Page 1

vegan Magazine is een uitgave van de NederlandseVereniging voor Veganisme • lente 2014 • nummer 100

magazine

in dit nummer o.a.:

Vegan tattoos

Tattoo weerspiegelt de binnenkant

VeganChallenge Deelnemers vertellen over hun plantaardige uitdaging

“Ik ben een planteneter, net als jij”

De missie van Boele Ytsma


SOMS KUNT U ONZE KLEINE LETTERTJES MAAR BETER WEL LEZEN...

Bij Solgar horen wij soms dat de kleine lettertjes op onze verpakking moeilijk te lezen zijn. Toch vinden wij het belangrijk dat u alle informatie op ons etiket kunt terugvinden.

Dankzij de kleine lettertjes op de verpakking kunnen wij voor 100% uitleg geven over onze producten; bijvoorbeeld of een product ook geschikt is voor veganisten.

Sinds onze oprichting in 1947 streven wij naar het produceren van kwalitatief hoogwaardige producten waarbij wij ingrediĂŤnten met direkte of indirekte dierlijke oorsprong zoveel mogelijk vermijden.

Mocht u het idee hebben dat vitamine B12 als enige van onze producten geschikt is voor veganisten, kijkt u dan eens op:

www.solgar.nl


Inhoudsopgave Interview Boele Ytsma Ik ben een planteneter. Net als jij.

pag. 4

Restaurantbespreking De Arq van Rotterdam

pag. 9

VeganChallenge Een maand lang plantaardig(er) eten

pag. 10

Interview Hans Bouma Eerbied voor het leven

pag. 12

Recepten Sushisalade, quesadilla’s, pastasalade en ardbeientaart

pag. 15

Column De Verbazing Thee, ja

pag. 19

Ondernemers met idealen Bijna vergeten groenten

pag. 20

Vegan tattoo Tattoo toont innerlijk aan de buitenkant

pag. 22

Overweging Zoveel beelden

pag. 26

Restaurantbespreking Vegan lunchgelegenheden

pag. 27

V-nieuws

pag. 28

Boekbespreking Dagpauwoog: roman over dierenrechten

pag. 30

Colofon Hoofdredactie: Marlies de Jonge Redactie: Femke Klein, Matthijs Koevoet, Tim Crutzen Conceptontwerp: GroenerGras.com DTP en drukwerk: Caparis Grafisch Centrum, Heerenveen Illustraties en fotografie: istockphoto, tenzij anders vermeld Advertentie-acquisitie: Sano, 06-54385908 info@sano-promotions.nl VEGAN Magazine is het magazine van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme en verschijnt 4x per jaar. Suggesties en bijdragen zijn in overleg met de redactie welkom (redactie@veganisme.org). VEGAN Magazine wordt gedrukt op milieu­vriendelijk papier met plant­ aardige inkt. Het lidmaatschap en donateurschap loopt per kalenderjaar en wordt stil­ zwijgend verlengd. Opzeggingen voor het volgende jaar dienen te geschieden voor 1 december van het lopende jaar. Zie verder artikel 7 van onze Statuten. Nederlandse Vereniging voor Veganisme Postbus 31447 6503 CK Nijmegen tel. 06 - 524 339 31 mail: info@veganisme.org internet: www.veganisme.org Bankrek.nr. 1983.96.716 IBAN NL40TRIO0198396716 BIC TRIONL2U KvK Arnhem 40123603 ISSN 2214-9422 Oplage: 3000

3


interview door René Beemer, foto’s Boele Ytsma

Ik ben een planteneter. Net als jij! Interview met Boele Ytsma

Boele Ytsma (1968) is ondernemer, schrijver en theoloog. Hij heeft een eigen bedrijf De Planteneter waarmee hij zich als doel heeft gesteld zoveel mogelijk mensen plantaardig te laten eten. Je kunt bij hem online cursussen volgen hoe je een planteneter wordt en hij heeft vorig jaar het boek Ik ben een planteneter uitgebracht met daarop de waarschuwing “PAS OP dit boek kan je leven veranderen”. We vroegen hem naar zijn motivatie, ideeën en drijfveren. Tot enkele jaren terug was het consumeren van vlees, vis, kaas en melk voor jou nog iets vanzelfsprekends. Hoe ben je planteneter geworden?

Het zat me al jaren niet lekker dat ik deel was van het probleem. Het probleem van dierenleed, het probleem van de mondiale opwarming, het probleem van de honger. Maar ik veranderde mijn leefwijze niet. Weet je, ik kende ook helemaal geen veganisten, hooguit een enkele vegetariër. Op een of andere manier kwam het niet bij me op dat dat een echt mogelijkheid was. Heel vreemd als ik er nu aan terugdenk. Toen ik 41 was kwam ik in een midlifecrisis, waarin ik mezelf allemaal onontkoombare vragen ging stellen. Ik besloot tot een sabbatical om eens even rustig na te denken hoe ik verder wilde met mijn leven. En één van de eerste dingen waar ik toen tegenaan liep was mijn gezondheid. Ik was te zwaar, had een te hoge bloeddruk en voelde me al jaren niet meer erg fit. Ik was vaak moe. “Het zal de leeftijd wel zijn”, dacht ik altijd. Maar nu realiseerde ik me dat ik daar nog veel te jong voor was. Waar was die ooit zo sterke, slanke en sportieve Boele gebleven?

me in deze leefwijze en raakte meer en meer onder de indruk. Ik ontdekte dat het vooral het weglaten van de dierlijke producten was die tot zulke grote resultaten leidde. En als je dan ook nog eens heel veel groente en fruit gaat eten, dan komen de ‘wonderen’ vanzelf. Ik besloot de proef op de som te nemen en het gewoon zelf te proberen. Na een experiment van ongeveer een maand was ik overtuigd. Ik heb nooit meer omgekeken – ik was een planteneter! Ik werd, slank, sterk, jonger en ongelofelijk energiek. Binnen een jaar liep ik een snelle marathon.

lachen. Dan heb je een mooi begin van een gesprek. Ik vind het zelf ook een mooi woord: het zegt namelijk precies wat ik doe, in positieve woorden: ik eet planten. De nadruk ligt dan niet zozeer op wat ik niet doe… Tegenwoordig zeg ik ook wel vaker dat ik veganist ben. Tenslotte is het inmiddels wel tijd dat we dat negatieve imago van veganisme kwijtraken. Ik ben er nu trots op.

Door je keuze voor een plantaardige levensstijl zou je jezelf veganist kunnen noemen. Waarom gebruik je liever het woord planteneter? Klopt, ik gebruik liever het woord planteneter. Inmiddels ben ik wel bijna helemaal een echte veganist. Ik draag ook geen leer meer bijvoorbeeld. Ik vermeed dat woord aanvankelijk vooral omdat het mijzelf een ongemakkelijk gevoel gaf. Ik had een nogal negatief beeld van veganisten. Ik dacht dat het bleke, energieloze, fanatieke, militante

Op welke wijze ben je momenteel bezig de plantaardige levenswijze te promoten? Nadat ik het eerst bijna anderhalf jaar gewoon zelf heb geprobeerd, kon ik het in februari 2012 niet laten om het verhaal van mijn verandering te vertellen. Ik ben dominee geweest, ik vermoed dat dat ‘preken’ toch een beetje in mij zit. Ik startte toen een YouTube kanaal onder de naam De Planteneter. Daarin vertelde ik een paar keer per week mijn persoonlijke verhaal en ging in op vragen van kijkers. Ik had daar veel plezier in en het werd goed bekeken. Inmiddels heeft het kanaal meer dan een half miljoen views gehad. In de zomer van 2012 realiseerde ik me dat ik hier zo vol van was, dat ik

en humorloze mensen waren. Inmiddels weet ik wel beter. Toch merk ik dat veel mensen met dergelijke beelden rondlopen. De beeldvorming ten aanzien van veganisten is niet goed. Als ik zeg dat ik veganist ben, gaan de luiken meteen dicht. Mensen hebben daar al een beeld bij en vragen niet meer verder. Als ik zeg dat ik een planteneter ben, worden mensen nieuwsgierig. Het is iets dat ze niet verwachten en ze moeten er vaak om

wel meer wilde doen. Ik besloot er een bedrijf van te maken. In het najaar van dat jaar heb ik mijn eerste online cursus geschreven en op 1 november 2012 ging ik daarmee online. Dat bleek een goede greep. Sindsdien hebben meer dan 12.000 mensen de gratis cursus gedaan en meer dan 1.000 een uitgebreider, betaald programma. In het voorjaar van 2013 vroeg een uitgever mij of ik er een boek over wilde schrijven. Wel, dat deed ik graag. Ik had al een

“Als je heel veel groente en fruit gaat eten, dan komen de ‘wonderen’ vanzelf” Ik ging dus op zoek naar een manier om gewicht te verliezen en gezonder te worden. Eerst verloor ik wat kilo’s met het Dr. Frank Dieet (veel eiwitten, dus veel vlees en kaas), maar ik voelde mij daar helemaal niet goed bij. Toen stuitte ik via internet op de raw food movement. Ik was stond perplex. Mensen die alleen maar plantaardig en rauw aten. Hun verhalen leken zó overdreven. Het zou je van ongeveer álles genezen en je in een topconditie brengen. Ik verdiepte

4


5


paar boeken op mijn naam staan en vind het heerlijk om te schrijven. Dat boek verscheen in oktober 2013 tijdens een landelijk Event dat ik daaromheen had georganiseerd. Ik mocht het eerste exemplaar aanbieden aan Marianne Thieme. Het is allemaal overrompelend snel gegaan: YouTube, de cursussen, het boek. Mensen houden niet van veranderingen. Om welke redenen gaan mensen toch kiezen voor de verandering die jij voorstelt van hun voedingspatroon?

Meestal maken mensen een soortgelijke ontwikkeling door als ik: ze worstelen met hun gewicht, energie of gezondheid. Als je de 35/40 passeert, is het plotseling niet meer zo vanzelfsprekend dat je gezond blijft. En veel mensen voelen wel dat ze daar dan zelf de verantwoordelijkheid voor moeten nemen. Hoezeer je dus ook om ideële redenen planteneter zou kunnen worden, voor de meeste mensen begint het met opportunistische of zelfs egoïstische redenen: ze willen fitter en gezonder worden. Zo ging het eveneens bij mij. Ik zeg overigens niet tegen mensen dat ze meteen hun hele levenswijze moeten veranderen. Ik daag ze uit om het eens een poosje te proberen. Gewoon om te kijken wat het met hen doet. Als ze die uitdaging aannemen, hoef ik vaak niet veel meer te doen. Deze levenswijze overtuigt zelf. Mensen voelen zich zoveel beter dat ze vaak niet meer anders willen. Het is immers het eten waarvoor we gemaakt zijn, zo vreemd is het dus niet.

waaraan we lijden ‘welvaartsziekten’. Als je dat stopt en je gaat het voedsel eten waarvoor we gemaakt zijn, dan krijgt het lichaam de kans om te doen wat het altijd wil doen: gezond worden. Het lichaam herstelt zichzelf. Je geeft in je boek aan dat je geen voedingsdeskundige bent. Toch gaat het boek over wat jij denkt dat goede voeding is. Waarom zouden mensen je geloven?

Ik probeer mensen niet te overtuigen, maar te inspireren. Ik vertel mijn eigen verhaal en leg uit wat ik daarvan begrijp. Ik hoop dat het mensen uitdaagt om zelf op weg te gaan en het te proberen. Intussen heb ik wel heel veel gestudeerd en ben veel onderzoek tegengekomen die mijn visie ondersteund. Die kennis deel ik heel graag. Op welke doelgroep richt je boek zich? En wat kunnen mensen die al veganist zijn er nog van leren?

Ik richt me niet op een specifieke doel-

groep. Dat is misschien uit marketingoverweging niet zo verstandig, maar wat ik wil zeggen is goed nieuws voor iedereen. Dus schrijf ik het voor iedereen. In de praktijk blijk ik vooral vrouwen van 35 jaar en ouder aan te spreken. Zij lijken het meest gevoelig voor deze boodschap. Veganisten kunnen zeker nog wat leren van het boek. Ik ontdekte dat lang niet elke veganist gezond leeft. Het afzien van dierlijke producten betekent nog niet dat je gezonde keuzes maakt. Ik denk dat het belangrijk is om zoveel mogelijk groente, fruit, granen en peulvruchten te eten. Dat zou de basis van je voedsel moeten zijn. En het liefst zo onbewerkt mogelijk. In je boek zijn de citaten aan het begin van elk hoofdstuk steeds afkomstig van vrouwen. Zijn vrouwen meer bezig met de keuze voor plantaardige voeding?

Inderdaad, het zijn vooral vrouwen die de stap maken. Ik denk dat van de 10.000 mensen die de nieuwsbrief ont-

O, van alles. In het begin kun je ontgiftingsverschijnselen verwachten. Je lichaam krijgt voor het eerst in jaren de kans om afvalstoffen kwijt te raken en daar kun je best even beroerd van worden. Dat is niet leuk, maar wel een heel goed teken. Het laat zien dat je lichaam aan het opruimen en herstellen is. Daarna wordt het echt leuk. Veel mensen voelen meer energie (veel meer!), verliezen hun overgewicht zonder te lijnen, krijgen een schonere huid, worden helderder in hun hoofd. Veel klachten en ziekten verminderen en verdwijnen soms zelfs. Ontstekingen worden minder, pijnklachten verdwijnen, de bloeddruk daalt, cholesterol daalt. Het klinkt te mooi voor woorden, maar eigenlijk is het heel goed te begrijpen. We eten voedsel dat niet goed voor ons is. We worden ziek van ons eten. Niet voor niets heten 90% van de ziekten

6

Boele Ytsma

Wat kunnen mensen verwachten als ze gaan leven zoals beschreven in je boek Ik ben een planteneter?


Word een planteneter in 28 dagen Ervaring van een cursist

“Gefeliciteerd! Jouw 28-dagen programma is begonnen. Vandaag begint je plantaardige avontuur met het ontbijt. De groene smoothie: de groenste start.” Dag 1: Dankzij het boodschappenlijstje dat ik van tevoren ontvangen heb, kan ik meteen aan de slag met het maken van mijn eerste groene smoothie. Bananen, sinaasappels, spinazie en water. Hup, alles in de blender en voor mijn ogen ontstaat een lichtgroene smurrie. Zoals me aangeraden is, doe ik het niet in een glas, maar in een stenen beker: dan zie je het wat minder goed... Voorzichtig neem ik een slokje en tot mijn verbazing moet ik toegeven dat het meevalt, dat wil zeggen eigenlijk best wel lekker. Drie weken later: de groene smoothies zijn geleidelijk van lichtgroen naar vangen wel 85% vrouw is. En dat zien we overal terug: in de cursussen, de lezingen, de aankoop van het boek. Kennelijk staan vrouwen meer open voor deze boodschap. Ze zijn zich meestal ook eerder bewust van hun eigen verantwoordelijkheid voor hun lichaam. Overigens zie ik dat de mannen vaak wel volgen, op gepaste afstand. Ze moeten vaak wat meer aarzelingen en weerstanden overwinnen. Maar als ze ontdekken dat ze er energiek en sterk van kunnen worden, zijn ze meestal wel overtuigd. Het vraagt tijd om de mythe dat je vlees nodig hebt om sterk te worden, kwijt te raken. Dat ik een marathon loop, maakt meestal wel indruk.

donkergroen gegaan. Prettige bijkomstigheid: ik heb het idee dat het mijn lijf goed doet, al die (extra) vezels en vitaminen. Inmiddels is ook de rest van mijn maaltijden plantaardig geworden. Tot mijn verbazing kost het aanpassen van de lunch me niet veel moeite. De warme maaltijd vind ik wat lastiger, maar dit heeft veel te maken met de moeilijke opgave om een match te maken met het koolhydraatarme dieet van mijn man. De recepten van De Planteneter gebruik ik met mate, ze zijn wat te sober naar mijn smaak. Echter een tussendoortje als rijstwafel met appelstroop en banaan vind ik een ontdekking, evenals de zelfgemaakte noten-dadel-appel-reepjes. Ik heb besloten om me vooralsnog te richten op de eerste twee uitgangspunselkeuzes zijn zo ongelofelijk krachtig voor het creëren van een andere wereld. Dat is nog eens wat anders dan het gerommel in de marge met spaarlampen en hybride auto’s! Je hebt theologie gestudeerd en ook zelf gepubliceerd over het geloof. In hoeverre heeft jouw geloof raakvlakken met de keuze voor wat je wilt eten?

Ik voel dat het gaat gebeuren in de komende 5 tot 10 jaar dat steeds meer mensen zullen ontdekken dat dit onze natuurlijke manier van eten is. Het kan

Heel veel. Ik kan me nu niet meer voorstellen dat ik de link tussen geloof en voedselkeuzes eerder niet zag. In het christendom hebben we het over ‘koninkrijk van God’. Ik denk dat een wereld waar we op een liefdevolle manier ons voedsel produceren en bereiden, waarin we niet ten koste van anderen leven, waarin er genoeg is voor iedereen, zo’n koninkrijk van God is. Ik denk dat iedereen die spiritueel wil leven, zich zal moeten bezinnen op zijn of haar dagelijkse voedselkeuzes. Hoe kun je liefdevol leven als je producten van

ook niet anders: als we niet plantaardiger gaan eten, zal de mensheid het eenvoudigweg niet redden op aarde. Dat begrijpen steeds meer mensen. Het is dus tijd voor een revolutie. We kunnen de wereld veranderen met mes en vork. Elke dag maken we minimaal 3 keer de keuze in wat voor lichaam en in wat voor wereld we willen wonen. Je voed-

wreedheid en uitbuiting op je bord hebt liggen? Hoewel dit voor mij hele belangrijke noties zijn, kies ik in mijn boek en op mijn website voor de insteek van gezondheid. Dat is voor de meeste mensen de toegankelijkste ingang. Iedereen wil immers gezond zijn! Al die andere dimensies van het planteneten komen daarna meestal vanzelf aan de orde.

Hoe zie je de toekomst wat betreft plantaardig eten in Nederland en in de rest van de wereld?

ten: zoveel mogelijk fruit en groente en zo min mogelijk dierlijke producten eten. Regel 3, zoveel mogelijk onbewerkte producten eten, komt later. De dagelijkse mail met uitgebreide achtergrondinformatie over voeding ervaar ik als zeer plezierig. Het werkt verhelderend en daarmee motiverend. De peptalk bevalt me meestal ook goed, hoewel ik het soms iets te hervormend of belerend vind. Een webinar is niet echt mijn ding. Het geduld ontbreekt me om een uur lang naar andermans vragen en de (vaak) uitgebreide antwoorden van Boele te luisteren. Conclusie: Mijn ervaring is positief. Een mooie eigentijdse cursus. Marianne Emmelot-van der Linden Met je blog De Planteneter heb je verleden jaar de Vegan Award voor Beste Vegan Blog gewonnen. Wat zijn je ambities voor de komende jaren?

Mijn belangrijkste ambitie is: zoveel mogelijk mensen bereiken en uitdagen om anders te gaan leven. Al het andere is bijzaak. Ik ben heel trots op de Vegan Award en ik hoop natuurlijk dat ik dat nog eens mag winnen. Misschien dat mijn boek volgend jaar wel de Award wint. Maar er zijn gelukkig nog heel veel andere goede initiatieven die ik de Award van harte gun. Persoonlijk hoop ik wel dat ik de mainstream media ga bereiken. Ik hoop dit jaar nog eens aan tafel van De wereld draait door of Pauw en Witteman te zitten. Daarmee kan ik in één klap veel mensen bereiken. Welk advies kan je geven aan mensen die mee willen helpen de plantaardige levenswijze te promoten?

“Veganisten kunnen zeker nog wat leren van mijn boek” Mijn belangrijkste advies is: leef het! Alleen het geleefde verhaal kan werkelijk overtuigen. Laat met je eigen leven zien dat het een gezonde, inspirerende, overvloedige en aanstekelijke leefwijze is. Zie voor meer info: www.deplanteneter.nl

7


Vlees zonder vlees Een echt lekker alternatief voor vlees!

Vegankebab Curry: Indiaas pangerecht - kan gebruikt worden voor alle curry‘s!

* bio * zuiver plantaardig * lactosevrij * eivrij * palmolievrij GmbH, Duitsland

www.wheaty.com

DE-ÖKO-003 EU/niet-EU Landbouw

Sonett – zo goed Ö K O L O G I S C H

K O N S E Q U E N T

GOED: Sonett is gecertificeerd met het keurmerk STOP CLIMATE CHANGE. Dat is de hoogste standaard voor uitgebreide CO2-analyse en certificering. Het keurmerk garandeert de analyse van de hele onderneming met betrekking tot CO2-uitstoot en volledige transparantie van de CO2 veroorzakende processen. De analyse laat zien dat Sonett door verwarming en elektrische energie vrijwel geen CO2-uitstoot veroorzaakt. Meer informatie: www.sonett.eu

sonett so nett 8

e C by Certisys Certified

eco-control.com

stop-climate-change.de

Reg. by Vegan Soc. s


restaurantbespreking door Els van Ingen, foto Marlies de Jonge

De Arq van Rotterdam Arq is een nieuwe vegetarische lunchroom, take away en cateraar in Rotterdam. De kaart is niet zo uitgebreid omdat ze zoveel mogelijk met biologische producten en wat er zoal in het seizoen is werken. De keuze is voor zeker de helft vegan en van de andere helft kan veel geveganiseerd worden. Op de kaart veel smoothies, wraps, salades, soep, burgers en zo meer. Er wordt geen alcohol geschonken. We zijn er op een doordeweekse avond gaan eten om het eens uit te proberen. Ondanks dat ze zo nieuw zijn zit de loop er al aardig in. Het interieur oogt heel fris en strak, wat best knap is als je bedenkt dat het helemaal uit hergebruikte materialen bestaat. Van bijvoorbeeld oude schoolstoelen (die verrassend lekker zitten) tot lantaarnpalen. De ruimte bestaat uit drie delen: keuken in het souterrain en voor de eters is er de begane grond en een vide. Als je rustig wilt eten, is de vide de beste plek want dan heb je geen last van eventuele afhalers. Maar als ik er ooit in mijn eentje zou eten, zou ik voor de begane grond kiezen. Ik vind het leuk om naar de passanten te kijken. En dat zijn er veel want het restaurant zit aan de Nieuwe Binnenweg. Voor wie Rotterdam niet kent, dit is ĂŠĂŠn van de leukste winkelstraten van Rotterdam, veel winkeltjes die je nergens anders vindt en maar heel weinig filialen van de bekende ketens. Plus veel multiculti winkeltjes die je ook niet zo snel elders vindt zoals een Braziliaanse of Kaap Verdische. Mijn tafelgenoot koos voor groentefrietjes en quinoasalade en ik voor uiensoep en dezelfde salade. De groentefrietjes waren gemaakt van pastinaak en zoete aardappel, ze zagen er erg rustiek uit (in tegenstelling tot het interieur dus), maar niet gefrituurd, waarschijnlijk met olie in de oven gebakken. Als ik Arq was, zou ik in de omschrijving zetten hoe ze gemaakt worden. Ze`waren reuze lekker en gezonder dan echte friet, maar als je juist op een vette hap hoopt dan word je misschien toch teleurgesteld. De bijbehorende veganaise was echt heel erg goed en lekker fris van smaak, daar moeten ze maar gauw potten van gaan verkopen. De uiensoep smaakte me uitstekend. Hooguit de aanbeveling er wat croutonnetjes of zo bij te serveren in plaats van

de kaas om het wat op te leuken voor veganisten. Al heb ikzelf noch het een, noch het ander gemist. De quinoasalade was aangemaakt met pindasaus, een verrassende combinatie die goed bleek te werken. Behalve de quinoa zaten er ook cashews, koriander en als groente reepjes paprika en rode kool in. De groente was veel te grof gesneden, niet zo handig als je er geen mes bij krijgt en het paste ook niet echt bij de textuur van de quinoa. Maar afgezien daarvan vonden we de salade wel geslaagd, in ieder geval qua smaak, die was goed, en het zag er met die grove stukken groente wel vrolijk uit. Arq is trouwens sowieso erg goed in salades. Bij een eerder bezoek had ik bij mijn gerecht een groene salade waarvan de dressing al net zo lekker was. We hebben geen dessert genomen, er kon niets meer bij, en hebben afgesloten met respectievelijk een cappucino en een koffie. Beiden prima. De bediening is vriendelijk en erg attent zonder opdringerig te zijn. Zo liet ik bijvoorbeeld door een onhandige beweging mijn vork vallen en voor ik het wist werd een schone vork gebracht. Ook bood men uit zichzelf een doggybag aan

omdat het zoveel was dat we niet alles op hadden kunnen eten, dat maak je niet overal mee. De prijs is ook heel schappelijk voor het gebodene, we waren alles bij elkaar (en een muntthee) 32, - kwijt. Kortom, Rotterdam is een fijne eetgelegenheid rijker waar je als vegan met een gerust hart kunt genieten van een lekkere lunch of meer. Waarna je na afloop nog even je boodschappen kunt doen aan de overkant bij de Ekoplaza of wat van de mooie cupcakes van Heavenly Cupcakes in kunt slaan. En vergeet niet de rest van het aanbod op de Nieuwe Binnenweg te bekijken. Komt allen naar Rotterdam!

Open van dinsdag tot en met zaterdag van 11.00 tot 20.30. Nieuwe Binnenweg 241, Rotterdam Tel.nr. 010-8185999 Website ilovearq.nl

9


VeganChallenge door Alynda Kok en Vera Broekhuijsen

VeganChallenge Een maand lang plantaardig(er) eten

In 2013 deden bijna 5000 mensen mee aan de VeganChallenge, een project van de NVV en Stichting Viva Las Vega’s. In drie edities (februari, juni en november) gingen deelnemers de uitdaging aan om een maand lang plantaardig(er) te eten. Een team van enthousiaste vrijwilligers voorzag hen van de nodige handvatten: een dagelijkse nieuwsbrief met informatie en praktische tips, een database vol vegan recepten, handige weekmenu’s en meer. De Challenges waren een groot succes! Uit de enquête die deelnemers achteraf invulden bleek dat velen van hen ook na de VeganChallenge (vaker) plantaardig blijven eten. Tijd om eens aan drie deelnemers te vragen hoe zij hun Challenge ervaren hebben.

Natascha (34) Hoe kwam je erop om mee te doen aan de VeganChallenge? Ik was veel op zoek naar informatie over eten en kwam zo via internet op de VeganChallenge. Ik heb in juni meegedaan en voor de november editie heb ik mij nog eens opgegeven. Er waren nog genoeg recepten die ik nog niet had gemaakt. In november heb ik ook aan veel activiteiten deelgenomen. Zo was ik bij drie proeverijen en een Veganize-It kookworkshop. Ik vond het erg leuk om gelijkgestemden te ontmoeten, maar vooral om geïnspireerd te worden door alle mogelijkheden die er nog zijn als je plantaardig eet. Want ik moet wel eerlijk zeggen, toen ik vegan ging eten viel het me op dat ik niet meer zo maar iets te eten kon kopen als ik bijvoorbeeld met iemand in de stad liep. Ik vind het niet normaal dat je hier speciaal naar moet zoeken. Waarom kan niet elk restaurant gewoon een pure, plantaardige optie aanbieden? En dat terwijl er nu zo veel mensen bewust met eten bezig zijn. Ik denk ook dat het aanbod groter moet zijn om het grote publiek te bereiken. En dat is nu mijn missie geworden!

Was: flexitariër Is nu: flexanist

Jouw missie? Ik ben druk bezig met het oprichten van een nieuw eetcafé in Utrecht. Het eetcafé zal ‘de Waardering’ gaan heten en de gerechten zullen niet alleen vegan, maar ook bio & fair trade zijn. De focus zal liggen op lekker eten, mensen moeten niet per se doorhebben dat het dan toevallig ook vegan is. Wat heeft de VeganChallenge voor jou betekend? Dankzij de VeganChallenge heb ik veel nieuwe producten en gerechten leren kennen. Er is een wereld voor me opengegaan toen ik zag hoe groot het assortiment van de vegan webshop VeggieDeli is. Hoewel ik wat sceptisch was over gebak zonder ei bleek ook dat een misvatting te zijn. De cupcakes van Heavenly Cupcakes smaken precies zoals een cupcake hoort te zijn! Het was fijn om tijdens de Challenge veel recepten te ontvangen, die toch niet drastisch afwijken van wat ik gewend was te eten. Dankzij de menu’s hoefde ik zelf niet meer na te denken over wat ik zou gaan eten, terwijl het toch heel vrijblijvend is.

“Ik verbaas me iedere dag dat ik de stap naar veganisme niet eerder heb gemaakt” 10

Volg de ontwikkelingen van Natascha’s eetcafé op www.facebook.com/DeWaardering


Tessa (23)

Was: omnivoor Is nu: veganist

Waarom heb je meegedaan aan de VeganChallenge?

Toen ik voor het eerst over de VeganChallenge hoorde leek het mij leuk om mee te doen, maar kwam het op dat moment niet uit. Ik ben er wel meer over gaan lezen en realiseerde mij dat het eigenlijk helemaal niet iets raars is en dat het al heel dichtbij mijn manier van eten lag. De basis van mijn eten was al veganistisch. Thuis at ik als avondeten eigenlijk al nooit vlees. De weinige dierlijke producten in mijn huis waren vooral kaas, boter en soms yoghurt. Aan de ene kant zou de Challenge dus niet zo moeilijk worden als ik eerst dacht. Aan de andere kant werd ik mij bewust van dierenleed door het zien van de documentaire Vegucated en filmpjes op internet. Daar schrok ik wel heel erg van. Ik dacht: “daar wil ik niet aan bijdragen.” En, hoe beviel dat?

Toen ik aan de Challenge begon dacht ik “ik ga dit een maand doen en dan kijk ik daarna verder”. Toen merkte ik tijdens die maand al dat ik daarna gewoon verder zou gaan met vegan eten. Het past in mijn leven: ik wil niet bijdragen aan dierenleed, het geeft mij een goed gevoel. Waarom zou ik het anders gaan doen? Wat ik verder heel prettig vond van de VeganChallenge is dat je zo goed

Edwin (46)

begeleid wordt. Het is niet iets wat je in je eentje doet, het is iets dat je samen doet. De organisatie is gewoon goed en je wordt niet aan je lot over gelaten. Jij wilt iets proberen en daar word je bij geholpen door de mensen die dat belangrijk vinden. Je doet veel aan hardlopen. Hoe is dat te combineren met een plantaardig voedingspatroon?

Dat gaat eigenlijk heel erg goed. Ik merk dat wat ik nu eet lichter verteerbaar Was: Overtuigd vegetariër Is nu: Overtuigd veganist

geadopteerd. Begin oktober was er een appelplukdag met daarnaast de Veggie Fair, een vegetarisch festival. Ik was al 26 jaar vegetariër dus na het appelplukken hebben we de markt bezocht. Daar kwamen we bij een stand van de VeganChallenge. Ik had al wel van veganisme gehoord, maar ik had het nooit serieus overwogen. De mensen aan de stand lieten me zien dat veganisme best haalbaar is en zo besloten mijn vrouw en ik om ons in te schrijven. En, viel het mee?

Hoe kwam je erop om mee te doen aan de VeganChallenge?

Op Landgoed de Olmenhorst hebben mijn kinderen twee appelbomen

Hoewel we eerst besloten om voornamelijk zuivel en eieren te schrappen uit ons dieet, werd het toch een keuze om alleen nog maar 100% vegan producten te gebruiken, dus ook geen koekje met 0,01% koemelkpoeder. Door niet te denken ‘dat koekje mag niet’ maar ‘dat koekje wil ik niet, want ik weet wat er voor die koemelk is gebeurd’ blijf je dicht bij je principes en dat voelt goed. Het valt me eigenlijk reuze mee om veganistisch te

is en dat is heel fijn. Dat ik nu bewust bezig ben met eten heeft een positieve uitwerking op mijn sport. Ik weet nu welke voedingsstoffen waar in zitten en wat ik dus goed voor mijn sporten kan gebruiken. Ook heb ik tegenwoordig veel minder last van spierpijn, want mijn lichaam herstelt sneller. Dus ik heb wel het idee dat mijn lijf heel goed reageert op veganisme en sporten. Ik moet er wel goed op letten dat ik genoeg eet, dat was even wennen toen ik de overgang naar veganisme maakte. eten, ik verbaas me nog steeds iedere dag dat ik de stap naar veganisme niet eerder heb gemaakt. Hoe vind je het om in een kleine stad als Alphen vegan te eten?

Oh, dat is prima te doen. De ingrediënten van de VeganChallenge zijn allemaal goed verkrijgbaar. Ik ga wel af en toe naar de biologische winkel om broodbeleg te kopen, maar dat deed ik hiervoor als vegetariër ook al. Ik denk dat veganisme in elk Hollands dorp haalbaar is, zelfs als je geen auto hebt. Wat heeft de VeganChallenge betekend in jouw transitie naar veganisme?

Ik kende vroeger al een paar veganisten, maar die hebben mij niet kunnen overtuigen. De VeganChallenge was de schop onder m’n kont die ik nodig had. Ik sta dichter bij mijn principes die ik als vegetariër al had. Doordat de VeganChallenge zo laagdrempelig is en veel afwisselende recepten aanbiedt, kreeg ik precies de handvatten die ik nodig had. Ik ben blij dat ik dit ontdekt heb!

In 2014 starten er edities van de VeganChallenge op 1 april en 1 oktober. Inschrijven kan via www.veganchallenge.nl

11


interview door Armande van Doesburg, foto Hans Bouma

Eerbied voor het leven

Interview met Hans Bouma

De komende tijd zal dichter, spreker , schrijver en theoloog Hans Bouma in het VEGAN Magazine een overdenking schrijven (zie pag. 26). Ter introductie een kort interview met hem over onder meer de vraag wat hij met veganisme en dieren heeft. Wat is je achtergrond?

Mijn (letterlijke, fysieke) achtergrond is het Friese platteland. Ik groeide op in Leeuwarden, in een buitenwijk, op

in zinsverband. In alles wat ik schrijf, ook in mijn seculiere, niet-godsdienstige boeken en bundels, ben ik volop religieus. Het woord religie komt van

Mijn droom is een wereld waar dieren een volwaardige plaats hebben op de morele, sociale, juridische en politieke agenda de grens van stad en weiland. Naast die natuurlijke achtergrond, noem ik ook een ondergrond van cultuur en religie. Leeuwarden betekende voor mij ook poëzie en muziek en wat de religie betreft: hier beleefde ik zoveel aan (niet het minst ook vanwege alle poëzie en muziek die ermee gepaard gingen) dat ik in Amsterdam theologie ging studeren. Hoelang schrijf je al?

Vanaf mijn vijftiende, verliefd als ik was op het leven in het algemeen en in het bijzonder op het leven dat in dat meisje uit mijn klas zo magnifiek en verleidelijk gestalte aannam.

Welke thema’s raken jou het meest om over te schrijven?

Het gaat steeds, zowel in poëzie als in proza, om leven, samenleven, leven

12

het Latijnse ‘religare’ en dat betekent: vastbinden, (opnieuw) een relatie scheppen. En wie werkelijk religieus is, neemt het hierbij zeer ruim. Niet alleen met zijn medemensen en met

leerd als van Albert Schweitzer. Zíjn credo is ook míjn credo: ‘ik ben leven dat leven wil te midden van leven dat leven wil.’ Godsdienst, aldus Schweitzer, is ‘ eerbied voor het leven’. Of ook: complete, voltooide humaniteit. Waarom nemen dieren ook een belangrijke plaats in je leven in?

Niet minder relevant dan mensen, geven dieren op hun wijze expressie aan het bovenmenselijke mysterie dat leven heet. Dieren hebben een eigen, intrinsieke waarde en evenals mijn soortgenoten hebben ook zij recht op respect en mededogen. Het is verdrietig dat veel mensen op de weg van respect en mededogen niet verder komen dan hun medemensen. Zodra het om representanten van een andere soort gaat, verzetten ze geen stap meer. Alsof medemenselijkheid het

Het is verdrietig dat veel mensen op de weg van respect en mededogen niet verder komen dan hun medemensen’ zijn schepper, ook met al dat andere leven, met dieren, met de natuur gaat hij een relatie aan. Van geen filosoof, ethicus en theoloog heb ik zoveel ge-

einde van alle ethiek was. Door dieren buiten hun morele horizon te houden, zijn ze inconsequent en wordt hun humaniteit ongeloofwaardig.


Jij bent al lange tijd veganist. Hoe kwam je daar toe? Vind je het lastig om veganist te zijn?

Het ethisch principe ‘eerbied voor het leven’ bracht mij in 1972 tot het vegetarisme. Hetzelfde principe bewoog mij zes jaar geleden veganist te worden. Dat had veel eerder moeten gebeuren, ik schaam me, ook vegetariërs kunnen een blinde vlek hebben. Veganisme betekent dat ik dicht bij de aarde blijf. Zonder de altijd pijnlijke en problematische tussenkomst van een dier voed ik mij met wat de aarde mij heel direct te bieden heeft. Was vegetarisme al een bevrijding voor mij, veganisme is dat helemáál. Ik ervaar het als een weldaad dat ik niet meer deelneem aan het macabere systeem van dierenexploitatie. Ik kan dieren recht in de ogen kijken. Daarbij eet ik nu smakelijker en gevarieerder dan ooit – maar mijn vrouw is dan ook een ware prinses in de plantaardige keuken. Veganisme is in die zin lastig dat ik steeds meer moeite heb met mensen die ondanks alle verontrustende informatie dierlijke producten blijven eten. Waarom doen ze in vredesnaam niet de volgende stap? Hun volharding in het meedogenloze carnisme werkt zeer vervreemdend.

Mijn droom is een wereld waar dieren een volwaardige plaats hebben op de morele, sociale, juridische en politieke agenda. Een wereld waar dieren volop dier kunnen zijn, omdat mensen volop mens willen zijn. Een wereld waar hoge waarden als gerechtigheid, respect en compassie een inclusief karakter hebben. Een wereld die afscheid heeft genomen van het zo inhumane antropocentrisme. Een wereld waar alles wat adem heeft in het centrum van liefdevolle aandacht staat. Wordt deze droom ooit werkelijkheid? Hij is er bezield genoeg voor.

Hans Bouma

Je zet je met hart en ziel in voor de dieren. Je bent bijvoorbeeld bestuurslid bij de Partij voor de Dieren. Wat zou je graag willen bereiken op het gebied van dieren?

Ik geef hem nooit op. Dan zou ik mezelf opgeven. Je overdenkingen over dieren zetten mensen aan het denken. Wat zou je mensen het liefst willen meegeven ten aanzien van dieren?

Dat ze zich niet laten verlammen door het uitblijven van resultaten. Dat ze zich blijvend verbonden weten met

hun zo kwetsbare aard- en ademgenoten. Dat ze in hun engagement de vreugde mogen ervaren van het waarachtig mens-zijn, de voltooide humaniteit. Ook de vreugde van de geestverwantschap. Samen met anderen vormen zij een uniek, allesomvattend verbond. Schouder aan schouder, ziel aan ziel kiezen zij partij voor wie nog altijd buiten onze morele cirkel staan: de volstrekt rechteloze dieren.

Ik ben leven dat leven wil te midden van leven dat leven wil 13


advertentie maart.pdf 1 17/02/2014 14:58:40

nieuw pompoen-gember tofusalade met pompoen, rooktempeh en gember C

M

muhammara

Y

rode paprika's, tofu en walnoten

CM

bezoek onze website voor meer tips met deze nieuwe salades

MY

CY

CMY

K

www.hobbit.be * info@hobbit.be

• healthfood restaurant • biologische kwaliteit • lunch & diner • diverse salades &

belegde broodjes • vruchten- en groentesap • elke dag veganistisch menu en natuurlijk heerlijke vegetarische maaltijden • open: elke dag van 12.00 tot 22.00 uur

14

Het Vegan logo is een geregistreerd handelsmerk en staat op producten die geen enkel dierlijk ingrediënt bevatten en niet met hulpstoffen van dierlijke oorsprong zijn bereid noch op dieren zijn getest. Het is inmiddels al op ruim 1000 producten te zien. Het logo is tevens verkrijgbaar voor bijvoorbeeld cateraars en restaurants. Ook het Vegan logo op uw producten of in uw restaurant? Neem contact op met de Nederlandse Vereniging voor Veganisme: 06-5 243 39 31 of info@veganisme.org

Nederlandse Vereniging voor Veganisme


Recepten tekst & foto Lisa Steltenpool (earlydew.com, auteur Vegarevolutie)

Fish Free Sushi Salade met Shiitake

(voor 2-4 personen)

Voor de salade 200 g zilvervliesrijst 1 el sesamolie 100 g shiitakes, in reepjes 1 el sojasaus 3 norivellen, in blokjes geknipt

Ideaal om mee te nemen naar studie of wer k!

1/3 komkommer, in blokjes 6 radijsjes, in plakjes 1/2 avocado, in blokjes 2 el geroosterd sesamzaad 2 bosuitjes, fijngesneden Voor de dressing 5 el sojasaus 2 el rijstazijn 0,5 tl wasabipasta

Kook de rijst volgens de ver足 pakking gaar, giet af en laat af足koelen in een vergiet. Verhit de sesamolie in een koekenpan en bak de shiitakes circa 1 minuut. Voeg dan de sojasaus toe en bak nog 1 minuut. Schep in een grote kom en laat af足koelen. Meng voor de dressing de sojasaus, de rijstazijn en de wasabipasta door elkaar. Mix in een grote kom alle ingredi谷nten en houd wat shiitakes, avocado en sesamzaad achter voor garnering. Giet de dressing over de salade en meng het goed door elkaar. Verdeel de salade over de borden en garneer het geheel met de rest van de shiitakes, avocado en sesamzaadjes.

15


Recepten tekst & foto Marloes Polman m.m.v. Robert Nabbe

Pastasalade met avocadopuree ½ pak vlinderpasta 20 gr cherrytomaatjes 50 gr zwarte olijven, in ringen gesneden 1 wortel, in reepjes 1 kleine rode ui, fijn gesneden 1 paprika, in stukjes gesneden 1 pakje pijnboompitten 3 hass avocado’s 1 bosje basilicum 1 tl knoflook poeder 1 citroenen olijfolie peper en zout

16

Avocadopuree

Snij de avocado door midden, ontpit beide avocado’s en pel de schil ervan af. Pureer ze met behulp van een keukenmachine of blender fijn. Voeg het sap van een ½ citroen toe, de basilicum in delen en breng op smaak met knoflook, peper en zout. Voeg afhankelijk van hoe rijp de avocado’s zijn een kleine hoeveelheid water toe om de puree te verdunnen.

Pasta

Kook de pasta beetgaar en spoel deze af met water en plaats de pasta in een kom. Voeg alle gesneden groenten toe aan de pasta en roer deze goed door. Rooster de pijnboompitten in een pan zonder olie. Zet deze aan de kant om af te koelen. Breng de pasta op smaak met de avocadopuree, olijfolie en peper en zout. Voeg als laatste de pijnboompitten toe en garneer met dunne plakjes citroen.

Tip voor het uitzoeken van perfecte rijpe avocado’s

Zorg dat je de avocado iets kunt indrukken. Een hele harde avocado is nog niet rijp. Kijk naar de kleur, de Hass avocado hoort donkergroen te zijn maar niet mat. Hoe donkerder, hoe rijper, zolang ze nog hun glans behouden. Haal het stammetje bovenop de avocado eraf. Als de avocado mooi licht groen is aan de binnenkant dan is deze perfect rijp. Is deze groen met bruine stipjes dan is de avocado te oud.

Ver r assende salade


Recepten tekst & foto Lisa Steltenpool (earlydew.com, auteur Vegarevolutie)

Quesadillas met Wilmersburgerkaas

(voor 2 personen)

2 tortilla’s 50 g hummus ½ avocado 4 el maïskorrels 1 el sambal 1 tl komijnpoeder 30 g Wilmersburger geraspte pizzakaas

Zet de grill aan. Beleg de helft van de tortilla’s met hummus, avocado, maïs, sambal en komijnpoeder. Strooi hier Wilmersburger pizzakaas overheen en vouw de tortilla dubbel. Leg de tortilla’s tussen de grill en bak krokant. Snij de quesadillas in drie gelijke stukken en serveer warm. NB: Als je geen grill hebt kun je het ook bakken in een koekenpan.

Lekker makkelijk! 17


Recepten tekst & foto Marloes Polman m.m.v. Robert Nabbe

Shortbread Aardbeientaart Shortbread bodem 225 gr veganistische boter 60 gr poedersuiker 250 gr bloem ¼ tl bakpoeder snufje zout Vulling 900 gram aardbeien 220 gr rietsuiker 3 el maïzena 125 ml water 1 tl citroensap 1 tl vanille extract

18

Bodem

Verwarm de oven voor op 180˚C graden. Mix in een grote beslagkom de boter tot deze zacht wordt. Voeg de suiker, de bloem en het bakpoeder toe. Voeg zout toe als je met ongezouten boter werkt. Kneed het beslag tot je een droog, kruimelig beslag hebt dat bij elkaar blijft als je het kneedt. Bestrijk een taartvorm met boter en bestuif deze met meel. Plaats het deeg in de taartvorm en druk deze op zijn plek en prik vervolgens met een vork voldoende luchtgaten in het deeg. Plaats de bodem in de oven en bak deze 20-25 min. De bodem kleurt goudbruin en is zacht, maar zal zodra deze afkoelt hard worden.

Vulling

Ontkroon alle aardbeien en neem 8 grote aardbeien in een kleine beslagkom en prak deze fijn. Voeg het water aan de geprakte aardbeien toe. Meng in een kleine sauspan de suiker en de maïzena op middelhoog vuur en giet langzaam het water erbij terwijl je blijft roeren. Breng dit aan de kook op laag vuur totdat je een dikke saus hebt. Laat de aardbeiensaus afkoelen en giet dit over de verse aardbeien. Voeg nu de citroen en vanille toe en roer dit door de aardbeien. Giet de vulling over de taartbodem en plaats deze in de koelkast tot deze geheel is afgekoeld.

Fr isse aardbeientaart voor pi ckni ck of thuis


column De Verbazing door Lysan van Winden

Thee, ja “Thé, wil jij nog thee?” Deze zinsnede was destijds nogal eens te horen als mijn moeder en mijn tante bij elkaar waren. Wie er aan het woord was, laat de formulering in het midden – ze heetten beiden Thea en noemden elkaar Thé. Geen zussen dus, maar schoonzussen. En hartsvriendinnen. Vandaar misschien dat ze met de jaren steeds meer op elkaar gingen lijken. Zoals een baas op zijn hond gaat lijken. Toen mijn moeder al met mijn vader, en mijn tante nog niet getrouwd was, hadden ze ook nog

“Thé, wil jij nog thee?” Inmiddels heb ik het al ruim drie jaar niet meer gehoord, want tante Thea is helaas overleden. Koffie ben ik pas later gaan waarderen. Toen ik een opleiding deed waar naast de koffiepotten kannen met warme melk stonden. Iets waar mijn moeder altijd van had gegruwd: “Warme melk, bah, met vèllen erop, wat achterhaald…” Mijn moeder was modern, vandaar die koffieroom. Een wólkje… Op die school ontdekte ik dat het niet de koffie was die ik vies vond, maar de koffieroom. Of, erger nog, creamerpoeder

dezelfde achternaam. Vonden ze het leuk om zich op feestjes direct na elkaar aan mensen voor te stellen. Dat gaf altijd hilariteit. “Thé, wil jij nog thee?” Je zou zeggen dat ze grote theeleuten moesten zijn, maar dat viel eigenlijk wel tegen. “Thé, wil jij nog koffie?” was waarschijnlijk vaker te horen. Vonden mijn broer en ik ook veel grappiger. Zelfs in de Tea Room waar we vaak neerstreken, dronken zij koffie. Ik kon toen net lezen en vond het logisch dat hun naam op het raam stond. Zeker omdat ze room in de koffie deden. Nee, de grote theeleut, dat werd ikzelf. Koffie lustte ik namelijk niet. En nadat ik bij mijn hartsvriendin sinaasappelthee had geproefd, ging er voor mij een wereld van thee-metsmaakjes open. Die theeën dronk ik dan met potten tegelijk. Na mijn coming out was dat natuurlijk een open deur: “Voor Lysan zijn de potten niet áán te slepen…”

– alias een wolk chemische rotzooi. Jammer mam, voor mij alleen nog warme melk in de koffie. Koffie verkeerd, hoe verkeerder hoe beter. Latte macchiato betekent ‘gevlekte melk’, en dat beviel me wel: melk met een licht koffie­ smaakje (en -kleurtje). Maar ja, daarna ging ik bewuster leven, en bleek die gevlekte koffie ook in andere opzichten verkeerd. Terug naar de thee. Inmiddels waren er nog meer smaakjes én kleurtjes op de markt. Kleurtjes? Zwart, groen, wit, rooibos… alleen gevlekt heb ik nog niet aangetroffen. En de pot? Die kleurt na verloop van tijd vanzelf bruin. Toegegeven, ik ga nog wel eens voor de bijl voor een latte macchiato in een grand café. Maar thuis niet meer. Thuis drink ik thee, ja. Met een knipoog naar mijn tante Thea tussen de wolkjes in de hemel.

19


ondernemers met idealen door Peter Kouwenhoven, foto Van Geffen

Bijna vergeten groenten De wortelpeterselie telende bioboeren van Arenosa Het aantal mogelijkheden om vegan te eten neemt toe en we hoeven de lezers van dit tijdschrift natuurlijk niet uit te leggen hoe terecht dat is. Vegan eten is meer dan alleen eten zonder dierlijke ingrediënten. Zonder boeren, telers en tuinders, die groenten, granen en fruit telen valt er weinig plantaardigs te eten in Nederland. Daarom de hoogste tijd om eens een kijkje te nemen op het bedrijf van een producent, biologisch tuinbouwbedrijf Arenosa van Jan en Sam van Geffen in Lelystad. Een bedrijf van 55 ha waarop vooral vergeten groenten geteeld worden van heel groot (de pastinaak op ongeveer 24 ha) tot heel klein (haverwortel en kliswortel op 3500 m2). Dat ‘klein’ is maar relatief: Arenosa is met 3500 m2 (een half voetbalveld) de grootste teler van haver- en kliswortel in Nederland!

Jan van Geffen had van huis uit niets met land- en tuinbouw. Toch besloot hij op zijn 23e om naar de Warmonderhof te gaan, een middelbare biologisch-dynamische agrarische opleiding, gebaseerd op denkbeelden en uitgangspunten van Rudolf Steiner. Jan kreeg na zijn opleiding de kans om in Lunteren op 3 ha arme zandgrond groenten te gaan verbouwen. Geen grond voor topoogsten, dat werd al snel duidelijk maar als je idealen hebt dan kan er veel. Daar komt ook de naam Arenosa vandaan, het betekent: ‘alles wat op zand wil groeien en bloeien’. In Lelystad zitten ze weliswaar op zavel maar de naam is gebleven.

Jan van Geffen

Het is 1988. Gemeente Lelystad besluit om ongeveer 325 ha in de noordelijke stadsrand te bestemmen voor de ontwikkeling van een centrum voor biologische landbouw . De land- en tuinbouwconsulenten voor de EKO en BD land- en tuinbouw werden gevraagd uit te kijken naar bedrijven die geïnteresseerd zijn in een vestiging in Lelystad. In die tijd waren de biologische tuinbouwbedrijven in den lande vaak aan de kleine kant, de gemeente Lelystad gaf flinke bedrijven uit, van 10 ha en meer. Jan en zijn vrouw Anita werden ook gepolst. Op een mooie zomerdag stallen Jan

20


en Anita hun oude Amerikaan midden in het gebied. Waar Jan de eerste groenten - bij wijze van spreken - al ziet groeien, ziet Anita vooral het polderlandschap. Dat is wel even wennen na het bosrijke Lunteren. Ze wagen de stap en inmiddels is het bedrijf uitgegroeid tot 55 ha en is Sam van Geffen, die in 1988 nog in de luiers lag, nu mede-eigenaar van Arenosa. Sam: “Ik heb eigenlijk de hotelschool gevolgd nadat uit een beroepentest bleek dat ik geschikt was voor de horeca maar ook voor de landbouw. Ik koos voor de horeca maar in vakanties hielp ik mijn vader op het bedrijf en dat beviel me steeds beter. Nu werk ik er fulltime. Arenosa is nog steeds in ontwikkeling, niet alleen wat de omvang betreft maar ook ten aanzien van de producten. Dat vind ik leuk!” Biologisch

Het begrip ‘biologisch’ staat voor bedrijven die werken zonder kunstmest en zonder chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen. Planten krijgen de kans om organisch te groeien, ze worden niet opgejaagd. De bemesting bestaat voor het grootste gedeelte uit natuurcompost. Omdat de planten organisch groeien zijn ze sterker en

kunt kopen. Vergeten groenten. Maar de belangstelling voor die vergeten groenten is weer helemaal terug. Topkoks koken ermee, er wordt reclame voor sommige gewassen gemaakt en wie had er ooit gedacht, om maar een voorbeeld te noemen, dat de pastinaak weer gewoon in de supermarkt te koop zou zijn? (Arenosa levert veel pastinaak aan AH, veel vergeten groenten worden geëxporteerd). Tussen twee haakjes: de pastinaak is een echte aanrader. Hij smaakt overal in en op: geraspt door de sla, in aardappelpuree, in de soep, in stamppot, als groente. Jan van Geffen: “Ja, je kunt de pastinaak bijna geen vergeten groente meer noemen. Je vindt volop recepten in allerlei bladen en op internet. Dat is natuurlijk een prachtige reclame voor zo’n gewas. Veel minder bekend zijn de aardpeer of topinamboer waar we 3 ha van telen, wortelpeterselie (ook 3 ha) en 8 ha schorseneren. Vroeger werden schorseneren de asperge van de armen genoemd. Misschien omdat ze goedkoper waren en omdat het om een lange (zwarte) wortel gaat die geschild moet worden, net als een asperge, al is de asperge op zich geen wortel. Ik vind ze zeker zo

maar de bloei is niet overweldigend. De knollen zijn winterhard, wat in de grond achterblijft loopt na de winter weer uit. Op Arenosa betekent dat intensief schoffelen (2x per week) tot aan de langste dag, 21 juni. Daarna is het een kwestie van bijhouden. Wortelpeterselie

Jan: “De wortels zijn kleiner dan die van de pastinaak, maar de smaak lijkt wel wat op elkaar. Gaat het bij gewone peterselie om het blad, bij wortelpeterselie gaat het om de wortel. Snij je het blad af dan staat de groei van de wortel verder stil. Wortelpeterselie kun je op dezelfde manier gebruiken en verwerken als de pastinaak. Hij heeft een heerlijke smaak die iets meer uitgesproken is dan die van de pastinaak. De kliswortels en haverwortel zijn voor ons maar kleine gewassen. De vraag is beperkt en hoe idealistisch je ook bent: je moet óók eten. Als er geen vraag is stoppen we met telen. We hebben nu net de vraag gekregen of we knolkervel willen gaan telen. Kervel kent iedereen maar over knolkervel is weinig te vinden. Dat maakt ons werk leuk en interessant en dan is hard werken geen probleem.”

Wie had gedacht dat de pastinaak weer gewoon in de supermarkt te koop zou zijn? minder vatbaar voor ziekten en plagen. Plaagdieren worden waar mogelijk ‘overgelaten’ aan hun natuurlijke vijanden. Onkruiden worden niet chemisch bestreden maar mechanisch, zoveel mogelijk machinaal en waar nodig met de hand. Erkende biologische bedrijven mogen het EKO-keurmerk voeren. Producten uit de biologisch-dynamische landbouw mogen, naast het EKO keurmerk, ook Demeter op hun producten zetten. De voorwaarden waaraan een BD-bedrijf moet voldoen zijn nóg strenger dan die van EKO-bedrijven. Vergeten groenten

Wanneer je een zaadcatalogus van 40, 50 jaar of nog langer geleden bekijkt, vind je daar groentezaden in van gewassen, die je nu (bijna) nergens meer

lekker als een asperge maar smaken verschillen. Doe om ze blank te houden wat citroensap in de pan waarin je de schoongemaakte wortelstukken doet voor je ze op het vuur zet.” Aardperen werden vroeger alleen verkocht in winkeltjes met een hoog geitenharensokkengehalte. Dat imago wordt steeds bleker of, anders gezegd, de aardpeer wordt steeds ‘gewoner’. De aardpeer wordt vergeleken met en gegeten als de aardappel maar is zoeter en kleiner van stuk. Was het vroeger een heel werk om ze schoon te maken (jonge aardperen kun je schoonborstelen, oudere moet je schillen), de tegenwoordige rassen zijn gladder en groter en daardoor gemakkelijker om schoon te boenen en te schillen. De aardpeer is een Helianthus dus familie van de zonnebloem

Vader en zoon

Werken met je vader, is dat leuk? Sam (lachend): “Dat gaat prima. Samen doen we al het buitenwerk, mijn vader doet kantoorklussen en ik stuur het personeel aan. Ik krijg veel vrijheid. Ik ben wel een beetje jaloers op mijn vader: hij blijft altijd rustig, ook als het eens wat minder gaat. Hij ziet meteen als een gewas wat extra aandacht nodig heeft en is niet bang om risico’s te lopen. Als je dat wél bent kun je beter niet kiezen voor vergeten groenten!” De lucht boven Arenosa is prachtig. Hoge wolken met stukken blauw, de lucht van een 17e eeuws schilderij en dat in 2014. Ik fiets met twee fietstassen vergeten groenten naar huis, tegen de polderwind in maar wie maalt daarom met zoveel lekkers in de tas!

21


tattoo door Arina Banga, foto’s Yorick Bleijenberg (Judith) en Suzette Pauwels (Yvo)

Vegan tattoo

toont innerlijk aan de buitenkant “Veganisme en dierenrechten zijn belangrijke onderdelen van mijn leven”, vertelt Yvo Kouwenhoven (31). Daarom liet hij tatoeages zetten die deze thema’s symboliseren. Waar moet je als veganist op letten als je een tattoo wil? En wat als je later toch weer dierlijke producten gaat eten? “Door het veganisme zag ik in dat ik als persoon een bijdrage kon leveren aan een wereld waarin dieren, dus inclusief mensen, en milieu samen met elkaar en naast elkaar vrij kunnen leven.” Yvo is tuinder bij een biologische tuinder, is een van de initiatiefnemers van de veganistische, biologische volkskeuken Mallemoere in Arhem en verspreidt anarchistische literatuur via Typewriter Distro. Omdat hij zich inzet voor de strijd voor dierenrechten en dierenbevrijding, besloot hij toen hij zeven jaar geleden zes jaar veganist was tattoos te nemen waarin dit tot uitdrukking komt. Op zijn pols staat het woord ‘vegan’ en op zijn arm een duif die wordt vrijgelaten. “Ik vind ‘vegan’ een mooi woord en het is duidelijk

zichtbaar. De duif staat symbool voor dierenbevrijding: omdat ik niet geloof in grotere kooien, kippen met vrije uitloop of humanare manieren om met dieren om te gaan in benarde situaties. Ze moeten vrijgelaten worden om het leven te leiden dat ze willen leiden, net als jij en ik vrij willen zijn om te gaan en te staan waar we willen.” Overigens zijn dit niet zijn enige tatoeages: zijn rechterbeen en beide armen zijn volledig getatoeëerd. “Sommige hebben een achterliggende gedachte die belangrijk is voor mij, maar het belangrijkste thema is het concept van een tattoo op zich. Het idee dat ik mijn lichaam op zo’n manier vorm geef en aanpas op de manier die ik heel mooi vind, is voor mij een fijne gedachte.” Tattoo weerspiegelt binnenkant

Yvo Kouwenhoven

Ook voor Judith van de Sande (21, student moleculaire levenswetenschappen en penningmeester bij studentenvakbond AKKU) die nu een jaar veganist is, is veganisme zo belangrijk dat ze een tatoeage van het logo van The Vegan Society nam. “Veganisme was na tien maanden echt deel uit gaan maken van wie ik ben. Tattoos zijn voor mij een soort weerspiegeling van mijn binnenkant, dus wilde ik het veganisme ook aan de buitenkant hebben.” Ze nam de definitieve beslissing toen ze met een bevriende band op tour was en in Birmingham lunch bestelde bij het vegan winkeltje Tall Poppy Foods. Terwijl een werknemer haar eten bereidde, vertelde Judith over haar tatoeageplannen. “Zij bleek ook dat logo te hebben, maar dan in kleur. Voor mij bevestigde het dat het

22

een erg gaaf design is om getatoeerd te hebben en ook dat ik hem zwart-wit wilde. Dat past beter bij me.” Vegan inkt

Judith had al eens gehoord dat niet alle tatoeage-inkt veganistisch is, maar het duurde lang voordat ze een vegan tattoo-artiest op het spoor kwam. Ze mailde een aantal artiesten die wel eens vegans die ze kende getatoeerd hadden. Tevergeefs, want stuk voor stuk wisten die eigenlijk niet welke inkt veganistisch is en welke niet. “Zoekmachines op internet hielpen niet en veel veganisten bleken er niet van op de hoogte te zijn of gaven er bizar genoeg niks om als hun inkt niet veganistisch bleek te zijn. Toen ik eindelijk een vegan artiest vond, bleek ze een lange wachtlijst te hebben. Op zich niet erg, maar toen kwam ik via een vriendin bij iemand terecht die geen shop had maar het thuis deed. Daarom kon ik hem natuurlijk niet vinden op internet. Nog geen twee weken later zat mijn tatoeage erop!” Yvo stond er de eerste keren dat hij zich liet tatoeëren niet zo bij stil dat tatoeage-inkt wel eens dierlijke ingrediënten zou kunnen bevatten. Bij latere tattoos legde hij zijn vraag voor aan de artiest, die het vervolgens voor hem checkte. Geen veganist meer?

Judith kan zich nauwelijks voorstellen dat ze misschien ooit geen veganist meer zal zijn, maar ook als dit onverhoopt toch gebeurt, dan blijft haar tattoo. “Ik ga mijn tatoeage dan waarschijnlijk niet weg laten halen. Ze staat dan gewoon voor de periode dat ik wel veganist was.” Yvo redeneert vergelijkbaar, want hij is geen voorstander van het verwijderen of onherkenbaar maken van tattoos. “Ik zou het lekker laten zitten. Had ik er maar beter over na moeten denken!”


23

Judith van de Sande


Advertenties Vakantieadres Ruime kamers in de Franse Pyreneeën in oud stenen boerenhuis met uitzicht op beboste vallei. € 60 per kamer (2 pers.), € 50 voor 1, € 70 voor 3. Inclusief biologisch, veganistisch ontbijt, veganistisch avondeten op aanvraag. Frans en Engels gesproken. Sue & Trevor, Le Guerrat, F-09420 Rimont, Frankrijk. Tel. 0033 561963703, lequerrat@aol.com. Adopteer een dier Adopteer een dier op afstand en steun daarmee alle dieren in permanente dieren­ opvang Stichting Melief. Meer info? Kijk op www.stichtingmelief.nl Vega Chinees restaurant ‘De Oude Plek’ Pliniusstraat 18, Rotterdam (Lombardijen). Dagelijks geopend: 16.00-22.00 uur. tel. 010-432 74 20, www.deoudeplek.nl. Groningen Fietsen, wandelen of een bustocht door de fraaie stad Groningen onder leiding van een deskundige gids? Bel (050) 309 07 57 of zie: www.henkbakker.nl. Paul Penders cosmetica bij Veggiedeli Nieuw bij Veggiedeli: Paul Penders huid- en haarverzorging, babyproducten, lipsticks, 100% plantaardig, biologisch, dierproefvrij, award-winning, zonder chemische stoffen. Lees het mooie verhaal achter de Paul Penders-lijn. www.veggiedeli.nl Plantaardig shoppen bij Veggiedeli Unieke vlees-, vis- en kaasvarianten uit Duitsland bij www.veggiedeli.nl, 100% plantaardig. Ook gewaardeerd door vleeseters. Verder ‘honing’, kruiden, mayo’s, ‘ei’, gebak, koek, repen, koffiemelk, rawfood, nootjes, snoep, ijs, chocola, hartige snacks, BBQ-worstjes! Contact met andere vega’s! Op www.vegadates.nl kom je in contact met mensen die net als jij bezig zijn met een (meer) plantaardige lifestyle. Schrijf je gratis in! Berichten ontvangen en beantwoorden is gratis. Volledig lidmaatschap vanaf €4,95 p.m. (bij jaarlidmaatschap). Regelmatig ontmoetingsdag. Tarieven voor de regeladvertenties: € 25 (of € 80 voor een heel jaar). Neem hiervoor contact op met Sano via info@sano-promotions.nl

24

Ledenpasvoordeel Als lid van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme krijg je op vertoon van je ledenpas bij onderstaande adressen voordeel, zoals korting of een gratis drankje. Zie onze website voor meer informatie: www.veganisme.org/de-vereniging/ledenpasvoordeel.

Voordeel bij uit eten en catering Addis Ababa • Ethiopisch restaurant, Amsterdam (10%) Alchemist Garden • tea room, juice&smoothy bar, rawfood restaurant, healthshop, Amsterdam (gratis drankje) Angel Food • vegetarisch huiskamerrestaurant, Oldeholtpade (10% of gratis toetje) A P P E T I J T Natuurvoeding • biologische catering, Haarlem (5% op catering) Baklust • lunchroom, Den Haag (5%) Bangkok City • Thais restaurant, catering, workshops, Gouda (10% aan tafel) Bla Bla • vegetarisch restaurant, Groningen/Rotterdam (10% max. 4) Charly’s All is Fair • vegan gebak en catering, Den Haag (10% vanaf €30) De jongens van ’t Zand • vegan huiskamerrestaurant, Sleeuwijk (gratis drankje) De Vegetarische Snackbar • snacks, Karma, cupcakes, Den Haag (kopje koffie) Deshima • lunch service en take-away; opleiding en lessen macrobiotiek, Amsterdam (gratis drankje) Dophert • vegan lunchroom, take-away en winkel, Amsterdam (10% op lunch) Eat at Jo’s (in de Melkweg) • eetcafé/restaurant, Amsterdam (gratis drankje) Eetstee, de • vegetarisch restaurant, Amersfoort (10% max. 2) Fine Fresh Food • biologische lunchroom, take away, Den Haag (10%) Happy Herbi • catering, taarten, bonbons, huiskamerrestaurant, Hoorn (zie site) Herberg Het Volle Leven • B&B, restaurant, workshops, Appelscha (gratis drankje) Hof van Twello • restaurant, theetuin, streekwinkel, cursussen, Twello (1 glas appelsap) Il Mediterraneo • restaurant, catering, kookworkshops, Etten-Leur (gratis drankje) Kapitein Haak • familierestaurant, Leidschendam (10%) Komkommertijd • veganistisch All-You-Can-Eat Buffet, Gent België (10%) ’t Kraaienest • vegan catering, seitanproductie, Kortrijk-Dutsel België (5-10%) Leaf-Vegetarian • Aziatisch, vegetarisch/veganistisch restaurant, Den Haag (10%) Loving Hut • veganistisch restaurant, Maastricht (10%) Loving Hut Express • veganistisch snackwagentje, Amsterdam (zie site) Maoz • vegetarisch falafel restaurant, take away, Leiden (10%) Maoz • vegetarisch falafel restaurant, Nijmegen (idem studentenkaart) Natuurlijk Smullen • biologische snackbar, Amsterdam (5%) Planty Food • vegan catering en losse verkoop, Den Haag (5% vanaf €20) Primavera • pop-up restaurant, wisselende locaties (gratis drankje) Rawsome • foodcafé met rawfood en superfoods, Arnhem (gratis kopje thee/koffie bij besteding vanaf €10) Surabaya • Indisch restaurant, Middelburg (gratis drankje) Symbiose • vegetarisch restaurant, Den Haag (1 gratis bonbon) Tea and More • vegan catering, gespecialiseerd in High Tea (5%) TerraZen Centre • vegan restaurant; lymfe-massage, Amsterdam (gratis drankje) The Golden Temple • vegetarisch restaurant, Amsterdam (15%) Vegananas • vegan catering en kookworkshops, Noord-Brabant (gratis drankje)

Voordeel bij andere producten en diensten: BewustGoed • webwinkel: eco winkel met breed assortiment (10%) Bio Amable • webwinkel: cosmetica, superfoods, boeken en meer (5%) Biocosmetica • webwinkel: cosmetica en persoonlijke verzorging (10%) Brandnetel • natuurvoedingswinkel, Leiden (10%) Bureaubewust • webwinkel en winkel: kantoorartikelen, kleding, cadeau’s, Utrecht (zie site) BWCshop (Beauty Without Cruelty) • webwinkel: cosmetica (10%) Colourful Green • reclamebureau (30% voor vegan bedrijven) Corque • webwinkel: kurk artikelen zoals tassen (10%) De Natuurwinkel Rotselaar • natuurvoedingswinkel, Rotselaar België (5%) De Olijke Olifant • veganistische vakantie(weken), Kranenburg Duitsland (5%) De Opkomende Zon • praktijk voor massage, Zeist (10%) De Vegetarische Slager A’dam • winkel, traiteur, cateraar, A’dam (5%) Eco Beauty Shop • webwinkel voor cosmetica en persoonlijke verzorging (10%) Eleoflora • kruidenproducten en kruidengeneeskunde (10%) EN& • webwinkel voor schoenen (10%) Happy Heels • webwinkel en winkel: schoenen, Rotterdam (10%) In Motion • eco veggie&vegan B&B, Bertrée-Hannut België (5%, zie voorwaarden) It’s Organic • webwinkel met biologische en vegan wijnen (10%) Lush • webwinkel en winkel met ruim assortiment producten voor de persoonlijke verzorging, diverse plaatsen (huidadvies, proefpakketje) Nomadics • webwinkel: sandalen (10%) NutriBoost • webwinkel: biologische (super)foods (5%) Sincero • webwinkel en winkel: dames-, heren- en kinderkleding, Utrecht (10%) SoloBioMooi • webwinkel: cosmetica en persoonlijke verzorging (10%) Toryumon Tattoo • tatoeages, Gent België (5%) Treehugger • webdesign, webapplicaties, mobiele apps, video, advies, campagne, catering, Zeist (zie site) V-Catering • catering en thuisbezorgservice van Indaas vegetarisch/veganistisch, Nijmegen (5%) V-Life Energy • voedingsadvies voor veganisten en vegetariërs, Den Haag (5%) Valinor B&B • vegan B&B Kranenburg, Duitsland (5%) Vegabond • winkel: whole-foods, smoothies, broodjes, Amsterdam (kop koffie vanaf €15) Vegadates • online dating, voor liefde én vriendschap (zie site) Vega-Life • webwinkel en winkel: met ruim assortiment (o.a. schoenen, kleding, info, veg. slager producten), Amsterdam (zie site) VegaVriend • webwinkel: vegan huisdierenvoer (een cadeau bij elke bestelling) Veggie 4U • vegetarische supermarkt, Den Haag (5%) Veggie4all • winkel: 100% vegetarisch, grotendeels veganistisch, Doetinchem (5%) Veggiedeli • webwinkel: 100% plantaardig, o.a. etenswaren en cosmetica (5%) Verreveld, ’t • vegan B&B, Londerzeel België (5%) YanFlorijn • webwinkel met 100% vegan, biologische wijnen (10%)


Rebelleren tegen rebellie

Tekst Arkangel - Evilization

“Love, compassion and justice are not just beautiful words. They are a weapon against the greed and selfishness of the society we live in. Love, compassion and justice are a weapon for revolution in the mind and in the soul of every man and every woman, a revolution for the coming of harmony. Veganism is compassion, is justice, is a tool for love and caring to prevail on this earth. The only true happiness is the one we all share in total freedom.” Rond zijn 25e verbrak Frank namelijk zijn relatie en daarmee veranderde er veel in zijn leven. “Ik raakte de weg een beetje kwijt”, zo blikt hij er nu op terug. Hij at niet meer, begon weer te drinken (terwijl hij dat daarvoor nooit deed) en veganistisch koken voor zichzelf bleek te veel moeite. Een kaaspizza leek hem beter dan helemaal niks eten. “Eigenlijk begon ik te rebelleren tegen mijn rebellie. Ik was het zat rekening te moeten houden met mijn dieet, want veganisme was op dat moment meer een last dan een lust. Ik begon zelfs weer vlees te eten.”

Frank Riemsma

Hoewel hij niet had kunnen vermoeden dat hij ooit weer zuivel of zelfs vlees zou eten, is het voor Frank Riemsma (31, werkzaam in de telecombranche) toch zo gelopen. Hij werd op zijn achttiende veganist en liet op zijn 21e zijn eerste vegan tatoeage zetten. “Ik had al een kleine tatoeage, maar dit was mijn eerste echte piece. Ik was jong, redelijk extreem in mijn opvattingen en ervan overtuigd dat ik mijn hele leven vegan zou blijven. Zo’n tattoo sprak me vooral aan als statement: een dikke f*ck you naar de maatschappij waar ik me zo tegen afzette.” Op zijn onderrug kwam het woord ‘vegan’ te staan met vlammen erbij, en al snel volgde een volgende: twee zwaluwen die een banner vasthouden met daarop het woord ‘compassion’. “Dat woord komt uit een songtekst van een van mijn favoriete vegan bands, Arkangel. Het idee was om in een andere tatoeage de woorden ‘love’ en ‘justice’ te verwerken, maar dat is er nooit meer van gekomen.” Trots

Toch zullen zijn vegan tatoeages altijd blijven. Inmiddels zijn er wel meer bijgekomen, zoals de tekst ‘stay what you are’. “Dat is een soort reminder voor mezelf. Labels als ‘veganist’ en ‘vegetariër’ kunnen handig zijn bij de ontwik-

Op zijn borst zitten inmiddels meer tatoeages en het woord ‘vegan’ op zijn onderrug gaat op den duur onder­deel worden van een grote backpiece. “Het woord zal daardoor minder duidelijk en minder

Yvo: “Ik vind ‘vegan’ een mooi woord” keling van je identiteit, maar ze kunnen je ook een druk opleggen om binnen dat label te blijven passen. Ik eet nu bijna nooit meer vlees en zelfs heel vaak veganistisch, maar ik leg mezelf geen druk meer op om iets te zijn wat ik niet ben.”

opzichtig worden, maar helemaal verdwijnen doet het niet. Het zal altijd een onderdeel van mijzelf zijn en staan voor de periode dat ik veganist ben geweest. Iets waar ik nog steeds trots op ben.”

Veganistische tattoo-inkt

Ben je veganist en overweeg je een tatoeage te nemen? Dan wil je waarschijnlijk dat de tatoeage-inkt veganistisch is, maar helaas is dit vaak niet het geval. Veel zwarte inkt bevat verbrande dierenbotten. Ook kan de glycerine in tattoo-inkt afkomstig zijn uit een dierlijke bron. Deze stof omtstaat namelijk door hydrolyse van dierlijk vet of plantaardig vet: het probleem is dat de oorsprong van het vet vaak onbekend is. Er zijn zelfs tattooinkten die schellak en gelatine bevatten. Intenze, Classic, Stable en Waverly duiken in verschillende bronnen op als veganistische inkten. Solid Ink, Skin Candy, Eternal, Good Color, Starbrite, Alla Prima en Fusion worden hier en daar eveneens veganistisch genoemd. Je kan het het best even navragen bij je favoriete tattoo-artiest. En is je vegan tatoeage eenmaal gezet, dan is er gelukkig een rijk assortiment aan veganistische nazorgproducten op de markt. Je kan deze gemakkelijk op internet vinden.

25


overweging door Hans Bouma

Zoveel beelden Zo subtiel als olifanten elkaar met hun slurven beminnen, gehuld in een waas van de liefste geheimtaal. Zo majestueus als zij met heel hun machtig lijf uitmonden in pure tederheid. Of ook: ’s middags 5 uur. Ze gaan alweer weg, de olifanten, hun dorst is gelest. Langzaam lossen hun kolossale lijven op in het groen van het bos. Kenia. Lake Paradise. En inderdaad, paradijselijker kan het niet. Of: ‘s morgens 11 uur. Ergens in een provinciestadje een olifant doodeenzaam op een grasveldje bij een circustent. Eindeloos beweegt hij z’n grote, oeroude hoofd, ogen naar binnen gekeerd, van links naar rechts, van rechts naar links. Een eindeloos herhaald nee, nee, nee tegen wat zijn leven moet zijn. Zoveel beelden in m’n hoofd. Beelden van dieren die volop, hoogwaardig dier mogen zijn. Leven dat leven wil en moet je zien: hoe maximaal wordt er geleefd. Beelden van dieren zo miskend, zo vernederd. Leven dat leven wil tot het meest treurige minimum teruggebracht. Geen leven en toch maar leven. Zoveel beelden. Apen virtuoos slingerend aan takken van imposante bomen. Leven bij hoog en bij laag, bij laag en bij hoog. Leven spelenderwijs, gezinsfamiliegewijs. Leven van licht naar donker, van donker naar licht. En iedere dag, iedere nacht, iedere dag is er één. Beelden. Rijswijk. BPRC. Apen, 1500 apen en ik noem er vijf: Joost, Iris, Julia, Thomas, Martin. Nooit een stap gezet, een sprong gewaagd, een spel gespeeld, nooit ingeslapen, nooit wakker geworden in wat toch onmiskenbaar hun wereld is: de even herbergzame als uitdagende wereld van het oerwoud. Die apen – en ik zag ze, vanaf een heuveltje op het terrein van een aanpalend afvalverwerkingsbedrijf, ik zag ze door de tralies van een hek achter het raam van het proefdiercentrum. Die apen, zonder enige toelichting, zonder vorm van proces, veroordeeld tot een leven van experiment naar experiment. Wat je leven noemt. Ik zag ze, ik zie ze.

26

Joost, Iris, Julia, Thomas, Martin. Beeld dat ik niet kwijtraak. Wíl het ook niet kwijt. Beelden en beelden. Wat je bij dieren onmiddellijk treft: dat ze zo compleet zijn, zo ongebroken. Dieren blinken uit in heelheid. Ze leven onverdeeld, uit één stuk. Een dier valt samen met z’n lijf, ís z’n lijf. Dat is de grandeur van een dier. Mét dat het zich vertoont, ís het er ook. Het heeft een onontkoombare presentie. Zo grandioos als het dier is, zo kwetsbaar is het ook. Doe je dat lijf iets, dan doe je het dier zelf iets. Er is geen afstand. Alles komt meteen zo hard aan. Een dier kan duizendmaal sterven. Het magnifieke van een dier: dat het opgaat in z’n lijf, wordt in

Dus: Scherp volgt de secretarisvogel wat zich afspeelt op de savanne. Af en toe maakt hij bedachtzaam een notitie op het blauwe vel van de hemel. Of, dichter bij huis, lijf aan lijf met een boomstam, die ransuil: Waar denkt hij aan? Misschien aan het ritme van de seizoenen. Of aan het unieke van het universum. Of aan de definitieve formulering van z’n hoogste wijsheid.

laboratoria, in de bioindustrie, in circustenten en in tal van andere situaties z’n onbeschrijflijk trieste ondergang. Het lijden van dieren heeft een diepte, een dimensie die ons mensen onbekend is. Wat het toch al zo intense lijden van dieren nog verhevigt, is dat ze er geen zin aan kunnen geven. Leg het die olifant op dat grasveldje, leg het die apen in Rijswijk maar ’s uit waar het allemaal goed voor is. Wat er met hen gebeurt, ervaren ze als absurd. Er valt niet mee te leven. Het is om gek van te worden. Niets dan hen troost, een perspectief geeft. Zoveel beelden in m’n hoofd en ik moet ervoor oppassen dat de beelden van dieren wier leven lijden is geworden, die andere beelden niet verdringen.

Of, niet minder diepzinnig, gewoon aan een muis. Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil. Het credo van Albert Schweitzer dat ook mijn credo is. Een credo dat regelrecht uitmondt in de ethiek ‘eerbied voor het leven’. Leven dat leven wil – en zoveel leven dat wordt gefrustreerd, uitgehold, tot willoos object gemaakt. Zelf ben ik leven en ook morgen wil ik leven. In naam van dit leven, of ook gewoon, omdat ik leef, namens mijzelf, kom ik op voor leven dat geen leven mag zijn. Zoveel dieren moeten nog ervaren wat werkelijke, voltooide humaniteit is. Alsof we er met de medemenselijkheid nota bene al waren. Waarom toch niet die volgende stap op de eenmaal ingeslagen weg van respect en mededogen. In naam van het leven dat ik zelf ben, houd ik ook iets levend dat nooit mag verflauwen, nooit mag sterven: de hoop op betere tijden.


restaurantbespreking tekst & foto’s Marlies de Jonge

Lunchen met Marx

Italië aan het IJ

De eerste keer dat iemand vroeg of ik mee ging naar vegetarische lunchroom The Beatnik Americain Café in Dordrecht , zei ik nee. Ik vond het menu op de website er weinig vegan friendly uitzien. Toen ik echter enkele weken later toch in Dordrecht was en een lunchgelegenheid zocht, ben ik wel gegaan. Weinig vegan friendly? Niets is minder waar! Het menu in het hippie-achtige (maar zeker niet rommelige) café laat (i.t.t. de het menu op de site) zien dat bijna alles wat ze hebben vegan is of gemaakt kan worden. Inclusief het gebak dat lonkte vanuit de vitrine bij de bar. Mijn tafelgenoot en ik bestelden een goed gevulde, flinke wrap en daarbij nog een vrolijke smoothie. Alles erg smakelijk. Vooral de smoothie was verrassend en niet alleen vanwege de naam. De mijne heette Marx (jawel, een rode) en mijn tafelgenoot had de allerlekkerste gele (nee, deze heet niet Mao, maar Carmen) met onder meer vanilleproteïne wat dat ook zijn mag. Laat je niet afschrikken door de prijs van € 5,50, maar bestel zo’n ding en proef een smoothie zoals je die elders nog niet gehad hebt! Een andere bijzonderheid is de Thunder Mountain: een latte met espresso, chai en cacao. Alleen mijn suikervrije muffin viel een klein beetje tegen (droog), had ik maar een stuk appelgebak besteld dacht ik toen ik anderen daarvan zag smullen.

Waar een kleine kiosk groot in kan zijn: vegan sand­wiches. Als je Amsterdam met de trein bezoekt en uitstapt op het Centraal Station, ga dan even naar de achterkant en neem de pont over het IJ (richting IJplein). Die pont is gratis en direct aan de overkant bevindt zich links als je de pont afstapt een kleine kiosk Al Ponte geheten. Je kunt er niet binnen zitten, er is geen toilet, het is geen vegetarische /vegan tent en het aanbod is klein maar de Italiaanse eigenaresse serveert overheerlijke vegan sandwiches. Je hebt maar liefst keuze uit vier verschillende die expliciet als vegan op de kaart staan aangegeven. Mijn favoriet is een sandwich met gegrilde aubergine, tomaat, rucola en vegan pesto zoals je die zelden tegenkomt in Nederland.

De volgende keer dat iemand vraagt of ik mee wil naar The Beatnik Americain Café zeg ik onmiddellijk ja, zeker weten! PS: Vergeet niet het toilet met Alice in Wonderland plafond te bezoeken.

The Beatnik American Cafe

Voorstraat 171, Dordrecht Open: 11-18 (zo 12-18; ma+di gesloten) www.beatnikcafe.nl

De kiosk heeft als motto ‘make coffee, not war’ en staat bekend om de allerlekkerste koffie. Dit werd bevestigd door koffiekenners met wie ik er een broodje at op het beschutte bankje uitkijkend over het IJ. Zelf bestelde ik een sojacappuccino want ook dat is mogelijk bij de naar het lijkt immer vrolijke uitbaatster. Mocht het weer erg tegenvallen, dan kun je natuurlijk altijd een koffie en/of een broodje afhalen.

Al Ponte - Caffe’ Italiano

Open: ma-vrij 8-15 en za+zo 10-16 (winterseizoen) Meeuwenlaan 2 (IJplein), Amsterdam www.alponte.nl

27


V-nieuws door Armande van Doesburg

V-nieuws

Vincent Munier

Vincent Munier is een Franse natuurfotograaf die prachtige foto’s maakt. Hij doorstaat de meest extreme omstandigheden om zo onopvallend mogelijk de natuur en de dieren erin te observeren en te fotograferen. Hij is een echte kunstenaar, zijn foto’s laten de pracht van de ongerepte natuur zien. Daarnaast zet Vincent zich ook in voor de natuurbescherming. Neem een kijkje op zijn website en geniet van zijn prachtige foto’s. www.vincentmunier.com Mijn gedicht voor jou Een lief gedichtenboekje, geschreven door Marcel Wensveen, een romantische veganist. Hij maakte dit boekje om aan te geven dat het in deze harde wereld belangrijk is om elkaar te blijven vertellen hoe lief, speciaal, leuk en bijzonder die ander is. Hij zet zich in voor de bescherming van de oceanen als vrijwilliger bij Sea Shepherd. De foto’s zijn gemaakt door Petra ter Veer, zij heeft een grote liefde voor de natuur- en dierenwereld. De opbrengst van het boekje draagt bij aan het voorzien in Marcels levensonderhoud. Bestel het boekje via www.mijngedichtvoorjou.nl of koop het bij Vega-Life in Amsterdam. Rawmio, voor echte zuivere chocoladefans Ik geef het toe, ik ben verslaafd aan de producten van Rawmio. Ze maken zulke zalige raw food chocoladeproducten. Heerlijk, dat zulke lekkere dingen volledig gezond kunnen zijn! Denk aan chocoladepasta’s, chocoladerepen en raw chocolate truffelcakes! Allemaal vegan, bio, met alleen gezonde suikers en vetten en slow food bereid: met stenen gemalen. De producten zijn wel redelijk duur, ik zie het als een cadeautje voor mezelf. Mijn favoriet is de witte chocoladepasta van € 14,25, daarna de sprouted cereal raw chocolate bark met kiemen erop van € 6,95. Verkrijgbaar bij Unlimited Health in Haarlem, Amsterdam of Laren. www.rawmio.com

28

Luxe plantaardige gezichtsverzorging: Hannah Clear Hannah Clear is een mooie luxe Nederlandse gezichts­verzorgingslijn. Dit zijn fijne producten voor degenen die wat meer geld kunnen besteden of er voor over hebben. De Clear-lijn is helemaal plant­ aardig en biologisch. Ook de verpakking is verantwoord. Er zijn drie producten verkrijgbaar: cleansing oil, sparkling spray (met aloë vera) en skin conditioner. De skin conditioner van 30 ml kost € 60. Verkrijgbaar via de webshop of laat je verwennen door een Hannah-huidcoach bij jou in de buurt. Bijvoorbeeld bij de salon Taste of Beauty, waar huidcoach Jacqueline Aafjes genomineerd is voor de Beauty Award 2014. Ga naar de website voor een huidcoach bij jou in de buurt: www.huidcoach.nl Betaalbare plantaardige gezichtsverzorging: Puravita Puravita verzorgingsproducten zijn honderd procent natuurlijk en plantaardig . De grondstoffen worden over de hele wereld veelal biologisch geteeld en zijn niet op dieren getest. Puravita is niet alleen kwalitatief hoogstaand, maar ook betaalbaar. Puravita heeft het BDIH-certificaat. Dit certificaat staat voor gecontroleerde cosmetica met uitsluitend natuurlijke grondstoffen. Er zijn verschillende producten verkrijgbaar, van gezichtscrèmes tot handcrèmes en shampoo. Een fijne gezichtscrème is de hydro flower facecream. Deze is uitermate geschikt voor de normale of vochtarme huid. De extracten van zonnebloem, jojoba-olie, macadamia-olie, lelie, sinaasappelbloesem, acacia, vitamine E, rozenolie, kamille en alöe vera maken dat deze crème de huid op milde wijze kalmeert. Prijs: €13,17 voor 50 ml. Verkrijgbaar bij onder andere De Tuinen, Etos en bij sommige DA-drogisten. www.puravita.nl Veilige Deo Dorant van The Ohm Collection Ohm Made Deo Dorant is een natuurlijke deodorant die de hele dag werkt en heerlijk ruikt. Ohm is een heilig symbool en een mantra, bekend uit het boeddhisme en hindoeïsme. De fijne geuren zijn geschikt voor mannen en vrouwen. Ohm Deo Dorant is er in zes geuren: ceder, frankincense, neroli, kokos, gardenia en jasmijn. Eén potje is genoeg voor ongeveer vijf tot zes maanden en kost 22 euro. Breng een klein beetje poeder aan op de schone oksels en herhaal dit eventueel gedurende de dag nog een keer. Verkrijgbaar via de webshop of bij winkels met gezonde producten zoals Van der Pigge in Haarlem of Uit den Vreemde in Santpoort en Haarlem en in de Beverwijkse bazaar. www.gezondheid-aanbiedingen.nl


V-nieuws Kool organics

Als je van chips houdt met liefst gezonde voedingsstoffen er in, dan zijn deze boerenkoolchips echt een aanrader. Ze zijn uiteraard niet gefrituurd in olie, maar gedroogd in een dehydrator, die nooit boven de 40 graden zal komen. De chips zijn er in verschillende smaken. De boerenkoolchips zijn niet glutenvrij omdat ze op smaak zijn gebracht met Nama shoyu, dat is een gefermenteerde sojasaus waarbij er tijdens de productie tarwe aan te pas komt. Alle chips zijn lekker knapperig, en ze smaken mild. De chips zijn verkrijgbaar in de volgende smaken: sickling thai, fusion, sweet curry en old favorite. Je kan het ook zelf maken in de oven. Zie het recept op www.ilovehealth.nl. Een zakje kost € 2,95. Verkrijgbaar bij Unlimited Health in Haarlem, Amsterdam of Laren of bij Vegabond in Amsterdam. www.liebete.nl (deze boerenkoolchips zijn van het merk Inspiral) De vegarevolutie De vegarevolutie is een door Lisa Steltenpool geschreven boek over veganistisch leven en bevat 50 smaakvolle plantaardige recepten. Ook vind je er achtergrondinformatie over gezondheid, milieu, dierenwelzijn en de sociale aspecten van veganisme. Nieuwe inspiratie voor de vegan life style! Verkrijgbaar of te bestellen bij Bruna of Ako vanaf april 2014, voor € 17,50. Dophert vegan Foods & Goods

Dophert verzorgde al vegan catering, maar heeft per 12 februari ook een lunchroom geopend in de Spaarndammerstraat 49 in Amsterdam. Geopend van woensdag tot en met zondag. Na 17:00 uur sluit het zitgedeelte en zijn er afhaalmaaltijden verkrijgbaar. De bediening is heel vriendelijk en verzorgd, de inrichting van de lunchroom is fris en leuk en er is een open keuken. Verder kun je nog even snuffelen in een kast met daar in fijne vegan goodies, zoals cosmetica, verzorgingsproducten en accessoires. Allemaal zonder dierlijke ingrediënten, proefdiervrij en grotendeels biologisch. Op naar Dophert!

Vegabond

Yes, eindelijk daar is ’ie dan: een vegan delicatessen­ winkel, geopend per 9 februari aan de Leliegracht 16 in Amsterdam! Allemaal bijzondere producten die vaak niet in de natuurwinkel te vinden zijn. Er is bijvoorbeeld een uitgebreide keus aan verschillende vegan mayonaises. Vóór in het zaakje kun je even neerstrijken voor een heerlijk kopje pukkathee of vegan latte met een zalige cupcake of een broodje. De heerlijke verse broodjes en smoothies kun je ook meenemen. Gaan we allemaal naar toe!

Vegan inspiratie op het web Mooie blog met veel vegan recepten: www.ohsheglows.com Een 18-jarig Noors meisje dat heerlijke vegan en gluten­vrije recepten maakt: www.gluten-free-vegan-girl.com David Rio: Power Matcha Chai Wat is een chai tea met romige opgeklopte plantaardige melk toch verrukkelijk. Je koopt een bus met chaipoeder, neemt er twee lepeltjes poeder uit, beetje heet water en opgeklopte plantaardige melk erbij en klaar ben je! Helaas zijn veel bussen met chai poeder niet vegan omdat ze koemelk bevatten. Gelukkig heeft David Rio wel een variant: de power chai. Voordeel is dat deze de helft minder suiker bevat dan de andere varianten en glutenvrij is. Prijs: € 12,95 voor 18 keer een portie. Verkrijgbaar bij theespeciaalzaakjes zoals de Tea Bar, Haarlemmerdijk 71 in Amsterdam. Tandpasta, aloë dent, voor kinderen, aardbeiensmaak Plantaardig poetsen met tandpasta zonder fluoride maar met een aangenaam smaakje, speciaal voor kinderen. Zoals iedereen wel weet helpt regelmatig tanden poetsen gaatjes, tandplak, tandsteen en tandvleesproblemen te voorkomen. Kinderen hebben niet altijd zin om te poetsen, maar deze vrolijke tandpasta met aardbeiensmaak maakt het wat aantrekkelijker. Aloë dent tandpasta bevat als belangrijk werkzaam bestanddeel het aloë vera sap. De tandpasta’s zijn in gel-vorm zonder polijstende stoffen zoals kalk. Omdat kinderen vaak nog de tandpasta doorslikken is het heel fijn dat hier geen schadelijke stoffen zoals fluoride in zitten. Prijs: € 4,60. Verkrijgbaar in de natuurwinkels en sommige drogisterijen. Of via de webshop www.natushop.nl.

29


boekbespreking door Arina Banga

Eva Meijer, Dagpauwoog Cossee Uitgever, 2013 ISBN 9789059364523

Een bijzondere roman over dierenrechten De roman Dagpauwoog schetst het intrigerende en aangrijpende relaas van protagonist Iris Dagpauwoog. De ongeveer vijftigjarige succesvolle kunstenares is teleurgesteld in de liefde en ontvlucht daarom Amsterdam om aan zee te gaan wonen. Dit doet ze samen met haar hondje Pol, dat met zijn enthousiasme hun nieuwe huis uitkiest. Dat Iris waarde hecht aan de reactie van haar hond op het huis, zet meteen de toon voor de rest van het boek, dat onder meer over haar bijzondere band met dit diertje gaat. Ook gaat het over de vraag hoe ver dierenliefde eigenlijk mag gaan. Al bij haar eerste bezoek aan nieuwe buurman Marcel komt Iris namelijk in aanraking met dierenrechtenactivisme als ze wordt voorgesteld aan zijn rat: “Dat is Elfje. Een vriend van me heeft haar bevrijd uit een laboratorium.” Wat Iris hiervan vindt, wordt niet vermeld. Ook al is ze zelf op dat moment nog geen veganist, ze zegt wel meteen toe haar tijd, talent en bekendheid in te zetten voor de goede zaak. Het begint onschuldig, zelfs een klein beetje naïef, met het bijhouden van een website en een online forum over veganisme. In wat volgt hebben de personages regelmatig gesprekken over dierenrechten. Zo valt op pagina 28 te lezen dat vegetariër Iris zich nog wel eens schul-

iedereen deed niet per se juist was.” Doordat ze veel explicieter zijn dan de rest van de beschrijvingen, komen dergelijke dialogen enigszins kunstmatig over, al moet vermeld worden dat dit versterkt wordt door het karakter van Marcel: bij hem lijkt nergens ook maar

enige twijfel over te bestaan en de kunstenares laat zich makkelijk door hem overtuigen. Eigenlijk iets te makkelijk, al weet de lezer dan nog niet waar het verhaal naartoe gaat: “Eerst droeg ik mijn leren schoenen nog omdat het me zonde leek om ze weg te gooien, maar Marcel bleef er fronsend naar kijken,

Dan haalt Marcel Iris over om bompakketjes bij slagerijen naar binnen te gooien. Hij zelf doet dat al jaren. Om een daad te stellen en om mensen bewust te maken van dierenleed. Wat betreft ethiek is dit de opmaat naar het interessantere deel van de roman. Hoewel Iris zich tevreden en vol adrenaline voelt na haar eerste actie, bemerkt de lezer voor het eerst ook haar twijfel: “Ik was opeens bang dat het zielig was voor de slager. Misschien was de slagerij zijn levenswerk of ging ze al generaties lang over van vader op zoon, misschien had de slager nooit stilgestaan bij wat hij eigenlijk aan het doen was.” Deze passages zijn geloofwaardig en aansprekend: waar begint verantwoordelijkheid? Toch gaat Iris door met haar verzet, tot er een dode valt en ze gezocht wordt door de politie. Dagpauwoog is een bijzondere roman. Auteur Eva Meijer snijdt met dierenrechten niet alleen een thema aan dat binnen de literatuur normaal gesproken nauwelijks aan bod komt, maar ook komen de overwegingen en redeneringen van Iris op een prachtige manier uit de verf: is het in een wereld waarin elke dag miljoenen dieren onnodig lijden en gedood worden echt zo erg dat er wat materiële schade toegebracht wordt aan een handvol slagerijen? En weegt die ene dode mevrouw op tegen al die dierenlevens? Het zijn confronterende vragen

Weegt die ene dode mevrouw op tegen al die dierenlevens? dig voelt over het feit dat ze als kind het vlees at dat haar ouders haar voorschotelden. “Iedereen om je heen deed dat”, reageert veganist Marcel, waarop Iris zegt: “Uit de verhalen van mijn ouders over de oorlog wist ik dat wat

30

dus borg ik ze op in een doos en nam me voor Sally te vragen of zij een keer spullen wilde komen uitzoeken.” Vanuit die invalshoek bieden de gesprekken en gedachten een inkijkje in het proces dat Iris Dagpauwoog doorloopt.

die Meijer in haar eenvoudige, bijna sobere proza opwerpt, maar waarop ze gelukkig niet pretendeert het antwoord te weten. Bij het omslaan van de laatste bladzijde is het aan de lezer om een conclusie te trekken.


31


VEGAN Magazine nr. 100 - lente 2014  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you