaan eten, hoe beter. Mission accomplished. Waarom ben je No No Cakes begonnen en waarom heet het niet Yes Yes Cakes?

Onze klanten zeggen vaak: “No No Cakes, Yes Yes, please!” Het duidt op alle ingredienten en aanverwanten die niet nodig zijn in

eigenlijk helemaal geen klap. Alleen plezier in wat ik deed en lef blijkbaar. Vegabond vond het idee wel interessant en Benghi mocht een paar dagen later langs komen. Ze is toen als een gek gaan bakken maar wat eruit kwam, waren nog echt geen donuts.

Ik heb het wel laten proeven en ze vond het lekker. Ik heb daarna de donut verbeterd en ben meer producten gaan ontwikkelen: kaneelbroodjes,

dat dan alsjeblieft ook. Je hoeft geen vegan te zijn om meer plantaardig te eten. Vanuit bedrijfstrainingen weet ik dat het psychologisch gezien zeven keer langer duurt om iets af te leren dan iets aan te leren. Daarom zeg ik niet dat iets niet mag. Ik zeg alleen: “Kijk, een (andere) optie!”

We raken in ons enthousiasme de rode draad even kwijt, maar Benghi concludeert na een poosje:

Ik ben blij met de verandering. Wanneer ik vroeger zei dat ik veganist was, zei men: “Dat zou ik nooit kunnen!”

Het duurt psychologisch gezien zeven keer langer om iets af te leren dan iets aan te leren plantaardig gebak. Ei? No No. Melk? No No. Gelatine? No No. Benghi vertelt dat ze ooit zelf vijftien jaar geleden is gaan bakken. Ze houdt van verjaardagen; taarten, kaarsjes uitblazen en het ceremoniële aspect, maar kon er eigenlijk zelf nooit aan meedoen. Het bakken komt ook voort uit het feit dat ze een lekkerbek is. Haar ouders kunnen heel goed koken, maar ze bakten nooit. Veganisme is voor haar de norm; goed eten is daarbij simpelweg een gegeven. Ik nam geen genoegen met het veganistische gebak dat ik in de winkel kon krijgen. Dus ik begon zelf met appeltaarten, chocoladetaarten, van alles. Het was een persoonlijke overwinning. Ik dacht op een bepaald moment: waarom deel ik dit niet met anderen? Ik zag bij de lunchroom Vegabond een verouderd bericht op Facebook met een oproepje voor leveranciers van vegan gebak. Ze waren inmiddels al voorzien van cupcakes. Ik zei vervolgens dat ik ook vegan donuts kon maken, ondanks dat ik die nog nooit van mijn leven had gemaakt! Ik had geen ervaring als ondernemer, geen KVK-nummer,

bananenbrood en tompoucen bijvoorbeeld. Later ben ik meer acquisitie gaan plegen en uiteindelijk ben ik een online verkoop begonnen. Ik doe nu nog alles zelf: bakken, e-mail beantwoorden, de website en social media bijhouden. Alleen mijn moeder helpt me. Benghi vindt het zo mooi om te zien hoe enthousiast iedereen is over No No Cakes. Ook niet-veganisten. Zo is de cirkel rond. Vroeger wellicht een vreemde eend in de bijt, nu overtuigt ze met haar producten toch maar mooi de wereld van veganisme. Dat is wat ze leuk vindt. Als ze door mijn producten een klein beetje bereid zijn hun ogen verder te openen en om te luisteren naar wat veganisme is dan heb ik mijn doel bereikt. Ik zeg altijd tegen mensen: “Je moet niet labelen. Doe wat voor jou goed voelt. Wees het eens met je eigen gedrag.” Omdat ze vaak vinden dat ze niet kunnen voldoen aan het regels van veganisme, laten ze het (in het geheel). Ik zeg: “Verwijder de druk. Maak je eigen regels.” Geen vlees, wel ei en vis? Ik ben het niet met je eens maar als dat je bijdrage is, doe

Nu antwoordt de meerderheid: “Ik eet ook niet zo vaak vlees. Dat geeft voor mij aan hoe de wereld gedraaid is. Nu snappen ze wat je bedoelt. Ik hoor vaak: “Ik kan het zelf nog niet, maar ik respecteer het.” Zo’n uiting lijkt vaak bijna een verontschuldiging, terwijl mijn antwoord al die jaren hetzelfde is gebleven. Voor alle verkoopadressen bezoek je www.nonocakes.nl Instagram @nonocakes

Fun fact: Het domein www.veganisme.com en www.veganisme.nl linkt ook naar de website van No No Cakes. Deze domeinen waren in het bezit van Benghi’s ouders, omdat zij de eerste veganistische catering in Nederland runden.

15


recept tekst & foto Lisa Jansen

Zomerfruit crumble Ingrediënten voor de crumble 200 g tarwebloem 100 gr kristalsuiker

Hoeveelheid:

8 porties

Bereidingstijd:

20 minuten voorbereiding

flinke snuf zout 125 gr harde plantaardige

45 minuten bakken Moeilijkheid:

margarine op kamertemperatuur

Ingrediënten voor de fruitvulling 750 g rood fruit (diepvries) 70 gr kristalsuiker 1 el maismeel Ingrediënten voor de slagroom 1 pakje plantaardige opklopslagroom 1 el kristalsuiker Benodigheden ovenschaal van ongeveer 20 x 30 cm twee mengkommen spatel Bereiding

Verwarm de oven voor op 180°C. Maak eerst de crumble. Doe de tarwebloem, kristalsuiker en het zout in een ruime mengkom en meng even door. Voeg de boter in blokjes toe en kneed het geheel tot kruimels. Roer in een andere mengkom het bevroren fruit, de kristalsuiker en het maiszetmeel door elkaar. Stort dit geheel in de ovenschaal.

Verdeel de deegkruimels over het fruit en bak in 45 minuten af in het midden van de voorverwarmde oven. De kruimels moeten mooi goudbruin gekleurd zijn. Indien dit nog niet het geval is, laat je het geheel 5 tot 10 minuten langer in de oven staan. Laat de crumble iets afkoelen terwijl je de slagroom klopt volgens de aanwijzingen op de verpakking. Serveer een schep crumble met een flinke dot slagroom. Eet smakelijk!

dit recept kan echt i edereen ma k e n Tip:

Je kunt gemakkelijk variëren met het fruit in deze crumble. Maak bijvoorbeeld eens een blauwe bessen-appel crumble of een aardbei-rabarber variant!

instagram: @taartenvanjansen

16


recept tekst & foto Sarah Herforth

Vegan nacho bowl met crispy kikkererwten en guacamole Ingrediënten

Voor de guacamole

Voor de crispy kikkererwten

2 avocado’s

400 g kikkererwten

1 tomaat

2 el olijfolie

1 ui

2 tl knoflookpoeder

1 peper

2 tl paprikapoeder

sap van 1 limoen

1 tl komijnpoeder  

2 teentjes knoflook

Voor de coleslaw

Voor de rest van de bowl

150 g geraspte wortel

300 g mais

halve gesneden spitskool

300 g zwarte bonen

2 handjes rozijnen

zak tortillachips limoenpartjes voor versiering

Voor de dressing 2 el soyayoghurt handje verse peterselie sap van 1 limoen sap van 1 citroen 100 ml zonnebloemolie

Bereiding

Verwarm de oven voor op 180°C. Was de kikkererwten en laat ze even uitlekken. Meng de kikkererwten dan met de olie en de kruiden en zet 2530 minuten in de oven.

Hoeveelheid:

3 grote bowls

Bereidingstijd: 60 minuten Moeilijkheid:

Maak de guacamole door de avocado’s te schillen en te prakken. Snijd de ui, peper en tomaat en pers de knoflook. Meng dit allemaal door de avocado’s en voeg dan het limoensap toe. Maak de dressing door de verse peterselie fijn te snijden en te mengen met de zonnebloemolie, sojayoghurt, limoensap en citroensap. Meng de wortel, kool en rozijnen en doe hier de helft van de dressing bij. Warm in een pannetje de mais en bonen op. Dan is het tijd om de bowl samen te voegen: mik alles in mooie kom, doe er wat tortillachips bij en verdeel de rest van de dressing eroverheen. Doe er tot slot een grote schep guacamole op en maak het af met een partje limoen.   Eet smakelijk! Wees ook vooral niet bang om te variëren met dit recept. Voeg nog extra rijst toe of vervang de kruiden eens door bijvoorbeeld koriander of munt: kijk vooral wat je zelf lekker vindt. Doordat je alle elementen van de bowl apart kunt voorbereiden, is dit recept ook erg heel geschikt om mee te nemen naar je werk of om lekker in het park op te eten.

de ideale snack tegen je middagdip 17


recept tekst en foto Kimberley Jansen

Lemon raspberry muffins Ingrediënten: 250 g bloem 2 tl bakpoeder 1/2 tl baking soda 4 el ahornsiroop een snufje zout geraspte schil van 1 citroen 8 el olijfolie (of andere plantaardige olie) 200 ml plantaardige melk 2 tl vanille-extract 1 tl appelazijn sap van een halve citroen

Bereiding

Verwarm de oven voor op 185°C. Mix alle droge ingrediënten in een grote beslagkom. Alle natte ingrediënten mix je in een kleinere kom. Voeg ze daarna toe aan de droge ingrediënten. Als alles goed gemixt is, voeg je als laatste de frambozen toe en spatel je het geheel nog even goed door elkaar. Lepel de mix in de cakevormpjes en bak de cupcakes 25-30 minuten totdat ze goudbruin zijn. Eet smakelijk!

Hoeveelheid:

12 muffins

Bereidingstijd:

10 minuten voorbereiding 25-30 min bakken

Moeilijkheid:

H e e r li j k zomers!

200 g frambozen

instagram: @ahappygreenlife

18


recept tekst & foto Meta van Gijn

Sticky sinaasappeltofu met rijstsalade Ingrediënten: 1,5 kop witte rijst 1 kop diepvrieserwtjes 1 bosje verse munt, fijngehakt

4 porties id: e lh e e v e o H minuten d: 30 ij st g in id Bere eid: Moeilijkh

1 teen knoflook, geperst olijfolie citroensap zout en peper 1 blok stevige tofu 4 el maïzena zonnebloemolie 4 el sinaasappelmarmelade 1 el chilisaus geraspte sinaasappelschil Bereiding

Kook de rijst en laat helemaal afkoelen. Voeg de erwtjes, munt en knoflook toe en breng de salade op smaak met olijfolie, citroensap en zout en peper. Snijd de tofu in repen. Bestrooi de tofu aan alle kanten met zout en maïzena. Laat de repen even liggen. Roer de sinaasappelmarmelade en chilisaus los met wat water, zodat het makkelijk schenkbaar wordt. Bak de tofu knapperig in de olie. Schenk het sinaasappelmengsel over de tofu en bak het geheel totdat het plakkerig wordt en licht karameliseert. Serveer de tofu op een satéprikker met de rijst. Bestrooi met wat sinaasappelrasp.

Fr is voor een war me dag 19


NIEUW

Vegan Vitamin D3 Pure voeding, duurzaamheid, werkzaamheid ĂŠn actieve ondersteuning van kleinschalige projecten vormen de uitgangspunten van Viridian. Dit vertaalt zich in 100% natuurlijke supplementen van de zuiverste kwaliteit. Zoals veganistische vitamine D3. Uit korstmos. Voor informatie en verkooppunten www.viridian.nl

20


column tekst Willem Vermaat foto Renee de Haan

De vrijheid om anderen niet voor je te laten denken Ik vraag de nieuwe hoofdredactie van VEGAN Magazine wat het thema van het volgende nummer is. Zomer, is het antwoord. Zomer associeer ik met vakantie. Met vakantie zoals ik die vroeger had. Met zes weken vrij van school en voetballen op straat. Met een leren bal, want van veganisme had ik nog nooit gehoord. Vakantie als kind is anders dan vakantie als volwassene. Als kind wordt er veel voor je bepaald. Het leven is overzichtelijk. Je gaat naar school en in de zomer heb je vakantie. Als ik nu in de zomer met vakantie wil, moet ik dat zelf plannen. Vrijheid heeft een prijs. We leven in een samenleving waarin je zo vrij bent, dat je zelfs kunt kiezen hoe vrij je wil zijn. In hoeverre je voor een baas wilt werken. In hoeverre je naar anderen luistert. In hoeverre je autoriteit en geloof toelaat. Je kunt ervoor kiezen om zelf te denken, of om anderen dat voor je te laten doen. Dat niet iedereen er bewust van is dat dat een keuze is, is een ander verhaal.

Veel mensen kiezen ervoor om niet altijd maximale vrijheid te genieten. Ze kiezen voor vastigheid, duidelijkheid en structuur. Toch voelen ze een behoefte daar zo nu en dan aan te ontsnappen. Daarom bestaat er zoiets als vakantie. Ik schrijf deze column op Mallorca, waar ik twee maanden werk. Hier zie ik elke dag mensen die even uit hun dagelijks leven willen ontsnappen. Mensen die vooral willen doen waar ze zin in hebben, minder begrensd dan thuis. Ik ga ervan uit dat deze vakantiegangers thuis niet stomdronken in luidruchtige groepen over straat zwalken. Tegelijk heeft iedereen grenzen en een moraal. Alleen zijn er onderling nogal wat verschillen. Waar zou onze morele grens moeten liggen? Ik werk hier in de organisatie van fietsvakanties en van mij en mijn collega’s hangen kaartjes aan een grote wand, met op ieder kaartje een foto en korte profielschets van de persoon in kwestie. Veel collega’s hebben als motto dat je moet genieten van het leven, maar ik lees ook bij iemand dat dit niet ten koste moet gaan van anderen. Een ander heeft als motto dat hij bewust en in harmonie met zijn omgeving wil leven. Ik ken deze mensen en ik denk dat ze het hart op de goede plek hebben. Sowieso kom ik weinig mensen tegen die ten doel hebben anderen het leven zuur te maken.

dus zouden we geen dieren mogen gebruiken. Maar het is normaal om dat wel te doen. Ik eet twee maanden lang in het restaurant van een hotel. Sommige dagen is er weinig keus als je moreel wilt eten. Als ik zou willen, kan ik het mijzelf makkelijker maken door veganisme te verloochenen. Ik kan iets dierlijks opscheppen, zonder dat iemand mij straft. Ik zal zelfs geen vreemde blik krijgen. Integendeel, als veganist heb je iets uit te leggen. Ik lees over de actie van Meat the Victims in Boxtel. De communis opinio is dat die actie te ver is gegaan. Mensen reflecteren te weinig of niet goed genoeg op de inrichting van onze samenleving. Ze menen dat een goed persoon dieren kan eten en dat veehouder een gewoon beroep is dat respect verdient. Toch geloof ik in het goede van mensen. Het probleem is dat de meeste mensen onvoldoende hebben nagedacht. Ze zijn zoals ik als kind was met mijn leren voetbal. Van het leven genieten is een recht. Maar we moeten als samenleving de volgende stap naar volwassenheid zetten.

Toch is niemand van mijn collega’s hier veganist. Dat heeft te maken met hoe wij als samenleving doen alsof het gebruiken van dieren normaal is. De morele grens ligt bij anderen schaden,

21


vegan als beweging tekst Tim Crutzen en Armanda Govers Illustratie Bram Bergs

Kringlooplandbouw: een hersenschim a onterechte rechtvaardiging voor dierge Het was even slikken toen The Guardian, over het algemeen vegan-friendly, in augustus 2018 uitpakte met een opiniestuk van Isabella Tree1. Kernboodschap van Tree was dat diergebruik noodzakelijk is en dat veganisme niet de oplossing is voor de grote klimaat- en milieuproblemen. Het opiniestuk van Tree staat niet op zichzelf. Zonder zelf de term letterlijk te laten vallen, hield Tree een pleidooi voor kringlooplandbouw. Het concept kringlooplandbouw heeft in korte tijd aan populariteit gewonnen. Er wordt veelvuldig door kwaliteitsmedia en de Universiteit van Wageningen (WUR) over gepubliceerd en de huidige minister van Landbouw, Carola Schouten, heeft haar beleidsvisie erop gebaseerd.

Hoewel kringlooplandbouw bij veel mensen een positieve associatie zal oproepen, is vanuit veganistisch perspectief het concept kringlooplandbouw een bedreiging. In april van dit jaar werd dat extra duidelijk toen de Volkskrant in een achtergrondartikel over kringlooplandbouw frontaal de aanval op het veganisme inzette2. De vijf mythes van de kringlooplandbouw

Bij het aantreden van het kabinet Rutte-III zette boerendochter Carola Schouten de eiwittransitie op een laag pitje en richtte ze al haar pijlen op de kringlooplandbouw3. Kringlooplandbouw is een landbouwsysteem waarbij in een, zo ver als mogelijk is, gesloten kringloop een minimale hoeveelheid aan grondstoffen wordt gebruikt, om zo bij te dragen aan de klimaatdoelen en de biodiversiteit. Kringlooplandbouw is, net zoals plantaardig eten, in potentie interessant voor mensen die inzien dat het klimaat, milieu en leefomgeving in gevaar zijn door menselijk handelen, en daarbij ook erkennen dat diergebruik in het huidige landbouwsysteem een grote negatieve rol speelt. Volgens veel aanhangers van de kringlooplandbouw levert het slimmer gebruik van ‘landbouwdieren’ echter klimaaten milieuwinst op. De onderbouwing hiervoor komt terug in een vijftal claims. Het is belangrijk dat vegans deze claims herkennen en zich realiseren dat het geen claims zijn die op

22

waarheid berusten, maar mythes zijn die niet kloppen. Tegelijkertijd mogen we niet uit het oog verliezen dat vanuit veganistische, anti-speciësistische principes in elk landbouwideaal de belangen van dieren volwaardig moeten worden meegewogen. Mythe 1: ‘Dieren zijn noodzakelijk om voedselreststromen te verwerken’

Vanuit de kringlooplandbouwgedachte zijn dieren nuttig omdat ze door het eten van voedselresten ‘waardeloos’ afval kunnen omzetten in ‘hoogwaardig’ voedsel zoals zuivel, eieren en vlees. Voedselresten omzetten in hoogwaardig voedsel kan echter prima zonder dieren. Een voorbeeld is bierbostel, een reststroom van bierproductie die nu nog wordt ingezet als veevoer. Het Amerikaanse bedrijf Canvas maakt van bierbostel plantaardige melk, zodat deze reststroom geschikt wordt voor directe menselijke consumptie4. Reststromen kunnen daarnaast gebruikt worden als compost of bodemverbeteraar, zoals WURhoogleraar Martin van Ittersum zelf ook aangeeft in het beruchte kringlooplandbouw-artikel in de Volkskrant. Maar als dat niet kan, is veevoer volgens Van Ittersum nog de enige optie.2 Om te beginnen is het nog maar de vraag of voedselreststromen in voldoende en stabiele mate beschik-

baar zijn als betrouwbare bron van veevoer. Het is utopisch om te denken dat de veehouderij voor de aanvoer van veevoer zich afhankelijk wil maken van onzekere voedselreststromen. Bovendien zijn er nog tal van potentiële aanwendingen. Zo geeft kweekvleesprofessor Mark Post aan dat reststromen ook gebruikt kunnen worden als voedingsbodem voor kweekvlees. We hebben geen dieren nodig, maar slechts zichzelf vermenigvuldigende cellen die voedselreststromen verwerken tot kweekvlees. Tot slot kunnen reststromen ook opgestookt worden voor energieopwekking. De claim dat dieren noodzakelijk zijn om voedselreststromen te verwerken, klopt dus eenvoudigweg niet. Mythe 2: ‘Dieren zijn noodzakelijk voor de bemesting van landbouwgrond’

Twee belangrijke voedingsstoffen voor planten die in mest zitten, zijn stikstof en fosfaat. Opvallend is dat de WUR zelf aangeeft dat dierlijke mest niet optimaal is, omdat er veel grond en grondstof nodig is om dieren te voeden en daar mest uit te verkrijgen. Van Ittersum stelt dat ook de huidige biologische landbouw niet per definitie circulair is, omdat deze sterk afhankelijk is van dierlijke mest. Volgens Van Ittersum is kunstmest een effectief middel om gewassen te voorzien van stikstof.2 Het enige addertje onder het gras is dat voor de productie van kunstmest veel energie


als ebruik

23


nodig is. Wanneer onze energieopwekking CO2-neutraal is, is dat echter geen probleem meer. Voor fosfaat zouden we onze eigen ‘mensenmest’ kunnen recyclen. Momenteel wordt rioolslib verbrand voor energieopwekking, maar door aanpassingen aan de riolering zouden we de waardevolle grondstoffen uit onze ontlasting kunnen terugwinnen en gebruiken voor de landbouw.2,5 Stikstof en fosfaat zijn goed voor de gewasopbrengst, maar om de bodem vruchtbaar te houden moet er ook bodemverbeteraar gebruikt worden. Voorstanders van de veehouderij zullen beweren dat dierlijke mest het complete scala bevat: stikstof, fosfaat en bodemverbeteraar. Een combinatie van kunstmest en compost kan echter ook optimaal zijn. Er zijn inmiddels al organisaties bezig met volledig vegan biologische landbouw, zie bijvoorbeeld de initiatieven van bio-vegan6.

grondgebied ter grootte van Afrika dat we zouden kunnen bebossen of op andere wijze aan de natuur terug zouden kunnen geven. Veengebieden bevatten bijvoorbeeld grote hoeveelheden CO2. De waterstand in deze gebieden wordt in veel landen, waaronder Nederland, verlaagd om plaats te maken voor de landbouw. Hierdoor komt er veel CO2 vrij10. Deze gebieden zouden omwille van het klimaat weer ‘onder water’ gezet moeten worden. Maar daarvoor zouden we eerst wel landbouwgrond moeten opgeven. Dat kan door dieren en hun voer uit de voedselketen te halen. Het klimaat is er zodoende veel meer bij gebaat als we stoppen met diergebruik.

Dit is iets wat zelfs de WUR niet snel zal beweren, want elke wetenschapper weet dat koeien, geiten en schapen verantwoordelijk zijn voor de uitstoot van schadelijke broeikasgassen methaan en lachgas. Ook kippen, varkens en kweekvissen veroorzaken meer broeikasgasuitstoot dan plantaardig voedsel7. Wat voorstanders van de veehouderij echter steeds vaker naar voren brengen, is dat plantaardig veevoer CO2 uit de lucht haalt. Er zou sprake zijn van een zogenaamde ‘koolstofkringloop’: de broeikasgassen die de dieren uitstoten, worden opgenomen door de planten die ze eten. De Universiteit van Oxford komt in het rapport Grazed & Confused echter tot de conclusie dat de opname van CO2 in veevoer en weiden bij lange na niet opweegt tegen de uitstoot van broeikasgassen door koeien8. Uit een ander rapport van diezelfde universiteit blijkt dat we mondiaal 75 procent minder landbouwgrond nodig zouden hebben als we geen dieren meer zouden eten9. Dat is een

24

Van Ittersum verzekert dat veganisme niet het meest duurzame of efficiënte eetpatroon is: ‘als iedereen veganistisch zou eten, laat je reststromen onbenut die je via dieren kunt opwaarderen tot waardevolle voeding. Dan heb je meer land nodig om planten te verbouwen als voedsel voor mensen, zo simpel is het.2 Die uitspraak is onwaar en misleidend. Omdat er geen veevoer verbouwd hoeft te worden als men geen dierlijke producten eet, is er juist veel minder landbouwgrond nodig voor een veganistisch eetpatroon, zie ook de derde

If you want to save the world, veganism isn’t the answer, The Guardian, 25 augustus 2018 2 Voor succesvolle kringloop­landbouw moet de veestapel fors kleiner (maar veganisme is niet de oplossing), de Volkskrant, 12 april 2019 3 https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/09/08/ministerschouten-wil-omslag-naar-kringlooplandbouw-nu-inzetten 4 https://drinkcanvas.com/pages/stor 5 Waterbedrijf haalt kostbare fosfaat uit urine, zodat het weer als mest kan dienen, de Volkskrant, 7 mei 2018 6 www.bio-vegan.nl 7 http://www.blonkconsultants.nl/2017/11/15/de-cijfers-op-eenrijtje/ 8 Grazed and confused? Ruminating on cattle, grazing systems, methane, nitrous oxide, the soil carbon sequestration question – and what it all means for greenhouse gas emissions, Environmental Change Institute, University of Oxford, 2017 9 Avoiding meat and dairy is ‘single biggest way’ to reduce your impact on Earth, The Guardian, 31 mei 2018 10 Veengronden stoten wel CO2 uit, bossen niet, WUR, 6 november 2017 11 http://www.fao.org/animal-production/en/ 12 https://www.truthordrought.com/marginal-lands-myths 13 Koolstofopslag in veen als inkomstenbron, WUR 1

Mythe 3: ‘De veehouderij helpt het klimaat door CO2 op te slaan’

Mythe 4: ‘Voor een veganistisch eetpatroon is meer landbouwgrond nodig’


mythe. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, de FAO, stelt dat bijna tachtig procent van de mondiale landbouwgrond in gebruik is voor veevoer11. Stoppen met dierlijke producten resulteert in het gebruik van veel minder landbouwgrond, niet van meer. Daarnaast kunnen de reststromen op andere wijze benut worden, zoals bij mythe1 al werd uitgelegd.

anti-vegan zijn. Die mensen klikken gretig op dat soort koppen. Maar kringlooplandbouw bestaat helemaal niet. Het is een hersenschim, een utopie die waarschijnlijk nog veel moeilijker te realiseren is dan veganisme. Het enige dat kringlooplandbouw bereikt heeft, is het bieden van een (onterechte) rechtvaardiging voor de immorele keuze van diergebruik.

Mythe 5: ‘Niet elk land is geschikt voor akkerbouw’

Dit artikel biedt vegans hopelijk houvast. Wanneer mensen vragen stellen over ogenschijnlijk noodzakelijk diergebruik, kun je ze beantwoorden. Wanneer je artikelen op social media tegenkomt waarin dit soort claims gemaakt worden, kan je aan de redactie of andere betrokkenen uitleggen hoe het echt zit. Het makkelijkst om te onthouden is dat het per definitie duurzamer is om plantaardig te eten, omdat dieren zelf ook planten eten. Dat is altijd inefficiënt. Daardoor is er enorm veel land nodig dat anders kan worden ingezet, in de vorm van bos en natuur.

Ook hier zijn er alternatieven. Zo is de WUR aan het onderzoeken of boeren in ontwikkelingslanden inkomen kunnen genereren met CO2opslag: in plaats van (of naast) voedsel verbouwen, landbouwgrond inzetten om CO2 op te slaan13.

Mythe 6: Dieren zijn instrumenteel voor mensen

In het artikel uit de Volkskrant wordt Mongolië genoemd als land waar de veehouderij altijd zal blijven bestaan, omdat er niks anders groeit dan gras, waardoor landbouwgrond alleen aangewend kan worden voor begrazing door dieren.2 Ook hier geldt dat het teruggeven aan de natuur de beste oplossing is voor dit soort stukken land. Dit leidt tot een hogere CO2opslag en is bovendien goed voor de biodiversiteit12. Hoe meer stukken land door de mens met rust worden gelaten, hoe beter.

Kringlooplandbouw bestaat alleen op papier (en op het internet)

Volgens veel aanhangers van kringlooplandbouw is diergebruik in de landbouw noodzakelijk voor onze voedselvoorziening en levert het belangrijke klimaat- en milieuwinst op. Daarmee vormen ze, bewust of onbewust, een tegenwicht voor (ethisch) veganisme. Bovendien groeit de invloed van deze stroming, getuige de vele artikelen over kringlooplandbouw en de beleidsvisie van Schouten.

Tot slot de zesde mythe over een minder expliciete maar daarmee niet minder dominante claim van de kringlooplandbouw. Ongeacht de argumenten voor diergebruik vanuit welk landbouwideaal dan ook, de intrinsieke waarde en belangen van dieren en het recht van dieren om niet gebruikt te worden zouden altijd onderdeel moeten zijn van een landbouwconcept. Van daaruit geredeneerd is er helemaal geen discussie: diergebruik is onmogelijk. Reageren? Mail naar redactie@veganisme.org

Zowel de Volkskrant als The Guardian vermeldden in de kop de bijzin ‘en waarom veganisme niet de oplossing is’. In het huidige internetlandschap zijn dat typische clickbait-koppen. Er zijn mensen die vegan zouden willen zijn maar nog niet de stap hebben gezet. En er zijn mensen die simpelweg

25


interview Anneke Comelle en Rhea Elise tekst Nicole Mulders

Nijmegen gaat vol voor vegan-friendly

'Uiteindelijk gaat lekker eten om smaak' Veganisme is booming. Ook Nijmegen besteedt er veel aandacht aan. Nijmegenaren Anneke Comello (31) en Rhea Elise (30) dragen hun steentje eraan bij. “Smaakvol eten en veganisme gaan goed samen.” Van oudsher is Nijmegen een stad die veel aandacht geeft aan nietmainstream zaken als Fair Trade en vegetarisme. Ook plantaardig eten staat volop in de spotlights. Zo is ‘Donderdag Veggiedag’ – naar Gents voorbeeld – in het leven geroepen door twee vrijwilligersgroepen (waaronder Vegan Friendly Nijmegen), om Nijmegenaren aan te moedigen minimaal een dag in de week lekker vegetarisch of veganistisch te eten. Het achterliggende idee is dat hiermee de individuele en ecologische voetafdruk verkleind wordt. Daarmee wil een aantal bewuste burgers dat Nijmegen de ambitie waarmaakt om in 2040 klimaatneutraal te zijn.

Anneke Comello

26

‘Donderdag ‘Veggiedag’ is tien jaar geleden gestart door de Belgische vega-organisatie EVA. Veganisme in de Nijmeegse horeca

Als onderdeel van Vegan Friendly Nijmegen, dat nog steeds loopt en waarin Rhea een grote rol speelt, worden bedrijven en horeca benaderd met de vraag hun aanbod meer (zichtbaar) vegan-friendly te maken. Vegan Friendly Nijmegen is begonnen in 2018, het jaar waarin Nijmegen green capital van Europa was. Zo had Nijmegen vorig jaar de Duurzame Horeca Challenge, waarmee restaurants gasten een maand lang

Rhea Elise

meer vegan-friendly opties aanboden. Vijfenzestig restaurants deden mee. Rhea: “De restaurants waren hier heel enthousiast over. Ze kregen al regelmatig vragen van gasten of zij vegetarisch of veganistisch eten serveerden. Dus het was een voor de hand liggende vervolgstap om het aanbod zichtbaarder te maken.” Respect voor het leven

Anneke was vroeger flexi-veganist. Ze is van huis uit gewend vegetarisch te eten, omdat haar moeder dat vaak kookte. “Maar als puber at ik af en toe een stukje vlees.” Rhea: “Voor mij is de keuze voor plantaardig zo duidelijk. Veganisme


betekent voor mij respect voor het leven. Ik wil niet dat dieren voor mij lijden of worden geslacht.” Rhea was eerst niet zo bekend met veganisme. “Maar toen kwam ik erachter dat veel producten, zoals wijn, lang niet altijd vrij zijn van dierlijke ingrediënten. Daar schrok ik wel van.” Tijdens een smaakvolle lunch bij het Nijmeegse vegan-friendly zaakje Tati discussiëren de vriendinnen, die elkaar na hun studie in Nijmegen hebben ontmoet, verder over het veganisme. Milieuvriendelijke alternatieven voor vlees

Beiden zijn duidelijk in hun missie: het mensen makkelijk maken om vaker lekker plantaardig te eten. Rhea: “De hele dierlijke sector zorgt voor net zo veel uitstoot als de gehele transportsector. Het bewustzijn daarvan is nog niet genoeg zichtbaar in beleid.” Anneke: ”Er wordt zo veel soja en andere eiwitbronnen aan dieren gegeven. Dat kunnen mensen beter zelf eten. Dan gaat er veel minder voedingswaarde verloren door mest en beweging van dieren. Tien jaar geleden waren er nauwelijks alternatieven voor vlees. Nu zijn die er wel. Je hoeft als vleeseter je kookstijl nauwelijks aan te passen als je met vleesvervangers kookt.” Rhea: “Maar ik vind wel dat vleesvervangers niet, zoals nu, in een apart schap in de supermarkt moeten staan. Die moeten gewoon bij alle andere producten gezet worden.” Vegan by default

Een goed voorbeeld van het promoten van plantaardig eten vindt Anneke Tati. “Daar staan die paar vleesgerechten die Tati heeft, onderaan op de kaart. Dat vind ik een goed idee.” Rhea is van mening dat bedrijven en instellingen standaard veganistisch of vegetarisch eten moeten serveren. “Wil je er vlees, zuivel of eieren bij, dan moet je dat aangeven. Vegan by default, dus. Nu is dat andersom. Dat geldt ook als je een lunch bij een bedrijf bestelt. De makkelijkste keuze moet in eerste instantie vegetarisch of veganistisch zijn. Als je vlees erbij

wilt, kan dat alsnog. Die keuze is er dan nog steeds.” Veganisme in Nederland

Hoe staan zij tegenover de ontwikkelingen van het veganisme in Nederland? Rhea: “Nederland loopt achter wat betreft het vegan-friendly aanbod.” Anneke knikt instemmend: “Buurlanden als Duitsland en België zijn veel verder op dat gebied.” Hebben ze enig idee hoe we het veganisme kunnen bevorderen? Beiden zijn ze voorstander van vleesvervangers. Ook omdat het de drempel van wel naar geen vlees eten in hun ogen verlaagt. Anneke: “Sommige vleeseters willen iets op hun bord dat naar vlees smaakt. En het biedt een extra afwisseling met producten als noten, zaden en peulvruchten.” Het Voedingscentrum raadt (te) veel vleesvervangers trouwens af, voegt zij eraan toe, enkel omdat die te zout zouden zijn. Zelf is Anneke een fan van bonen. “Ook al hebben peulvruchten een slechte reputatie.” Restaurants hebben volgens de Nijmegenaren een rol in het geheel. Rhea: “Ik zou de horeca willen uitdagen meer met vleesvervangers te koken. Zodat gasten merken hoe makkelijk het is daarmee te werken. Dat ze beseffen dat je gewoon normaal kan eten als je vegetarisch of veganistisch eet.” Anneke: “Bestaande vleesvervangers zijn met jaren van onderzoek en ont-

wikkeling tot stand gekomen en zijn zowel qua smaak als voedingswaarde goed. Dus waarom zou je die niet gebruiken?” Anneke heeft ook een kritiekpuntje richting restaurants. “Zij zeggen dat groenten de toekomst zijn. Maar groenten alleen zorgen niet voor voldoende eiwitbronnen. Mensen hebben die nu eenmaal ook nodig. In mijn catering heb ik altijd als leidraad dat eten volwaardig moet zijn. Dus ook voldoende eiwitten moet bevatten. Soja en tempeh bijvoorbeeld zorgen daarvoor.” Eten is smaak vangen

Beiden willen de liefde voor het veganisme uitdragen op een niet-dwingende manier. Anneke: “Je moet niet te excentriek willen zijn.” Voor hen staat eten gelijk aan smaak vangen. “En dat kan prima samen gaan met veganisme.” Rhea: “Smaak en voedingswaarde vind ik het belangrijkst. En ik erken: ik wil lekker eten en ga daarom graag vaak uit eten, bijvoorbeeld bij Anneke’s huiskamerrestaurant.” Anneke: “Mijn primaire motivatie voor mijn cateringonderneming is mensen te laten proeven dat plantaardig eten lekker is. De smaak moet overtuigen. Dat staat voorop.”

Rhea en Anneke zijn actief om het veganisme in Nijmegen te promoten. Anneke doet dit vanuit haar cateringbedrijf Lovingly Wholesome in Lent, waarmee ze, naast catering, met haar huiskamerrestaurant tweewekelijks veganistische huismaaltijden serveert waar 40 tot 60 buurtbewoners van genieten. Rhea schreef, naast haar inzet voor Vegan Friendly Nijmegen, het projectplan ‘Vegan-Friendly Food Court & Catering’ om de Nijmeegse Radboud Universiteit te stimuleren meer lekkere veganistische opties in de mensa en kantines te bieden. Ook ProVeg werkt mee aan deze actie. Info: lovinglywholesome.nl www.instagram.com/lekker_vegan_uit_eten_nijmegen http://www.donderdagveggiedag.nl/nijmegen

27


boekbespreking tekst Titus Rivas

Groen Liberalisme Filosoof Floris van den Berg is wel eens beticht van het schrijven van boeken die te weinig samenhang bezitten en te veel draaien om zijn persoonlijke obsessies. Dat is zeker niet aan de orde bij zijn nieuwste publicatie Groen Liberalisme. Een urgent manifest. Van den Berg is erin geslaagd zijn ideeën zeer systematisch en coherent te formuleren. Dit zou wel eens zijn beste publicatie tot nu toe kunnen zijn en ik wil het met name aan lezers met een interesse in filosofie, (veganistische) ethiek, de klimaatcrisis en politiek warm aanbevelen. Correctie op het klassieke liberalisme

Net als in eerdere werken positioneert de auteur zich expliciet en zonder voorbehoud in de liberale traditie. De individuele vrijheid staat voor Van den Berg centraal. Daarbij past hij het daarmee samenhangende niet-schaden-principe echter consequenter toe dan liberalen doorgaans gedaan hebben. Hij beschuldigt klassieke liberalen er onder meer van dat ze speciësistisch zijn, omdat ze alleen oog hebben voor leden van de mensensoort, en presentistisch, omdat ze te weinig kijken naar de gevolgen van hun handelen voor het leven op aarde in de verre toekomst. In de praktijk betekent groen liberalisme bijvoorbeeld dat iedereen veganist moet worden en dat vlees eten verboden wordt. Maar ook dat men moet trachten zijn ecologische voetafdruk klein genoeg te houden. Verder staat de filosoof een bijzonder solidaire opstelling van rijke landen jegens arme landen voor en een sociaal vangnet voor mensen die dat nodig hebben. Hoewel Van den Berg zich uitdrukkelijk keert tegen het communisme als collectivistisch, anti-individualistisch systeem, erkent hij dat een deel van zijn politieke theorie overlapping vertoont met die van socialisten. Uitvoerbaarheid

Voor mede-veganisten zoals ondergetekende is het verheugend dat de auteur een lans breekt voor een radicaal idealisme, ook of juist als dit utopisch overkomt. Merkwaardig

28

genoeg laat hij gaandeweg weten dat hij zelf eigenlijk niet gelooft dat het groene liberalisme aan het langste eind zal trekken. Hij denkt zelfs dat er een ecologische catastrofe van ongekende omvang voor de deur staat, die vrijwel onafwendbaar is. Desondanks houdt hij vast aan zijn ideaal van een radicaal betere wereld. Daarbij gaat Van den Berg in tegen de angst dat groen liberalisme inherent zal leiden tot een onvrije, dictatoriale politiestaat. Hij herinnert de lezer eraan dat liberalisme primair draait om vrijheid (zowel in negatieve als in positieve zin) en dat groen liberalisme die vrijheid alleen maar opeist voor een groter aantal individuen met gevoel. Binnen de grenzen van het niet-schaden-principe blijft iedereen vrij om het leven op een eigen manier vorm te geven. Dit geldt voor zaken als seksualiteit en relaties en zelfs voor de door de atheïst Van den Berg zo gehate godsdienst, zolang dit niemand anders schaadt. Hij pleit vurig voor een terugdringen van het aantal mensen door geboortebeperking. Ook blijkt hij een groot voorstander van de vrijheid van expressie, inclusief waar het gaat om belediging en het kwetsen van andersdenkenden. Verbeterpunten

Geen publicatie is perfect en Van den Berg lijkt de eerste te zijn om dit toe te geven. De voornaamste puntjes die mij in negatieve zin zijn opgevallen: – De term “groen liberalisme” is te meerduidig. Er zou in theorie ook

een antropocentrisch liberalisme mee bedoeld kunnen worden dat zich bekommert om de natuur, maar niet om het lot van individuele dieren. – Van den Berg beperkt het principe van individuele vrijheid bijna volledig tot volwassenen. Kinderen mogen bijvoorbeeld geen religie of tatoeages hebben. In mijn beleving miskent hij daarmee dat opgroeien een geleidelijke toename in persoonlijke vrijheid behelst. – In sommige opzichten komen zijn aanbevelingen bij voorbaat onhaalbaar over, zoals een oproep helemaal geen plastic meer te gebruiken. Het lijkt mij realistischer om te blijven streven naar nieuwe vormen van plastic die goed afbreekbaar zijn. Floris van den Berg. Groen Liberalisme. Een urgent manifest. Antwerpen/Amsterdam: Houtekiet, 2019. ISBN 9-7890089247179/.


Praatplaatje [zelf invullen]

29


FOOD FOR FREEDOM

BROCCOLI PESTO MET NATTO 1 broccoli (in roosjes), 3 el De Hobbit natto, 1 el olijfolie, 1 kop amandelschilfers, 1 pijpajuintje, 1/2 teentje look, 1/4 kl kruidenzout, gemalen zwarte peper Blancheer de broccoliroosjes gedurende 4 minuten in licht gezouten water. Giet af. Schep de broccoli en alle andere ingrediĂŤnten in een blender en mix tot een gladde massa.

www.hobbit.be info@hobbit.be hobbit_veganfood hobbitnv advertentie mei test 2.indd 1

30/04/2019 9:31:03

Bio & fair T-shirts, tekeningen in opdracht, logo ontwerp en meer. MariaTiqwahArt

maria_tiqwah

www.mariatiqwah.nl

LOVE ALL ANIMALS

Go Vegan

30


lotte weet raad tekst Lotte Bakker

Lotte weet raad Hoi, ik ben Lotte! Als veganistische diëtist en gezondheidswetenschapper wil ik uitdragen dat plantaardige voeding lekker én gezond kan zijn. Deze editie: drie veganisten die zich afvragen wat voor invloed plantaardige voeding op hun familie heeft. Heb jij een vraag voor mij? Stuur deze dan naar voeding@veganisme.org. Vraag:

Mijn man is vegetariër en eet drie à vier dagen per week met mij mee, volledig plantaardig dus. Moet hij ook een B12-supplement nemen? Antwoord:

De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid voor een volwassene is 2,8 microgram vitamine B12 per dag. Ter illustratie: 600 milliliter halfvolle melk bevat 2,8 microgram vitamine B12, net als drie tot vier eieren (of twee eieren en bijna 300 milliliter halfvolle melk). Je man eet de helft van de week plantaardig, waardoor zijn behoefte aan vitamine B12 nog wat hoger ligt. Het eten van zo veel eieren en zuivel is onrealistisch en bovendien niet zo gezond, terwijl aan de suppletie van vitamine B12 geen negatieve effecten verbonden zijn. Om deze reden zou ik je man aanbevelen om een B12-supplement te nemen. Vraag:

We eten dagelijks peulvruchten in ons gezin. Nu hoorde ik over lectine, een gifstof die voorkomt in peulvruchten. Is het wel gezond voor ons en onze peuter om peulvruchten te eten? Antwoord:

Peulvruchten zijn onder andere rijk aan eiwitten en vezels en vormen een belangrijk onderdeel van een gezonde plantaardige voeding, ook voor kinderen. Onbereide peulvruchten bevatten inderdaad stoffen die schadelijk kunnen zijn (de zogenoemde antinutriënten), waaronder lectine. Deze kunnen klachten veroorzaken en er mogelijk voor zorgen dat belangrijke voedingsstoffen als ijzer, zink en calcium minder goed door het lichaam opgenomen worden.

maar zijn meestal niet of onvoldoende verhit: kook deze thuis nog zeker zes tot acht minuten. Vraag:

Sinds ik veganist ben voel ik me beter dan ooit. Mijn moeder heeft diabetes type 2 en zit niet goed in haar vel. Wat zou plantaardige voeding voor haar kunnen betekenen? Antwoord:

Diabetes type 2 is een multifactoriële ziekte. Dat houdt in dat er meerdere oorzaken zijn die allemaal een bepaald aandeel hebben in het ontstaan van de aandoening. Aan sommige oorzaken kun je niks veranderen, zoals erfelijke aanleg of leeftijd (met het ouder worden neemt de kans op het krijgen van diabetes type 2 toe). Op andere oorzaken kun je wel invloed uitoefenen, zoals roken, weinig lichaamsbeweging en overgewicht. Een gezonde levensstijl is erg belangrijk bij diabetes, omdat dit de kans op complicaties verlaagt. Bij diabetes type 2 kan een gezondere levensstijl er zelfs voor zorgen dat iemand minder medicatie hoeft te gebruiken. Stoppen met roken, voldoende bewegen en gewichtsverlies zijn hierbij de belangrijkste pijlers. Gezonde voeding kan gerust gezien worden als onderdeel van de diabetesbehandeling. Deze gezonde voeding kan volledig plantaardig zijn, maar het is niet bewezen dat dit superieur is aan een ander gezond voedingspatroon, zoals het mediterraan voedingspatroon of eten volgens de Schijf van Vijf. Je moeder kan zich hierin laten begeleiding door een diëtist gespecialiseerd in voeding bij diabetes.

De juiste bereidingswijze (in de meeste gevallen weken en koken) zorgt ervoor dat peulvruchten geen schadelijke hoeveelheden antinutriënten meer bevatten. Om deze reden mag je peulvruchten dan ook niet ‘rauw’ eten. Peulvruchten in blik zijn al op de juiste manier bereid. Zelf aan de slag met verse of gedroogde peulvruchten? Zoek dan even op hoe je de peulvrucht moet bereiden (bijvoorbeeld op www.peulvruchten.nl onder ‘bereiden’), aangezien dit per soort verschilt. Jonge sojabonen (edamame) die te koop zijn in de supermarkt lijken kant-en-klaar,

31


Nederlandse Vereniging voor Veganisme

Voorstelrondje nieuw NVV-bestuur Onze vereniging kent sinds sinds 30 maart drie nieuwe gezichten. Wie zijn deze bestuursleden? Ze vertellen waardoor ze veganist te werden en delen hun beste tip voor mede-veganisten. Reiner Barczinski Algemeen bestuurslid

blij nu iets te kunnen doen met mijn passie voor veganisme. Meta van Gijn Algemeen bestuurslid

“Veganism is not a sacrifice, it is a joy.” – Gary Francione

„Mir fällt fast keine politisch heftigere Tat ein, die mehr Fliegen mit einer Klappe schlägt, als die vegane Lebensweise.“ – Hagen Rether Er zat ongeveer 20 jaar tussen het moment dat ik op de achterbank van mijn ouders’ Opel zat en het zielig vond hoe al die kevertjes en vlinders op de voorruit vlogen en de beslissing om vegetariër te worden. Ondanks dat ik dit om ethische redenen deed, had ik nog ongeveer 15 jaar nodig om in 2012 veganist te worden. Dat lag niet in de laatste plaats aan het feit dat er toen maar weinig informatie over veganisme en over het leed van de zuivel- en eierindustrie beschikbaar was, maar ook omdat die paar veganisten, die ik gedurende mijn vegetarische periode tegenkwam, vegetariërs erg in hun waarde lieten. Aan de verbetering van onder andere die twee problemen wil ik me graag inzetten als bestuurslid van de NVV. Ik zal het aanspreekpunt zijn voor samenwerking met andere (pro-)vegan organisaties in het buitenland en ga voor vegan evenementen, inclusief de Vegan Awards. Naast veganist ben ik ambtenaar bij de EU, kook en eet ik graag en deed ik verder niet veel en daarom ben ik

32

Toen ik een jaar of vijftien was zag ik een vrachtwagen met varkens verongelukken. Dat maakte me vegetariër, want ik wilde daar dus nooit meer aan meedoen, aan zoveel narigheid. Het duurde daarna nog twintig jaar voor ik begreep dat achter eieren en melk dezelfde industrie zit. De VeganChallenge hielp me in te zien dat veganisme goed is voor dier, mens en milieu. En diezelfde VeganChallenge deed me beseffen dat plantaardig eten en leven helemaal niet zo ingewikkeld is. Integendeel, die challenge was helemaal geen ‘challenge’. Als bestuurslid wil ik bijdragen aan een wereld waarin veganisme gewoon is, door te laten zien dat veganisme helemaal niet ingewikkeld is, zelfs niet als je, zoals ik, kinderen hebt. Mijn tip: werkelijk voor alles waar je aan gewend bent is een diervriendelijk alternatief. Van je lievelingstoetje tot je favoriete shampoo. Als je erg zoekt of tobt: stel je vraag in een online forum of groep, veganisten helpen elkaar graag!

Joep Postma Algemeen bestuurslid

“The world is a dangerous place, not because of those who do evil, but because of those who look on and do nothing.” –  Albert Einstein

Met veel plezier en trots geniet ik inmiddels ongeveer 1,5 jaar van een veganistisch bestaan. Het is voor mij allemaal begonnen in mijn jaar als expat in Australië. In dit jaar heb ik mogen reizen met een aantal vegetariërs en veganisten die mij de ogen openden naar de overheerlijke veganistische keuken, het zaadje was geplant. Vervolgens heb ik een aantal weken gewerkt op een melkboerderij en hier viel het kwartje. De scheiding van moeder en kalf was emotioneel, de talloze koeien in de ziekenboeg waren aangrijpend, en stierkalveren die binnen een dag afscheid namen van onze planeet omdat ze geen economische waarde hebben is pure waanzin. Ik heb de boerderij vroegtijdig achter mij gelaten en de deuren geopend naar de enige eerlijke wereld. Begin 2018 heeft de VeganChallenge mij hier enorm bij geholpen: een effectieve nieuwsbrief met goede tips en boordevol zowel makkelijke als voedzame recepten. Een van mijn favorieten is de chili sin carne. De NVV heeft mij enorm geholpen middels de VeganChallenge en de tijd


Mijn tip voor beginners? Houd vol! Je familie en vrienden zullen het misschien niet leuk vinden, maar laat je daardoor niet stoppen. Zoek steun bij de NVV of andere vegan groepen op Facebook en andere media. Voor die vrienden die je misschien kwijt zou raken – ja, dat kan gebeuren –krijg je er misschien fantastische nieuwe vrienden bij. Als mij het lukte, dan kan jij het ook!

is gekomen dat ik graag iets terug doe. Inmiddels zijn mijn directe contacten wel op de hoogte van de voordelen die een veganistisch bestaan met zich meebrengt en daarom help ik de NVV graag om zowel nationaal als internationaal nog meer mensen te bereiken en te informeren over de impact die hun persoonlijke keuzes hebben op dier, mens en planeet. Momenteel studeer ik tot begin juni in Zweden aan Lund University, waar ik een master volg in Entrepreneurship and Innovation, met het doel

zijn die het avontuur met je aan wil gaan, zoek dan verbinding via verscheidene Facebookgroepen in jouw omgeving of volg veganistische influencers via Instagram. Mijn persoonlijke favorieten zijn @vegainstrength, @deadlyninjawarrior en @plant_proof.

om duurzame bedrijven te kunnen creëren. Ik heb een nieuwe passie gevonden in kitesurfen en het volgende project is leren zeilen. In mijn vrije tijd ben ik graag buiten, spendeer ik tijd met mensen die ik tof vind en lees ik een boekje. Mijn tip? Daag iemand anders uit om tezamen de deuren naar een veganistische wereld te openen en kook samen. Laat je inspireren door middel van documentaires zoals What the health, Speciesism, 73 Cows en Dominion. Mocht er niet direct iemand

Advertenties Groningen Fietsen, wandelen of een bustocht door de fraaie stad Groningen onder leiding van een deskundige gids? Bel (050) 309 06 49 of zie: www.henkbakker.nl. Vegalove is gratis in 2019! Groen hart? Vind je liefde of vriendschap op www.vegalove.nl.GRATIS in 2019!! FB/Insta: @vegalovedating Met Keurmerk Veilig Daten veggiedeli.nl, 100% plantaardig! >450 producten uit o.a. Duitsland. ‘Vlees’, ‘vis’, ‘kaas’, ‘ei’, mayo, zoet, cosmetica, cadeaubon en veel meer! De Groene Boekhouder Het duurzame administratiekantoor dat ondernemers en goede doelen helpt met administratie, financiën en belastingzaken. Kijk op: www.groeneboekhouder.nl 40 vegan smoothie recepten E-book, e 3,95 https://www.topsmoothie.nl

Biologisch textiel bij PURE COVERZ Katoen en linnen voor bed, bad, tafel en keuken. Ook ruim assortiment stoffen & fournituren. Bestel online met Vegan Friendly korting: www.purecoverz.nl 0226-341965 Vegan raw chocolate workshop Maak in 2,5 uur heerlijke, gekleurde repen of bonbons Insta: @feelgoodchocolade, Tel. 06-10823350 www.feelgoodchocolate.nl Chocoladeliefhebber? Check poppysmic.nl Poppysmic maakt ambachtelijke chocolade voor kids en volwassenen. Vegan, duurzaam en heerlijk. Al voor €2,95 verzonden. Gratis verzending vanaf €15. Het is alleen lekker als het eerlijk is. Bestel jouw choco: www.poppysmic.nl

Vegan-logo Bovenstaand logo is verbonden met het internationaal erkende Vegan Keurmerk van de Engelse Vegan Society. De NVV is in Nederland vertegenwoordiger voor dit keurmerk. Wilt u het gebruiken op uw producten? Neem dan contact met ons op via: vegankeurmerk@veganisme.org.

Tarieven voor de regeladvertenties: Vanaf € 25 (kop + 3 tekstregels). Neem hiervoor contact op met Sano via info@sano-promotions.nl

33


LEDENPASVOORDEEL Op vertoon van je ledenpas krijg je een voordeel bij een groot aantal Vegan Friendly-deelnemers. Ga voor de meest actuele lijst en de voorwaarden naar veganfriendly.nl Zet- en drukfouten voorbehouden Webshop Aard’g 5% Avesu 10% Be SiLLY jewelry 10% BE VEGAN 10% BEWUSTGOED 10% Big Green Smile 5% Bio Amable 10% Biocare Online 10% Biopagne 10% Bloom Blossom Up 10% By Eems Chocoladeverkopers 10% Corque 5% De Kurkshop 10% DENISE ROOBOL 10% Ditha Bonita 10% Dreammission 10% Eco Beauty Shop 10% Eco Vegan Shoes 10% Ecomarkt 10% EKOMENU 5% EKONOOM 10% Eleoflora 10% EN& 10% Feel Good Chocolate 10% Food2love 10% fra lippo lippie Grapoila Benelux Happy Hempy 10% Happy Herbi Het Ciderhuis 10% It’s Greenish 10% It’s Organic June goodies LaLu Products 10% Lumabelle 10%

34

MOMOKOstudio MootjArt MOS creative lab 10% Nomadics 10% Nura Nature Pretty & Fair 10% Pure Coverz 10% Secrets by Nature 10% Smekkies 15% sobbo 10% SoloBioMooi 5% Tidjoori Veenofs Vegalove 10% VEGAN AF 5% Vegan producten Vegan Today 10% Veganbags VegaVriend 5% Veggiedeli 10% Wolf and Storm 10% Your Foodprint Niet plaatsgebonden 15% Colourful Green 20% Cosmos Creative 10% Daily Delicious Find A Hōme Within Indialicious Vegan 10% Joricious Delicious 10% Mivali Advies 10% Op Rolletjes 5% Perfecte Bruiloften 10% PumpkinFotografie 5% Samsara Vegan Travels 10% Seitan Chefs 5% Tea and More 33 % Vegadates 10%

Drenthe Assen Poort van Assen Flevoland Almere 10% An’s Sweets Tea da di Date Zeewolde % Vakantiehuis Bij het Bos Friesland Appelscha Herberg Het Volle Leven Blije 10% Vegotel Leeuwarden Banhs & Coffee 10% DiBa Beauty Care Eetcafé Spinoza Restaurant Seoulmates Gelderland Arnhem Rawsome 10% Veg’Table Duiven Yauno Nijmegen Bed and Breakfast Keizer 5% Karel Bella Italia 5% Crudo 10% Maoz (Nijmegen) 5% V-Catering Twello % Hof van Twello Zutphen 10% Doeikoei Safa Groningen Groningen 10% Bla Bla (Groningen) 10% De Herbivoor Siddeburen 10% The Land of Now Limburg Heerlen 10% Relief Sittard 10% Ernesto’s 10% Groenten van Roos Valkenburg Mexicaans restaurant El Castillo Valkenburg aan de Geul Eten bij Ziza Weert De Kapper Weert

Noord-Brabant Alphen Restaurant Aap Boxtel 10% De Plantenbak 2.0 Breda Banket Yvette 10% HaarInStijl LOFF Den Bosch Oerwoud PuurGondisch 10% Yalla Yalla Foodbar Eindhoven Bar Bistro Calypso 10% Bij Albrecht Falafel Masters 10% KURK organic wines Waffelicious Geertruidenberg 20% The Bohemian Dream Oirschot B&B Carpe Diem Oostelbeers Rebelicious Sleeuwijk Bij de jongens op ‘t Zand Tilburg 10% Bakkerij van Planten Dread Love 10% Eetwinkel Appelsien Waalre 10% Andersom Noord-Holland Aalsmeer Café de Mijnen, Boerma Instituut International Floral Design School Alkmaar Kapsalon Rosie de Haas 10% ZZ Sweet Studio Amsterdam 10% Addis Ababa Alchemist Garden Amsterdam Cupcake 10% Company 10% Bonboon Deshima DopHert Vegan Food & 10% Goods 10% IIWII Cork 10% Loving Hut (A’dam) 10% Maaltijdmeid Marits Eetkamer 10% Mastino V Meatless District 10% Mooshka ROOTS (Amstelveenseweg)


Amsterdam (vervolg) Sparc Kitchen (B2B) TerraZen Centre 10% The Conscious Club VEGA-LIFE Vegabond 10% Yummy Hummus Zuurbek. Vegan deli & 10% ferments Egmond aan zee Villa La Vida B&B Haarlem 5% Appetijt Natuurvoeding 10% vanVeg Heiloo Miss Bean food Hoofddorp Hartelijk Hoofddorp 10% Concept Store Koog aan de Zaan Ilse de Vries 10% Huidconsulente Zaandijk Het Zaanse Bakkertje Zuidoostbeemster 10% Joséphine Overijssel Belt-Schutsloot 10% Kolibrie Enschede 10% ETN saladebar 10% Foodbar RAUW TANKSTATION 10% cultureel vulpunt Zwolle 10% MMove Utrecht Amersfoort Bindicafe Utrecht 10% Bureaubewust Eethuis Vers Juuls Hummus The Good Food Kitchen Zeist 10% Floorisant Zeeland Vlissingen Nerissa Beauty & 10% Wellness Zuid-Holland Boskoop Pluktea Delft Hummus 10% The Living

Den Haag BitterSweetz 10% Charly’s All is Fair Club Vers 10% De Vegetarische Snackbar FOAM 10% GoedEten Plenty Su Cuisine Symbiose 5% Veggie 4U 5% VeggieSaurus Dordrecht Bluebirds in the Backyard 5% Daantje food & drinks 10% De Groene Masseur Gouda 10% Bangkok City Miss Nice Banana 10% Pomms’ Gouda Groot-Ammers 10% Wildflower Vegan Food Katwijk aan Zee 10% De Voedzaak Leiden 10% Brandnetel Mix & Fix Restaurant Logica Leiderdorp Verre van Verre Leidschendam 10% Kapitein Haak Nieuw-Beijerland 10% Bio Aan Huis Rotterdam 10% An-Dijvie 10% Bla Bla (Rotterdam) 5% Blije Wijnen Gare du Nord 10% Happy Heels 10% Mr Salad 10% Obst & Gemüse Pachamamis 10% Staal&Kracht 10% Veggiebites Zuid-Beijerland 10% Ratjetoe België Bertrée-Hannut 5% In Motion Kortrijk-Dutsel 5% ‘t Kraaienest Londerzeel 5% ‘t Verreveld Mechelen 5% De Krewelligen Bidet

Rotselaar De Natuurwinkel 5% Rotselaar Stabroek 10% Wonderland Cakes Duitsland Kalkar Landhaus Beckmann % Hotel & SPA

Kranenburg 5% De Olijke Olifant 5% Hierland B&B Kroatië Sinj 10% BetterGreenWorld

Legenda: % : percentage korting Gratis kopje koffie of thee Gratis drankje Gratis verzending Ander cadeau Let op! kijk op veganfriendly.nl voor de volledige voorwaarden

OOK KORTING? Met je NVV ledenpas krijg je voordeel bij meer dan 225 Vegan Friendly adressen! Word lid: wordlid.veganisme.org

ONDERNEMER? Meld je aan voor gratis reclame op onze website, nieuwsbrief, magazine, flyers en social. Info & aanmelding: veganfriendly.nl

35


TH E

FUTURE IS

Profile for Nederlandse Vereniging voor Veganisme

VEGAN Magazine nr 121 - zomer 2019  

VEGAN Magazine nr 121 - zomer 2019  

Profile for veganisme
Advertisement