__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

VEGAN Magazine is een uitgave van de NederlandseVereniging voor Veganisme • herfst 2014 • nummer 102

magazine

in dit nummer o.a.:

Toneelvoorstelling Stel je bent een koe De spagaat tussen smaakpapillen en idealen

Kromkommer

Maakt korte metten met perfecte supermarktgroenten

Mission: Wolf Hoe boos is de boze wolf nou eigenlijk?


SOMS KUNT U ONZE KLEINE LETTERTJES MAAR BETER WEL LEZEN...

Bij Solgar horen wij soms dat de kleine lettertjes op onze verpakking moeilijk te lezen zijn. Toch vinden wij het belangrijk dat u alle informatie op ons etiket kunt terugvinden.

Dankzij de kleine lettertjes op de verpakking kunnen wij voor 100% uitleg geven over onze producten; bijvoorbeeld of een product ook geschikt is voor veganisten.

Sinds onze oprichting in 1947 streven wij naar het produceren van kwalitatief hoogwaardige producten waarbij wij ingrediĂŤnten met direkte of indirekte dierlijke oorsprong zoveel mogelijk vermijden.

Mocht u het idee hebben dat vitamine B12 als enige van onze producten geschikt is voor veganisten, kijkt u dan eens op:

www.solgar.nl


Inhoudsopgave Mission: Wolf Interview met eigenaar Kent Weber

pag. 4

Theatervoorstelling Stel je bent een koe

pag. 10

Blog Eet voor je leven

pag. 13

Recepten

pag. 15

Column De verbazing Gezond verstand?

pag. 19

Ondernemers met idealen Kromkommer

pag. 20

Overdenking

pag. 23

Reportage Een kijkje in het leven van een dier

pag. 24

Restaurantbespreking Beter en leuk

pag. 27

V-nieuws

pag. 28

Boekbespreking Dierenbrein en mensenlijf

pag. 30

Colofon Hoofdredactie: Francine Aarts Arina Banga Redactie: Tim Crutzen Conceptontwerp: GroenerGras.com DTP en drukwerk: Caparis Grafisch Centrum, Heerenveen Illustraties en fotografie: istockphoto, tenzij anders vermeld Advertentie-acquisitie: Sano, 06-54385908 info@sano-promotions.nl VEGAN Magazine is het magazine van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme en verschijnt 4x per jaar. Suggesties en bijdragen zijn in overleg met de redactie welkom (redactie@veganisme.org). VEGAN Magazine wordt gedrukt op milieu足vriendelijk papier met plant足 aardige inkt. Het lidmaatschap en donateurschap loopt per kalenderjaar en wordt stil足 zwijgend verlengd. Opzeggingen voor het volgende jaar dienen te geschieden voor 1 december van het lopende jaar. Zie verder artikel 7 van onze Statuten. Nederlandse Vereniging voor Veganisme Postbus 31447 6503 CK Nijmegen tel. 06 - 524 339 31 mail: info@veganisme.org internet: www.veganisme.org Bankrek.nr. 1983.96.716 IBAN NL40TRIO0198396716 BIC TRIONL2U KvK Arnhem 40123603 ISSN 2214-9422 Oplage: 2250

3


interview tekst Francine Aarts, foto’s Morgan Sanden, Carolyn Munro, Mission Wolf

Mission: Wolf

De mythe van de Grote Boze Wolf ontkracht

‘Maar oma, wat heeft u grote oren?!’ In Roodkapje en andere sprookjes, mythen, verhalen en films worden wolven vaak afgeschilderd als bloedlustige dieren die we maar beter af kunnen schieten. Toen in juli 2013 voor het eerst in jaren een (dode) wolf werd aangetroffen in Nederland, en zeker nu in augustus een levend exemplaar is gesignaleerd, laaide er dan ook een discussie op over het lot van de wolf: afschieten of beschermen? Een soortgelijke discussie wordt al jaren gevoerd in de VS: boeren vrezen voor hun vee, natuurbeschermers vrezen voor de wolf. Een van de organisaties die zich inzet om de mythe van de Grote Boze Wolf te ontkrachten en wolven weer terug te brengen in het wild, is Mission: Wolf.

Mission: Wolf is een afgelegen wolvenreservaat in Colorado, alleen te bereiken via een zandweg die voor de meeste kaarten en navigatiesystemen onbekend is. In de rust van de prachtige foothills van de Rockies leven 34 wolven en zo’n 15 vrijwilligers. In

Thoren. Dat was het begin van een lang leerproces. Alle boeken die we konden vinden over hoe je met een wolf omgaat, waren geschreven door mensen die maar één ding wisten: hoe je een wolf doodmaakt. Alles was een recht-

Hoe is Mission: Wolf daaruit voortgekomen?

Toen we op deze afgelegen plek gingen wonen, merkten we dat we niet meer wilden leven in de competitieve, op geld gerichte samenleving. Hoeveel geld mensen ook verdienen,

Wij mensen hebben ons als het ware uit de voedselketen gehaald de zomers van 2013 en 2014 was ik vrijwilliger op deze magische plek. Ik interviewde eigenaar Kent Weber, een zongebruinde rauwdouwer met het hart op de goede plaats. Hoe haalde je het in je hoofd om een wolf te nemen?

Er zijn helaas erg veel ongewenste wolven in de Verenigde Staten: huisdieren die niet meer welkom zijn, dieren die door de fokker afgedankt worden omdat ze niet geschikt zijn voor een bepaalde film of dierentuin, loslopende wolven in steden waar men geen raad mee weet. Bijna dertig jaar geleden zag ik één van deze onfortuinlijke dieren in een Wild Life Park, en mijn hart brak toen ik zag hoe het dier van de stress liep te ijsberen in zijn te kleine kooi. Het lukte me om een vergunning te krijgen, en samen met mijn toenmalige partner adopteerde ik deze prachtige, mysterieuze, zwarte wolf en noemde hem

4

vaardiging voor waarom we wolven maar beter konden doden. Er was weinig informatie over de sociologie of de psychologie van de wolf. We wilden de wolf niet vertellen hoe hij moest leven. Wij zijn geen wolf, we wilden niet de baas spelen. We wilden niet zijn trainer of zijn meerdere zijn, maar tegelijkertijd wilden we ons niet onderwerpen, en wilden we niet dat de wolf de baas was over ons. Dat is waarom we kozen voor de afgelegen locatie van Mission: Wolf: zodat de wolven de ruimte hadden om zichzelf te zijn. 

ze willen altijd meer. En hoeveel geld je ook hebt, het is nooit genoeg. Dat zit nou eenmaal gebakken in onze cultuur. Ons idee was het tegenovergestelde: hoe minder geld we hadden, des te beter. Het werd ons doel om rond te komen met zo weinig mogelijk middelen, puur vanwege de eenvoud daarvan. Omdat we Thoren zo veel mogelijk vrijheid wilden geven, en ons verre wilden houden van de zakelijke en bureaucratische buitenwereld, probeerden we zo onafhankelijk mogelijk te leven. We gingen steeds

Meer over Mission: Wolf Wil je meer weten over wolven, wil je ook vrijwilliger worden of wil je doneren? Op www.missionwolf.org vind je alle informatie. Ook lees je er over de rol van wolven in de natuur, de zo­ genaamde trophic cascade. Bekijk hierover ook het prachtige filmpje ‘How wolves change rivers’ op www.filmsforaction.org/watch/how-wolves-change-rivers/


5

Kent Weber met Zuko


meer eigen eten verbouwen, energie opwekken met zonnepanelen en onze auto’s ombouwen zodat ze op plantaardige olie konden rijden. Het werd een compleet andere missie, die niks met wolven te maken had. Tegelijkertijd kwamen we erachter dat we waarschijnlijk beter in staat

inwoning. Alle inkomsten komen uit donaties. Wat hoop je te bereiken met Mission: Wolf ?

Het voornaamste doel van Mission: Wolf is om de wolven een goed leven te bieden. We proberen hun levens-

dat de Grote Boze Wolf een mythe is. Van nature zijn wolven schuwe dieren: ze zullen niet gauw in de buurt van mensen komen – dat zie je bijvoorbeeld ook in Yellowstone. We proberen onze bezoekers duidelijk te maken dat wolven geen huisdieren zijn, dat ze in het wild thuishoren en

Je kunt niet de baas zijn over een wild dier waren om voor wolven te zorgen dan veel mensen die dat al lang deden, ook al hadden die veel training en geld. Het verschil was dat zij het om de verkeerde redenen deden. Zij wilden de baas zijn, maar je kunt niet de baas zijn over een wild dier. Steeds meer mensen in de omgeving hoorden over ‘die gekke kerel die met zijn wolf in de heuvels leefde’, en zo kwamen er steeds meer ongewenste wolven bij mij terecht. Ook wilden mensen langskomen om de wolven te bekijken. Dat vond ik goed, zolang ze me maar hielpen met bijvoorbeeld bouwen, de wolven verzorgen of donaties geven. Zo is het systeem ontstaan dat vrijwilligers een tijd hier komen werken tegen kost en

6

omstandigheden in het wild zo goed mogelijk na te bootsen. Zo hebben ze voldoende ruimte om rond te rennen, genoeg plekken om zich te verstoppen als ze dat willen, en krijgen ze naast hun kleine dagelijkse portie eten twee keer per week grote stukken onverwerkt, rauw vlees. In het wild zouden ze ook zo’n twee keer per week een grote prooi vangen en verder wat kleine dieren, zoals konijnen, eten. Verder laten we ze zoveel mogelijk met rust. Als er toeristen langskomen, maar de wolven hebben geen zin om zich te laten zien, dan hebben de mensen pech. We zijn geen dierentuin. Daarnaast willen we mensen leren

daar ook een belangrijke ecologische functie vervullen. We proberen ook bij te dragen door invloed uit te oefenen op beleidsmakers, om strengere wetten te maken voor het bezitten van wolven en wolf-hondhybriden. Het uiteindelijke doel van Mission: Wolf is om overbodig te worden. Helaas kunnen we de wolven hier niet vrij rond laten lopen. Ze zijn allen geboren in gevangenschap, en zouden niet lang weten te overleven in het wild. De wolven die meer aan mensen gewend zijn, zouden op zoek gaan naar voedsel in steden en daar afgeschoten worden. De schuwere dieren zouden na een week of wat omkomen van de honger, omdat ze nooit geleerd hebben te jagen.


Francine Aarts met Magpie Bezoekers kunnen hier de vijf meest sociale wolven ontmoeten en zelfs aanraken. Wat kunnen zij daarvan leren?

Ten eerste zullen ze leren dat wolven in hun gedrag totaal niet lijken op honden – wolven zijn niet bijster in mensen geïnteresseerd. We respecteren hier de aard van de wolf, en zullen een ontmoeting dus nooit afdwingen. We laten bezoekers slechts toe tot één deel van het terrein. De wolven zijn hieraan gewend en voelen zich veilig hierbij. Anders dan je misschien zou denken, zijn zij banger voor ons dan wij voor hen. De vijf wolven die genoeg aan contact met mensen gewend zijn, komen de bezoekers begroeten, als ze daar zin in hebben. In tegenstelling tot een hond zal een wolf niet lang van je aandacht willen genieten. Maar toch gebeurt er iets heel speciaals tijdens die heel korte interactie. Ten tweede leren mensen als vanzelf iets over hun lichaamstaal. Als een wolf je wil begroeten dan kijkt hij

je in de ogen, en wil hij je tanden ruiken. Dat is vergelijkbaar met hoe mensen elkaars hand schudden. Als je je hoofd afwendt, dan is dat net alsof je die handdruk weigert. De wolf zal dan juist nog harder proberen om je te begroeten. Als mensen zich bewust zijn van hun lichaamstaal, als ze rustig kunnen blijven en zich bewust kunnen zijn van wat er zich in hun ooghoeken afspeelt, is de kans het grootst dat ze door een wolf begroet worden. Veel mensen hebben het idee dat de wolven direct door hen heen kunnen kijken. Ik hoor vaak van bezoekers dat ze hun gevoelens kunnen verbergen voor hun familie of hun vrienden, maar dat dat bij de wolven niet werkte. Die ervaring is heel waardevol voor veel mensen. Ze hebben het gevoel dat iemand ze eindelijk echt heeft gehoord. Hoeveel invloed we ook hebben, het lijkt soms wel onbegonnen werk. Wat ik graag zou willen is dat mensen zich meer bewust worden van de wereld om zich heen, en hun eigen in-

vloed daarop. Als je erover nadenkt, is de mens eigenlijk een virus: een organisme dat zijn host opeet totdat die doodgaat. Maar we zijn niet allemaal zo. En wolven kunnen op de een of andere manier tot mensen doordringen en een bepaalde compassie losmaken. Waar komt het vlees vandaan dat de wolven eten?

Al het vlees wordt aan Mission: Wolf gedoneerd. Het zijn met name dieren van omliggende ranches en boerderijen, vooral paarden die gestorven zijn door ouderdom of ziekte. Daarnaast halen we ook wel dieren op die omgekomen zijn in het verkeer. We verwerken alle dieren zelf, en behandelen ze altijd met respect. Veel mensen in de buurt kennen Mission: Wolf en zien het als een eer als hun paard wordt gegeten door een van de mooiste roofdieren op aarde. Zelf zou ik zo ook het liefste aan mijn einde komen. Als ik overlijd zou ik het liefste ter plaatse opgegeten willen worden

7


door de roofvogels, of wie me maar hebben wil. Maar helaas wordt dat als onethisch gezien. Wij mensen hebben onszelf als het ware uit de voedselketen gehaald. In natuurmusea kunnen kinderen voelen aan de huid en de vacht van dode beren, wolven en vossen; maar als het aan mij lag zouden we daar ook de huid van een dood mens aan toe voegen, en kinderen zo leren dat alle dieren gelijk zijn. Voor de vrijwilligers kan het verwerken van een dood paard of een dood hert in eerste instantie een lugubere of schokkende bezigheid zijn. Maar na de eerste keer zien ze het veelal als een interessante bezigheid, een anatomieles. Mission: Wolf leert vele vrijwilligers over de kringloop van leven en dood. Veel vrijwilligers die hier komen zijn in eerste instantie fervente vleeseters. Maar wanneer ze een groot en mooi dier zoals een paard in stukken moeten snijden voor de wolven, krijgen ze vaak meer respect voor waar hun eten vandaan komt. Je ziet daarom ook vaak dat

• healthfood restaurant • biologische kwaliteit • lunch & diner • diverse salades &

Win een wolvenarmbandje Tijdens het verzorgen van de wolven laat er wel eens een pluk haar los. Van dit materiaal maakt Mission: Wolf armbandjes. Wil jij een 100% diervriendelijk wolvenarmbandje om je pols? VEGAN Magazine mag er drie verloten! Stuur een mailtje naar redactie@ veganisme.org met je naam en je adres, en welk armbandje je zou willen hebben: met het haar van wolf Illiamna (klein), Cephira (medium) of Soleil (groot, of geschikt als enkelbandje). Informatie over deze wolven vind je op www.missionwolf.org. We verloten de armbandjes op 1 november.

vrijwilligers langzaamaan steeds minder vlees gaan eten, en vaak ook vegetariër of veganist worden. Je gaf aan dat je hoopt dat Mission: Wolf uiteindelijk overbodig wordt. Wat ga jij doen als dat gebeurt?

Ik durf er helaas niet op te hopen dat nog dit zal gebeuren tijdens mijn leven. Maar stel dat het ooit zover komt dat er geen ongewenste wolven meer zijn; dan zouden wij hier alle

belegde broodjes • vruchten- en groentesap • elke dag veganistisch menu en natuurlijk heerlijke vegetarische maaltijden • open: elke dag van 12.00 tot 22.00 uur

8

hekken neer kunnen halen. Wolven zouden dan in alle vrijheid kunnen leven, in harmonie met andere dieren waaronder de mens. Vrijwilligers zouden dan nog steeds hierheen komen om te werken en mensen te leren over wolven, maar zij zouden de taak hebben om de hekken af te breken in plaats van ze op te bouwen zoals jij en ik hebben gedaan. Zelf hoop ik hier te blijven tot de dag waarop ik niet meer kan werken, en te sterven op die dag.

Het Vegan logo is een geregistreerd handelsmerk en staat op producten die geen enkel dierlijk ingrediënt bevatten en niet met hulpstoffen van dierlijke oorsprong zijn bereid noch op dieren zijn getest. Het is inmiddels al op ruim 1000 producten te zien. Het logo is tevens verkrijgbaar voor bijvoorbeeld cateraars en restaurants. Ook het Vegan logo op uw producten of in uw restaurant? Neem contact op met de Nederlandse Vereniging voor Veganisme: 06-5 243 39 31 of info@veganisme.org

Nederlandse Vereniging voor Veganisme


Authentieke seitan van Bertyn is eiwitkampioen en een weldaad voor je gezondheid, vitaliteit, slanke lijn en schoonheid Het Japanse woord ‘seitan’ betekent ‘vervaardigd van eiwitten’. Seitan vindt zijn oorsprong bij de zen-boeddhisten. Authentieke seitan van Bertyn wordt op een traditionele wijze vervaardigd. 100% volwaardige plantaardige eiwitten van Oberkülmer Rotkorn oerspelt of Manitoba oertarwe. Kies in het koelvak de Tamari en Shoyu steaks en blocs. Eenvoudig en snel klaar te maken. Eiwitten voor elke dag, voor iedereen. Eiwitten zijn de voedingsstoffen die gezondheidsdeskundigen, artsen en diëtisten wellicht het minst bestuderen. Eiwitten zijn vergeten voedingsstoffen voor je gezondheid. Authentieke seitan van Bertyn bevat 2x meer eiwitten en beduidend minder kcal uit vet dan vlees, vis of tofu. De authentieke seitan van Bertyn is tevens een bron van vezels, zorgt voor een vlotte darmtransit en heeft een heerlijke zachte beet. Vergeet vlees. Kies seitan voor je gezondheid en voor een lagere CO²afdruk. Besef dat vis geen gezond alternatief is voor vlees vanwege de talrijke toxines. Seitan is supervoeding dankzij betaïne (goed voor hart en bloedvaten) en omdat seitan een bron is van alfa-liponzuur (anti-aging super anti-oxidant). Seitan is een rijkdom aan BCAA aminozuren: leve energie, vaarwel vermoeidheid. Gluten doen je goed! Seitan bevat gluten. Gluten stimuleren de dramtransit. Feit: voor 98% van de bevolking zijn gluten supergoed. Rond 1900-1940 werden gluten geadviseerd in allerlei gezondheidscentra. Koolhydraten werden vervangen door gluten voor een betere suikerspiegel. Tabel uit het boek “Gelukkig en Gezond met eiwitten” over seitan als kampioen van volwaardige eiwitten >>

Seitan is de eiwit Aminozuren in mg

Aminozuren

Seit an Tar we

Semi-essentieel arginine Essentieel Fenylalaline Hist idine Isoleucine

Leucine Lysine Met hionine Threonine Try ptofaan Valine

kampioen

per 100 kca l

Seit an Spelt

Zalm

449

557

894

970

461

1015

861

817

1298 503 930 1718 430 385 631 199 199 989

1128 461 854 1580 411 339 578 192 925

305 150 287 458 375 83 228 76 292

369 229 422 724 848 378 438 98 482

574 284 670 1188 1402 561 639 136 717

610 514 743 1230 1359 497 685 198 782

671 579 765 1323 1478 477 738 169 802

7285

2703

4545

7065

7588

8017

251

573

853

910

961

984

591

2546

Tot aal essentiëel en semi7944 essentiëel Andere 641 Alanine Asparginezuur 818 + aspargine Cysteïne 493 + cystine Glut aminezuur 4 896 +glutam ine 816 Glycine 307 7 Proline 1137 Ser ine 838 Tyrosine

640 361 1244 * 2038 * 1676 476 1153 430 1138 *

9617

775

695

904

1477

1429

1506

81

120

172

179

196

553

423

2281 624 448 616 536

2203 698 566 589 517

2551 717 630 624 584

3569 346 1230 984 592

8921 14072

14679

80%

91%

7805 438 2743 1011 750

1109 247 297 291 234

24728

21821

5908

d % opneembaarhei van aminozuren 95%

95%

94%

Tot aal aminozuren

ds- Weipoeder Kabel- Kipwit Run vlees jauw

Tofu

1306 463 317 363 330

95%

15786 20421

92%

95%

rse bronnen embaarheid dive betreffende opne en L-isoleucine) n dd 29.1. 2013 en L-leu cine, L-va line sgs labo antwerpe fuel (verrijkt met 100% whey protein lab twin r oede * weip

37

SUPER VOEDING www.bertyn.be

0% JUNK

AUTHENTIEKE SEITAN ‹ ALN UPL[ ZLP[HU [LNLU KL H\[OLU[PLRL ZLP[HU ]HU )LY[`U  4LLY ^L[LU& ^^^ILY[`UIL  [LS     ‹ Verkrijgbaar in je natuurwinkel of thuisgeleverd via www.amanvida.eu

‡9HJDQ%HUW\QVHSWLQGG

9




interview tekst Mireille de Putter, foto’s Sanne Peper via ECHO

stel je bent een koe

Rauw theatraal pamflet over dilemma vlees eten

Anna Schoen en Lotte Dunselman van theatergroep ECHO maakten en spelen de voorstelling stel je bent een koe. Het stuk is geïnspireerd op de wondere wereld van de bio-industrie en kent twee gezichten. “Het is een compassievol portret van mensen die worstelen met hun idealen, maar ook een genadeloze wake-up-call.” Hoe maak je theater van een persoonlijk dilemma?

Ok we stoppen. Voelt beter toch. Ja, maar ik zal het vreselijk missen. Die structuur, die stevigheid en malsheid en tegelijkertijd umami. Nooit meer rookworst. Nooit meer draadjesvlees. Nooit meer kroketten. Maar we kunnen het gewoon niet meer maken onze smaak te prefereren boven het leven van een dier. Sinds de première van stel je bent een koe op het Oerol-festival - of eigenlijk sinds het bezoek aan een varkenshouderij een maand eerder - eten Anna Schoen (35) en Lotte Dunselman (35) geen vlees meer. “We kregen het niet meer weg.”

10

Tweestrijd

Al tien jaar lang, sinds ze aan de Toneelschool in Arnhem studeerden, maken Schoen en Dunselman samen theatervoorstellingen onder de naam ECHO, voorheen LaLa. Ze delen

dezelfde (zwarte) humor en mentaliteit van hard werken en hetzelfde (niet al te rooskleurige) wereldbeeld. Ze kiezen voor hun stukken thema’s die in hun eigen leven spelen. Van kleinmenselijk leed tot grotere maatschappelijke kwesties zoals de bio-industrie. Schoen was de laatste jaren meer en meer begaan met dierenwelzijn. Dunselman: “Op Facebook staat Anna bekend om haar strijd tegen dierenonrecht. Op een gegeven moment zei ik: ‘Waarom zet je je vak als theatermaker daar niet voor in?’” Zo


ontstond het idee om een theatraal pamflet tegen de bio-industrie te maken. “Maar bovenal gaat het stuk over de spagaat tussen de smaakpapillen en de idealen”, vertelt Schoen. “In die tweestrijd zit een mooi drama.” Beeldend teksttheater

Met hun idee stapten ze naar tekstschrijver Magne van den Berg, die eerst even moest slikken, maar toch aan de slag is gegaan. Voor de research richtten ze een besloten Facebook-groep op om artikelen en documentaires over het onderwerp te delen. “Veel filmpjes hebben wij niet afgekeken omdat het te gruwelijk was, maar Magne is er helemaal ingedoken.” Ook las ze relevante literatuur zoals Dieren eten van Jonathan Safran Foer en De vrolijke veganist van Floris van den Berg waaraan ook de titel van het stuk is ontleend. Uiteindelijk schreef ze in samenspraak met Schoen en Dunselman een montage van poëtische tekstfragmenten en dialogen. In de voorstelling staan twee vrouwen in een slachthuiskermis centraal. Schoen en Dunselman spelen zichzelf, maar ook andere personages. Van varken tot chef-kok. Van uitbener tot koningin. Ze vroegen Miek Uittenhout voor het decor. In de zweefmolen met varkenskadavers combineert ze de horror van de vleesindustrie met het feestelijke van eten. Op internet vond ze de varkensmaskers die de actrices dragen om de dieren een stem te geven. Met regisseur Paul van der Laan gingen ze intuïtief scènes spelen. Ontluisterende, ontroerende, grimmige en grappige scènes wisselen elkaar af. Zo zijn er perverse gedachten van een slachter en wordt de koningin tijdens de troonrede in elkaar gebeukt door de varkenskadavers aan de draaimolen. Eef van Breen componeerde de muziek. Samen levert het een rauw beeldend teksttheater op waarbij het decor dwingend aanwezig is. Kantelpunt

Voor de research bezochten Schoen en Dunselman een varkenshouderij bij Arnhem. Het bezoek was voor beiden het kantelpunt om geen vlees meer te eten. “De geur hangt nog steeds in mijn neus en de kaalheid van de varkensfabriek staat nog op mijn net-

vlies. De varkens zijn vleesmachines. Het enige doel is om zo dik mogelijke dieren te fokken. De beesten zitten onder de stress en het enige moment waarop ze buiten komen is als ze op transport gaan”, vertelt Dunselman. “De boer liet ons alles zien, was heel open en gaf eerlijk toe dat hij zijn eigen hond niet zo zou behandelen. Er is een absurde tegenstelling ontstaan. Als mensen niet goed voor hun huisdier zorgen, zijn ze strafbaar. Maar op deze manier omgaan met consumptiedieren mag wel.” Zelfspot

Schoen en Dunselman tonen met hun voorstelling vol zelfspot het genot van vlees eten, maar ook de keerzijde ervan. Ze willen mensen bewuster maken van de consequenties van vlees eten. Lotte: “We doen een poging het op te nemen voor de dieren.” Anna: “Het zou mooi zijn als er ook publiek komt dat nog niet zo bewust met het onderwerp bezig is. Maar die kans is niet zo groot.” “Dat ze bijvoorbeeld op de poster met een lekker wijf afkomen in plaats van op het onderwerp”, zegt Lotte met een knipoog. Tijdens het Oerol-festival op Terschelling ging rond dat het een heftig stuk was. Dunselman: ‘Het is bijzonder om tijdens de voorstelling te merken dat het binnenkomt bij het publiek. Bijvoorbeeld als ik met mijn varkensmasker op een bordje omhoog steek waarop staat dat er in Nederland 135 miljoen dieren in de intensieve veehouderij leven. Bij één scène liepen mensen weg. Dat vond ik best

confronterend. En een boze recensent schreef dat het stuk drammerig en pamflettistisch was. Het mooiste is dat de mensen na afloop van de voorstelling discussiëren over het onderwerp. Dan merk je dat het stuk wat teweeg heeft gebracht.” Inconsequenties

Behalve een genadeloze wake-upcall is het stuk ook een compassievol portret van Schoen en Dunselman die worstelen met hun idealen. En zij staan symbool voor alle consumenten die proberen goed te doen. “Als je er echt over nadenkt, kan je geen vlees eten. Maar je denkt er niet altijd over na. Soms winnen de smaakpapillen het. De voorstelling gaat over deze inconsequenties, want die zitten in ons. Onze generatie is opgevoed met het idee dat alles maakbaar is. Maar dat is niet zo en bovendien kun je verstrikt raken in alle keuzemogelijkheden. Onze stukken gaan altijd over hoe mensen proberen om goed te leven en daar dan in falen”, vertelt Anna. “En dat vinden wij dan heel grappig en dat stoppen we ook in het stuk”, vult Lotte aan. Maar Anna waar huil jij nu om? Ik huil omdat ik geen vlees meer kan eten. Oh. Waar huil jij dan om Lotte? Ik huil om de dieren.

Tour tot en met begin november 2014. Zie speellijst op www.tgecho.com

11


ORAC 19 152

UITHOUDING + ENERGIE

V1 eetlepel Gula Java prestatiedrank (Matcha, Safran, Earl Grey, Rooibos of Cacao) in warme of koude melk, water, graandrank of fruitsap. In een glas, een gezellige mok of in je drinkfles. Voor jong en oud. Voor het hele gezin.

Gula Java Cacao van Amanprana voor de start van de schooldag voor uithouding, energie en veel antioxidanten De nieuwe gezonde familiedranken voor betere prestaties van kinderen en volwassenen Gula Java prestatiedranken (Matcha, Safran, Earl Grey, Rooibos en Cacao) zijn lekker zowel met melk, water, graandrank en fruitsappen. Warm, lauw of koud. Voor jong en oud. Boordevol gezonde energie. Als goede start bij het ontbijt, als energierijk tussendoortje, bij recreatie, sport, spelen, studeren, uitgaan en andere ogenblikken waarop je lichamelijk en geestelijk moet presteren. Bij burnout of winterblues. Gula Java prestatiedranken laden je batterijen gezond op en doen je puur genieten. De kokosbloesem-energie is Fair World en helpt 850 Javaanse gezinnen aan een extra inkomen. Gezonde prestatiedranken met Gula Java: 100% natuurlijk Gula Java Safran, Earl Grey, Rooibos en Cacao voldoen perfect aan de nieuwe generatie sportdranken. Verschillende soorten koolhydraten (suikers/energie), een aantal eiwitten (aminozuren) en voldoende electrolyten (mineralen). Maar Amanprana doet het nog beter. Amanprana gebruikt Gula Java, waardoor deze prestatiedranken boordevol gezonde energie zitten. Geen geraffineerde suikers en geen kunstmatige zoetstoffen. Pure en gezonde energie uit de natuur. Daarenboven bevatten al deze prestatiedranken veel antioxidanten van nature. Zij hebben een bijzonder hoge ORAC-waarde en zijn hiermee de enige

prestatie-, sport- of energiedranken ter wereld die tijdens inspanningen of na inspanningen zorgen voor een betere immuniteit en bescherming tegen aanvallen van buitenaf.

De nieuwe gezonde Als schaatser op hoog niveau sportdrank voor is Amanprana voor mij de kampioenen gezonde, lekkere sportdrank Michael Phelps, 8-voudig waarbij ik mijn maag en Olympisch zwemkampioen, darmtelsel rustig krijg zonder dronk chocalademelk tijslijmvorming. De natuurlijke dens de Olympische Spelen. samenstelling zorgt voor de Nieuw onderzoek bevestigt juiste energievoorraad. Na elke inspanning bevordert dat je met magere chocolaGula Java Cacao een snelle dedrank sneller herstelt van recuperatie.” zware fysieke inspanningen en deze ook langer volhoudt Joost Vink, marathonschaatser dan met sportdrank. De Noordwijkerhout, Nederland James Madison Universiteit concludeerde dat bij voetballers die magere chocolademelk (Gula Java Cacao) drinken, er minder spierafbraak optreedt dan met traditionele sportdranken. De Indiana Universiteit publiceerde dat wielrensters 50% langer konden fietsen en sneller herstelden met magere chocomelk (Gula Java Cacao) dan met sportdrank. De Harrisonburg universiteit in Virginia voegde een beetje eiwitten bij koolhydraatrijke sportdrank en ontdekte dat de maximale krachtinspanning met maar liefst 29% tot 40% verlengde.

WOntdek de pure Kotobuki Earl Grey, Kotobuki Rooibos en Kotobuki Matcha, elk met zijn unieke eigenschappen. Ook verkrijgbaar als prestatiedranken: Gula Java Earl Grey, Gula Java Rooibos, Gula Java Matcha, Gula Java Safran en Gula Java Cacao. Heerlijk! ORAC 42 620

ORAC 17 740

ORAC 35 460

ORAC 3040

ORAC 19 152

SUPER ANTIOXIDANT

ZONDER CAFEÏNE

FOCUS

GOED GEVOEL

UITHOUDING

+ENERGIE

ORAC 204 300

+ENERGIE

+ENERGIE

ORAC 79 900

+ENERGIE

FAIR WORLD info www.noble-house.tk

SUPER VOEDING

info www.noble-house.tk

+ENERGIE

0% JUNK

ORAC 168 500

AMAN PRANA SERENE LEVENSKRACHT

12

‹ Verkrijgbaar in je natuurwinkel of thuisgeleverd via www.amanvida.eu ‹ Tel. 00 32 3 653 25 41, www.noble-house.tk


vegan blog tekst Arina Banga, foto Barbara Borkent-Raven

Eet voor je leven.nu

Vegan blogger Michiel Borkent over zijn blog

“Na mijn vakantie in Schotland in 2011 wilde ik graag wat kilo’s kwijt.” Deze wens was voor softwareontwikkelaar Michiel Borkent aanleiding om meer te leren over voeding. Zo begon hij aan een voornamelijk plantaardig dieet, gebaseerd op het boek Eat to Live van Joel Fuhrman. Michiel lacht: “Ik had gehoord dat je dan zoveel kan eten als je wil, en toch kan afvallen. Dat leek me wel wat: afvallen zonder jezelf uit te hongeren!” Dit dieet was niet de eerste afslankpoging voor Michiel, maar eerdere gewichtsafname was nooit blijvend. Michiel was over het Fuhrman-dieet echter meteen zo enthousiast dat hij zich intensief ging verdiepen in plantaardig eten. Uiteindelijk besloot hij twee jaar later, in de zomer van 2013, zijn kennis en ervaring te delen op een blog. Hiermee wil hij mensen laten zien dat je met plantaardige voeding je eigen gezondheid kan verbeteren en daarnaast ook nog goed bezig bent voor het milieu en de dieren. Hij legt uit: “Ik krijg vaak de vraag: ‘Wat eet je dan wel?’ Ik kan verwijzen naar mijn site, want daar staan ook recepten op. Meestal schrijf ik over iets waar ik enthousiast over ben: een boek, een inspirerende gedachte of een recept. Ik zou niet zo snel een stuk schrijven over een boek waar ik het niet mee eens ben. Zonde van mijn energie.”

Voor het dieet

Red lentil chili van Chef AJ Ingrediënten • 225 gram rode linzen (droog, nog ongekookt) • 840 ml water • een paar tomaten, een pak gezeefde tomaten, of tomatenpuree • een grote ui fijngesneden

• 2 paprika’s • 6 dadels fijngesneden • 3 teentjes knoflook • 2 eetlepels appelazijn • peterselie, oregano, chilipoeder, 1 theelepel gerookte paprikapoeder

Blender de dadels, knoflook, paprika en tomaten. Stop daarna alle ingrediënten bij elkaar in de pan. Kook het gerecht 10 minuten in de snelkookpan (of 20 tot 25 minuten in een gewone pan). Laat het gerecht 10 minuten afkoelen en open daarna de snelkookpan. Besprenkel met ‘vegan parmezan’ (edelgist, amandelmeel en zout). Zo opeten is lekker, maar je kan er ook voor kiezen er aardappelen of rijst bij te serveren. In het algemeen reageren mensen positief op zijn artikelen. Als mensen doorvragen, verwijst hij ze naar de facebook-groep The Starch Solution Nederland. Hierin kunnen mensen met elkaar discussiëren over de manier van eten die Michiel uiteindelijk omarmd heeft: hoofdzakelijk zetmeelhoudende producten (zoals aardappelen en rijst), aangevuld met groente en fruit. Bij het koken wordt geen plantaardige olie gebruikt. Noten en andere vettere plantaardige producten worden wel gebruikt, maar met mate. Zelf leest de blogger ook blogs: “Die van Boele Ytsma bekijk ik graag. Hij zit redelijk op de-

Nu

zelfde lijn als ik. We volgen dezelfde artsen en wetenschappers: Joel Fuhrman, Caldwell Esselstyn, T. Colin Campbell, Neal Barnard en John McDougall. Bij die laatste spreekt de eenvoud van zijn benadering mij erg aan.” Hoewel Michiel al in 2011 begon met een plantaardig dieet, was hij toen nog geen veganist. Een jaar later besloot hij, ook weer op vakantie, over te stappen op een levensstijl zonder dierlijke producten. “Geen leren schoenen en leren portemonnee meer voor mij. Terugkijkend duurde de ontwikkeling tot veganist wel 8 jaar. Eerst zeven jaar geen vlees, maar nog wel vis. Toen een jaar grotendeels plantaardig en uiteindelijk veganist.” Dit besluit had eveneens te maken met verdieping in voeding. Borkent bekeek documentaires als Sea The Truth, waarna hij het zich voor zichzelf niet langer meer kon verantwoorden om vis te eten. “Dierlijke producten zijn niet nodig om te leven, zolang er alternatieven zijn. Gelukkig gebruik ik weinig cosmetische producten of voedingsmiddelen uit pakjes en zakjes. Dat scheelt veel uitzoekwerk.” Een van Michiels favoriete recepten kwam hij tegen in het boekje dat hij kreeg bij zijn elektrische snelkookpan (de Instant Pot): red lentil chili van Chef AJ (zie kader). “Eigenlijk vind ik alle plantaardige producten wel lekker: bananen, dadels, vijgen, rijst, volkorenpasta, havermout, broccoli!”

13


Vlees zonder vlees Een echt lekker alternatief voor vlees!

Vegankebab Curry: Indiaas pangerecht - kan gebruikt worden voor alle curry‘s!

* bio * zuiver plantaardig * lactosevrij * eivrij * palmolievrij GmbH, Duitsland

14

www.wheaty.com

DE-ÖKO-003 EU/niet-EU Landbouw


Recepten tekst en foto Marloes Polman

Pompoenbroodjes 16 broodjes

Broodjes: 250 gr bloem ¾ el bakpoeder 2 el pompoenkruidenmix 2 el suiker 4 el margarine ½ tl zout 110 gram pompoenpuree + 3 tl 80 ml plantaardige melk (soja, amandel, rijst)

Pompoenpuree:

Rooster een stuk pompoen 30 minuten in de oven (175 graden), of kook de pompoen in een vergiet boven een laagje water, of gebruik de diepvriespompoen van de Albert Heijn. Wanneer je de pompoen roostert kun je er gaatjes in prikken, zodat deze sneller gaar is. Zodra de pompoen gaar is kun je deze pureren of fijn prakken.

Pompoenkruidenmix:

Pompoenglazuur:

1 tl kaneel

40 gr poedersuiker

½ tl nootmuskaat

3 tl pompoenpuree

½ tl gember

¼ tl pompoenkruiden

½ tl piment

1 tl plantaardige melk (soja, amandel, rijst)

¼ kruidnagel

Deeg:

Mix alle droge ingrediënten in een kom. Kneed de koude boter erdoorheen. Zorg ervoor dat het deeg koud blijft. Leg zo nodig het deeg onafgedekt in de koelkast om weer af te koelen. Mix de pompoen met de plantaardige melk en voeg deze toe aan het beslag. Wees voorzichtig, mix het tot een deegbal, maar kneed het niet te veel. Rol het deeg uit in een lange rechthoek, snijd 8 vierkanten uit het deeg en snijd deze weer diagonaal doormidden. Verwarm de oven voor op 175 graden. Leg de deegdriehoekjes op een met bakpapier bedekte bakplaat en bak de broodjes 14 minuten. Laat ze afkoelen voordat je ze met glazuur bedekt. Pompoenglazuur:

Mix de suiker met de pompoenkruidenmix en voeg de pompoenpuree en plantaardige melk toe. Blijf roeren tot alle klontjes suiker weg zijn en er een gladde laag glazuur ontstaat. Als het glazuur te dun lijkt, plaats deze dan even in de koelkast en giet het vervolgens over de koude broodjes heen.

heer lijk herfstig

15


Recepten tekst en foto Lisa Steltenpool

Zoete aardappel-pindasoep met vegan kipstuckjes Aantal personen: 2 • Bereidingstijd: 30 minuten 2 middelgrote uien

1 eetlepel sambal

400 gram zoete aardappel

50 gram pindakaas

1 eetlepel tuinkruidenbouillon

1 pakje kipstuckjes (De Vegetarische Slager)

1 eetlepel kerrie

Snijd de ui en zoete aard­ appel in grove blokken. Breng 500 ml water aan de kook en voeg de ui en zoete aardappel hieraan toe. Voeg dan het bouillonpoeder toe en laat de groenten koken. Zet na 10 minuten het vuur uit en voeg de kruiden, sambal en pindakaas toe. Maak met een staafmixer de soep glad. Snijd als laatste nog de kipstuckjes in kleine stukken en voeg deze toe aan de soep. Laat de pindasoep nog 10 minuten zacht doorkoken. Voeg eventueel zout en peper toe. Serveertip: garneer de soep met gehakte pinda’s, dunne reepjes rode peper en gehakte koriander.

Lekker pit ti g voor op een gure dag 16


Recepten tekst en foto Marloes Polman

Gefrituurde augurken met frisse dipsaus 1 pot augurkschijfjes 30 gr (¼ kopje) bloem 40 gr (¼ kopje) maïsmeel 1½ tl knoflookpoeder 1½ tl uienpoeder 1 tl oregano ½ tl paprikapoeder ½ tl chilipoeder ½ tl zout ¼ tl zwarte peper 10 el water olie voor frituren

Augurken:

Mix de bloem, het maïsmeel en alle droge kruiden door elkaar. Voeg al roerend het water toe. De meelmix zal langzaam het water opnemen. Voeg zo nodig extra water toe als de mix even staat. Mix het tot een luchtig beslag. Leg de augurkschijfjes op keukenpapier om zoveel mogelijk vocht op te vangen. Druk zo nodig met een extra keukenpapier of doek het vocht uit de schijfjes. Verwarm de olie tot 180 graden in een pan of frituurpan. Haal de schijfjes door het beslag en frituur deze twee minuten of tot ze goudbruin zijn. Leg de schijfjes op keukenpapier en garneer ze met een snufje zout. Gefrituurde augurken zijn niet alleen heerlijk als borrelhapje of als bijgerecht bij de friet, maar ook als burgertopping of simpelweg op een kaiser­broodje met een frisse koolsalade!

Verr assend borrelhapje van augurk

Dip: 2 tl zijdetofu 8 el plantaardige melk (soja, amandel, rijst) klein bosje bieslook klein bosje peterselie ½ citroen, sap en schaafsel ½ tl uipoeder ½ tl knoflookpoeder ½ tl paprikapoeder ½ tl zout ¼ tl zwarte peper 2 tl olijfolie

alles in een blender of • Mix met een staafmixer en de dip is klaar!

17


Recepten tekst en foto Lisa Steltenpool

Chocolade-espressomoussetaart

Aantal porties: 8 • Bereidingstijd: 1,5 uur + 4 uur opstijven

Taartbodem:

Vulling:

3 eetlepels gemalen lijnzaad

3 eetlepels cacao

200 gram pure chocolade

3 eetlepels water

½ theelepel zout

350 gram zijdentofu

300 gram bloem

150 gram (vloeibare) plantaardige margarine

100 gram koude espresso

70 gram suiker

4 eetlepels poedersuiker 4 eetlepels cacao 50 gram nougatine (Dr. Oetker)

Verwarm de oven voor op 175 graden Celcius. Meng het lijnzaad samen met het water in een kopje en meng goed. Laat dit even staan om in te dikken. Meng in een grote kom de bloem, suiker, cacao en zout. Voeg de margarine en het lijnzaadmengsel hier aan toe en kneed dit tot een stevig deeg. Neem een ovenschotel of bakvorm met een diameter rond de 22 cm en leg bakpapier op de bodem. Verdeel het deeg over de bodem en bedek de zijkanten tot 5 cm hoog. Bak 25-30 minuten in de voorverwarmde oven. Hak de chocolade grof en smelt deze au bain-marie. Meng in een blender de gesmolten chocolade met zijdentofu, espresso, poedersuiker en cacao. Zet de espresso-chocoladevulling in de koelkast totdat je het nodig hebt. Laat de taartbodem na het bakken een half uur afkoelen in de taartvorm. Bedek daarna de bodem met een royale laag nougatine. Schenk de choco­lade­mousse over de bodem met de laag nougatine. Zet de taart 4 uur in de koelkast om goed op te stijven. Garneer hierna eventueel met stukjes vers fruit en extra gesmolten chocolade.

Tip:

Zijdentofu kun je vinden bij biowinkels en bij AH XL (zoek bij de sushiproducten).

18


column De Verbazing tekst Lysan van Winden, foto Flickr, Creative Commons

Gezond verstand? Toen mijn vader een jongen was zei hij wel eens: “Als ik later rijk ben, eet ik elke dag leverworst.” Ik weet niet of dat meer zegt over zijn bescheidenheid of over de financiële situatie van hun gezin. Nu is mijn vader welgesteld en hartpatiënt, maar gelukkig ook een kritisch consument, die zich bewust is van gezond en ongezond. Dankzij hem leerde ik muesli kennen, biogarde, zilvervliesrijst en de toen in zwang zijnde sponzige sojabrokken (goddank zijn daar inmiddels betere alternatieven voor). Maar wat is nu precies gezond? Ge-zon-d voedsel groeit onder invloed van de zon. Kort door de bocht: wie gezond heeft, oogt gezond (mits je niet te lang zont, dan ga je meer op een kreeft lijken, of op de lange duur op een perkamenten paspop). Van te lang zonnen krijg je huidkanker. Laatst hoorde ik iemand daarom voorstellen om ’s zomers de stranden maar te sluiten …

De holenmens is geëvolueerd tot senseo-, vinex- en tomtom-mens, die zich in de file amuseert met selfies, whatsappen en een patatje oorlog. Doe mij maar een patatje vrede. Ik vind het al heftig genoeg in deze beschaving, waarin farmaceutische multinationals voedingsgewassen mogen patenteren en varkens die per ongeluk een verboden antibioticum hebben gehad, geruimd worden. Waarin een bedrijf dat zich Boomverzorgers noemt, bomen komt omhakken en waarin de economie gebaat is bij oorlogen en chronische ziektes. Aan mijn vader valt trouwens niet veel meer te verdienen. Zijn hart is sinds zijn omleidingsoperatie in topconditie, ook al eet hij sporadisch nog weleens leverworst. Wel altijd met een gevoel van even zondigen. Zon-digen. Dat dan weer wel…

Wij mensen zijn de weg kwijt. Wij zijn de enige diersoort die niet meer weet hoe je op een normale manier gezond blijft. We hebben voorlichting nodig over wat wel en niet te eten, hoe wel en niet te leven. En dat verandert om de zoveel jaar weer, dus de voorlichters weten het zelf ook niet echt. Laat staan de doorsnee-consument. Dus krijg je ‘gezonde keuze’-vignetjes in de supermarkt. Maar de beste keuzes hebben dat vignetje niet, want een losse appel of een prei zijn onverpakt en daar kan dus geen stempeltje op. Onlangs hoorde ik iemand vol trots zeggen: “Ik heb de hele avond cola gedronken. Gezond hè?” Ze was bloedserieus. Ze had immers geen alcohol genomen! Terwijl mijn vader cola gebruikt om roest te verwijderen. Voor veel mensen (en de overheid!) is ‘gezond zijn’ synoniem met ‘niet (te) dik zijn’. Dus nemen we de auto naar de sportschool om onder leiding van een instructeur te bewegen. In plaats van lekker in het bos te gaan wandelen en frisse lucht in te ademen. Leve de beschaving.

19


ondernemers met idealen tekst Peter Kouwenhoven, foto‘s Annette Behrens

Chantal, Lisanne en Jente:

KROMKOMMER! Mensen met een eigen moestuin weten het als geen ander: je oogst tomaten die niet helemaal rond zijn of die een barstje hebben, bonen die krom zijn, wortels met twee punten, bieten die wat meer uit de kluiten gewassen zijn, komkommers met de vorm van een hockeystick en… Maar wat zou dat?

Wanneer je je eigen groenten vergelijkt met die in de supermarkt dan is het soms even slikken: er mankeert helemaal niks aan die supermarktgroenten! Vier glanzende appels op een schaaltje, alle tomaten zijn even rond en even groot. Het ziet er allemaal perfect uit. Vind je het gek dat de consument denkt dat dat normaal is? Moestuinders kunnen het met zekerheid zeggen: een kromme komkommer smaakt net zo lekker als een rechte (en uit eigen tuin nog een stukje lekkerder, maar dat terzijde) en zo’n wortel met twee punten is op zich best grappig. Groenten en vruchten die er wat anders uitzien, halen nooit de winkel, maar ook perfecte spullen overkomt dat soms: is de vraag lager dan het aanbod dan wordt het overschot uit de markt genomen, doorgedraaid en vernietigd. Als teler zie je dat met lede ogen aan. Niet alleen levert doordraai nauwelijks wat op, maar wát een liefde, zorg en aandacht gaat er verloren met het product, dat doorgedraaid wordt. Dat het anders kan bewijzen Chantal, Lisanne en Jente van Kromkommer. Ik sprak met Chantal Engelen, net terug van een paar dagen Berlijn, over hun initiatief om wat te gaan doen met groenten die ‘anders’ zijn of waar te veel van zijn. Maar eerst: hoe kom je ‘in de voeding’ terecht? Bij Chantal lag het eigenlijk voor de hand. Chantal: “Mijn ouders hadden een restaurant. Mijn vader was kok en al toen ik jong was, stond ik in de keuken om te helpen. Groenten snijden,

20

borden opmaken… Eigenlijk is mijn hele leven gericht op voeding. Ik heb in Amsterdam voeding en diëtetiek gestudeerd. Tijdens mijn studie heb ik stage gelopen bij verschillende bedrijven op het gebied van voeding. Na een tijdje reizen ben ik in Wageningen consumentengedrag gaan studeren. Wat mij vooral interesseert is hoe consumenten tot een besluit komen om een bepaald product te kopen. Als je dat weet, weet je ook hoe je je product

moet presenteren en aanbieden. Mijn interesse ging en gaat overigens vooral uit naar voeding in combinatie met duurzaamheid” Op welke gronden maken mensen keuzes?

Chantal: “Van invloed zijn bijvoorbeeld de informatie op de verpakking, de kleuren , eventuele afbeeldingen, de plek in het schap, hoe je dingen verwoordt, hoe je inspeelt op emoties.”


Wat trekt je in voeding?

Chantal (peinzend): “Dat ik er al als kind mee bezig was, speelt zeker een rol maar voeding is zo verweven met alles: je voedt je lichaam, voeding kan bijdragen aan je gezondheid, het brengt mensen samen, het biedt gezelligheid en voldoening, het is soms, letterlijk, óók een kwestie van leven en dood.” Too Good To Waste In 2012 deed Chantal mee aan de wedstrijd The Battle of the Cheetah. Daarvan was Too Good To Waste (dat la-

Chantal: “Het leek ons fantastisch om lekkere producten te maken van spullen die anders doorgedraaid en vernietigd zouden worden en dat zijn we gaan doen. Nu, in deze tijd, gaat het vooral om tomaten, maar in de winter zijn die er niet en maken we weer wat anders. We verwerken als Kromkommer vooral tomaten, bieten en wortelen. Wat bijzonder is dat telers ons steeds beter weten te vinden. Ze horen van elkaar over Kromkommer en ze hebben er moeite mee dat hun producten niet bij de consumenten dreigen te-

ondernemersplan zoals de banken dat vragen. Via crowdfunding hebben we 32.000 euro bij elkaar gehaald en ook de stichting DOEN heeft ons gesteund. In mei van dit jaar zijn we begonnen met de productie, tot nu toe (1 september) hebben we 10.000 zakken soep afgezet en dat is meer dan we verwacht hadden! We zijn nu bezig met nieuwe recepten, die hopen we in het voorjaar van 2015 op de markt te kunnen brengen. Ook zijn we bezig met andere groenten en met de ontwikkeling van nieuwe producten, maar dat kan op dit moment nog alle kanten op. Ik kan er nog niks over vertellen.” Hoe komen consumenten aan jullie soepen?

Chantal: “Alleen in het noorden van Nederland en in Zeeland zijn onze soepen nog niet in winkels verkrijgbaar. We leveren aan WAAR, dat is een keten met winkels in dertien steden en leveren we aan vele kleine winkeltjes. Er is dus altijd wel een winkel in de buurt te vinden. En natuurlijk kunnen liefhebbers onze soepen online bestellen.”

Het mooiste zou zijn als we overbodig zouden worden ter opging in Kromkommer, red.) uiteindelijk het resultaat. Chantal maakte voor de wedstrijd een gaz­pacho van tomaatjes die anders weggegooid zouden worden. Ze ontmoette Lisanne en Jente en gedrieën besloten ze om verder samen te werken om een product op de markt te brengen. Alle drie stoorden ze zich er enorm aan dat zoveel producten de winkelschappen niet haalden omdat ze niet helemaal voldeden aan de (vaak belachelijke) eisen van de inkopers. En die inkopers bepalen weer het koopgedrag van de consument, consumenten die op zich ook perfecte producten eisen. Niet alleen dat soort producten halen de winkelschappen niet, maar óók bieten, tomaten, komkommers en nog veel meer groenten die er prachtig uitzien maar waarvoor helaas geen vraag is. Een verspilling die zijn weerga niet kent. Kromkommer besloot daar wat aan te gaan doen.

recht komen, maar vernietigd worden. Soms willen ze er niet eens voor betaald worden. Zolang hun product maar een goede bestemming krijgt! Wij zijn echter van mening dat we er wél voor moeten betalen: het moet commercieel voor iedereen interessant zijn, anders verandert er nooit iets. Wij maken er weer wat lekkers van en dat geeft niet alleen ons voldoening, maar ook de teler die weet dat het resultaat van zijn liefde en passie, de oogst, niet op de afvalberg terechtkomt!” De soepen, die Kromkommer op de markt brengt worden geproduceerd door For Seasons Food en zijn veganistisch. Hoe keken de banken naar de plannen van Kromkommer?

Chantal lacht: “Natuurlijk hebben we wel een plan gemaakt maar geen

Hoe ziet Kromkommer er over tien jaar uit?

Chantal: “Ik vertelde al over de nieuwe producten waar we mee bezig zijn. Het mooiste zou natuurlijk zijn dat we overbodig zijn geworden. Dat groenten die er wat anders uitzien, gewoon in de winkel liggen en gewoon worden verkocht. En geen consument die daar dan nog vreemd van opkijkt. Dát zou een mooi toekomstperspectief zijn!”

Meer weten?

Kijk op www.kromkommer.com en volg Kromkommer op www.facebook.com/kromkommer en @krommunity. Verkoopadressen van de soepen zijn hier te vinden: www.kromkommer.com/ producten/verkooppunten/

21


Advertenties ZOZ Lees ZOZ - tijdschrift voor doen-denkers. Elke twee maanden 48 pagina’s van en over mensen die werken aan een betere wereld voor mens en dier. Veel aandacht voor ‘anders’ wonen. Vraag een gratis proefnummer via www.omslag.nl. Vakantieadres Ruime kamers in de Franse Pyreneeën in oud stenen boerenhuis met uitzicht op beboste vallei. € 60 per kamer (2 pers.), € 50 voor 1, € 70 voor 3. Inclusief biologisch, veganistisch ontbijt, veganistisch avondeten op aanvraag. Frans en Engels gesproken. Sue & Trevor, Le Guerrat, F-09420 Rimont, Frankrijk. Tel. 0033 561963703, lequerrat@aol.com. Adopteer een dier Adopteer een dier op afstand en steun daarmee alle dieren in permanente dieren­ opvang Stichting Melief. Meer info? Kijk op www.stichtingmelief.nl Vega Chinees restaurant ‘De Oude Plek’ Pliniusstraat 18, Rotterdam (Lombardijen). Dagelijks geopend: 16.00-22.00 uur. tel. 010-432 74 20, www.deoudeplek.nl. Groningen Fietsen, wandelen of een bustocht door de fraaie stad Groningen onder leiding van een deskundige gids? Bel (050) 309 07 57 of zie: www.henkbakker.nl. Webshop Veggiedeli: 100% plantaardig Unieke producten uit het buitenland. ‘Vlees’, ‘vis’, ‘kaas’, ‘ei’, mayo, zoetigheid (o.a. Booja-Booja Truffels) en veel meer, 100% plantaardig, veel bio en soms raw. Natuurcosmetica van Paul Penders. Nieuw: cadeaubonnen, leuk voor de feestdagen! www.veggiedeli.nl Contact met andere vega’s! Op www.vegadates.nl kom je in contact met mensen die net als jij bezig zijn met een (meer) plantaardige lifestyle. Schrijf je gratis in! Berichten ontvangen en beant­ woorden is gratis. Volledig lidmaatschap vanaf €4,95 p.m. (bij jaarlidmaatschap). Regelmatig ontmoetingsdag. Tarieven voor de regeladvertenties: Vanaf € 25 (kop + 3 tekstregels). Neem hiervoor contact op met Sano via info@sano-promotions.nl

22

Ledenpasvoordeel Als lid van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme krijg je op vertoon van je ledenpas bij onderstaande adressen voordeel, zoals korting of een gratis drankje. Zie onze website voor meer informatie: www.veganisme.org/de-vereniging/ledenpasvoordeel.

Voordeel bij uit eten en catering

Addis Ababa • Ethiopisch restaurant, Amsterdam (10%) Alchemist Garden • tea room, juice&smoothy bar, rawfood restaurant, healthshop, Amsterdam (gratis kopje thee/koffie bij bestellen van iets te eten) Angel Food • vegetarisch huiskamerrestaurant, Oldeholtpade (10% of gratis toetje) Appetijt Natuurvoeding • biologische catering, Haarlem (5% op catering) Arq • vega(n) lunchroom, Rotterdam (kopje koffie/thee) Baklust • lunchroom, Den Haag (5%) Bangkok City • Thais restaurant, catering, workshops, Gouda (10% aan tafel) Bla Bla • vegetarisch restaurant, Groningen/Rotterdam (10% max. 4) Charly’s All is Fair • vegan gebak en catering, Den Haag (10% vanaf €30) De jongens van ’t Zand • vegan huiskamerrestaurant, Sleeuwijk (gratis drankje) De Vegetarische Snackbar • snacks, Karma, cupcakes, Den Haag (kopje koffie) Deshima • lunch service en take-away; opleiding en lessen macrobiotiek, Amsterdam (gratis drankje) Dophert • vegan lunchroom, take-away en winkel, Amsterdam (10% op lunch) Eat at Jo’s (in de Melkweg) • eetcafé/restaurant, Amsterdam (gratis drankje) Eetstee, de • vegetarisch restaurant, Amersfoort (10% max. 2) Fine Fresh Food • biologische lunchroom, take away, Den Haag (10%) Happy Herbi • catering, taarten, bonbons, huiskamerrestaurant, Hoorn (zie site) Herberg Het Volle Leven • B&B, restaurant, workshops, Appelscha (gratis drankje) Hof van Twello • restaurant, theetuin, streekwinkel, cursussen, Twello (1 glas appelsap) Il Mediterraneo • restaurant, catering, kookworkshops, Etten-Leur (gratis drankje) Kapitein Haak • familierestaurant, Leidschendam (10%) Komkommertijd • veganistisch All-You-Can-Eat Buffet, Gent België (10%) ’t Kraaienest • vegan catering, seitanproductie, Kortrijk-Dutsel België (5-10%) Leaf-Vegetarian • Aziatisch, vegetarisch/veganistisch restaurant, Den Haag (10%) Loving Hut • veganistisch restaurant, Maastricht (10%) Loving Hut Express • veganistisch snackwagentje, Amsterdam (zie site) Maoz • vegetarisch falafel restaurant, take away, Leiden (10%) Maoz • vegetarisch falafel restaurant, Nijmegen (idem studentenkaart) Natuurlijk Smullen • biologische snackbar, Amsterdam (5%) Planty Food • vegan catering en losse verkoop, Den Haag (5% vanaf €20) Primavera • pop-up restaurant, wisselende locaties (gratis drankje) Rawsome • foodcafé met rawfood en superfoods, Arnhem (gratis kopje thee/koffie bij besteding vanaf €10) Surabaya • Indisch restaurant, Middelburg (gratis drankje) Symbiose • vegetarisch restaurant, Den Haag (1 gratis bonbon) Tea and More • vegan catering, gespecialiseerd in High Tea (5%) TerraZen Centre • vegan restaurant; lymfe-massage, Amsterdam (gratis drankje) The Golden Temple • vegetarisch restaurant, Amsterdam (15%) Vegananas • vegan catering en kookworkshops, Noord-Brabant (gratis drankje)

Voordeel bij andere producten en diensten:

BewustGoed • webwinkel: eco winkel met breed assortiment (10%) Bio Aan Huis • bezorgdienst/webwinkel: groente, fruit en meer (10% op proefabonnement) Bio Amable • webwinkel: cosmetica, superfoods, boeken en meer (5%) Biocosmetica • webwinkel: cosmetica en persoonlijke verzorging (10%) Brandnetel • natuurvoedingswinkel, Leiden (10%) Bureaubewust • webwinkel en winkel: kantoorartikelen, kleding, cadeau’s, Utrecht (zie site) BWCshop (Beauty Without Cruelty) • webwinkel: cosmetica (10%) Colourful Green • reclamebureau (30% voor vegan bedrijven) Corque • webwinkel: kurk artikelen zoals tassen (10%) De Natuurwinkel Rotselaar • natuurvoedingswinkel, Rotselaar België (5%) De Olijke Olifant • veganistische vakantie(weken), Kranenburg Duitsland (5%) De Opkomende Zon • praktijk voor massage, Zeist (10%) De Vegetarische Slager A’dam • winkel, traiteur, cateraar, A’dam (5%) Eco Beauty Shop • webwinkel: cosmetica en persoonlijke verzorging (10%) Eleoflora • kruidenproducten en kruidengeneeskunde (10%) EN& • webwinkel voor schoenen (10%) Happy Heels • webwinkel en winkel: schoenen, Rotterdam (10%) Hierland B&B • vegan B&B Kranenburg, Duitsland (5%) In Motion • eco veggie&vegan B&B, Bertrée-Hannut België (5%, zie voorwaarden) It’s Organic • webwinkel met biologische en vegan wijnen (10%) Lush • webwinkel en winkel met ruim assortiment producten voor de persoonlijke verzorging, diverse plaatsen (huidadvies, proefpakketje) Nomadics • webwinkel: sandalen (10%) NutriBoost • webwinkel: biologische (super)foods (5%) Pure Coverz • webwinkel: biologisch woon- en huishoudtextiel (10%) Sincero • webwinkel en winkel: dames-, heren- en kinderkleding, Utrecht (10%) SoloBioMooi • webwinkel: cosmetica en persoonlijke verzorging (10%) Superfood Nijmegen • webwinkel: superfoods (5% op voeding, juicers en blenders) Toryumon Tattoo • tatoeages, Gent België (5%) Treehugger • webdesign, webapplicaties, mobiele apps, video, advies, campagne, catering, Zeist (zie site) V-Catering • catering en thuisbezorgservice van Indaas vegetarisch/veganistisch, Nijmegen (5%) V-Life Energy • voedingsadvies voor veganisten en vegetariërs, Den Haag (5%) Vegabond • winkel: whole-foods, smoothies, broodjes, Amsterdam (kop koffie vanaf €15) Vegadates • online dating, voor liefde én vriendschap (zie site) VEGA-LIFE • webwinkel en winkel: met ruim assortiment (o.a. schoenen, kleding, info, veg. slager producten), Amsterdam (zie site) VegaVriend • webwinkel: vegan huisdierenvoer (een cadeau bij elke bestelling) Veggie 4U • vegetarische supermarkt, Den Haag (5%) Veggie4all • winkel: 100% vegetarisch, grotendeels veganistisch, Doetinchem (5%) Veggiedeli • webwinkel: 100% plantaardig, o.a. etenswaren en cosmetica (5%) Verreveld, ’t • vegan B&B, Londerzeel België (5%) YanFlorijn • webwinkel met 100% vegan, biologische wijnen (10%)


overdenking door Hans Bouma

In naam van de droom

Je hebt zo je dromen. Dromen over recht en vrede. Recht en vrede voor mensen, recht en vrede voor dieren. Je hebt zo je dromen over een andere, een betere wereld. Vol verwachting kijk je uit naar een glanzende toekomst, creatief span je de boog van je verbeelding, geef je vorm aan het concept van je hart – en het komt er maar niet van. De werkelijkheid is anders. En ze blíjft ook duidelijk anders. Vanaf begin jaren zeventig droom ik over het einde van de bio-industrie. De bio-industrie de wereld uit, om te beginnen uit Nederland. Ik heb het niet mogen beleven. De werkelijkheid is anders. Ondanks alle protesten hebben we nu te maken met megastallen: de brutale, grootschalige, megalomane bevestiging van wat allang tot het verleden had moeten behoren. De werkelijkheid is anders, ook de werkelijkheid van wat zich aan het oog onttrekt: de werkelijkheid van zeeën en oceanen. Bijna driekwart van onze planeet bestaat uit water en wat zich dáár afspeelt aan pure destructie, aan massale slachtingen, aan peilloos dierenleed ... Alleen al het feit dat ongeveer 30% van de koraalriffen dood is. En als we zo doorgaan, is dat in 2030 niet minder dan 60%. En tot overmaat van ramp stijgt de temperatuur, verandert het klimaat. Maar belangrijker dan een zieke planeet aarde is wat men een gezonde economie noemt. En als vóór alles de beurskoersen maar stijgen.

De werkelijkheid is anders. De feiten, de keiharde feiten van onrecht en geweld, vernietiging en dood kun je als zó dwingend, zó verpletterend ervaren dat je je erbij neerlegt. Maar als íets strijdig is met waarachtige humaniteit, dan is dat berusting in het kwaad, vrede hebben met wat geen vrede kent. Op deze manier verloochen je een wel heel oorspronkelijke gestalte: de gestalte van de hoop. Het hóórt zo bij je: dat je even nuchter als gepassioneerd reikt naar die andere, die betere wereld. Dat je droomt en protesteert. Dat je telkens weer opstaat tegen de ondergang. De hoop verliezen is jezelf verliezen. Berusting verminkt je identiteit. Waar het visioen ontbreekt, wordt het volk bandeloos. Een oude oosterse wijsheid. En inderdaad: waar niet meer wordt gedroomd en gehoopt, waar het dictaat van de feiten een ware dictatuur vormt, waar geen profeten, geen Martin Luther Kings meer uitroepen: I have a dream, daar slaat het bederf toe, daar zakt het peil van de humaniteit, daar richt men zichzelf te gronde. Waar het visioen ontbreekt. Nu, ons, veganisten, ontbreekt het daar allerminst aan. Wat ook onze achtergrond is, zo menselijk als we zijn, delen we in de oermenselijke droom van een aarde waar mens en dier, waar alles wat leeft, zich maximaal kan ontplooien. En die droom, dat visioen, inspireert ons tot een zeer bepaalde manier van leven, tot

heel specifieke keuzes en beslissingen. Geëngageerd en volhardend werken wij aan de vervulling van die droom, dat visioen. Dromen – het lijkt een vorm van bedrog, zelfbedrog. Alsof dromen de wereld zouden veranderen. Maar dromen veránderen de wereld. Dromen kunnen uiterst explosief zijn voor de bestaande orde. Alle grote sociale revoluties ontsprongen aan een droom. Je moet er niet aan denken dat er níet meer wordt gedroomd. Armer kan een cultuur, armer kan een mens niet zijn. Ach ja, de werkelijkheid. Maar beslissender dan de werkelijkheid van de feiten is de werkelijkheid van onze droom. Niet wat voor ogen ís maar wat ons voor ogen stáát is doorslaggevend voor ons. In naam van de droom gaan we verder op de ingeslagen weg. Er is veel werk te doen. Er is een wereld te winnen, een zoveel betere wereld dan de huidige. Wat ik je geef – het liefste, het mooiste, gewoon wat ik leef. Neem het van mij aan, het siert je, voltooit je, het omhelst je, verheft je, neem het van mij aan, luister, ik fluister je naam – voor jou is mijn droom, het visioen waar ik in woon: een aarde waar alles wat adem heeft eindelijk volop leeft, een aarde waar alle leed geleden is, een aarde waar het vrede is, een feest voor zeeën en rivieren, voor bergen, bomen en dieren. O neem het van mij aan, luister, ik fluister je naam, voor jou is mijn droom, mijn visioen: een aarde waar mensen niets dan liefde doen.

23


reportage tekst Willeke te Flierhaar, foto’s Ongehoord

Een kijkje in het leven van een dier “Oh, dat is toch geen echt varken?! En wat is het hier warm!” Nieuwsgierig en een tikje huiverig stappen de eerste bezoekers de bus in. Uit alle hoeken klinkt varkensgeknor. Een scherpe vlaag ammoniak dringt de neuzen binnen. Voor even waant de bezoeker zich in een levensechte stal. En die ervaring laat weinig mensen koud. Er vormt zich een lange rij voor de ingang van de bus. Het is een warme septemberavond in hartje Utrecht: dierenbeschermingsorganisatie Ongehoord presenteert voor het eerst haar nieuwste busproject Dier in blik, een bus omgebouwd tot varkensstal. Spannend, en veelbelovend. Na een boel brainstormen en vooral keihard werken met een enthousiaste groep vrijwilligers is het dan eindelijk zover. Een touchscreen bij de ingang van de bus laat mensen kennismaken met het wondere leven van een varken: hoe begroeten varkens elkaar? En zijn ze

aangrijpende levensomstandigheden van varkens in de vleesindustrie.

echt zo vies als iedereen denkt? Vervolgens wordt de bezoeker rondgeleid door de stal, onder begeleiding van een audiotour. Op de vloer, tussen stangen ingeklemd, ligt een levensechte zeug. Alle zintuigen worden geprikkeld en op de muur worden 3D-beelden geprojecteerd van de

of melk?! Wauw!”) Wat opvalt is dat de ervaring in de bus bij veel mensen iets losmaakt. “Ik wist wel dat de leefomstandigheden voor varkens in Nederland slecht zijn. Maar zó slecht? Nee!”, vertelt een bezoeker lichtelijk emotioneel. Bij de stand is alle tijd en ruimte voor gesprekken. En behalve

Stal op de Dam

In het afgelopen anderhalf jaar tourde Dier in blik door het hele land. Na de première in september is de bus in november midden op de Dam in Amsterdam te vinden. Een dag vol handen wrijven en stoomwolkjes uitblazen, maar ook vol stof tot nadenken en ruimte voor discussie. En natuurlijk niet te versmaden plantaardige hapjes. (Voor velen een openbaring: “Hier zit dus helemaal geen boter in,

vegan cupcakes is er natuurlijk onderzoeksinformatie te vinden. Vooral het feit dat biologische en Beter Levenstallen helemaal niet vanzelfsprekend beter zijn dan de reguliere bedrijven, is voor veel bezoekers nieuw. Geïnteresseerde mensen krijgen een gratis onderzoeksmagazine en een Veggiegids: een kleurrijk boekje vol tips en trucs voor een plantaardig leven. Zomertour

Dier in blik maakte deze zomer een minitour langs verschillende steden en festivals. Voor even wordt de publieke

De staldeuren worden als het ware op een kier gezet

24

ruimte van het festival omgetoverd tot een plek voor discussie. Via Nijmegen, Leeuwarden, Groningen en zelfs een uitstapje naar Zweden (!) komt de bus in mei uiteindelijk terecht op Bevrijdingsfestival ‘Het Vrije Westen’ in Amsterdam. Op deze zonnige dag wordt er volop gepraat en gediscussieerd met een heel divers publiek: jonge kinderen, volwassenen en zelfs ouderen die al veertig jaar geen vlees meer eten. Bezoekers voelen voorzichtig aan het varken dat in de zeugenkooi ligt. Net als in een echte varkensstal is haar kooi ‘verrijkt’ met speeltjes. Verderop staat een koelkast met medicijnen. Aan de met spinrag beklede muur hangt gereedschap uit de industrie, zoals een inseminatiespuit en een coupeertang. “Bizar hoe deze dieren helemaal worden volgestopt met medicijnen”, merkt een bezoeker op terwijl ze door het onderzoeksmagazine bladert. “En zo allemaal op elkaar; dat is geen leven. En al die zieke dieren …” Voor haar zijn de beelden in de bus een bevesti-


ging van haar vegetarische levensstijl. Voor anderen kan de bus een duwtje in de goede richting betekenen. “Ik at sowieso al geen varkensvlees, maar nu ik dit heb gezien wil ik eigenlijk nog meer minderen met vlees”, vertelt een ander. Na het Bevrijdingsfestival tourt de bus eind juni verder naar festival Mundial in Tilburg, een festival vol muziek, dans en theater. Ongehoord staat

ongeveer weten hoe het er in de industrie aan toegaat, speelt het grootste gedeelte zich nog altijd af achter gesloten deuren. Interessant is dat het onderwerp wel degelijk veel mensen bezighoudt: iedereen heeft wel een mening over het eten van vlees en de industrie op zich. En niet te vergeten de vleesschandalen die het afgelopen jaar regelmatig nieuws van de dag waren. “Veel mensen maken zich zorgen

bedrijven waren twee biologische vleeskuikenhouders en stallen met het Beter Leven keurmerk. Het Algemeen Dagblad besteedde er aandacht aan in een groot artikel. Rond kerst werd de campagne ‘Wie maakt jouw kerst een feest?’ gelanceerd: daarbij hoorde nieuw onderzoek naar eenden- en kalkoenhouderijen in Nederland. Ook dit haalde de media; dagblad Sp!ts besteedde de dag van de publicatie

over de manier waarop we met dieren omgaan”, vertelt vrijwilliger Marco de Waal. “Het valt me op dat dit onderwerp bij zoveel verschíllende mensen leeft. In alle lagen van de bevolking, van jong tot oud, van het noorden tot het zuiden van het land. Ik was vaak verrast als iemand van wie ik het in eerste instantie niet zou verwachten, juist heel begaan bleek te zijn met dieren, of zelfs veganist bleek te zijn.”

ruim aandacht aan de schokkende resultaten. Om mensen bewust te maken van het leed achter ‘kerstvlees’ werd de website diervriendelijkekerst. nl gelanceerd. Bezoekers vonden hier onder andere lekkere vega-recepten en de nieuwste onderzoeken.

“Dat is toch geen echt varken?!” twee dagen lang met haar bus op het Urban Farm gedeelte: een plek speciaal ingericht om verschillende groene initiatieven te presenteren. Dier in blik springt flink in het oog, tussen alle moestuinen en lokale voedselkraampjes. Ondanks het regenachtige weer staan mensen toch opnieuw in de rij voor de ingang. Achter gesloten deuren

Maar wat wil Ongehoord nu precies, met zo’n stal op wielen? Het idee van de bus is eigenlijk vrij simpel: gun het publiek een kijkje in de Nederlandse vleesindustrie. De staldeuren worden als het ware op een kier gezet. Want hoewel de meeste mensen wel

Dieren krijgen een stem

Ongehoord publiceerde in 2013 een aantal nieuwe onderzoeken. Op 26 september werd nieuw onderzoek naar de Nederlandse vleeskippenindustrie gepubliceerd. Onder de onderzochte

In de toekomst hoopt Ongehoord haar busacties voort te kunnen zetten. “De bus laat mensen op een unieke manier kennis maken met de levens van dieren”, besluit Marco. “Het project laat mensen het hele verhaal zien, en erváren.” Dier in blik maakt steeds meer mensen bewust van al het verborgen dierenleed, en geeft daarmee de dieren een stem.

25


NVV NRC 192x135,5mm.indd 1

26-09-14 18:13

Sonett – zo goed Ö K O L O G I S C H

K O N S E Q U E N T

GOED: Sonett is gecertificeerd met het keurmerk STOP CLIMATE CHANGE. Dat is de hoogste standaard voor uitgebreide CO2-analyse en certificering. Het keurmerk garandeert de analyse van de hele onderneming met betrekking tot CO2-uitstoot en volledige transparantie van de CO2 veroorzakende processen. De analyse laat zien dat Sonett door verwarming en elektrische energie vrijwel geen CO2-uitstoot veroorzaakt. Meer informatie: www.sonett.eu

sonett so nett 26

e C by Certisys Certified

eco-control.com

stop-climate-change.de

Reg. by Vegan Soc. s


restaurantbespreking tekst en foto Francine Aarts

Beter en leuk Wat is er beter en leuker dan veganistisch lunchen, kunst kijken en kleren shoppen op één adres? Niet veel, als je het mij vraagt. Vegetarische lunchroom Beter en leuk in Amsterdam heeft zijn naam dus duidelijk verdiend.

Van alle dingen die Beter en leuk zo leuk maken, staat het eten bij mij toch wel op één. Op de kaart staan vegetarische soepen, salades, sandwiches en zoetigheden, waarvan een groot deel veganistisch is, en de rest vaak geveganiseerd kan worden. Ook kun je kiezen uit allerlei versgeperste fruiten groentesapjes en veganistische fruitijsjes van NICE. De ingrediënten van de gerechten zijn grotendeels biologisch en lokaal geteeld. Voor wie niet kiezen kan

Aangezien ik nooit goed kan kiezen wat ik wil eten, is mijn favoriete optie op de menukaart de combi van de dagsoep en een salade naar keuze. Dit keer at ik een pittige linzen-tomatensoep met kokos, en bestelde ik de ‘rainbow salade’. De soep was absoluut niet slecht, maar deze verbleekte bij de afwisselende smaaksensaties van de salade: knapperige en frisse bietjes, zure komkommer, kruidige falafel, zachte couscous, een romige avocadodressing en een paar toefjes van iets dat op crème-fraiche leek. Heerlijk! Mijn collega, die mee was gegaan als niet-veganistisch testpersoon, bestelde op mijn verzoek een veganistische optie; de clubsandwich met zoete aardappelhummus, avocadospread, sinaasappel, zongedroogde tomaat en vegan mayo. Na de eerste happen merkte ze verbaasd op dat het haar veel meer smaakte dan ze had gedacht en concludeerde ze dat deze plek dus zeker ook geschikt was voor niet-vegans. Eten en meer

Beter en leuk bevindt zich op de Eerste Oosterparkstraat in Amsterdam, tussen de Wibautstraat en de Amstel. Je kunt er terecht voor ontbijt, lunch en high tea, daarnaast worden er regelmatig workshops georganiseerd. Zo kun je er vegan sushi leren maken,

je hand laten lezen of een yoga-les doen. Ook kun je de locatie afhuren voor bijvoorbeeld een verjaardagsfeestje of een babyshower. Als het weer meezit kun je er buiten zitten op het kleine, maar knusse terras. Binnen zijn er twaalf tafeltjes – allemaal net even anders. Het interieur van Beter en leuk lijkt op het eerste gezicht misschien zomaar bij elkaar geraapt, maar ik geloof eerder dat over elk detail is nagedacht. Er valt genoeg te bekijken terwijl je op je eten wacht. Aan de muur hangt (veelal grafische) kunst, gemaakt door jonge creatievelingen uit de buurt. Verder liggen er stapels kookboeken en tijdschriften waarin groenten en fruit de hoofdrol spelen. Kijken, kijken en kopen

Interessant aan Beter en leuk is dat je er niet alleen kunt eten, maar ook van alles kunt kopen. Zo zijn er drie rekken met kleding, van tweedehands retro bloesjes die zijn aangepast aan onze tijd, tot allerlei nieuws en hips

– wel alleen vrouwenkleding! Verder zijn er accessoires te koop, maar ook kookboeken, ansichtkaarten, thee en een aantal veganistische basisingrediënten. En natuurlijk is ook de kunst aan de muur te koop. Beter en leuk is zeker een aanrader voor als je van een eclectisch interieur en hippe hebbedingetjes houdt. Maar ook als dat je allemaal niks kan schelen, is dit een fijne plek voor een goed ontbijt of een goede lunch. Al was het alleen maar vanwege de knapperige bietjes.

Eerste Oosterparkstraat 91, Amsterdam 020 – 7670029 www.beterenleuk.nl Maandag: 12:00 – 17:00 Dinsdag t/m zaterdag: 10:00 – 17:00 Zondag: 11:00 – 16:00 Studenten krijgen op vertoon van studentenkaart 10% korting

27


V-nieuws door Armande van Doesburg

V-nieuws The Vegan Frog

The Vegan Frog is een nieuwe lijn met broodbeleg en balletjes in saus. Alle producten hebben het vegan keurmerk van The Vegan Society (UK). Er zijn drie soorten patés met de smaken traditional, Provence en Normand. Voordeel is dat de patés ook glutenvrij zijn en op korte termijn ook biologisch zijn. Van het merk is ook hummus verkrijgbaar in verschillende varianten, zoals classic, tomaat, pesto, wasabi en zelfs hommelbier. Op de laatste variant na zijn deze ook glutenvrij. Bij de vegan gehaktballen is er de keuze uit drie sausjes: zoetzuur, tomaat en paddenstoelen. Zie www.theveganfrog.com voor meer informatie en de actuele lijst van verkooppunten. Bij www.veggiedeli.nl kunnen de pro­ ducten ook online besteld worden.

Vegan anti-aging secret… Deze 100% koudgeperste biologische arganolie zorgt voor een zachte huid en houdt nog even ons zomerkleurtje vast. Dat komt door de hoge concentratie vitamine E. Je hebt maar heel weinig nodig en daarom is de druppelaar die in de dop zit heel handig. De olie is reukloos, wordt snel opgenomen en heeft ver-

schillende toepassingen. Je kan de olie gebruiken bij rimpels, littekens, (zwangerschaps)striemen, bij pluizig haar of een droge hoofdhuid. Ook beschermt de olie tegen uv-straling en uitdroging, maar je kunt hem ook aanbrengen op je lippen en bij beschadigde nagels en nagelriemen. De olie is afkomstig van de arganboom en wordt uit de vruchten geperst. Deze arganolie van Cosmostar heeft het EcoCert-keurmerk en is verkrijgbaar bij de betere drogist. www.ocebio.com

I love SLA!

Vegan inspiratie

Philip Wollen (59 jaar) was afgelopen zomer in Nederland om lezingen te geven. Hij is een gedreven en welbespraakte Australische dierenbeschermer. Voorheen was hij vicepresident van de Citybank. Toen hij voor een van zijn cliënten in een slachthuis terechtkwam, schrok hij zo erg dat hij onmiddellijk stopte met vlees eten en zich ging inzetten om dit dierenleed de wereld uit te helpen. Hij kwam tot de conclusie dat het nooit de bedoeling kon zijn om op zo’n gruwelijke manier het leven te nemen. Na zijn vertrek bij de bank richtte hij zich volledig op het beschermen van dieren. Hij initieerde diverse projecten om dieren in nood te helpen. Zijn belangrijkste project is de Winsome Constance Kindness Trust, een wereldwijd initiatief dat als doel heeft om een respectvolle omgang met alle levende wezens te promoten. In 2005 ontving Philip Wollen de Medal of the Order of Australia en in 2007 werd hem de Australian of the Year Award toegekend. Drie inspirerende uitspraken van hem zijn: (1) “Act. Don’t react. See a need, fix it first. Worry about the details later. If you wait until you are asked you have just missed a Omdat dieren er zijn om van te houden! golden opportunity. They are fleeting and rare.” (2) Have you found any difficulties being vegan? Een mooie Philip: “Being vegan is the easiest thing in the world! I actie is de think you asked precisely the wrong question. You should ‘stoeptegel have asked “have you found any difficulties being a necrotegen dievore?” And then I could have written several books on this renleed’. particular subject without pausing for breath. I would find De bedoebeing a necrovore utterly impossible!!” ling van de (3) “Clearly veganism is no longer an animal rights issue. stoeptegel It is a social justice issue. Make no mistake about it. is dat deze Every morsel of meat we eat is slapping the tear stained geplaatst face of a hungry child”. www.kindnesstrust.com kan worden in je voortuin, voor de school van je kinderen of op een andere plek waar veel Esse Organic Skincare mensen langskomen. De tegel vormt op deze Een mooie biologische huidverzorgingslijn manier een dagelijks stil protest tegen het onuit Afrika. Gebaseerd op de filosofie van de recht dat dieren wordt aangedaan. Hopelijk stamhoofden en de medicijnmannen en kruiblijft de tegel bestelbaar en komt deze op veel denvrouwen aldaar. Belangrijk is om de huid te plaatsen in Nederland te liggen! respecteren en dat de PH tussen de 4,5 en de Zie voor meer informatie: 5,5 wordt gehouden. Dit omdat de huid eerste www.stoeptegeltegendierenleed.nl bescherming vormt tegen bacteriën, toxines en vochtverlies. Het merk wil tevens de ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden en ervoor zorgen dat de plaatselijke bevolking werk heeft om zo hun leefomstandigheden te kunnen verbeteren. Deze lijn heeft dan ook keurmerken als EcoCert en Fairtrade, is niet op dieren getest en geschikt voor vegans. Leuk is dat je een mooi probeersetje kan aanschaffen voor € 22,50. Verkrijgbaar bij onder andere Charly en Mary te Amsterdam Zie voor meer verkooppunten: www.esseorganicskincare.nl

Wat een superconcept bedachten drie jonge mensen! Bij eetcafé SLA kan je genieten van heerlijke gezonde salades. Met uiteraard vegan opties. Nog leuker is om je eigen salade samen te stellen. Je kiest zelf welke sla, peulvruchten, granen, groenten, vleesvervanger en dressing je wilt. Daarnaast kun je ook soepjes, verschillende soorten hummus of vegan raw taartjes bestellen. Ook lekker: de vegan bocca cappuccino. Alles is zo milieuvriendelijk mogelijk gedaan, tot aan de spijkerbroeken en schortjes van Kuyichi aan toe! Hier moet je gezellig gaan lunchen, avondeten of eten afhalen. Er zijn drie locaties in Amsterdam: Claude Debussylaan (Zuidas), Westerstraat 34 (vlakbij het centraal station, 15 minuutjes lopen) en Ceintuurbaan 149 (vlakbij de Albert Cuijp). Open van maandag tot zondag van 11:00 uur tot 21:00 uur. Kijk zeker ook op de website: www.ilovesla.com

28


V-nieuws Veggiekidz

Het is fijn en belangrijk om een mooi en goed vegakookboek te hebben waar gerechten in staan die geschikt zijn voor kinderen (en volwassenen). Het zijn leuke, lekkere en makkelijke recepten. De gerechten zien er heel aantrekkelijk uit voor kinderen. De recepten zijn bijna geheel vegan, en waar vegetarisch, staat er bij hoe je ze kan veganiseren. Kyra de Vreeze geeft op elke bladzijde tips om de recepten nog wat gezonder te maken of te variëren. Mooi is ook dat het boek een overzicht geeft van veel voorkomende klachten en ziektes bij kinderen en hoe je daar met voeding op in kan spelen. Leuke website: www.veggiekidz.nl Boek te bestellen of te verkrijgen bij de boekhandel, € 17,99 Door Monique Jansse en Eef Ouwehand

Peaceable kingdom

Deze film laat zien hoe er met dieren wordt omgegaan in de intensieve veehouderij (kippen, koeien, schapen, varkens, etc.). Je voelt bij het zien van deze beelden meteen dat we echt respectvol met alle levende wezens om horen te gaan. Een mens is niet meer waard dan een dier, we zijn gewoon verschillend. Peaceable kingdom laat zien hoe we beter met dieren om kunnen gaan en hoe we toe kunnen werken naar een ‘peaceful world’! www.peaceablekingdomfilm.com

Vegan fast food

De vegan weedburger van Lisette Kreischer doet het goed! Op behoorlijk veel plekken, met name aan de kust (ook Texel doet mee), kun je smullen van deze lekkere vegan burger. Leuk is dat elk restaurant toch z’n eigen draai geeft aan hoe je de weedburger geserveerd krijgt; bijvoorbeeld met groentefrieten, gewone frieten of met salade. Zie de site voor de deelnemende restaurants: www.dutchweedburger.com

Food Sense

In deze nieuwe winkel vind je biologische, glutenvrije en vegan opties. Denk aan (veel) vegan snoepjes, vegan broodjes en vegan cappuccino to go. Er zijn ook verschillende glutenvrije producten en non-foodproducten zoals biologisch afbreekbare borden, kopjes en bestek. Westerstraat 14 te Amsterdam (vlakbij de biologische markt)

Verzameling verhalen voor Melief

Dankzij Roos Boum en Sylvia de Witt hebben bijna dertig Belgische en Nederlandse auteurs belangeloos hun medewerking verleend aan dit boek. In maar liefst 250 bladzijden vind je spannende verhalen, pittige columns en ontroerende gedichten, over een groot aantal aan dieren waaronder honden, paarden en katten. Een boek met een lach, een traan en een denkrimpel waar vooral respect voor het dier centraal staat. Alle opbrengsten komen 100% ten goede aan Stichting Melief, die verwaarloosde en mishandelde dieren opvangt. Het boek wordt uitgegeven door Droomvallei Uitgeverij en zal vanaf dierendag bij elke boekwinkel verkrijgbaar zijn: ISBN 978-94-91886-16-4. Via de auteurs zelf bestellen kan ook door te mailen naar bestelmeliefje@roosboum.nl. Het voordeel hiervan is dat er dan meer geld ten goede komt aan de stichting. Het boek kost € 17,95.

A delicate balance

Oceaan poëtisch verbeeld

Al heel lang wilde dichter Hans Bouma zich op poëtische wijze verdiepen in de mysterieuze wereld van de oceaan. Maar hoe kwam hij ermee in aanraking? Hij ontmoette onderwaterfotograaf en oprichter van de Sea First Foundation, Dos Winkel. Een betere gids dan deze ‘ambassadeur van de oceaan’ had hij niet kunnen treffen. Dit boek bij uitgeverij Succesboeken is het resultaat. Een poëtisch beeldverhaal over een wereld die tot grenzeloze verwondering stemt. Verwondering die uitmondt in achting, eerbied. En tot engagement, want de weergaloze wereld van de oceaan wordt ernstig bedreigd. Prijs: € 19,95. Verkrijgbaar in de webshop van de NVV: www.veganisme.org/shop Deze film laat de kwetsbare balans zien tussen het gebruik van dierlijke eiwitten voor voeding en de invloed daarvan op de omgeving. De absurd grote hoeveelheid dierlijke eiwitten die we consumeren veroorzaakt veel dierenleed en milieuvervuiling. Daarnaast laten verschillende artsen aan de hand van onderzoek zien dat dierlijke eiwitten en vetten juist veel westerse ziekten veroorzaken zoals diabetes, kanker en hart- en vaatziekten. Zodra mensen plantaardig gaan eten, verminderen of verdwijnen deze ziektes vaak. Leerzame film. www.adelicatebalance.com.au

Shoppen bij BrandMission

Ga zeker eens langs bij BrandMission in Haarlem. Hier vind je duurzame eerlijke mode en worden materialen gebruikt als bamboe, biokatoen, linnen en tencel. Verder vind je er handgemaakte tassen, schoenen, sieraden, verzorgingsproducten en boeken. Zijlstraat 85 Haarlem (op maandag gesloten) www.brandmission.nl

29


boekbespreking door Marlies de Jonge

Dierenbrein & mensenlijf, Barbara Natterson-Horowitz en Kathryn Bowers, The House of Books, 2013, ISBN 9789044336689

Baanbrekende ontdekkingen en overeenkomsten tussen mens en dier Barbara Natterson-Horowitz is cardioloog en psychiater. Ze behandelt mensen maar zo nu en dan wordt ze te hulp geroepen door de dierentuin Los Angeles Zoo. Zo ook in geval van het kleine aapje Spitzbuben dat last heeft van hartproblemen. Om het aapje op haar gemak te stellen, buigt Barbara zich naar haar toe en kijkt haar aan. Ze wordt gecorrigeerd door de behandelende dierenarts die aangeeft dat je geen oogcontact met aapjes moet maken, dat Spitzbuben er zelfs van stress dood bij neer kan vallen. De dierenarts heeft het over vangstmyopathie, een term die Natterson als medicus niet kent. Ze zoekt het op, ziet overeenkomsten met mensen wat betreft de invloed die stress fysiek op iemand kan hebben en vraagt zich af of er niet meer van dergelijke overeenkomsten zijn. Ze verdiept zich in de materie en komt tot de conclusie dat mensenartsen zich veel meer op de hoogte zouden moeten stellen van het werk van dierenartsen om zo de kennis die daar al voor handen is te gebruiken voor hun eigen praktijk. Het boek Dierenbrein & mensenlijf dat ze samen met journaliste Kathryn Bowers schreef, staat vol met voorbeelden van wat artsen van dierenartsen kunnen leren. Met de aantekening dat het de moeite waard is dit nader te onderzoeken, niet met de pretentie dat per definitie een oplossing gevonden is als je weet hoe iets bij andere diersoorten werkt. De mensenarts en de dierenarts

Binnen de medische wereld is er een vrij strikte hiĂŤrarchie. Chirurgen staan aan de top en huisartsen staan vrij

30

onderaan. Allemaal kijken ze op hun beurt weer neer op dierenartsen en zo ontstaan twee geheel gescheiden werelden waarbij er niet tot nauwelijks uitwisseling is van kennis. Het boek maakt duidelijk dat er veel kwalen, ziekten en dergelijke zijn die zowel

insemineren van paarden door bijvoorbeeld een merrie de geur te laten opsnuiven van een hengst. Als voor veel diersoorten geldt dat een vrouwtje geen passieve ontvanger van sperma is, waarom zou dat voor mensenvrouwen dan niet eveneens gelden? Het loont volgens de auteurs de moeite om te onderzoeken of je bijvoorbeeld de kans op een succesvolle zwangerschap door middel van K.I aanzienlijk kan vergroten door vrouwen hun variant van een aantrekkelijke hengst tijdens de inseminatie voor te schotelen. Het lijkt aannemelijk dat een bevruchting eerder ‘pakt’ als het lichaam er meer ontvankelijk voor is. Zeker als gebleken is dat dit bij andere dieren het geval is. Obesitas onder libellen

bij mens als dier voorkomen en dat het de moeite waard is om de resultaten behaald in de ene discipline te toetsen op hun nut voor de andere discipline. Zo weten dierenartsen al jarenlang dat de kans op een succesvolle bevruchting groter is als zowel het mannetje als het vrouwtje seksueel opgewonden zijn. Dit wordt onder andere gebruikt bij het kunstmatig

In hun boek laten de auteurs zien dat er heel veel overeenkomsten zijn tussen mensen en dieren en dat zaken die voor typisch menselijk doorgaan (bijvoorbeeld anorexia, verslavingen) een variant kennen in het dierenrijk en andersom. Af en toe vliegen de medische termen je om de oren maar het boek is desondanks goed te volgen voor een leek op medisch gebied, staat vol met interessante wetenswaardigheden over verschillende diersoorten (obesitas onder libellen) en is met de nodige humor geschreven (de geur van urine is voor veel dieren opwindend dus wellicht is plasseks bij mensen nog niet zo onnatuurlijk als vaak gedacht wordt). Het is een mooi voorbeeld van een boek dat de kloof tussen de mens en de rest van het dierenrijk op overtuigende wijze weet te verkleinen.


�� � �� � � � � � � � � Nieuw

!

Vegetarisch en 100% visvrij!

Nu €5,- introductiekorting per verpakking! Kortingscode: V3GAN www.testa-omega3.com

Hét duurzame alternatief voor visolie.


Profile for Nederlandse Vereniging voor Veganisme

VEGAN Magazine nr. 102 - herfst 2014  

VEGAN Magazine nr. 102 - herfst 2014  

Profile for veganisme
Advertisement