Page 1

VEGAN Magazine is een uitgave van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme • lente 2019 • nummer 120

magazine Recensie:

RUNNING FOR GOOD Groenten Zonder Grenzen strijdt tegen voedselverspilling

Veganistische topsporters

"IK LAAT ZIEN WAT ER MOGELIJK IS OP EEN VEGANISTISCH DIEET"


Sonett – zo veganistisch E

C

O

L

O

G

I

S

C

H

C

O

N

S

E

Hoe veganistisch? Want 46 van de 51 Sonett producten hebben de Vegan-bloem. Sonett voert geen dierproeven uit en laat er ook geen uitvoeren. In

Q

U

E

N

T

communication design award reddot design award winner

tegendeel: Sonett ondersteunt de Academie van de Duitse Dierenbeschermingsbond, die aan het ontwikkelen van alternatieve testmethoden werkt. Alle Sonett producten zijn 100% biologisch afbreekbaar. In tegenstelling tot veel andere was- en reinigingsmiddelen zijn ze vrij van petrochemische tensiden en enzymen. Sonett producten bevatten geen geur-, kleur- en conserveringsstoffen. Alle oliesoorten en etherische oliën zijn voor 100% afkomstig uit gecontroleerd biologische of biologisch-dynamische teelt. Alle Sonett producten worden uiteraard zonder gentechniek, en zonder nanotechnologie gemaakt. | www.sonett.eu

sonett

Sonett – zo goed.

Verkrijgbaar in bio-winkels.


Inhoudsopgave

Hoofdredacteur: Arina Banga Eindredactie: Marja Steur

Oerwoud: de vegan jungle van Den Bosch Ondernemers met idealen

pag. 4

Fit Vega(n) Food Boekbespreking

pag. 7

Veganisten in de sportwereld Vierluik

pag. 8

Sport in de morele samenleving Column Willem Vermaat

pag. 13

Een antikapitalische vegan onder de bankiers Column Elliot Lyons

Colofon

pag. 15

Baked oats, banana flapjacks, tortillasoep, stoofpotje met jackfruit Sportieve recepten

pag. 16

Plantaardige eiwitten Vegan basics

pag. 21

Waarom paardensport onethisch is Activisme

pag. 22

Ook de muskusrat verdient onze bescherming pag. 24 Opinie Groenten Zonder Grenzen strijdt tegen voedselverspilling Interview

pag. 26

Running For Food Filmbespreking

pag. 29

Chimpanzee Rights: The Philopher's Brief Boekbespreking

pag. 30

Lotte weet raad Vragen aan een diëtist

pag. 32

Voor een (even) leven Gedicht van Jesse Laport

pag. 33

Aan de bingo op de vrijwilligersdag Verenigingsnieuws

pag. 34

Redactie: Tim Crutzen, Mathilde Kennis, Frida van Til Auteurs: Lotte Bakker, Silvia Benschop, sther Buchel, Giulia Califano-de Waal, Els van Ingen, Kimberley Jansen, Lisa Jansen, Mathilde Kennis, Jesse Laport, Christina Lijcklama à Nijeholt, Elliot Lyons, Cynthia Pallandt, Titus Rivas, Jolijn Swart, Willem Vermaat, Marius van der Vloed, Hans Wijgergangs Vertaler: Francine Aarts Fotografie: Esther Buchel, Giulia Califano-de Waal, Renee de Haan, Kimberley Jansen, Lisa Jansen, Emiel Meijer, Jeroen Moerdijk o.a. coverfoto, Kasper Moorman, Jolijn Swart Illustratie: Bram Bergs, Stouthandel Conceptontwerp: GroenerGras.com DTP en drukwerk: Caparis Grafisch Centrum, Heerenveen Advertentie-acquisitie: Sano, 06-54385908 info@sano-promotions.nl VEGAN Magazine is het magazine van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme en verschijnt 4x per jaar. Suggesties en bijdragen zijn welkom (redactie@veganisme.org). De hoofdredactie streeft ernaar om diverse perspectieven te bieden in elke editie. Standpunten van schrijvers of geïnterviewde personen hoeven niet overeen te komen met de standpunten van de NVV en de hoofdredactie. VEGAN Magazine wordt gedrukt op milieu­vriendelijk papier met plant­ aardige inkt. Het lidmaatschap kan per maand of per jaar worden voldaan. We incasseren je bijdrage rond de 25e van de maand. Opzeggen kan op elk moment, na de eerste 12 maanden van je lidmaatschap. Nederlandse Vereniging voor Veganisme Postbus 31447, 6503 CK Nijmegen tel. 06 - 524 339 31 mail: info@veganisme.org internet: www.veganisme.org IBAN NL40TRIO0198396716 BIC TRIONL2U KvK Arnhem 40123603 ISSN 2214-9422

Oplage: 3250

3


ondernemers met idealen tekst Hans Wijgergangs foto's Oerwoud

Tussen de planten Oerwoud: de vegan urban jungle van Den Bosch In een bekende winkelstraat in Den Bosch ligt Oerwoud Stadstuinwinkel & Vegan Health Café verstopt. Het knusse pandje herbergt een oerwoud vol planten en een gezellige vegan eet- en drinkgelegenheid. Kun je jezelf en je bedrijf voorstellen?

Mijn naam is Larisa Versluis en ik ben medeoprichter en eigenaresse van Oerwoud. Ook ben ik de oprichter van het nieuw te openen plantaardige paradijs PLANT. Het is mijn missie om met Oerwoud en PLANT bij te dragen aan het verduurzamen, gezonder en groener maken van de stad. Daar hoort wat mij betreft zeker ook een plant-based aanbod bij. Eenmaal bij Oerwoud binnen, waan je je in een groene oase waarbij je al snel denkt aan verre oorden als Bali. Dat is niet gek ook, want ik heb veel gereisd en een langere tijd op Bali gewoond.

Veel van mijn inspiratie voor het interieur en het eten en drinken komt hier dan ook vandaan. Bij Oerwoud zit je tussen de tropische planten met een kokosnoot in je hand. Op het wereldse menu staan kleurrijke gerechten als smoothiebowls, regenboogwraps, chai lattes en salades vol kruiden en eetbare bloemen uit eigen tuin. Oerwoud trok direct veel belangstelling. Heb je daar een verklaring voor?

Door de unieke combinatie van plantaardig shoppen en eten en drinken in een jungle vol planten kregen wij al gauw veel aandacht van

de media. Die waren nieuwsgierig naar Oerwoud en het succes dat we uitstraalden. Mensen uit heel Nederland komen speciaal voor ons naar Den Bosch. In het begin waren het vaak dagjesmensen van buiten de stad die ons bezochten, maar gaandeweg wisten ook mensen uit de omgeving ons te vinden. Vaak zijn bezoekers heel verrast over ons plantaardig aanbod en de rustgevende sfeer. Wanneer mensen binnenkomen, zeggen ze dat ze de sfeer zo prettig vinden. We krijgen heel veel warme reacties en ons publiek is heel divers. Het is altijd weer zo fijn om te zien dat bezoekers midden in de stad tot rust kunnen komen.

“Mijn missie is het verduurzamen en gezonder en groener maken van de stad”

4


Wat is de belangrijkste drijfveer geweest om Oerwoud te beginnen?

Ik wilde een aanbod creëren van meer groen en meer gezond, plantaardig eten in de stad. Een plek in het midden van de drukte van de stad, waar je je kunt terugtrekken, ontspannen en gelijkgestemden kunt ontmoeten. Kun je iets vertellen over de workshops en events die Oerwoud aanbiedt?

Verloren kennis delen, een podium geven aan creatieve ondernemers en het creëren van een broedplaats voor mooie ideeën vind ik het mooiste wat er is. Daarom organiseer ik in samenwerking met lokale groene partijen onder andere wildplukwandelingen, workshops eetbare bloemen en stadstuinieren. Achter Oerwoud heb ik een stadsmoestuin gecreëerd waar ik diverse biologische planten, kruiden en eetbare bloemen laat groeien. Tijdens de workshops gaan wij dan ook altijd de tuin in. Het is zo bijzonder om te zaaien en de zaadjes vervolgens met de juiste zorg en liefde te zien groeien tot planten. De oogst verwerk ik in mijn gerechten bij Oerwoud en in de plantaardige lijn van PLANT. Ook heb ik een lange tijd yogaontbijtevents georganiseerd tussen de planten bij Oerwoud. Aangezien hier op een gegeven moment geen ruimte meer voor was, ga ik deze events straks weer oppakken bij PLANT. Hoe ben je zelf tot een plant-based lifestyle gekomen?

Tijdens mijn studie Food Design & Innovation begon ik mij te verdiepen in de herkomst van ons dagelijks eten. Zo startte ik in die periode onder andere met het organiseren van ‘toeren langs boeren’-fietstochten en sloot ik mij aan bij de youth food movement. Hierna besloot ik voor dierenwelzijn, het milieu en mijn gezondheid te kiezen door te minderen met het eten van vlees en andere dierlijke producten. Dit beviel mij zo goed dat ik helemaal overstapte op een plantaardig voedingspatroon. Tijdens mijn verre reizen ontdekte ik de kracht van planten en ben ik gaandeweg verliefd geworden op het plantenrijk.

Zo startte ik in Bali met het werken op een organic farm om meer te leren over planten en eenmaal thuis ging ik mij hier steeds meer in verdiepen. Inmiddels staat mijn eigen huis helemaal vol planten en is alles wat ik doe geïnspireerd door het gegeven dat planten ons helen en voeden. Sinds ik plantaardig eet en leef, voel ik mij zoveel energieker. Het mooiste vind ik daarom om deze kennis te delen en anderen te inspireren. Hoe was de situatie voor veganisten in Den Bosch voordat je met Oerwoud begon?

Er was wel iets op veganistisch gebied, maar dat hield helaas niet zo lang stand. De situatie was niet zoals in de Randstad, waar vegan initiatieven als paddenstoelen uit de grond schieten. Met Oerwoud wilde ik daar verandering in brengen. Inmiddels loopt het zo goed dat er in het weekend rijen staan. Mede daardoor heb ik besloten deze zomer een nieuw plantaardig paradijs te open in de stad: PLANT. Je bent ook ambassadeur van De Bossche Groenen. Wat doe je in deze functie?

Ik was een van de lijstduwers voor lokale politieke partij De Bossche Groenen. We hebben een vergelijk-

Oerwoud Stadstuinwinkel & Plantaardig Health Café Vughterstraat 84 5211GL Den Bosch www.oerwouddenbosch.nl www.plantbasedparadise.nl

“Alles wat ik doe, is geïnspireerd door het gegeven dat planten ons helen en voeden” bare ambitie en dat is de stad groener maken. Samen met andere inspirators geven we de stad een ander gezicht. De campagne verliep heel goed. De Bossche Groenen was de grootste winnaar bij de verkiezingen in Den Bosch. Dit geeft goede hoop voor de toekomst! Heb je nog dromen en ambities naast het succesvolle Oerwoud?

Zeker! Deze zomer opent in het hartje van Den Bosch, op een nog geheime locatie, PLANT. PLANT wordt een

miniwarenhuis in het centrum van Den Bosch waar iedereen straks plantaardig kan shoppen, eten en drinken, maar ook kan meedoen met yoga, meditatie en ademsessies tussen de planten. Een grote droom zou zijn om boven PLANT een plantenhotel te openen. Slapen tussen het groen en onderin ontbijten en shoppen in het warenhuis. Wauw, dat zou echt de ultieme droom zijn!

5


Wij bieden u 18 hoogwaardige ayurvedische cosmetica producten geschikt voor veganisten. BDIH gecertificeerd*. Voor meer informatie over deze veganistische cosmetica en andere ayurvedische producten bezoekt u onze website of neem contact op met onze klantenservice.

Maharishi Ayurveda Europe B.V.  Bel ons gratis: 0800 2229111  map@ayurveda.nl

www.ayurveda.nl *volgens de strenge richtlijnen van de natuurcosmetica


boekbespreking tekst Els van Ingen

Fit Vega(n) Food Fit Vega(n) Food is geschreven door Nanneke Schreurs. Ze is voedingsdeskundige, orthomoleculair therapeut, personal trainer en yogadocent. De mooie foto’s zijn gemaakt door José van Riele.

dowetenschap. En iedereen mag zich immers voedingsdeskundige noemen. Maar zelfstudie kan ook veel opleveren. In het boek staat een uitgebreid overzicht van haar bronnen. Helaas kom ik hier en daar ook rekenfoutjes in de voedingswaarden tegen. In 50 gram hummus zouden volgens haar 1119 calorieën zitten. Geen mens zou het ooit nog durven eten! Ik heb niet het hele boek gecontroleerd, maar ik vroeg me wel af wat er nog meer niet klopt.

Nanneke legt uit waarom zij zelf veganist is geworden en waarom dat voor iedereen een goed idee zou zijn. Voor haar is het vooral dierenwelzijn, maar ook klimaat en gezondheid spelen een rol. Zij heeft dit boek geschreven omdat ze geen boek kon vinden dat haar genoeg informatie gaf over het binnen krijgen van alle benodigde voedingsstoffen als je veganistisch eet. Ze was bang dat ze te weinig eiwitten binnen zou krijgen om haar in staat te stellen intensief te blijven sporten. Daarom is ze op onderzoek uitgegaan en heeft ze dit boek geschreven. In het hoofdstuk Vega voeding bij topsport geeft ze adviezen over het soort supplementen dat je zou moeten gebruiken om optimaal te kunnen presteren, en in welke hoeveelheid. Deze adviezen gaan best ver en in hoeverre ze betrouwbaar zijn, wordt mij niet duidelijk. 'Orthomoleculair’ moest ik even opzoeken. Volgens de reguliere geneeskunde en de Vereniging tegen de Kwakzalverij betreft het een pseu-

Er staan drie interviews in met topsporters. Het leuke is dat het vrouwelijke topsporters zijn, maar omdat twee van de drie geen veganist zijn, is het mij een raadsel waarom deze interviews in het boek zijn opgenomen. Er zijn genoeg vegan topsporters en door hen als rolmodel te kiezen had onderstreept kunnen worden dat het heel goed mogelijk is om als vegan ook fysiek topprestaties te leveren. Een goed interview is het interview met topsporter Janneke van der Meulen. Zij is vegan en legt goed uit waarom en hoe ze dat combineert met sporten en waarschuwt tegen een juist te hoge eiwitinname. Het boek staat werkelijk bomvol informatie, zoals eiwitgehalte van voedingsmiddelen, plantaardig proteïnepoeder, voedingsschema’s en hoe deze te gebruiken.

voor mij als veganist wel weggelaten kunnen worden. Ik heb de kokosproteïnereep met pecannoten en pure chocolade gemaakt. Er gaan veertien ingrediënten in, maar toch is het een verrassend makkelijk en snel receptje. De reepjes zijn een beetje droog, maar wel smakelijk en je kunt ze wat langer bewaren, wat ik fijn vind. De Indische tempeh met paksoi was lekker pikant. Wel moet je de tempeh goed in de gaten houden, zodat hij niet aanbrandt. Ook de pittige pindasoep heb ik geprobeerd. Het is een fijne romige soep en dankzij de kokosmelk heb je niet het idee dat je een pot pindakaas leeg lepelt. Ik vind hem alleen niet gevuld genoeg voor een maaltijdsoep en dat terwijl ik er de dubbele hoeveelheid groenten in had gedaan. Een aanrader om te kopen? Niet als je een goed kookboek zoekt, ondanks dat het een paar aardige recepten bevat. Ik vond het te eenzijdig, doordat er veel nadruk ligt op gezond eten met veel informatie over proteïne. Als je veel sport en bang bent eiwitten tekort te komen, dan is het door de grote hoeveelheid informatie waarschijnlijk wel een geschikte aankoop. Nanneke Schreurs en José van Riele. Fit vega(n) food Utrecht: Kosmos uitgevers, 2018 ISBN 9789021569635

In het boek staan circa 75 recepten. De meeste recepten zijn vrij eenvoudig en ook voor beginnende koks goed te doen. Erg handig is dat er bij elk recept de voedingswaarde vermeld wordt, ook al klopt die helaas niet altijd. De tips voor niet-vegans hadden

7


vierluik tekst Mathilde Kennis foto's Jeroen Moerdijk

Kevin Groeneveld (18) Kevin Groeneveld (18) racet al bijna tien jaar met de motorfiets en doet dit ondertussen op het hoogsthaalbare niveau in Nederland. Hij werd in 2016 veganist en amuseert zich naast de motorsport ook met calisthenics. Merk je een invloed van je veganistische eetpatroon op je sportprestaties?

Jazeker, ik heb meer energie, word makkelijker wakker en kan meer van mijn lichaam vragen. Ik geloof echter wel dat dit ook grotendeels samenhangt met het volwassen worden en een gezonder eetpatroon in het algemeen. Wat antwoord je als iemand maar weer eens naar je eiwitinname vraagt?

Haha, veel mensen in mijn omgeving kunnen maar niet geloven dat ik voldoende eiwitten uit planten haal, dus ik hoor dit regelmatig. Ik krijg met zaden, bladgroentes, bonen, noten en granen genoeg eiwitten binnen. Ook eet ik veel tofoe en maak ik mijn eigen sauzen.

8

Wat zijn je favoriete pre- en postwork-outsnacks? En je favoriete cheatmeal?

Voor een training drink ik vaak koffie voor een cafeĂŻneboost. Achteraf drink ik veel water en gun ik mijn lichaam rust. Wat betreft cheatmeals: die beslaan zowat mijn hele dieet, haha! Ik eet elke dag 3 blokjes 99% pure chocolade: goed voor de aderen en bovendien erg vezelrijk. Heb je wel eens vreemde of negatieve reacties gekregen op het feit dat je als sporter geen dierlijke producten eet?

Als je in de motorsport luidkeels gaat verkondigen dat je veganist bent, komt dat eigenlijk wat vreemd over. Slechts enkele mensen weten dat ik veganistisch leef en dat vind ik prima zo.

Op welke sportprestatie ben je het meest trots? Heb je nog dromen?

In 2017 heb ik een kampioenschap gewonnen met de 1000cc-racemotor en in 2018 ben ik overgestapt naar het officiĂŤle ONK. Daar rijden de allersnelsten van Nederland en dat doe ik op een compleet nieuwe motor met allerlei nieuwe snufjes.

Mijn droom is om in de World Superbike te rijden. Ik weet dat ik voldoende talent heb, maar de motorsport is een lastige sector omdat er veel geld in omgaat. Naast het racen zou ik het gaaf vinden om me financieel te redden door iets te doen rond fitness, voeding en lifestyle!


Leonore Verheijen (23) Bodybuilder Leonore Verheijen (23) stond vorig jaar op het podium bij het NK en mag zich officieel A-atleet noemen. De Eindhovense werkt als lifestylecoach. Merk je een invloed van je veganistische eetpatroon op je sportprestaties?

Toen ik drie jaar geleden plantaardig ging eten, vond ik dat best spannend! Er was destijds nog maar weinig info en er heerste een negatief beeld rond veganisme. Gelukkig heb ik toch zonder problemen spiermassa en kracht kunnen opbouwen! Wat antwoord je als iemand maar weer eens naar je eiwitinname vraagt?

Het is belangrijk om je plantaardige eiwitten uit verschillende bronnen te halen. Zo zorg je voor een compleet aminozuurprofiel. Dat is soms best puzzelen! Met een gevarieerd dieet rijk aan granen, noten, zaden, groenten en peulvruchten lukt het me

wel om de 2,2 gram per kilogram lichaamsgewicht te halen. Dat is een verstandige norm voor bodybuildende veganisten! Wat zijn je favoriete pre- en postwork-outsnacks? En je favoriete cheatmeal?

Voor een work-out ontbijt ik tegenwoordig graag met een Engels ontbijt met witte bonen in tomatensaus, twee sneetjes speltbrood met avocado, en scrambled tofoe met champignons. Na het sporten drink ik een proteĂŻneshake waarbij ik een kom rijstebloem eet met blauwe bessen en pindakaas, heerlijk! Als cheatmeal is een lekker grote Indonesische rijsttafel mijn favoriet!

Heb je wel eens vreemde of negatieve reacties gekregen op het feit dat je als sporter geen dierlijke producten eet?

In het begin hoorde ik wel veel negatieve geluiden in de sportschool, maar tegenwoordig zijn mensen positief verrast als ze erachter komen dat ik vegan ben. Graag wil ik mensen laten zien wat er mogelijk is op een veganistisch dieet, maar ik vertel pas dat ik veganist ben wanneer het ook echt ter sprake komt. Op welke sportprestatie ben je het meest trots? Heb je nog dromen?

Ondanks veel tegenslagen vorig jaar heb ik aan drie wedstrijden meegedaan. Bij elke wedstrijd heb ik me kunnen kwalificeren. Ik had nooit gedroomd dat ik al zo snel op het NK mocht staan! Aangezien ik vorig jaar zo dicht bij een kwalificatie voor het EK kwam, wil ik het volgend jaar nog een keer proberen. Ik ben volop aan het werk om een 2.0-versie van mezelf neer te zetten!

9


Bram Vogels De Vlaamse Bram Vogels woont in Leiden en werkt als hardloopen gezondheidscoach bij Up 4 Running. Na een ongeval bracht de confrontatie met zijn kwetsbaarheid hem tot bij het veganisme – én blootvoets hardlopen. Merk je een invloed van je veganistische eetpatroon op je sportprestaties?

Wat zijn je favoriete pre- en postwork-outsnacks? En je favoriete cheatmeal?

Wat antwoord je als iemand maar weer eens naar je eiwitinname vraagt?

Heb je wel eens vreemde of negatieve reacties gekregen op het feit dat je als sporter geen dierlijke producten eet?

Het doorslaggevende argument voor veganisme blijft het ethische. Bovendien is een veganistisch eetpatroon niet per se gezond, tenzij het uit onbewerkte voedingsmiddelen bestaat.

Dankzij een goed staaltje marketing lijken mensen tegenwoordig geobsedeerd door eiwitshakes. Bij mijn klanten pak ik dat aan door hen te tonen hoe ik zelf aan mijn eiwitten kom: via verschillende soorten linzen en bonen, kikkererwten, en volkoren granen.

10

Ik zet me af tegen het idee dat we onze voeding zo moeten indelen. We moeten een berg groente, fruit, bonen en linzen eten. De precieze volgorde en samenstelling doen er niet toe!

Als ik tegen vooroordelen van nietvegans stuit, zie ik dit als een kans om te inspireren. Ik krijg echter meer reacties op m’n blote voeten. Altijd lachen als mensen met hun mooie witte hardloopschoenen bang zijn natte sokken te krijgen, terwijl ik in een rechte lijn door een grote plas loop.

Op welke sportprestatie ben je het meest trots? Heb je nog dromen?

Tijdens een obstacle run werd ik als koploper ooit schaamteloos ingehaald door een valsspeler die stiekem alle obstakels ontweek. Het boeide me op zich niet dat hij me zo naar de derde plaats verdrong; hij loog vooral tegen zichzelf. Een paar weken later kruisten onze wegen echter weer op een race. Je had hem moeten kijken toen ik hem blootsvoets voorbij dartelde, heerlijk! Als overkoepelende droom hoop ik met Up 4 Running mensen te laten inzien dat we geen dieren hoeven te doden voor een actief en gezond leven. Ook hoop ik op de Ortler Sky Trails, een event dat ik organiseer in de Alpen, veel vegans te mogen zien!


Arnould Cijntje(35) Na al jarenlang in de fitness vertoefd te hebben, begon Arnould Cijntje (35) zich vier jaar geleden toe te leggen op bodybuilding. Hij neemt deel aan wedstrijden in de A-klasse tot negentig kilogram. Hij leeft ondertussen al meer dan een jaar volgens een veganistische levenswijze.

Merk je een invloed van je veganistische eetpatroon op je sportprestaties?

Ik merk dat mijn huid veel gladder is geworden, en een gezonde uitstraling is belangrijk in mijn sport. Het is bovendien makkelijker om vet te verliezen en dus die “droge” look te bereiken. Daarnaast gaat mijn stoelgang een stuk soepeler, wat best welkom is aangezien ik zo’n zeven maaltijden per dag binnenwerk. Wat antwoord je als iemand maar weer eens naar je eiwitinname vraagt?

Wanneer mensen me die vraag stellen, probeer ik eerst in te schatten of ze ook oprecht geïnteresseerd zijn in het antwoord. Als dat zo is, dan leg ik kort uit wat ik allemaal eet en

waarom. Anders wimpel ik ze af met een sarcastisch antwoord. Wat zijn je favoriete pre- en postwork-outsnacks? En je favoriete cheatmeal?

Voor het trainen eet ik een stuk fruit, meestal een banaantje. Achteraf neem ik een shake met erwtenproteïne. Zodra ik thuis ben, komt daar meteen een volledige maaltijd achteraan. Mijn favoriete cheatmeal verschilt per periode. Momenteel ben ik helemaal weg van patat met burgers. Heb je wel eens vreemde of negatieve reacties gekregen op het feit dat je als sporter geen dierlijke producten eet?

Ja, regelmatig. Veel mensen worden

opeens voedingsdeskundige wanneer ze horen dat ik geen dierlijke producten eet. Dan hoor ik dat ik allerlei tekorten zou krijgen. Maar ik trek me daar weinig van aan. Op welke sportprestatie ben je het meest trots? Heb je nog dromen?

Twee jaar geleden werd ik derde op het NK. Dat was zeker een mooie prestatie, maar eigenlijk ben ik meer trots op mijn huidige shape. Ik ga dan ook voor de eerste plek op het NK, waarna ik internationaal wil meedraaien met de top. Verder zou ik het mooi vinden als ik ook anderen kan inspireren met mijn veganistische levensstijl. Ik wil laten zien dat volledig plantaardig bodybuilden mogelijk is, en dat ik er mij zelfs veel beter bij voel!

11


Advertenties Groningen Fietsen, wandelen of een bustocht door de fraaie stad Groningen onder leiding van een deskundige gids? Bel (050) 309 06 49 of zie: www.henkbakker.nl. Vegalove is gratis in 2019! Groen hart? Vind je liefde of vriendschap op www.vegalove.nl.GRATIS in 2019!! FB/Insta: @vegalovedating Met Keurmerk Veilig Daten veggiedeli.nl, 100% plantaardig! >450 producten uit o.a. Duitsland. ‘Vlees’, ‘vis’, ‘kaas’, ‘ei’, mayo, zoet, cosmetica, cadeaubon en veel meer! De Groene Boekhouder Het duurzame administratiekantoor dat ondernemers en goede doelen helpt met administratie, financiën en belastingzaken. Kijk op: www.groeneboekhouder.nl 40 vegan smoothie recepten E-book, e 3,95 https://www.topsmoothie.nl Biologisch textiel bij PURE COVERZ Katoen en linnen voor bed, bad, tafel en keuken. Ook ruim assortiment stoffen & fournituren. Bestel online met Vegan Friendly korting: www.purecoverz.nl 0226-341965

Vegan-logo Bovenstaand logo is verbonden met het internationaal erkende Vegan Keurmerk van de Engelse Vegan Society. De NVV is in Nederland vertegenwoordiger voor dit keurmerk. Wilt u het gebruiken op uw producten? Neem dan contact met ons op via: vegankeurmerk@veganisme.org.

Tarieven voor de regeladvertenties: Vanaf € 25 (kop + 3 tekstregels). Neem hiervoor contact op met Sano via info@sano-promotions.nl

12


column tekst Willem Vermaat foto Renee de Haan

Sport in de morele samenleving Sporten gaat prima in de morele samenleving. Maar de spelregels zijn er anders. We komen ze zo nu en dan tegen. Sommigen kennen we persoonlijk. Fanatieke sporters die echt geen veganist kunnen worden omdat ze dierlijke producten nodig hebben. De fanatieke bezoeker van de fitness die niet zonder kwark kan. Ik vind het afgezaagd om een hele column te schrijven over waarom je als sporter prima veganist kunt zijn. Een beetje veganist weet dat wel en ik heb geen zin om de bekende weg te beschrijven. Bovendien ben ik geen voedingsdeskundige. Als je meer wilt weten over goede sportvoeding moet je bij Lottes rubriek Lotte weet raad zijn. Het zou best kunnen dat je door het consumeren van bepaalde dierlijke producten betere prestaties levert. In ieder geval zijn er genoeg mensen die dat denken. Dat betekent dat die producten doping zijn. In een morele samenleving staan dierlijke producten op de lijst met verboden middelen.

Eigenlijk is dat niet eens nodig. Het consumeren van dierlijke producten is sowieso verboden in de morele samenleving. Dat betekent in sommige gevallen ook dat je er minder makkelijk mee wegkomt als je betrapt wordt op dopinggebruik. Meerdere dopingzondaars verklaren de vondst van doping in hun lichaam door te stellen dat ze vervuild vlees hebben gegeten. Doe je in de morele samenleving zo’n uitspraak, dan mag je dat direct voor de rechter komen uitleggen. Op zijn minst merkwaardig overigens, hoe betrapte sporters altijd direct een alternatieve verklaring hebben. Oudwielrenner Tyler Hamilton beschrijft in zijn boek The Secret Race (2012) dat dit de strategie is die dopingzondaars zoals hijzelf hanteren. Niet altijd een goed doordachte strategie als je het mij vraagt. In 2010 werd toenmalig drievoudig Tour de Francewinnaar Alberto Contador betrapt op het verboden middel clenbuterol. Ook hij weet dat aan het eten van vervuild vlees – en werd zelfs vegetariër. Hoe kon hij er zo van overtuigd zijn dat vervuild vlees de oorzaak was? Contador benadrukte dat slechts 0,00000000005 gram clenbuterol per milliliter in zijn urine was aangetroffen. Veel kon hij niet ingenomen hebben. Had hij desondanks het stofje in het vlees geproefd? Had hij dat dan niet meteen kunnen zeggen? Of vielen de puzzelstukjes pas later op hun plek, toen hij betrapt was en ineens begreep wat de vreemde geur van het vlees verklaarde?

doping: het lichaam heeft ondertussen zelf nieuw bloed aangemaakt en met het ingebrachte oude bloed samen is er meer bloed dan normaal in zijn lichaam. En dus meer capaciteit om zuurstof te transporteren. Maar met het oude bloed dat werd ingebracht, kwam ook weer de clenbuterol mee. Vermengd met zijn bloed dat al in zijn lichaam aanwezig was, werd de concentratie clenbuterol lager. De alternatieve verklaringen van dopingzondaars doen mij denken aan niet-veganisten en hun excuses. Katten in het nauw maken rare sprongen. Een van de slechtste originele excuses die ik laatst hoorde, ging erover dat dieren ons gedomesticeerd hebben. Het doel van een soort is zichzelf succesvol voortplanten. Kippen zijn daar erg succesvol in, want er zijn zes keer zo veel kippen in Nederland als dat er mensen zijn. Kippen zouden dus erg gebaat zijn bij de huidige situatie. Ik vraag mij af hoe geruststellend die gedachte is voor de bijna meer dan anderhalf miljoen kippen die Nederlandse slachthuizen iedere werkdag doden. Ik denk dat het vooral de nietveganist geruststelt. De morele samenleving weet wel raad met ze. Voor doping is er meer ruimte dan voor het consumeren van dierlijke producten. Want met dat laatste schaad je direct een ander. De morele samenleving vervolgt en verguist de niet-veganisten zoals wij de dopingzondaars van nu aanpakken.

Mocht je geïnteresseerd zijn: een veel logischer verklaring voor het lage percentage clenbuterol in zijn lichaam is dat hij een bloedtransfusie ondergaan had. Plausibel is dat hij eerst clenbuterol gebruikte en toen zijn eigen bloed liet afnemen. Dit liet hij later weer inbrengen. Ook dit is een vorm van

13


Vegadates is al jaren dĂŠ plek waar veggies en vegans elkaar ontmoeten voor liefde, vriendschap of avontuur. Maak nu gratis een account aan en wie weet ontmoet je in de komende weken wel de liefde van je leven!

Deel de liefde

voor dieren voor natuur vegan junkfood

Lees ook de succesverhalen op onze

anders ‌.

website!

www.vegadates.nl

14


column tekst Elliot Lyons vertaling Francine Aarts foto Jeroen Moerdijk

Een antikapitalistische veganist onder bankiers Het leven kan raar lopen. Een paar jaar geleden deed ik mee aan een demonstratie op de Zuidas in Amsterdam tegen de Dakotapijpleiding. We begonnen op de stoep van de ABN Amro, die toentertijd een bedrijf financierde dat betrokken was bij de constructie van de pijpleiding. Ons kleine groepje stond buiten en riep leuzen als ‘Water is leven!’, alsof dit de banken op de Zuidas zou doen schudden op hun grondvesten. We geloofden in het beschermen van de aarde en de mensen die er wonen (twee grote redenen waarom ik veganist werd) en we geloofden dat banken de verkeerde behandeling van dieren en de planeet in stand hielden. Een aantal jaar geleden ging ik zelf in de bankierswereld werken, en bevond ik me ineens in de gebouwen waar ik kort daarvoor met mijn spandoek nog voor had gestaan. Tegenwoordig besteed ik het grootste deel van mijn dag onder bankiers. Ik praat met iedereen die bij de financiële sector betrokken is, van toezichthouders en bankiers tot start-ups die financiële problemen aanpakken met nieuwe technologieën, en ik schrijf veel over de financiële sector en technologie. De ironie hiervan ontgaat me niet.

merkte op dat mensen lang niet altijd aan hun positie van armoede kunnen ontsnappen door hard te werken en dat het ook niet voldoende zal helpen om mensen in de financiële sector zich daarvan bewust te maken, omdat de meeste problemen systemisch zijn. Dat wil zeggen dat de wereld niet écht zal veranderen tenzij we het kapitalisme het raam uitgooien, het systeem dat de motor is achter de uitbuiting van land, dieren en mensen. De directeur luisterde naar me, zoals hij altijd doet, en hij was oprecht geïnteresseerd in wat ik te zeggen had. En dit is normaal in ons bedrijf, niet alleen voor hem maar ook voor mijn collega’s. Het is eigenlijk gek dat van alle plekken waar ik ooit gewerkt heb – hippe journalistieke start-ups, ngo’s, universiteiten – dit de plek is waar ik me het meest gehoord, ondersteund, uitgedaagd en comfortabel voel. Terwijl dit juist de sector is die ik het meeste verafschuw. Het is weliswaar een plek waar mijn opvattingen niet of door maar weinigen gedeeld worden, maar toch voel ik me niet alleen. De directeur en ik hadden het ook over gevoelens op het werk, hoe we beiden omgaan met dingen die

we niet leuk vinden en hoe we om kunnen gaan met die frustratie op een manier die de ruimte en gevoelens van de ander respecteert. Ben ik minder wie ik denk te zijn, vanwege waar ik werk? Worden mijn veganistische en antikapitalistische principes gecompromitteerd? Hoe kijk ik nu terug op de tijd dat ik met een spandoek voor het gebouw van ABN Amro stond en leuzen scandeerde met de andere demonstranten? En stel dat ik nu in zo’n bankgebouw zou zijn voor mijn werk, en ik zou zo’n groep zien demonstreren, wat zou ik dan doen, wat zou ik zeggen tegen de mensen in dat gebouw die de demonstranten misschien wel uit zouden lachen? Of verloochen ik mijn idealen al door deze vragen überhaupt te stellen? Ook op deze vragen heb ik het antwoord niet, maar ze stellen is een belangrijk deel van wie ik ben en als ik ze niet stel zal ik er nooit achter komen. Voor mij betekent het stellen van vragen dat ik mezelf de ruimte geef om te groeien, zelfs als die groei me naar onverwachte plekken leidt – zoals het zijn van een antikapitalistische veganist onder bankiers.

Dat roept de vraag op: hoe kan ik als antikapitalistische veganist werken in een sector die vrijwel overal vóór is waar ik tegen ben? Ik heb geen eenvoudig antwoord op die vraag. Het is ingewikkeld. Neem vorige week, toen de directeur van mijn bedrijf een gesprek met me aanknoopte op het werk. Een deel van de missie van zijn bedrijf is om mensen te informeren over de financiële wereld en om technologie in te zetten om de wereld een betere plek te maken. Daarom heeft het bedrijf een duurzaam en sociaal programma, waar ik deels voor verantwoordelijk ben. In ons gesprek hadden we het hierover. Ik

15


recept tekst & foto Kimberley Jansen

Baked oats n i g e b d e o g n ee van de dag

IngrediĂŤnten 300 g havermout 300 ml amandelmelk of andere plantaardige melk 2 tl kaneel 1 tl bakpoeder 1 banaan eventueel nog extra kaneel of geraspte kokos

2 personen

Bereidingstijd: 25 minuten Moeilijkheid:

âœą

Bereiding

Verwarm de oven voor op 200 graden. Prak de helft van de banaan fijn in een ovenschaal, en voeg daarbij de havermout, kaneel, bakpoeder en de amandelmelk. Meng dat goed door elkaar. Snij de andere helft van de banaan in plakjes en leg deze er bovenop. Optioneel kan er hier ook nog kaneel en/ of een beetje geraspte kokos overheen gestrooid worden. Verwarm ongeveer 20 minuten in de oven.

16

Hoeveelheid:

instagram: @ahappygreenlife


recept tekst & foto Lisa Jansen

Banana flapjacks Ingrediënten 200 g havermoutvlokken 25 g kokosrasp 1 tl kaneel

Hoeveelheid:

9 grote flapjacks of 12 kleine

Bereidingstijd:

15 min voorbereiding en 40 min bakken

Moeilijkheid:

¼ tl fijn zeezout 60 g rozijnen 30 g gehakte walnoten 120 ml gesmolten kokosolie 2 grote rijpe bananen 30 ml ahornsiroop optioneel: bananenchips voor op de bovenkant Extra vierkante bakvorm van 20x20 cm bakpapier Bereiding

Verwarm de oven voor op 175 graden. Vet de bakvorm in en bekleed hem met bakpapier. Meng de havermoutvlokken, kokosrasp, kaneel, zeezout, rozijnen en gehakte walnoten in een grote mengkom. Prak de bananen in een kleinere mengkom en voeg hier de gesmolten kokosolie en ahornsiroop aan toe. Meng goed en voeg het bananenmengsel dan toe aan de droge ingrediënten. Meng het geheel tot er geen droge havermoutvlokken meer te zien zijn en stort het beslag in de bakvorm. Druk het goed aan tot het een mooie egale ‘koek’ is en versier de bovenkant eventueel met bananenchips. Bak de flapjack 40 minuten in het midden van de oven, tot de bovenkant mooi goudbruin is gekleurd. Is de

de ideale snack tegen je middagdip flapjack na 40 minuten nog te bleek? Dan laat je hem 5 tot10 minuten langer in de oven staan. Haal de bakvorm uit de oven en laat hem helemaal afkoelen, voordat je de flapjack in zijn geheel uit de vorm haalt en in stukken snijdt. Snijd er negen grote flapjacks van of twaalf kleine en bewaar ze het liefste luchtdicht. Eet smakelijk!

Tip: De flapjacks zijn heel gemakkelijk glutenvrij te maken door glutenvrije havermoutvlokken te gebruiken

instagram: @taartenvanjansen

17


recept tekst & foto Esther Buchel & Jolijn Swart

Tortillasoep Ingrediënten 400 g tomatenblokjes uit blik 500 g zwarte bonen uit blik 150 g maïs uit blik 1 groene paprika 1 ui 1 jalapeñopeper 1 avocado 1 el komijnzaad 1 el kaneel 1 tl gerookte paprikapoeder 1 tl oregano 2 blokjes groentebouillon 2 laurierblaadjes 1 sinaasappel

Bereiding

Snijd de paprika, ui en de jalapeñopeper fijn en snijd 2 reepjes van de schil van de sinaasappel. Verwarm de olie in een grote soeppan en voeg de paprika, ui, jalapeñopeper en wat zout toe en bak tot ze zacht zijn. Pers de knoflook boven de pan uit en voeg ook het komijnzaad, de kaneel en de paprikapoeder toe en bak dat ongeveer 30 seconden mee. Maak van een liter kokend water en de bouillonblokjes een bouillon. Voeg de tomatenblokjes, bouillon, maïskorrels, bonen, oregano, laurierblaadjes, sinaasappelschil en geraspte limoenschil toe. Roer de soep goed door en laat deze 30 minuten op laag vuur pruttelen.

Hoeveelheid:

4-6 personen

Bereidingstijd:

20 min + 30 min wachten

Moeilijkheid:

✱ ✱

Roer het limoensap, de koriander en wat zout en peper door de soep. Verhit wat olie in een koekenpan en bak hier de tortilla’s in tot ze knapperig zijn. Snijd deze in dunne reepjes. Verwijder de laurierblaadjes. Verdeel de soep over de kommen en garneer met avocado en de tortillareepjes.

Tip:

Ook lekker om guacamole te maken als extra dip voor de tortilla's

1 limoen handje verse koriander snufje peper en zout tortilla's

se E e n m e x i ca a n r torti lla, maa dan als so ep? Dat kan!

www.nieces.nl

18


recept tekst & foto Giulia Califano - de Waal

Stoofpotje met ontbijtkoek en jackfruit Ingrediënten 1 grote ui 3 teentjes knoflook 400 g champignons

Tip: Serveer met rijst of aardappelen

n

6 persone id: e lh e e v e o H minuten d: 45 ij st g in id Bere eid: Moeilijkh

3 paprika’s 240 g kikkererwten 450 g sperziebonen 2 pakjes passata di pomodoro 1 blikje tomatenblokjes 4 plakken ontbijtkoek 1 pakje Upton’s Naturals Original Jackfruit Bereiding

Snijd de ui en knoflook fijn en bak deze glazig in een grote pan. Snijd de champignons in plakjes en de paprika’s in stukjes. Voeg de champignons en paprika’s toe aan de pan en bak ze kort mee. Voeg de passata en tomatenblokjes toe, evenals de (uitgelekte) kikkererwten en sperziebonen. Verkruimel de plakken ontbijtkoek boven het stoofpotje. Als je jackfruit toevoegt, haal dit dan eerst met een vork een beetje uit elkaar zodat je nog meer de structuur van draadjesvlees krijgt en voeg het dan toe aan het stoofpotje. Laat het geheel geruime tijd stoven totdat alle groenten gaar zijn en alle smaken goed zijn ingetrokken. Blijf tussendoor wel regelmatig roeren!

je t f e e g k e o k t ij b on t e k ie n u n e e e j t o stoof p ak! a m s e ig r e p o r t s en instagram: @Renmeisje

19


NIEUW

Vegan Vitamin D3 Pure voeding, duurzaamheid, werkzaamheid ĂŠn actieve ondersteuning van kleinschalige projecten vormen de uitgangspunten van Viridian. Dit vertaalt zich in 100% natuurlijke supplementen van de zuiverste kwaliteit. Zoals veganistische vitamine D3. Uit korstmos. Voor informatie en verkooppunten www.viridian.nl

20


vegan basics tekst Mathilde Kennis illustratie Stouthandel

Plantaardige eiwitten Naast het ‘onbewoond eiland’-scenario en allerlei geleuter over onze jagende voorouders is het ongetwijfeld een van de meest voorkomende reacties wanneer je mensen vertelt dat je veganist bent: “Hoe kom je dan aan je eiwitten?” Door slimme marketing en ongenuanceerde media heerst het beeld dat eiwitten voornamelijk in dierlijke producten zoals kwark en kip voorkomen. Dat klopt natuurlijk niet: ook als planteneter is het niet moeilijk om je dagelijkse dosis proteïne binnen te krijgen!

Waarom hebben we eiwitten nodig?

Eiwitten worden vaak omschreven als de bouwstenen van je lichaam. Ze vervullen een structurele functie waarbij ze als het ware de basis van onze lichaamscellen en onze spieren vormen. Logisch dus dat ze van belang zijn wanneer je sport. Daarnaast dragen eiwitten bij aan allerlei biochemische processen in het lichaam. Zo helpen ze bij het omzetten van voedingsstoffen naar energie en transporteren ze chemische stoffen van de ene lichaamscel naar de andere.

Plantaardige eiwitbronnen

In de tabel vind je alvast een aardig overzicht van eiwitrijke voedingswaren. Het is niet moeilijk om eiwitten in elke maaltijd van de dag te verwerken. Als ontbijt kan je bijvoorbeeld een heerlijke smoothie met diepvriesfruit, lijnzaad en spinazie bereiden – of je houdt het bij een klassieke havermoutpap met sojamelk. Als lunch varieer je met hummus of pindakaas als broodbeleg, of maak je een lekkere salade met quinoa, linzen en broccoli. Als avondeten marineer

je wat tofu voor bij je bord zilvervliesrijst met verschillende groenten. Of je maakt een hartverwarmend stoofpotje met bonen, tomaten en allerlei verse kruiden. Als tussendoortje doen een handjevol amandelen of een cracker met pindakaas het prima. Gevarieerd en lekker eten blijft de boodschap: obsessieve rekensommen zijn helemaal niet aan de orde wanneer je je gezond verstand en je honger volgt. Zó kom je dus aan je eiwitten!

Een gevarieerd dieet met het oog op aminozuren

Proteïnen zelf bestaan uit ketens van aminozuren. Elk aminozuur vervult andere functies. Zo is lysine bijvoorbeeld belangrijk voor de aanmaak van bepaalde hormonen en draagt tryptofaan bij aan een gezonde slaap. Je lichaam maakt zelf een deel van die aminozuren aan, maar een aantal kunnen we enkel via onze voeding binnenkrijgen: die noemt men de essentiële aminozuren. Wie een gevarieerd eetpatroon aanhoudt waarbij er voldoende afwisseling is tussen verschillende soorten peulvruchten, zaden, noten en volkoren granen, hoeft zich echter geen zorgen te maken over aminozuurprofielen. Recreatieve sporters hoeven dus geen beroep te doen op dure eiwitshakes, zolang ze niet te eentonig eten. Over de hoeveelheid eiwitten die een mens zou moeten binnenkrijgen, wordt heel wat gediscussieerd. Houd je het rond de 1,0 à 1,5 gram proteïne per kilogram lichaamsgewicht, dan zit je wel goed.

21


activisme tekst Christine Lijcklama Ă Nijeholt illustratie Bram Bergs

Waarom paardensport onethisch is Als veganist zorg je ervoor dat je plantaardig eet, geen kleding draagt die gemaakt is van dierlijke producten en dat je schoonmaak- en cosmeticaproducten niet getest zijn op dieren. Hiernaast houd je ook rekening met het feit dat sporten die gebruik maken van dieren niet vegan zijn. In dit artikel focus ik op paardensport. Wat is er mis met paardrijden? Waarom is het niet vegan? En wat zijn de alternatieven?

Paardensport

Verschillende sporten maken gebruik van paarden. Dat kunnen teamsporten zijn, zoals polo of individuele sporten zoals dressuur en springen. Daarnaast hebben we bijvoorbeeld nog rensport, aangespannen sport, rodeo en jachtsport. Enorm veel Nederlanders, ongeveer 500.000, doen aan paardensport. De meesten mensen rijden enkel recreatief: slechts een aantal hiervan, 100.000, doet ook aan wedstrijden. Nederland is een echt paardensportland, met een rijke historie en een omzet van 2 miljard euro per jaar. Waarom is paardensport niet veganistisch?

Vaak wordt er verondersteld dat veganisme louter rond dieet en eten draait. Het is echter een levenswijze waarbij je geen gebruik wilt maken van dieren bij elk aspect van je leven. In de paardensport gebruik je het paard en dit past dus niet bij een vegan levensstijl. Het paard kiest er natuurlijk niet zelf voor om rondjes te rennen in een bak en over hoge balken te springen met een andere diersoort op de rug. Bovendien wordt het dier vaak geschopt in zijn buik en wordt er regelmatig getrokken aan een bit in zijn mond. De ruiters zorgen meestal heel goed voor hun paarden en tonen veel liefde voor het dier. Ik heb zelf ook jaren paardgereden en dacht destijds dat er niets mis mee was. Het probleem is dat mensen denken dat we andere soorten, dieren, kunnen gebruiken voor vlees, kleding en dus ook voor

22


sport. Wat geeft onze soort het recht om dat te doen? Waarom denken we dat we superieur zijn? Alleen omdat we intelligenter zijn? Maar nietmenselijke dieren zijn intelligent op andere manieren. Een hond kan veel beter ruiken, een eekhoorn onthoudt precies waar hij zijn eten heeft verstopt in het bos, een paard weet welke planten giftig zijn, noem maar op. Andere diersoorten zijn hier mét

drukplekken, spieratrofie, kreupelheid en scheefheid. Pijnlijke hulpmiddelen worden gebruikt om het dier “onder controle te houden” zoals zwepen, sporen en martingalen. Paarden en pony’s op maneges worden keer op keer bereden, uren achter elkaar, steeds hetzelfde rondje. Binnen de topsport worden paarden intensief gebruikt vanaf een veel te jonge leeftijd. Wanneer ze niet meer presteren,

tijd een paard onder mijn zorg gehad terwijl ik vegan was. Natuurlijk miste ik het paardrijden weleens, maar het voelde veel beter om hem lekker lang te borstelen en bij hem in de wei en stal te gaan zitten in plaats van op zijn rug te kruipen en hem te forceren rond te rennen. Ik genoot gewoon van het verzorgen, zoals de stal uitmesten en eten en water geven. Van kijken hoe hij tevreden in het zon-

Als je aan paardensport doet, normaliseer je het idee dat je een dier kunt gebruiken voor een bepaald doel ons, niet vóór ons. Als je aan paardensport doet, normaliseer je het idee dat je een dier kunt gebruiken voor een bepaald doel. In de paardensport wordt ook veel geld verdiend ten koste van het dier. De paarden worden gekocht en verkocht. Het idee dat je een geldelijke waarde geeft aan een leven is toch absurd? Wie zijn wij om te bepalen hoeveel een leven van een ander wezen waard is? Net zoals honden en andere huisdieren worden paarden gefokt zodat er geld aan verdiend kan worden. Merries worden vele malen zwanger gemaakt waarna haar veulen veel te vroeg wordt weggehaald, wat veel stress veroorzaakt. Naast de ethische problemen rond het gebruiken van het dier is paardrijden ook gewoon ongezond voor het paard. Diversen onderzoeken laten zien dat het zitten op de rug en een bit in de mond leiden tot zowel psychische als lichamelijke hinder voor het dier. Het gewicht van het zadel en de ruiter kan resulteren in

worden ze vaak als dank naar de slacht gestuurd. Paarden in de rensport breken regelmatig een been en worden dan ter plekke afgemaakt. En dan is er nog het probleem dat veel van het materiaal dat gebruikt wordt in de paardensport, ook niet vegan is. Het zadel en het hoofdstel zijn meestal van leer gemaakt, net als de ruiterlaarzen en -handschoenen. Er zijn tegenwoordig gelukkig alternatieven van kunststof, maar die zijn nog lang niet de norm.

netje stond te grazen in een grote wei met andere paarden. Een paard hoort niet alleen te zijn of heel zijn leven in een stal te staan. Het is een kuddedier dat ruimte nodig heeft.

Toch met paarden bezig

Als je veganist wordt, hoef je niet gelijk je paard weg te doen en nooit meer met paarden om te gaan. Er zijn nou eenmaal heel veel paarden in Nederland, rond de 450.000, omdat ze veel gefokt worden. De paarden en pony’s moeten natuurlijk allemaal zorg en aandacht krijgen. Je kan altijd nog met paarden wandelen, zonder erop te zitten, en ze knuffelen, borstelen, verzorgen of vrij laten rennen in de bak. Ik heb ook nog een lange

23


opinie tekst Cynthia Pallandt foto Pixabay

Ook muskusratten verdienen onze bescherming Veel politieke partijen zijn voor de bestrijding van muskusratten, omdat deze dieren de veiligheid van de dijken in gevaar zouden brengen. Volgens Cynthia Pallandt, dierenrechtenactivist en lijsttrekker bij de Partij voor de Dieren voor het waterschap Brabantse Delta, is preventie een beter alternatief.

Op het moment van schrijven wordt er nog volop campagne gevoerd voor de waterschapsverkiezingen, maar op het moment dat jij dit leest hebben die reeds plaatsgevonden. De stelling over de muskusrat zal er in de stemwijzers voor het waterschap waarschijnlijk uit zijn gesprongen voor veganisten. De meeste mensen zijn tegen jacht, dus intuïtief zullen velen deze stemming met ‘nee’ hebben beantwoord. In de toelichting die de partijen op deze stelling hebben gegeven, laten ze het echter lijken alsof muskusratten levensgevaarlijk zijn voor mensen, doordat zij de veiligheid van dijken in gevaar brengen. Zo zwart-wit is het niet. Bovendien is de naam ‘muskusrat’ misleidend: het dier is namelijk geen rat maar een

24

woelmuis. En als hij op de menukaart staat? Dan noemt men hem ineens ‘waterkonijn’. Dat is een sterk staaltje framing, en ik wil mensen graag voorzien van meer informatie over dit belangrijke thema dat met name speelt in de waterschappen.

‘Symposium over muskusrattenbestrijdingsstrategieën’. De gastheer vroeg wie er wel eens waterkonijn had gegeten. “Ja, lekker met satésaus!”, klonk het vanuit de zaal. De toon was gezet, het was snel duidelijk dat er van objectiviteit geen sprake zou zijn.

Op vrijdag 15 februari was ik aanwezig bij het Muskusrattensymposium, dat georganiseerd werd voor met name (kandidaat-)bestuurders van het waterschap, muskusrattenbestrijders en belangenorganisaties. Gezien de onderwerpen van de sessies verwachtte ik dat het een beeldvormend symposium zou zijn, waarin de conclusie nog open stond. Niets was minder waar. Zodra we op onze plek zaten, werden we welkom geheten voor het

Dat bleek ook tijdens de presentatie over een veldproef die de afgelopen jaren is uitgevoerd, waarbij verschillende bestrijdingsmethodes zijn onderzocht. Preventie is daarbij niet onderzocht, wel wordt in het rapport geconcludeerd dat dit een gemis is. Uit de presentatie kwamen bijzondere conclusies naar voren, zoals dat de huidige en toekomstige bestrijdingsmethodes respectievelijk geel en groen scoren op dierenwelzijn. Ik zou


tegen degenen die tot deze scores zijn gekomen graag willen zeggen: bekijk eens een muskusrat die een langzame en pijnlijke verdrinkingsdood sterft in een vangkooi of die in een klem om het leven komt, en vermenigvuldig het dierenleed dat je dan aanschouwt met minstens 50.000, want dat is hoeveel muskusratten er in 2018 werden gedood. Nog maar een paar jaar geleden waren dit er zelfs 300.000. En vergeet niet dat voor iedere tien muskusratten er een andere diersoort als bijvangst in de vallen terecht komt. Me dunkt dat zowel de huidige methode (iedere muskusrat doden) als de toekomstige (tot aan de grens terugbrengen) donkerrood dient te scoren op dierenwelzijn. De muskusrat is bestempeld als invasieve exoot. Vaak wordt gesteld dat de waterschappen daarom volgens de Europese wetgeving verplicht zijn de muskusrat te bestrijden. Dit klopt niet. Wanneer een soort reeds wijdverspreid is, is het afdoende om te voorkomen dat de soort verder verspreid raakt. Het is dus zaak om uit te zoeken of dit mogelijk is op een manier anders dan doden. In Zweden is men gestopt met bestrijden. Toen was te zien dat de populatie tijdelijk toenam, om later te dalen en relatief stabiel te blijven. Maar vooruit, er is verder onderzoek nodig om te bepalen hoe representatief deze situatie is voor de Nederlandse. Daan Bos, die de resultaten van de veldproef tijdens het Muskusrattensymposium presenteerde, stelde echter zelf: het is mogelijk en haalbaar om graafschade van muskusratten tegen te gaan door in te zetten op preventie. Dit is een politieke keuze. Vervolgens riep iemand een gigantisch bedrag dat deze preventie volgens hem zou kosten. De heer Bos zei nog dat het bedrag volgens zijn eigen berekeningen een stuk lager uit zou vallen, maar het kwaad was al geschied. Wat mij opvalt, is dat er in gesprekken over de kosten alleen wordt gekeken naar de korte termijn. Het zal aanvankelijk inderdaad nodig zijn om meer te investeren in versterking van de dijken, maar dit zorgt er wel voor dat er in de toekomst minder schade te herstellen zal zijn. Daarnaast kan de versteviging mee

worden genomen in regulier onderhoud, wat minder kost dan apart onderhoud. Ook moet er per gebied worden gekeken welke vorm van preventie het meest passend is. Laatst werd met veel trots de nieuwe eDNA-techniek gepresenteerd, als methode om muskusratten op te sporen om gericht te jagen. Die kan ook gebruikt worden om te achterhalen op welke plekken de schadepreventie het hardste nodig is. Zo zet je de technologie in om levens te redden in plaats van ze te nemen. De Partij voor de Dieren is vooralsnog helaas de enige die er zo tegenaan kijkt. Water Natuurlijk, de partij die door GroenLinks en D66 gesteund wordt, is net zo erg voor bestrijding van muskusratten als voor de onderwaterjacht op vissen. PvdA wil nog wel eens wat milder zijn op dierthema’s dan andere partijen, maar een standpunt innemen tegen deze vorm van jacht gaat hen te ver. De SP en PVV, vaak best begaan met het welzijn van – bepaalde – dieren, doen niet mee in de waterschappen. Als iemand nog motivatie zoekt om actief te worden als politicus in het waterschap, begin hier dan eens mee. Het trieste lot van de muskusrat heeft mij zo aangegrepen, dat ik me de komende jaren blijvend op dit thema wil storten en het constant onder de aandacht wil brengen, zowel binnen

als buiten de politiek. Mijn doel is om het dier te ‘rebranden’. Hij moet niet meer beschouwd worden als een rat, die – door de meeste mensen anders dan vegans – wordt geassocieerd met ziekte en overlast. Ik ga de term ‘waterkonijn’ als een geuzennaam voor dit dier gebruiken. Als iedereen die zich nu druk maakt om het welzijn van konijnen, zich ook druk gaat maken om het welzijn van waterkonijnen, staan we al een stuk sterker. Als we de jacht op waterkonijnen en andere gravende dieren meenemen in de strijd tegen jacht in het algemeen, kunnen we een tegengeluid laten weerklinken als reactie op de lobby van jagers in het waterschap. Ik ben begonnen met het Twitteraccount @waterkonijn (volg en like/ deel de berichten!) maar er moet nog veel meer bijkomen. Iedereen die wil helpen door opiniestukken te schrijven, charmante foto’s van waterkonijnen te delen, dierenrechtenactivisten en andere sympathisanten te wijzen op dit probleem, draagt bij aan het bewerkstelligen van de mindshift die nodig is. Het gaat, net zoals alle vormen van onderdrukking waar we tegen vechten, bloed, zweet en tranen kosten. Maar als wij het niet doen, wie dan wel? Ook muskusratten verdienen onze bescherming. Twitter: @waterkonijn

25


interview tekst Marius van der Vloed & foto's Emiel Meijer

Groenten Zonder Grenzen roept voedselverspilling een halt toe in Rotterdam “We gooien jaarlijks een rij vrachtwagens van hier tot Spanje vol voedsel weg”, kopt de NOS op 4 februari. De boodschap dat we met z’n allen nog steeds te veel voedsel weggooien, is in Rotterdam niet aan dovemans oren gesproken. Hier werken vijftig vrijwilligers van Groenten Zonder Grenzen hard aan het terugdringen van verspilling. Een interview met Eva Aydin, zakelijk leider van de jonge stichting. “In het begin moesten we mensen voor de deur vragen of ze gratis wilden komen eten, nu staan ze in de rij.”

Eva Aydin is van oorsprong theatermaker en is in 2018 via een yogavriendin bij GZG terechtgekomen. Inmiddels is ze zakelijk leider, nog steeds op vrijwillige basis. Groenten Zonder Grenzen is een vrijwilligersinitiatief dat in het kader van voedselverspilling overgebleven en onverkoopbare groenten en fruit verzamelt om daarmee iedere week gratis veganistische maaltijden aan te

26

bieden.

Hoe is dit initiatief tot stand gekomen?

Groenten Zonder Grenzen (GZG) is in 2017 opgericht door veganist Myrthe Frissen, een jonge arts in opleiding (vandaar de op Artsen Zonder Grenzen geïnspireerde naam), die op de markt op de Binnenrotte in Rotterdam schrok van de hoeveelheid voedsel die werd weggegooid. Ze kon

dit niet verkroppen en heeft er werk van gemaakt. Toen in december 2017 duidelijk werd dat Myrthe op reis zou gaan om elders te wonen en werken, heeft mijn voorgangster Chantalle Nühn de leiding enkele maanden overgenomen, waarna ik in beeld kwam. Inmiddels zijn we een officiële stichting met eigen bestuur en zijn er serieuze stappen gemaakt met de professionalisering.


“Ik zou graag zien dat de gemeente Rotterdam beleid maakt om voedselverspilling te voorkomen.”

Wie mogen er komen eten?

Letterlijk iedereen. Het is wie het eerst komt, die het eerst maalt. We selecteren niet op gender, opleidingsniveau, nationaliteit of wat dan ook. Iedereen mag aanschuiven. Een opmerking die we weleens krijgen is dat de minderbedeelde mensen voorrang zouden moeten krijgen, maar hier wil ik een kritische kanttekening

Hoe uniek is het concept? 


Er zijn in Rotterdam meerdere projecten om voedselverspilling tegen te gaan, maar die zijn meer gericht op alternatieve toepassingen. Denk aan biogassen of compost. Een concept als Groenten Zonder Grenzen is in Rotterdam uniek. Gelukkig zijn er in andere steden vergelijkbare initiatieven. Was GZG direct een hit?

In het begin waren we nog zo klein en onbekend dat we op straat mensen moesten vragen of ze gratis wilden komen eten. Na verloop van tijd hebben we wat aandacht van de lokale media gekregen. Sindsdien gaat het als een speer. Er stonden van de ene op de andere week veel meer mensen voor de deur. Op een gegeven moment was er gewoon geen ruimte meer. Tegenwoordig zijn de slechts dertig beschikbare plekken soms al binnen 46 seconden online gereserveerd. We vinden dit enerzijds jammer omdat we voor inclusie zijn, maar het toont aan hoe open mensen staan voor dit soort concepten. We willen snel uitbreiden om iedereen een plekje te kunnen bieden. Waarom kiezen jullie voor plantaardig?

We willen mensen op een laagdrempelige manier kennis laten maken met de veganistische keuken. En lekker dat onze gasten het vinden! Iedere keer proberen we weer nieuwe recepten uit. Ik ben zelf niet vegan, maar wel voor het sterk verminderen van de hoeveelheid dierlijke producten die we als maatschappij consumeren. Ik merk dat dit aanslaat bij onze gasten. Mensen die gewend zijn aan het eten van een stukje vlees, maken er

echt een ding van het die woensdag expliciet niet te doen. Ze kiezen heel bewust voor de gezonde en duurzame optie. Dat zie ik als winst! Hoeveel vrijwilligers werken er en wat motiveert hen?

We hebben momenteel vijftig vrijwilligers in ons bestand. Omdat we een kleine ruimte hebben In het Wijkgebouw van stichting Wmo Radar, kunnen we die niet allemaal tegelijk kwijt. Hoe graag ze dat ook zouden willen. Elke week is er ruimte voor acht vrijwilligers om te helpen koken en voor nog eens zes vrijwilligers om bijvoorbeeld de groenten op de markt op te halen, de zaal klaar te zetten en dergelijke. We kunnen zo opschalen als de locaties er zouden zijn. Er is heel veel vraag vanuit de vrijwilligers om te helpen. Meestal vanuit idealistisch of sociaal-maatschappelijk oogpunt. Het type vrijwilliger varieert van betrokkken (internationale) studenten, tot vluchtelingen, mensen zonder werk en drukbezette mensen die naast hun baan hier bewust tijd voor maken. Mooi om die diversiteit te zien.

Vier tips van Eva om zelf minder voedsel te verspillen 1. Stel voordat je naar de supermarkt gaat een boodschappenlijst op. Dit vermindert impulsaankopen die voor een belangrijk deel zorgen voor voedselverspilling. 2. Deel je koelkast op een overzichtelijke manier in. Zo weet je precies wat je hebt en daardoor vergeet je niets te gebruiken. 3. Hergebruik dingen die je normaliter weg zou gooien. Zo kun je van stokbrood van twee dagen oud nog een heerlijke bruschetta met tomaat maken. Wees creatief ! 4. Als je groenten in bulk hebt gekocht, vries dan een deel daarvan meteen thuis in. Haal ’s ochtends de spullen uit de vriezer die je ’s avonds gaat eten.

27


“We willen mensen op een laagdrempelige manier kennis laten maken met de veganistische keuken.� plaatsen. Wij zijn niet in het leven geroepen voor armoedebestrijding maar om voedselverspilling tegen te gaan. Dat betekent natuurlijk niet dat een en ander niet hand in hand gaat. Daarbij komt dat de minder bedeelden sowieso weinig tot geen voedsel weggooien, juist de midden- en hoge inkomens kunnen op het gebied van verspilling wel wat bewustwording gebruiken. Voor ons is het erg belangrijk dat juist die mensen ook aan tafel zitten. Voedselverspilling is namelijk

echt een mentaliteit- en gedragsprobleem, dat we hoe eerder hoe beter moeten aanpakken. Wat zijn de belangrijkste activiteiten nu en in de toekomst?

In de basis is het voedsel ophalen, koken en met elkaar eten, maar we willen ook sprekers gaan uitnodigen. Expertise binnenhalen over voedselverspilling en duurzaamheid. Zo denken we mensen een handreiking

Ook komen eten? Je kunt iedere woensdag aanschuiven aan de Kipstraat 37 in Rotterdam. Meld je hiervoor wel even aan via www.groentenzondergrenzen.nl. Er is ruimte voor dertig personen. Aanschuiven is gratis.

28

te kunnen bieden om in het dagelijks leven bewustere keuzes te maken. Het sociale aspect is natuurlijk belangrijk, maar het gaat met name om bewustwording. Ook met workshops willen we het aanbod verbreden en actief aan kennisdeling doen. Misschien zetten we zelfs wel een educatief programma op en nodigen we scholen uit om samen met kinderen voedsel op te halen, te koken en eten. Waar we momenteel hard aan werken is zichtbaarheid, het vinden van nieuwe locaties en subsidies verkrijgen. We merken dat we bij subsidieaanvragen onder armoedebestrijding worden geschaard, wat vreemd is. Voor zover ik weet heeft gemeente Rotterdam geen speciaal beleid tegen voedselverspilling. Dat zou ik graag zien; dat daar een beleid voor komt. Het ultieme succes?

Als we geen bestaansrecht meer hebben. Dat zou namelijk betekenen dat er geen voedselverspilling meer is. Maar zo ver is het voorlopig echt nog niet.


filmbespreking tekst & foto Stefani Sarah

Running For Good De documentaire Running For Good gaat over 'Fiona Oakes' leven als atleet en is gecreëerd door podcast en filmmaker Keegan Kuhn. Hij vormt samen met Kip Andersen het team achter zowel Cowspiracy als What The Health. Fiona wordt in deze film visueel gevolgd terwijl ze probeert een nieuw wereldrecord neer te zetten en de Marathon des Sables te voltooien - een 250 km lange race door de Sahara die de zwaarste footrace op aarde wordt genoemd.

Fiona Oakes is een Britse marathonloper, die vier wereldrecords in haar bezit heeft. Ze werd al veganistisch toen ze nog maar zes lentes telde en is dat inmiddels al langer dan veertig jaar. Fiona staat bekend als de snelste vrouw ter wereld om een marathon te lopen op alle zeven continenten en de Noordpool. In 2013 won ze zowel de Antarctic Ice Marathon als de North Pole Marathon. Des te verbazingwekkender is het wanneer je leert dat deze uitzonderlijke vrouw op veertienjarige leeftijd te horen kreeg dat ze nooit goed zou kunnen lopen, laat staan rennen, vanwege een ziekte. Daardoor onderging ze meer dan zeventien radicale operaties die uiteindelijk resulteerden in de verwijdering van haar hele rechter knieschijf. In september 2018 won ze in de dames categorie van de Atacama Crossing-race in haar leeftijdsgroep (50 - 59 jaar). Fiona doet het niet voor medailles of glorie, maar rent puur en alleen om een compassievolle manier van leven te promoten en het stereotype te doorbreken dat veganisme je tegenhoudt van alles. Haar ware passie draait om Tower Hill Stables, waar ze elke dag voor meer dan 400 geredde dieren zorgt. Ze beheert het heiligdom en biedt onderdak aan katten, honden, varkens, schapen, geiten, koeien, pauwen, kalkoenen en

paarden. Ze is ambassadrice for The Vegan Society en is nauw betrokken bij Captive Animals Protection Society. Dieren zijn de motivatie bij alles wat ze onderneemt. De afgelopen jaren zijn er enkele geweldige films geweest over hardlopers die allerlei absurde maar inspirerende dingen deden. Running For Good is een film die even ingetogen is als de hardloopster zelf. Fiona Oakes is heel bescheiden, maar ze is juist zo fascinerend doordat ze pretentieloos is. De Marathon des Sables is een meertrapsrace middenin de bloedhete Sahara. Ongelooflijk hardcore! Echter, Fiona is dat op haar beurt en geheel eigen wijze ook! In haar eigen woorden vertelt ze dat geen hardloper is. Ze rent letterlijk naar de dieren. Dat wordt voor de kijker begrijpelijk wanneer ze tijdens het draaien van de woestijnmarathon de hitte en stress vergelijkt met de staat die dieren moeten doormaken wanneer ze in vrachtwagens worden vervoerd naar het slachthuis. Ze gebruikt hun lijden zodoende als brandstof. Running For Good is een visueel meesterwerk. Als je What The Health of Cowspiracy hebt gezien, weet je dat het werk van Keegan Kuhn uitmuntend kan zijn. Deze film is heel anders dan men gewend is aangezien

hij in het script niet afhankelijk is van grafische afbeeldingen en infografieken. Het verhaal van Fiona is zo authentiek en puur als het maar kan zijn. De film vangt de schoonheid van haar leven thuis in de stallen, op het land en op de visueel verbluffende locaties waarin ze rent. De beelden van de Sahara alleen al, stokken de adem. Als je geïnspireerd wilt worden, zal deze documentaire je na het bekijken een tijdje in ontzag laten. Het zet aan tot reflectie. Doe je wel genoeg? Je voelt misschien ook trots en bewondering. Fiona Oakes is een natuurkracht voor de dieren als ze op pad is, ongeacht de wetten van moeder Aarde. Er vindt verbinding plaats. Fiona’s intentie als strijdbaar mens wordt zeker opgemerkt. Nu het vastligt op film, wordt het gelukkig ook opgemerkt door het grote publiek. Running For Good (2018), regisseur Keegan Kuhn Bekijken via de website: www.runningforgoodfilm.com Je kunt de film huren of kopen.

instagram: @stefani_official

29


boekbespreking tekst Titus Rivas

Chimpanzee Rights Chimpansees staan biologisch en psychologisch zeer dicht bij mensen. Zo lang zelfs basisrechten van zulke mensapen niet erkend en gegarandeerd worden, is het natuurlijk ook bar slecht gesteld met dierenrechten in het algemeen. De stichting Nonhuman Rights Project oftewel NhRP, opgericht door de Amerikaanse rechtsgeleerde Steven Wise, houdt zich specifiek bezig met de verbetering van de rechtspositie van dieren. Zij streeft naar juridische erkenning van het feit dat dieren in de wettelijke categorie ‘personen’ thuishoren en niet als ‘dingen’ of ‘bezit’ mogen worden opgevat.

Chimpanzee Rights is het geesteskind van dertien filosofen die zich verbonden voelen met de doelstellingen van de NhRP en bevat tevens een nawoord van oprichter Wise. Het is overigens geen bundel essays, maar een gemeenschappelijke verhandeling. Het boek biedt een wijsgerige onderbouwing van het pleidooi voor de rechten van twee chimpansees in de Verenigde Staten, Kiko en Tommy. Deze mensapen leven momenteel nog steeds onder dieronwaardige omstandigheden in gevangenschap, hoewel de NhRP haar best heeft gedaan om hen te laten overplaatsen naar een sanctuary. Helaas hebben jarenlange inspanningen niet geleid tot een gunstige uitspraak van de rechter. In de afwijzing van het pleidooi door de rechter staat centraal dat chimpansees nu eenmaal echt geen personen zijn en dus ook geen aanspraak kunnen maken op individuele rechten. In feite hebben we hier te maken met speciesisme, discriminatie op basis van diersoort. Het grootste deel van de publicatie bestaat uit een analyse van de motivatie van de rechtbank. De auteurs stellen bijvoorbeeld vast dat de rechtbank niet uitgaat van een eenduidige definitie van ‘een persoon zijn’ oftewel personhood en op die manier haar eigen argumentatie ondergraaft. Daarbij benadrukt het schrijversteam niet uit te zijn op het degraderen van groepen mensen die vroeger, net als dieren nu nog, algemeen als minderwaardig werden gezien. Dit

30

blijkt onder meer uit het gegeven dat een opvatting van wat een ‘persoon’ is door de auteurs van Chimpanzee Rights alleen serieus wordt genomen als deze opvatting voor alle mensen geldt, inclusief voor baby’s, gehandicapten of comateuze patiënten. In hoofdstuk twee tonen de auteurs aan dat het binnen het kader van de evolutiebiologie onhoudbaar is om scherpe scheidslijnen aan te brengen tussen diersoorten. Er is naast afstamming bovendien geen essentiële kern aan eigenschappen aan te wijzen die alle leden van een soort met elkaar delen. Dit betekent dat men het begrip ‘personen’ niet zomaar mag beperken tot mensen. In hoofdstuk drie wordt ingegaan op verschillende varianten van de zogeheten sociaalcontracttheorie, omdat critici menen dat wezens geen personen kunnen zijn wanneer ze geen plichten of verantwoordelijkheid kennen. De auteurs laten zien dat zulke tegenstanders het begrip ‘personen’ verwarren met het concept ‘burgers’, die een sociaal contract met elkaar aangaan. Niet elke persoon hoeft zo’n burger te zijn. In het nawoord van Wise wordt dit gegeven in verband gebracht met het verschil tussen morele actoren en ‘morele patiënten’, zoals zuigelingen, die wel rechten hebben, maar geen plichten. Verder wijzen de auteurs er in de lijn van Mark Rowlands op dat de sociaalcontracttheorie van John Rawls juist geschikt kan zijn voor het toekennen van rechten aan dieren.

Hoofdstuk vier draait om zogeheten relationele theorieën volgens welke personhood voortgebracht wordt door relaties met anderen. Mits men erkent dat Kiko en Tommy onderdeel uitmaken van de mensenwereld, moet men volgens de auteurs aannemen dat ze ook in deze zin personen zijn. Om personhood ook weer niet te breed op te vatten, wordt in hoofdstuk vijf onderzocht welke psychologische eigenschappen een dier moet hebben om als persoon te worden gezien. Denk aan zaken als autonomie, emoties, empathie en zelfbewustzijn. In hoofdstuk zes besteden de auteurs aandacht aan de invoering van een nieuwe categorie binnen de wetgeving: sentient beings, oftewel wezens met subjectieve beleving. Ze waarschuwen ervoor dat dit concept kan leiden tot het vasthouden aan de minderwaardigheid van dieren en dus ook van diergebruik. Ze blijven pleiten voor de persoonsstatus van Kiko en Tommy en andere dieren. Chimpanzee Rights is al met al een hoopgevend boek van filosofen die daadwerkelijk strijden voor de invoering van dierenrechten. Kristin Andrews, Gary Comstock, Gillian K.D. Corzier, Sue Donaldson Andrew Fenton, Tyler M. John, L.Syd M Johnson, Robert C. Jones, Will Kymlicka, Letitia Meynelll, Natham Nobis, David Peña-Guzmán en Jeff Sebo. Chimpanzee Rights: The Philosopher’s Brief. Londen & New York: Routledge, 2018. ISBN 978-1-138-61866-4.


31


vraagrubriek tekst Lotte Bakker illustratie Stouthandel

Lotte weet raad Hoi, ik ben Lotte! Als veganistische diëtist wil ik uitdragen dat plantaardige voeding lekker én gezond kan zijn. Ik volg een master in de Gezondheidsvoorlichting en -bevordering, want over gezondheid kun je altijd blijven bijleren. Heb jij een vraag voor mij? Stuur deze dan naar redactie@veganisme.org. Vraag:

Bestaan er voedingssupplementen die mijn sportprestatie kunnen verbeteren? Antwoord:

Elke drogisterij heeft wel een paar meter aan voedingssupplementen staan. Hebben we dat nou nodig? Het korte antwoord: veganisten hebben alleen een B12-supplement nodig. Het lange antwoord is, zoals bijna alles wat met voeding en gezondheid te maken heeft, wat genuanceerder.

Mensen nemen vaak supplementen omdat ze denken dat dit hen helpt om doelen (sneller) te bereiken: meer energie, een betere nachtrust, een hoger libido en nog veel meer. De koepelterm ‘voedingssupplementen’ dekt dan ook een grote lading en de inhoud van deze supplementen kan sterk variëren: onder andere vitaminen, mineralen, aminozuren, planten- en kruidenextracten, antioxidanten, eiwitpoeders, essentiële vetzuren en allerlei combinaties hiervan. Een aantal van deze supplementen kan de gezondheid ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan het eerder genoemde vitamine B12-supplement voor mensen die plantaardig eten, foliumzuur (vitamine B11) bij een zwangerschap en zwangerschapswens en vitamine D voor bepaalde bevolkingsgroepen. Met betrekking tot sportprestaties zijn creatine en bèta-alanine het vermelden waard,

32

omdat deze supplementen van belang kunnen zijn voor vegan sporters. Creatine zorgt voor betere prestaties bij explosieve en opeenvolgende krachtinspanningen. Creatine zit van nature in dierlijke producten. Veganisten hebben dan ook een aanzienlijk lagere reserve creatine in hun lichaam dan sporters die wel regelmatig vlees eten. Een vegan creatinesupplement valt voor sporters dus te overwegen, maar juich niet te vroeg. Creatine leidt vaak tot een gewichtstoename die voor sommige sporten nadelig is. Daarnaast heeft het niet bij iedereen het beoogde effect. Je gebruikt creatine het best op advies en onder begeleiding van een sportdiëtist, die je een doseerschema kan geven. Ook bèta-alanine, dat nodig is voor de vorming van carnosine, zit vooral in dierlijke producten en veganisten krijgen dan ook minder bèta-alanine binnen dan omnivoren. Supplementen met bèta-alanine zijn veel minder uitgebreid onderzocht dan creatine, maar verbeteren mogelijk het prestatievermogen bij inspanningen tussen de een en de vier minuten. Nogal een beperkte tijdsmarge als je het mij vraagt! Natuurlijk zijn er nog veel andere supplementen te vinden met vermeende positieve effecten op sportprestaties. De effecten zijn meestal niet uitgebreid bewezen, maar dit betekent niet per definitie dat ze niet werken. Maar pas op, ‘baat het niet, dan schaadt het niet’ is geen goed uitgangspunt bij supplementgebruik. Heel wat voedingssupplementen kunnen namelijk interacties veroorzaken met medicatie of zijn toxisch bij een te hoge inname. Van plan om een supplement te gaan gebruiken? Koop dit dan bij een betrouwbaar bedrijf en wees extra alert bij advertenties op het internet of sociale media. Voeg slechts één supplement tegelijk toe en controleer (voor zover mogelijk) het effect. Overschrijd nooit de aanbevolen dosering. Overleg het gebruik van voedingssupplementen met een deskundige, zeker wanneer je zwanger bent, borstvoeding geeft, medicatie gebruikt of gezondheidsproblemen ervaart. Tot slot een advies dat de meeste mensen zullen herkennen van de disclaimer op de supplementverpakking: een voedingssupplement kan een evenwichtige voeding en een gezonde (vegan!) leefstijl niet vervangen.


canvas tekst Jesse Laport

Voor (een) even leven eerst was er mijn leven: adem, ruimte gekregen plek om te bewegen spellen om te spelen eten om te eten; leven om te leven eten, spelen, bewegen, leven voor mij was er leven adem, ruimte gekregen na mij komt er leven eten om te eten plek om te bewegen even leven om te leven neem ik niet maar leef ik leven neem ik geen leven om te eten, te spelen, om even te bewegen, om te leven, te beleven, om dat mijzelf te geven laat ik leven in leven, ben ik even niet verheven we kregen we geven we zijn voor even we zijn voor leven

Jesse Laport is veganist en stadsdichter van Arnhem. Instagram: @jesselaport

33


vereniging tekst Silvia Benschop & foto Kasper Moorman

Actief bij de NVV De Nederlandse Vereniging voor Veganisme kan evengoed de Vereniging voor Vegan Vrijwilligers heten, want de NVV wordt naast de vaste medewerkers bijna geheel gedragen door de inzet van vrijwilligers. In het afgelopen jaar waren dat er al honderd! Wat doen deze vrijwilligers allemaal? Denk aan alle uren die nodig zijn voor projecten zoals Vegan Challenge, Vegan Friendly, Vegan Wiki, Melk je kan Zonder en Vegan Magazine. Tel daarbij op de tijd voor het bemensen van de NVV-stand op evenementen, content maken voor de website, nieuwsbrief, social media, overige pr & communicatie, voorlichting, te woord staan van de media, et cetera. Dan begrijp je waarschijnlijk dat zelfs honderd vrijwilligers het nog beredruk hebben. Eens per jaar organiseert de NVV een vrijwilligersdag. Niet alleen als blijk van waardering, maar vooral ook om verbinding te leggen. Vrijwilliger zijn bij de NVV betekent dat je regelmatig alleen achter je laptop werkt of op pad gaat om mee te helpen aan een klus waar slechts een paar andere vrijwilligers aanwezig zijn. Op een vrijwilligersdag merk je dat je niet alleen, maar met ontzettend veel

anderen bezig bent de wereld beter te maken voor mens en dier. Het motto “Een vegan wereld is mogelijk. Je hebt twee keuzes: of je helpt ons om die te creëren of je kijkt toe hoe wij die creëren” is duidelijk van toepassing. Toekijken is voor anderen; wij zijn bezig een vegan wereld te ontwikkelen. Dat besef schept de band, de ervaring van verbondenheid, die nodig is om ermee door te gaan. De laatste vrijwilligersdag werd gehouden op 20 januari in molen De Ster in Utrecht. In plaats van het traditionele voorstelrondje ter kennismaking gaf dagvoorzitter Frits Dankers een paar bijzondere opdrachten. Een daarvan luidde als volgt: “Ga bij het bord staan waarop de naam van de sport geschreven staat die je beoefent.” Er viel onder andere te kiezen uit borden met daarop yoga, hardlopen, klimmen of voetbal. Was het echt zo verrassend dat een grote groep mensen zich verzamelde bij het bord Netflixen? Er zijn daar immers talloze goede vegan docu’s op te vinden, zoals Cowspiracy. Naast spelletjes als een quiz en bingo waren er ook serieuze momenten. Richard de Koster, die afgelopen jaar vrijwilliger is geworden en de taak op zich genomen heeft om LinkedIn en

Twitter actief bij te houden, vertelde: “Toen ik ging nadenken over mijn leven en wat belangrijk is in mijn leven, realiseerde ik me dat dit is wat ik wil doen. Vegan zijn en anderen inspireren om vegan te worden.” Emile Dingemans deelde zijn droom om een fantastische Vegan Wiki-app te bouwen die makkelijk toegankelijk is en waarmee producten snel gevonden kunnen worden. Emile kan hierbij nog wel wat hulp gebruiken. Dus als je je geroepen voelt, neem dan contact op met vrijwilligerscoördinator Marlou Jager. Er werden plannen gesmeed voor de toekomst. Emile Dingemans: “De NVV heeft een lange to-dolijst. Wat we willen, zijn kleine dingen zoals het drukken van activistische stickers voor in de webshop en bij de stands en wellicht in de toekomst ook T-shirts. Daarnaast willen we grote zaken zoals meer projecten realiseren en evenementen plannen, zoals filmvertoningen, lezingen, een veganawardshow aan het eind van het jaar. Er staat al een middag vol boeiende lezingen gepland op 12 mei. Save the date!” De dag werd afgesloten met een borrel én de conclusie dat er ontzettend veel werk verzet wordt door enthousiaste en niet te stuiten vrijwilligers. Er ligt een nog grotere berg werk op ons te wachten! Wil je hier ook de schouders onder zetten en vrijwilliger worden bij de NVV, meld je dan aan bij vrijwilligerscoördinator Marlou Jager door een e-mail te sturen naar vrijwilligers@veganisme.org. Wil je geen vrijwilliger worden, maar toch iets doen voor de NVV? Help dan mee om het bereik van de NVV op social media te vergroten. Deel en ‘like’ regelmatig berichten van de NVV. Denk dan niet alleen aan Facebook en Instagram, maar ook aan LinkedIn en Twitter.

34


Ledenpasvoordeel Op vertoon van je ledenpas krijg je een voordeel bij een groot aantal VeganFriendly-deelnemers. Ga voor de meest actuele lijst en de voorwaarden naar: www.veganfriendly.nl Wil je ook een ledenpas? Word snel lid! Dan krijg je daarmee ook 4x per jaar het VEGAN Magazine. Verder steun je onze promotie van het veganisme. NIET-PLAATSGEBONDEN Colourful Green Reclamebureau: 15% kort. Cosmos Creative Groen en ethisch verantwoord bureau voor grafische en digitale vormgeving: 20% kort. Daily Delicious Catering en kok op locatie: 10% kort. Find A Hōme Within Etherische oliën, Yoga, Holistische Voedingsleer - Workshops, retreats en 1-op-1 consulten.: Gratis prod. Joricious Delicious Bio. vegan catering: 10% kort. Op Rolletjes Veganistische catering, espressobar op locatie en productpromotie: 10% kort. PumpkinFotografie Vegan fotograaf met vegan print opties: 10% kort. Seitan Chefs Vegan Foodtruck: 10% kort. Tea and More Vegan High Tea (en meer): 5% kort. Vegadates Datingsite voor veggie's en vega's: 33,3% extra lidm. WEBSHOP Be SiLLY jewelry Vegan sieraden met eigen tekst/acc.: 10% kort. BE VEGAN Vegan cosmetica en verzorgingsprod.: 10% kort. BEWUSTGOED Eco webwinkel: 10% kort. Big Green Smile Verzorgings- en schoonmaakprod.: 10% korting Bio Amable Eco webwinkel: 5% kort. Biocare Online Bio. & vegan cosmetica & duurzame producten: 10% kort.Biopagne Vegan, bio., mousserende wijn: 10% kort. Bloom Webshop met plantaardige drinkvoeding: 10% kort. Blossom Up Webshop met Bio en Vegan make-up en verzorging en gifts: Gratis product By Eems Vegan taarten + catering : 10% kort. Corque Kurk artikelen: 10% kort. De Kurkshop Webshop met producten van kurk: 5% kort. Denise Roobol Vegan tassen & accessoires merk uit Rotterdam: 10% kort. Ditha Bonita Kleding, lifestyle, acc. en organic food: 10% kort. Dreammission Vegan fashion en acc.: 10% kort. Eco Beauty Shop Cosmetica: 10% kort. Eco Vegan Shoes Vegan schoenen webshop: 10% kort. Ecomarkt Natuurvoeding: 10% kort. Ekomenu Ekomenu vegan maaltijdbox en vegan verspakketten: 10% kort. EKONOOM Online bio. supermarkt: 5% kort. Eleoflora Kruidenproducten (en meer): 10% kort. EN& Schoenen: 10% kort. fra lippo lippie Vegan Make-Up en Lichaamsverz.: 10% kort. Grapoila Benelux Koudgeperste olien, eiwit poeders en artisan chilli sauce: Bij elke bestelling online gratis prod./cadeau Happy Hempy Vegan clothing: gift with every order Happy Herbi Vegan chocolates and energy balls (raw): 10% kort. Het Ciderhuis Vegan ciders: Gratis verz. It's Organic Webwinkel met bio. en vegan wijnen: 10% kort. June goodies Aandachtige groene feelgoodshop: Gratis rooibosthee t.w.v. €2,95 LaLu Products Vegan webshop met o.a. tassen van organische materialen: Gratis verz. Lumabelle Vegan cosmetica en verzorgingsprod.: 10% kort. MootjArt Veganistische mode (tassen, acc, bijoux, kunst): Gratis prod. MOS creative lab Vegan schilderijen, abstracte ronde schilderijen, kunst: Gratis kopje th/k Nomadics Sandalen: 10% kort. Nura Nature Schoonheid en schoonmaak: 10% kort. Pretty & Fair Fair Fashion webshop, incl. vegan schoenen: Gratis verzorgingsprod. Pure Coverz Bio. beddengoed, woontextiel & stoffen: 10% kort. Secrets by Nature Natuurlijke Cosmetica & Lifestyle webshop: 10% kort. Smekkies Vegan lifestyle prod.: 10% kort. SoloBioMooi Cosmetica: 10% kort. Tidjoori Vegan webshop, catering op aanvr.: 5% kort. Veenofs Online shop with 100% vegan fashion clothes, shoes and acc.: Gratis verz. vanuit Engeland VEGAN AF Webshop voor 'Vegan Friendly' merchandise met een donatiemarge: 10% kort. Veganlove Datingsite voor iedereen met een groen hart: een maand extra Vegan producten Vegan producten: 5% kort. op prod. Vegan Today Vegan, biologische maaltijdboxen met plasticvrije verpakking. En talk-vegan-cook-show video's met gasten: een 1-pers maaltijd gratis Veganbags Vegan-tassen webwinkel: 10% kort. VegaVriend Vegan huisdiervoeding en meer: Gratis passend cadeau bij bestelling Veggiedeli Vegan webshop: 5% kort. Wolf and Storm Vegan webshop met kleding, tassen en meer: 10% kort. Your Foodprint, Duurzame en bio. webshop met veganistische voeding: 10% kort. DRENTHE ASSEN Poort van Assen Restaurant, Catering en High Tea met vegan opties in centrum Assen: Gratis kopje k/t FLEVOLAND ALMERE An's SweetsVegan sweets op bestelling: 10% kort. Tea da di Date Vega/vegan werelds eetcafe: Gratis kopje k/th DRONTEN Midden in Dronten Overnachten: 5% kort. of vegan ontbijt ZEEWOLDE Vakantiehuis Bij het Bos Groepsacc. voor 8-16 personen: 50% kort.

op de schoonmaakkosten FRIESLAND APPELSCHA Herberg Het Volle Leven B&B, vega/bio restaurant: Gratis drankje LEEUWARDEN Banhs & Coffee Vegan lunchroom, afhaal, catering op verzoek.: Gratis kopje th/koffie DiBa Beauty Care Vegan Schoonheids-, pedicuresalon : 10% kort. Eetcafé Spinoza Eetcafé met vegan opties: Gratis kopje k/th Restaurant Seoulmates Koreaans restaurant, de enige in het Noorden. Vers, gezond en vooral lekker.: Gratis kopje th/k. GELDERLAND ARNHEM Rawsome Rawfood eetcafé: Gratis kopje k/th Veg'Table Bio. catering: 10% kort. BEEK Perfecte bruiloften Organiseren veganistische bruiloften: 5% kort. DUIVEN Yauno Tapenade/olijvenwinkel met kebabhoek: Gratis olijven of tapenade NIJMEGEN Bed and Breakfast Keizer Karel Logies en veganistisch ontbijt: 5 % kort.Bella Italia Pizzeria met vegan opties: Gratis kopje k/th Crudo Vegan eetcafé en catering: 5% kort. Maoz Falafel restaurant: 10% kort. VCatering Catering: 5% kort. TWELLO Hof van Twello Uitgebreide streekwinkel en meer: 10% kort. op "Handboek Plantaardige en Rauwe voeding" (geen verz.kosten) ZUTPHEN Doeikoei Catering, afhaal, huiskamerrestaurant: 10% kort. Safa Vegan taartenwinkel: Gratis kopje k/th GRONINGEN GRONINGEN Bla Bla Vegetarisch restaurant: 10% kort. De Herbivoor Vegan/bio lunchzaak, maaltijden en catering: 10% kort. SIDDEBUREN The Land of Now Retreat Center met veganistische keuken, producten en verblijf: 10% kort. ZUIDHORN Mivali Advies Advies voor kleur-, stijl en make-up, verkoop van beautyproducten: 10% kort. LIMBURG HEERLEN Relief Ik werk met etherische olieen van DoTerra en die zijn vegan: 10% kort. MAASTRICHT Loving Hut Vegan rest.: 10% kort. SITTARD Ernesto's Mexicaans restaurant met 50% vegetarisch en 36% vegan: 10% kort. Rauw Bio. bar/restaurant, volledig gluten -en lactosevrij: 10% kort. VALKENBURG AAN DE DE GEUL Eten bij Ziza Vegan lovers menu en drankenkaart: gratis kopje k/th VALKENBURG Mexicaans restaurant El Castillo Vegan 3 gangen menu (lunch of diner): Gratis k/t WEERT De Kapper Weert Vegan salonbehandeling in onze kapsalon.: Gratis kopje t/k, Gratis Vegan kuurbehandeling, in onze salon NOORD-BRABANT BOXTEL De Plantenbak 2.0 Vegan Catering: 10% kort. BREDA Banket Yvette Vegan banket- en delicatessenwinkel: Gratis t/k. Gratis product: energieballetje of 2 koekjes naar keuze HaarInStijl Kapsalon met vegan producten: 10% kort. LOFF Biologisch restaurant catering, take away en kookstudio: Gratis k/t DEN BOSCH Oerwoud Healthcafé stadstuinwinkel, en meer: Gratis k/t PuurGondisch Healthfood ontbijt- & lunchroom: Gratis k/t Yalla Talla Foodbar Rest. met gerechten uit de Arabische keuken: 10% kort. EINDHOVEN Bij Albrecht Vegan restaurant: 10% kort. Falafel Masters Midden-Oosten eethuis: Gratis k/t Kurk Organic wines Unieke wijnboetiek met biologisch ass.: 10% kort. Waffelicious Vegan wafels: Gratis t/k GEERTRUIDENBERG The Bohemian Dream Vegan/Eco Friendly Fashion: 20% kort. OIRSCHOT B&B Carpe Diem Bed & Breakfast met veganistische opties (eigenaar is veganist): Welkomstdrankje met huisgem. vegan lekkernij OOSTELBEERS Rebelicious Vegan afhaalmaaltijden: Gratis heerlijke verrassing SLEEUWIJK Bij de jongens op 't Zand Huiskamerrestaurant en meer: Gratis drankje TILBURG Bakkerij van Planten Vegan gebak - voor horeca & particulier - wisselend aanbod & op bestelling: 10% kort. Dread Love Rasta & Dreadlock Centrum: Gratis k/t Eetwinkel Appelsien Eetwinkel met groot aanbod groente, fruit, maaltijden en salades: 10% kort. WAALRE Andersom RealFood restarant: 10% kort. NOORD-HOLLAND AALSMEER Cafe de Mijnen Boersma Instituut International Floral Design School. Veg. lunchroom, huisgemaakt Gratis kopje k/ th ALKMAAR Kapsalon Rosie de Haas Duurzame kapsalon: Hoofdhuid en haar analyse met daarop volgend een eenm. vrijblijvende helende & ontspannende behandeling op basis van kruiden AMSTERDAM Addis Ababa Ethiopisch restaurant: 10% kort. Alchemist Garden Rawfood en meer: Gratis k/t Amsterdam Cupcake Company Vegan bakkerij, vegan cupcakes en vegan taarten: 10% kort. Bonboon Vegan rest. 10% kort. Deshima Lunchroom (en meer): Gratis drankje DopHert Vegan Food & Goods Lunchroom (en meer): 10% kort. IIWII Cork, Promotie/verkoop mode-acc. van kurk: 10% kort. Loving Hut Vegan restaurant: 10% kort. Maaltijdmeid Vegan catering 10% kort. Marits Eetkamer Veganistisch restaurant open voor diner van donderdag tot en met zaterdag: Gratis k/t Mastino Pizzeria met vegan opties: 10% kort. Mastino V Vegan & Glutenfree Pizzeria: 10% kort. Meatless District Vegan bar & Restaurant: Gratis k/t Mooshka Vegan lunch/ diner: 10% kort. ROOTS (Amstelveenseweg) Vega(n) take away, ontbijt, lunch & dinner: Gratis k/t Sparc Kitchen (B2B) Vegan producent en groothandel: Gratis k/t TerraZen Centre, Vegan restaurant: Gratis drankje The Conscious Club Lifestyle-centrum met

lunchroom: 10% kort. VEGA-LIFE Winkel en webwinkel: Gratis presentje bij aankoop schoenen Vegabond Lunchroom en winkel: Gratis k/t Yummy Hummus Hummusbowl en catering. Lunch and dinner. : 10% kort. Zuurbek Vegan Deli & ferments, marktkraam, iedere zat op Zuidermarkt 10% kort. EGMOND AAN ZEE Villa La Vida B&B Veganistische Bed and Breakfast: Huisgem.smoothie met lekkernij HAARLEM Appetijt Natuurvoeding Catering, workshops: 5% kort. vanVeg Vega(n) take away, delicatessen en catering: 10% kort. HEILOO Miss Bean food Vegan kookstudio, marktkraam, catering en workshops : Gratis bounty HOOFDDORP Hartelijk Hoofddorp Concept Store Concept Store met vegan lunchroom: 10% kort. KOOG AAN DE ZAAN Ilse de Vries huidconsulente advies en behandeling voor huidverbetering 10% kort ZAANDIJK Het Zaanse Bakkertje Brood, banket en meer: Gratis k/t ZUIDOOSTBEEMSTER Joséphine Vegan huiskamerrestaurant en theetuin: 10% kort. OVERIJSSEL BELT-SCHUTSLOOT Kolibrie Natuurartsenpraktijk (voor mens en dier): 10% kort. ENSCHEDE ETN saladebar Saladebar + catering en workshops: 10% kort. Foodbar RAUW Vegan foodbar, donderdag t/m zondag geopend van 12 tot 22:00: 10% kort. TANKSTATION cultureel vulpunt Wekelijks groepsdiner: 10% kort. UTRECHT AMERSFOORT Bindicafe Vegan eetcafé en catering: Gratis vegan lekkernij UTRECHT Bureaubewust, Web(winkel): 10% kort. Eethuis Vers Lunchroom met vegan opties: Gratis k/t Juuls Hummus Lunchroom met catering: Gratis k/t The Good Food Kitchen Bio. vega(n) catering: Gratis chocolade truffels ZEIST Floorisant Massagepraktijk: 10% kort. ZEELAND VLISSINGEN Nerissa Beauty & Wellness Vegan schoonheidssalon: 10% kort. ZUID-HOLLAND BOSKOOP Pluktea Hightea, lunch en meer : Gratis k/t DELFT Hummus Hummus Bistro: Gratis huisgem. limonade The Living Biologische en vega deli, catering en workshops: 10% kort. DEN HAAG BitterSweetz Vegan lunchroom en meer: Gratis k/t Charly's All is Fair Handgem. vegan kaasjes: 10% kort. Club Vers Restaurant (ontbijt, lunch, diner): Gratis kopje k/t De Vegetarische Snackbar Vegetarische snackbar: 10% kort. FOAM Vegan lunchroom en cateraar: Gratis kopje k/t GoedEten Vegan, vegetarisch, 100% bio., fast food, delivery, take away: 10% kort. Su Cuisine Vegan Roti: Gratis kopje k/th Symbiose Vegetarisch restaurant: Gratis huisgem. bonbon Veggie 4U Vegetarische supermarkt: 5% kort. VeggieSaurus Foodbox, workshops, catering, take away: 5% kort. DORDRECHT Bluebirds in the backyard Veg en vegan lunchroom in warenhuis vol vintage and pretty things: gratis k/th Daantje food & drinks Lunchroom voor vegan eten & drinken: 5% korting De Groene Masseur Massagepraktijk: 10% korting GOUDA Bangkok City, Thais restaurant: 10% kort. Miss Nice Banana Vegan togo/lunchroom. catering mogelijk: Gratis kopje k/t Pomms' Gouda Biologische verse friet en kroketten, met vegan opties: 10% kort. GROOT-AMMERS Wildflower Vegan Food Vegan catering, advies en workshops: 10% kort. KATWIJK AAN ZEE De Voedzaak Vegan catering en workshops: 10% kort. LEIDEN Brandnetel Natuurvoedingswinkel: 10% kort. Restaurant Logica Bio. cafe restaurant: Gratis kopje k/t LEIDEN Mix & Fix Vegetarische lunchroom: 1 euro kort. op een burger of salade LEIDERDORP Verre van Verre Vega(n) catering: Gratis quiche LEIDSCHENDAM Kapitein Haak Rest.: 10% kort. NIEUW-BEIJERLAND Bio Aan Huis Bio. groente, fruit en meer: 10% kort. ROTTERDAM An-Dijvie Natuurvoedingswinkel: 10% kort. Bla Bla Vegetarisch restaurant: 10% kort. Blije Wijnen Winkel met natuurwijnen: 5% kort. Gare du Nord Bio vegan bistro: Gratis kopje k/t Happy Heels Schoenenwinkel: 10% kort. Mr Salad Salades en meer: 10% kort. Staal&Kracht Sportschool met vegan eigenaar: 10% kort. Veggiebites Vegetarische en veganistische catering: 10% kort. ZUID-BEIJERLAND Ratjetoe Vegan foodtruck, catering en kooklessen: 10% kort. BELGIË BERTRÉEHANNUT In Motion B&B: 5% kort. KORTRIJKDUTSEL 't Kraaienest Catering en meer: 5% kort. LONDERZEEL 't Verreveld B&B: 5% kort. MECHELEN De Krewelligen Bidet Veggie Fast Resto: 5% kort. ROTSELAAR De Natuurwinkel Rotselaar Natuurvoedingswinkel: 5% kort. STABROEK Wonderland Cakes Vegan bakkerij: 10% kort. DUITSLAND KALKAR Landhaus Beckmann Hotel & Spa 5% kort op overnachting KRANENBURG De Olijke Olifant Veganistische vakantie(weken): 5% kort. Hierland B&B Vegan B&B: 5% kort. KROATIË SINJ BetterGreenWorld Vegan tours Croatia 10% kort.

Ook gratis op deze lijst? veganfriendly.nl

35


Een Mezze begint met Maza Kijk voor meer lekkere recepten op www.maza.nl. Op www.facebook.com/MasMasMaza kom je alles over ons en onze hoemoes te weten. Onze producten vind je o.a. bij:

Profile for Nederlandse Vereniging voor Veganisme

VEGAN Magazine nr 120 - lente 2019  

VEGAN Magazine nr 120 - lente 2019  

Profile for veganisme
Advertisement