Page 1

Nr 82

in dit nummer o.a.:

Groen-rechts en dierenwelzijn interview met wethouder Joost Eerdmans

Dierproeven hebben geen toegevoegde waarde Recepten

loempia’s, spinaziesalade en meer

Wat zit er in de winkel- wagen van een veganist? vegan magazine • najaar 2009 • speciale uitgave


Ook een eigen website online?

Plant deze dan nu bij ons

Duurzame webhosting Maatschappelijk betrokken

Vegan

Steun tegelijkertijd goede doelen Diervriendelijk

Naast webhosting verzorgen we ook nog andere diensten, zoals domeinregistraties, webdesign, webapplicaties, adviezen m.b.t. internet, grafisch ontwerp, onderhoud van websites en sociale netwerken, technische ondersteuning bij computerproblemen, videobewerking en fotografie. VeganHosting.net is onderdeel van Treehugger. Treehugger is een idealistisch bedrijf dat zich richt op bewuste organisaties, bedrijven en particulieren. Meer informatie: www.treehugger.nl


Colofon

Inhoudsopgave interview Joost Eerdmans over dieren

pagina 4,5 & 6

boekbespreking Een tafel vol lekkers

pagina 7

Hoofdredactie: Marlies de Jonge Eindredactie: Manuela De Doncker Redactie: Suzan Greijdanus, Femke Klein, Matthijs Koevoet, Carolien Plante Vormgeving: GroenerGras.com Drukwerk: Caparis Grafisch Centrum, Heerenveen Illustraties en fotografie: Gemeente Capelle a/d IJssel (pag. 5), Diana Store (pag. 8, 9, 10), Stock Xchng (pag. 19 en 29), Theo de Vries (pag. 21), Caroline Ligtenberg (pag. 23), Maharaja Nijmegen (pag. 25) Advertentie-acquisitie: Jeroen Koedam, 06-52433931, advertenties@veganisme.org

interview Over academische wortels en tarwegrassap pagina 8, 9 & 10 puzzel Cryptovilippine

pagina 11

recepten Loempia’s Slow roasted wortelsoep Spinaziesalade Chili

pagina 13 pagina 14 pagina 15 pagina 16

column Groen

pagina 17

dierproeven Een gevaar voor de mens

pagina 18, 19 & 20

column Suikermaïs en pompoen

pagina 21

ondernemers met idealen Carolien gaat voor duurzaam

pagina 22 & 23

restaurantbespreking Maharaja

pagina 25

proefkonijn Getest: nepvlees

pagina 26 & 27

de winkelwagen van Karin de Mik

pagina 28 pagina 28

klussen Waar moet ik beginnen?

pagina 29 pagina 29

V-spots

pagina 30

V is hét veganistisch magazine van Nederland vol met informatie over plantaardig leven voor iedereen die geïnteresseerd is in mens-, dier- en milieuvriendelijke onderwerpen. Word lid van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) en ontvang V 4x per jaar in de bus. Bij het lidmaatschap hoort een ledenpas waarmee bij tientallen vega-vriendelijke winkels en organisaties in Nederland aantrekkelijke kortingen te krijgen zijn (zie www.veganisme.org). Per 2010:

Lidmaatschap € 27,50 (minima en studenten € 19,50) per jaar. Abonnement V € 16 per jaar (geen ledenpas).

pagina

pagin

is het magazine van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme en verschijnt 4x per jaar. Suggesties en bijdragen zijn in overleg met de redactie welkom (redactie@veganisme.org). wordt gedrukt op milieuvriendelijk papier met plantaardige inkt. Nederlandse Vereniging voor Veganisme Postbus 19131 3501 DC Utrecht tel. 06 - 524 339 31 mail: info@veganisme.org internet: www.veganisme.org postgiro NL 5248618 IBAN NL04INGB0005248618 BIC INGBNL2A KvK Arnhem 40123603

pagina 30

Lekkerlid! Word vega

Nu m Vega et cade -Life aubo n!

koken!

Ja, ik geef me op als lid/abonnee* Naam: Straat + huisnr.: Postcode:

plaats:

Telefoon:

e-mail:

Geboortedatum: Ik wil wel/niet* de gratis digitale emailbrief ontvangen met informatie over activiteiten en verenigingsnieuws. Ik wil wel/niet* als welkomstgeschenk een cadeaubon van € 7,50 van Vega-Life ontvangen (www.vega-life.nl.).* doorhalen wat niet van toepassing is. Doe de bon in een gefrankeerde envelop en stuur ‘m naar: NVV, Postbus 19131, 3501 DC Utrecht. Of bespaar een postzegel en bel of mail de gegevens door naar: tel. 030-2400824, info@veganisme.org Kijk voor meer informatie op: www.veganisme.org

3


interview door Julia Vrijenhoef

Joost Eerdmans over dieren Een kijkje achter de schermen bij een wethouder dierenwelzijn

Er komen gelukkig steeds meer wethouders in Nederland die dierenwelzijn in de portefeuille hebben. Een van hen is Joost Eerdmans. Ik zocht hem op in Capelle a/d IJssel, waar ik hartelijk werd ontvangen. Eerdmans is sinds maart jl. drie dagen per week wethouder in Capelle, voor Leefbaar Capelle. Ik stelde hem enkele vragen over zijn wethouderschap en over zijn ervaring in de landelijke politiek.

Joost: “Ik heb iets met dierenwelzijn, dat zit gewoon in me. De Dierenbescherming kwam hier met een bloemetje, omdat ik ook nog eens de vijftigste wethouder dierenwelzijn in Nederland ben. Ik ben in Capelle met lokaal dierenwelzijn gestart, omdat hier nog helemaal niets was. Er lag bij de gemeente wel een voorstel voor het schrijven van een dierenwelzijnsnota, maar toen heb ik gezegd: ‘ik zit hier tot aan maart volgend jaar, dat is kort dag. Mijn opvolger moet die nota maar schrijven; ik wil acties, ik wil gewoon dingen doen, dingen verbeteren voor dieren.’ Dat vond iedereen een goede zaak. We hebben al heel wat dingetjes kunnen doen.” Zoals?

Joost: “We hebben hier het Schollenbos. Daar worden elk jaar volop huisdieren gedumpt, vooral konijnen. Die kunnen daar niet overleven. Daarom hebben we bij de ingangen borden opgehangen waarop staat ‘dump hier je huisdier niet’, met tips zoals het inschakelen van de buren als je op vakantie bent. Ook op onze gemeentepagina hebben we algemene tips over dieren gezet. Ik heb een rampoefening met levende dieren gedaan, uniek in Nederland. We hadden de dieren in een trailer op de rijksweg gezet; ze hadden zogenaamd een ongeluk gekregen. Hoe snel worden dieren dan vervoerd? We hebben goed getraind, politie erbij, veearts.

4

Verder heb ik een aantal broedende zwanen gered. Die werden bekogeld. Daar hebben we dus een hek omheen geplaatst. Ik heb een opvangrit meegemaakt met de dierenambulance. Het probleem met de dierenambulance is dat ze geen toegang hebben tot de wegen waar ambulances mogen rijden. Dus als er echt een noodgeval is, moeten zij in de file staan. Dat heb ik aangekaart. Waar ik nu erg mee bezig ben, is dierenmishandeling. Op straat moet er veel meer oog en oor zijn voor dierenmishandeling en direct contact met de politie.” Eerdmans vertelt dat hij in Capelle niet veel ellende heeft aangetroffen wat dierenleed betreft. Joost: “Behalve die konijnen is er geen groot probleem. We hebben hier geen evenementen met levende dieren. Al jaren hebben we hier geen dieren in het circus meer. Ik ben erg tegen wilde dieren in het circus. Ik zal mijn kind niet meenemen naar een circus waar dieren in zitten. Tijgers, olifanten, dat is totaal onnatuurlijk. Giraffen vind ik ook een drama; onderweg moeten die de hele tijd hun hoofd buigen. Dieren door een hoepel, wat wil je daarmee naar kinderen uitstralen? Cirque du Soleil vind ik tien keer educatiever. Ik zorg dat er bij het ambtelijk apparaat alertheid en animo is voor dierenwelzijn. Als er iets is, gaat er meteen een belletje naar mijn dierenwelzijnscontactfunctionaris en word ik

geïnformeerd. Daar wil ik dan direct actie op hebben. Zo ga ik deze week langs bij de kinderboerderij. Buren hebben geklaagd vanwege stank en dergelijke. Die kinderboerderij wordt misschien overgenomen door een ander bestuur. Dan wil ik het belang van die dieren op de boerderij natuurlijk wel in ogenschouw nemen.” Is het lastig om medepolitici van het belang van dierenwelzijn te overtuigen?

Joost: “Nee, het gevoel voor dierenwelzijn neemt gelukkig toe in Nederland. Dat is natuurlijk ook gekomen door de Partij voor de Dieren. Er zijn toen veel mensen omgegaan; in gemeenteland is het aantal wethouders dierenwelzijn enorm gegroeid. Toen ik in mijn tijd als kamerlid voor de LPF werkte aan een hogere straf voor dierenbeulen was het heel moeilijk om dat voor elkaar te krijgen.” Je heb toen de maximumstraf voor dierenmishandeling van 2 naar 3 jaar kunnen verhogen.

Joost: “Ja, dat lijkt weinig, maar het belangrijke daarvan is dat je nu voorlopige hechtenis kan opleggen. En je hebt TBS-mogelijkheden. Dat is ook belangrijk, want het zijn vaak behoorlijk gestoorde figuren, die dieren­beulen.”


Is er nog iets dat je in je LPF-tijd hebt geprobeerd op de kaart te zetten, maar wat niet is gelukt?

Joost: “Ik ging toen ook voor een houdverbod voor dierenbeulen. Dierenverwaarlozing is niet altijd beulerij. Soms gaat het om eenzame, oudere mensen die op een boerderijtje in Drenthe zitten. Die mensen moet je wel zodanig straffen dat ze geen dieren meer mogen houden. Toen kwam mijn voorstel niet door de kamer. Nu komt het kabinet wél met een landelijk houdverbod. Althans, dat zeggen ze”. In 2006 schreef Eerdmans voor het verkiezingsprogramma van zijn toenmalige partij Eén-NL een ‘rechts plan voor dieren’. In de inleiding daarvan stelt hij dat het politieke debat gegijzeld was door bio-industrieboeren die tevens woordvoerder Landbouw van hun fractie waren. Actiepunten in het plan waren o.a. de bio-industrie afbouwen (waaronder een voorlichtingscampagne ‘eet meer vegetarisch’ en subsidies voor biologische veehouderij), stierenvechten verbieden, bontfok verbieden en het instellen van een landelijk recher-

Ik denk dat als ik één keer bij een slachthuis kom, ik klaar ben met vleeseten. cheteam dat dierenmishandeling gaat opsporen. Eén-NL noemde zich de enige rechtse partij die opkomt voor dierenbelangen in brede zin. Joost Eerdmans werd overigens niet herkozen in de kamer. Wat zie je graag zo snel mogelijk veranderen in de landelijke politiek ten aanzien van dierenwelzijn?

Joost: “Absoluut uitbreiding van de Landelijke Inspectie Dienst. De meldingen van dierenmishandeling en dierenverwaarlozing worden amper

opgepikt, omdat er maar twaalf landelijke inspecteurs zijn.” Je noemt jezelf groen-rechts. Wat vind jij dan typisch rechts?

Joost: “Wie niet werken wil zal het toch voelen, dat vind ik altijd een heel belangrijk punt. Ik ben vóór wegen en tegen files, dus ik ben voor het aanleggen van meer wegen. Ik ben heel hard tegen misdadigers; TBS-verlof moet worden aangescherpt en kindermoordenaars hoeven van mij niet meer vrij te komen. Islam-integratie: hard aanpakken. Lees verder>

5


Wie niet meedoet moet het voelen. Wie niet kán – prima – hangmat. Maar Links legt iedereen in een hangmat en vertroetelt ze, geeft te veel subsidie en zorgt dat iedereen veel geld krijgt. Daarmee voed je ze denk ik verkeerd op. Dus dat is de linkse lijn versus de wat hardere rechtse lijn.” Iets als milieu, hoe past dat in het rechtse plaatje?

Joost: “Ik ben niet zo’n milieufanaat. Dat we geen kernenergie zouden mogen tappen uit Frankrijk, of dat we álles doen voor één weilandje. Ik hou heel erg van groen, vind het superbelangrijk, maar niet in de zin van een boom planten zodat ik weer twee kilometer kan vliegen. Ik mag het stadscentrum hier op de schop nemen. Capelle heeft een prachtig oud centrum, maar is uitgebouwd met grote flats en steen. De gemeente begint te beseffen: wat zijn we eigenlijk voor stad aan het bouwen? Mensen willen in hun centrum leuke bankjes met wat boompjes en een fonteintje erbij. Gezelligheid. Ik vind Den Haag, waar ik woon, een fantastische stad vanwege het groen: overal heerlijke stadsparken, hei en duinen. Ik ben voor een stevige overheid. Groen moet je nooit aan de markt overlaten. Al Gore heeft overigens wel gelijk dat we de planeet behoorlijk aan het vernielen zijn.

Maar mag ik dan de verwarming niet aanzetten? Ik ben wel voor aangenaam leven. Daarom ben ik ook geen veganist – denk ik – ik vind het gewoon te lekker. Ik ben wel bewust, mijn schuldbesef is hoog. Ik denk dat als ik één keer bij een slachthuis kom, ik er klaar mee ben. Mijn vrouw is vegetariër, overigens bijna veganist. Zij eet absoluut geen vlees of vis. Maar ze twijfelt over melk. Ons dochtertje van twee voeden we trouwens niet vegetarisch op.” Heb je wel eens overwogen om vegetariër te worden?

Joost: “Ja, ik wil het af en toe wel omdat ik dat schuldbesef voel. Mijn vrouw vindt dat ik het niet moet doen. Ze denkt dat ik het dan alleen doe omdat zij het doet; dat het een opoffering voor me is. Ergens knaagt het wel: hoeveel moeite zou ik ermee hebben? In feite is het gewoon een kwestie van discipline. Mijn vrouw wordt gek als ik tartaar of biefstuk eet; dan wil ze al bijna niet meer naar me kijken. Ja, ik snap dat, het is gewoon bloederig. Ik ben overigens wel part-time vegetariër. Wij eten sowieso drie à vier keer per week vegetarisch. Ik vind pasta’s heerlijk met groenten en kaas en met champignons. Met die soja-achtige dingen, zoals quorn [quorn is gemaakt op basis van een schimmeleiwit, red.], mis je echt geen enkel stukje vlees.

Ik vind het heel leuk om met mijn vrouw te eten in vegetarische restaurants. Wij meten de kwaliteit van een restaurant altijd af aan hoe Femke, mijn vrouw, dan eet. Je kunt zo lekker vegetarisch koken, daar hoef je als restaurant echt niet alleen vegetarisch voor te zijn.” Wat staat er nog meer op de agenda voor Capelle?

Joost: “Ik wil meer vrijwilligers hier in Capelle, bijvoorbeeld bij de Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen. Het wordt te moeilijk voor veel ouderen om hun huisdier te onderhouden; sommige beesten zitten alleen maar binnen. Die vrijwilligers kunnen dan hun hond uitlaten. Dat heb ik zelf als kamerlid ook vaak gedaan, honden uitlaten tijdens de lunchpauze. Verder hebben we hier in het restaurant een biologisch assortiment. Ik heb voorgesteld om dat uit te breiden. En mensen te laten zien dat het biologisch is.” De koekjes die Joost Eerdmans serveert zijn al biologisch, want ‘de meeste eieren in koekjes komen natuurlijk uit de bio-industrie’. Veganistisch eten, Joost zou het best een maandje willen proberen.

Veganistisch eten, Joost zou het best een maandje willen proberen.

6


boekbespreking door Julia Vrijenhoef

Een tafel vol lekkers

The Vegan Table 200 unforgettable recipes for entertaining every guest at every occasion Colleen Patrick-Goudreau Fair Winds, 2009 ca. € 20

Nog voordat dit boek uitkwam wist ik al dat ik het wilde hebben: The Vegan Table van Colleen Patrick-Goudreau. Afgaande op haar vorige kookboek zou het namelijk een mooi vormgegeven boek worden met veel prachtige foto’s, geschreven door iemand die duidelijk om dieren geeft. Colleen Patrick-Goudreau besloot namelijk veganist te worden nadat ze enkele schokkende boeken had gelezen over de bio-industrie. Ze leerde zichzelf vervolgens de kneepjes van het vega-kokkerellen en deelt die kennis nu graag met anderen. Ook via lezingen en het schrijven van artikelen probeert ze een diervriendelijke levensstijl uit te dragen. Haar eerste boek, The Joy of Vegan Baking, was geheel aan bakrecepten gewijd. Het won trouwens de Veg News Magazine kookboek-van-hetJaar-prijs 2007.

The Vegan Table daarentegen richt zich vooral op dineetjes voor familie en vrienden. De aankleding van het boek is prachtig, iets waar ik duidelijk een zwak voor heb. Niet alleen vanwege het aloude ‘het oog wil ook wat’, de zorgvuldige styling benadrukt simpelweg dat er met liefde aan het project gewerkt is. Het boek oogt fris en speels. Door de foto’s lijkt het net alsof je getuige bent van de feestjes die de auteur zelf geeft en van de lekkere hapjes die daar zijn uitgestald. Een retro-jaren 70-sfeertje, dat straalt het een beetje uit. Het boek is ingedeeld naar soort gelegenheid, zoals buffetten, menu’s voor feestdagen en romantische dineetjes voor twee. Daarbinnen zijn de recepten dan weer onderverdeeld in seizoenen. Erg overzichtelijk is deze indeling niet. Handig is wel dat er op deze manier afgeronde menuutjes de revue passeren, van voorgerecht tot en met nagerecht. De menu’s hebben allemaal een naampje, zoals ‘Let the good times roll’, ‘Winter wonderland’ en ‘When Irish eyes are smiling’. ‘The wild brunch’ bijvoorbeeld bestaat uit gevulde slarolletjes, Japanse noedels, lavendellimonade en apenbrood. Apenbrood? Een soort zoete broodballetjes, zo blijkt, waarvan de etymologische achtergrond de auteur zelf ook niet helemaal duidelijk is. Afgaande op de foto’s zijn de tempé en aubergine-taartjes uit de oven met een bladerdeegkorstje erg lekker. Zo ook de chocoladetruffels,

Lekker ve ga koken!

die eventueel met Grand Marnier of een andere likeur gemaakt kunnen worden. En de Franse uientaart, waarin edelgistvlokken zijn verwerkt, wat hoogstwaarschijnlijk een kaasachtig smaakje oplevert. Laat ik vooral niet de omgekeerde ananastaart vergeten te noemen, geserveerd met stroop; die is retro ten top!

Verwacht geen uitgebreid palet aan ingrediënten die vooral in natuurvoedingswinkels verkrijgbaar zijn; als zoetstof wordt bijvoorbeeld steevast bruine suiker of kristalsuiker gebruikt. Wie dat laatste niet erg vindt, zal ook goed uit de voeten kunnen met Colleen’s andere boek, The Joy of Vegan Baking.

Er staan genoeg recepten in dit boek die de moeite waard lijken te zijn.

7


interview door Manuela De Doncker

Over academische wortels en tarwegrassap Diana Store van Raw Superfoods Op zaterdag staat ze op de Noordermarkt, de biologische boerenmarkt in de Amsterdamse Jordaan. Ik kom er regelmatig. In het paadje met bio-kramen zie je haar op een afstand al staan. Niet dat ze zo groot en breed is of opzichtig. Integendeel. Diana zelf is tenger, vriendelijk en Engels bescheiden. Het zit hem in haar kraam. Wel een derde van het oppervlak is bedekt met bakken gras. Niet zomaar gras, nee: tarwegras. Dat doet ze door een speciale sapmachine en dan krijg je een borrelglaasje tarwegrassap. SantĂŠ!

MMMM... rawfood

De meeste mensen knijpen hun neus dicht om het goedje door te kunnen slikken, maar ik vind het gewoon lekker. Het heeft een lichte dropsmaak, hoewel ik als niet-Nederlandse dan weer niets met drop heb. Een buurman-marktkramer heeft zijn kraam ook opgesierd met sprieten. Maar dat is nepgras. Bij Diana kun je alles vinden wat ze ook via haar website verkoopt en meer. Zo heeft ze soms chocolade met smaakjes (vanille, pepermunt, sinas). En vooral: verse producten, die niet zo handig zijn om via de post op te sturen. De jongste telg is de lasagne, onverhit wel te verstaan. Verder verkoopt ze ondermeer een gojibessensnack, lijnzaadcrackers, citroentaart en chocoladetaart waar elke meesterbanketbakker maar wat graag het recept van zou willen kennen. Een leven lang fit

Diana Store (1973) is al enige jaren met raw food bezig en eet sinds 2000 geen gekookte maaltijden meer: “In feite kan ik teruggaan tot 1996. Een vriendin van mij had Een leven lang fit ontdekt (originele titel Fit for Life), van Harvey en Marilyn Diamond. Het was werkelijk een openbaring voor me.

8


Datgene wat ons verteld wordt over voeding is helemaal niet logisch. Maar die informatie is wel alomtegen­ woordig: informatie via reclame, familie, vrienden, opvoeders. Voeding is iets dat je dagelijks tot je neemt, dus het heeft een immense impact op jezelf, op het milieu. Daarom ook is het zo belangrijk. Het lezen van dat boek maakte me ervan bewust dat de dingen misschien anders in elkaar zitten dan we doorgaans aannemen. En dat ikzelf de stap kon zetten om het anders te doen. Niet meer klakkeloos accepteren wat de media je willen laten geloven. Ik was al vegetariër en bande meteen al het resterende dierlijke voedsel uit, zodat ik deze nieuwe manier van eten in mijn leven kon integreren. Het principe om hoofdzakelijk waterrijk voedsel te gebruiken was nieuw voor mij. Zo gaf Een leven lang fit me toen dus al een duwtje richting raw food want het raadt aan om 70% van je dagelijkse voedselinname rauw te laten zijn. Ik merkte dat het reinigend werkte en me goed deed.”

Raw foodie Heleen, 56 jaar En weet je waarom ik het vooral doe... omdat het zo lekker is! Sinds 5 jaar eet ik 100% rauw. Via mijn man kwam ik met raw food in contact. Hij wilde graag groene sapjes (zoals tarwegrassap). Ik ben op zoek gegaan en zo kwamen we bij de Groene Dag terecht, een raw-food organisatie in België. Tot mijn verbazing verdwenen al mijn klachten. Mijn zonneallergie was over. Verder heb ik geen hoofdpijn, rugpijn of onregelmatige hartslag meer. En, wat elke vrouw zou moeten weten: ik heb totaal geen overgangsklachten gehad! Ik heb meer energie en minder gewichtsproblemen. Thuis, voor mijn man en mij, is het gewoon om raw food te eten. Met andere mensen is het lastiger.

Raw food is een levensstijl waarin je hoofdzakelijk rauwe voeding gebruikt: rauw fruit, rauwe groenten, noten en zaden, eventueel aangevuld met superfoods (bijvoorbeeld spirulina, chlorella, gojibessen of extra vergine kokosolie). Rauw betekent niet verhit boven 40˚C. Wanneer je binnen dat kader ook meer levend voedsel tot je neemt, zoals kiemen en tarwegras(sap), kan je van living food spreken. Beide zijn een vorm van veganisme.

Raw food scene

Oorspronkelijk komt Diana uit Ierland. Haar academische wortels liggen in Engeland waar ze een studie tot landschapsarchitect volgde. Tijdens haar opleiding kreeg ze een stageplaats aangeboden in Amsterdam en deed tevens ervaring op in Velp, bij Arnhem. Over Arnhem zegt ze: “Dat was een mooie tijd. Een mooie stad ook, overigens. In Groot-Brittannië zijn de steden niet te harden. Iedereen wil er weg. Hier zijn de steden veel leefbaarder. Daarom ben ik gebleven. ”Hoewel Nederland haar beviel, miste ze de raw food scene: “Toen ik nog in Engeland studeerde, zat ik middenin het raw food gebeuren. Ik ging naar workshops en bezocht seminars. Dus toen ik hier terecht kwam, ging ik op zoek naar andere raw foodies. Maar ik vond ze niet. Ik ging een tijdje naar Amerika om me onder te dompelen in de raw food scene. Het werd me duidelijk dat mijn passie voor raw food boven mijn oorspronkelijke vak was uitgestegen. Ik hakte de knoop door en besloot mijn eigen bedrijf op te zetten: Raw Super-foods. Lees verder>

Diana Store

9


Raw foodie Lidwien, 35 jaar Wat ik zo bijzonder vind, is dat de sfeer tussen raw-foodies altijd zo positief en ongedwongen is. Sinds 2 jaar eet ik raw. Maar niet voor 100%. Een kwart van wat ik eet is nog gekookt. Ik kwam met raw food in aanraking via mijn partner, die er al een paar jaar belangstelling voor had en er steeds meer mee ging experimenteren. Daarnaast had ik candida en ben ik intuïtief brood gaan vervangen door salades. De candida is genezen en ik ben flink afgevallen. Ik ben emotioneel stabieler geworden en ik voel veel beter aan waar mijn lichaam behoefte aan heeft. Ik heb zelden nog migraine, en als ik het heb, is ook onmiddellijk duidelijk waar ik dat aan te wijten heb. Mijn lichaam is nog steeds aan het ontgiften en dat is niet altijd makkelijk. Ik mis helaas nog de creativiteit om elke dag wat anders te eten. Bij anderen eten doe ik momenteel niet of ik neem zelf iets mee.

Terug in Nederland liet ik bekende sprekers overkomen, zoals David Wolfe, en gaf ik zelf lezingen over tarwegrassap. Dat was het prille begin, 2003. Ik verdiende niet veel, maar ik was wel tevreden over waar ik mee bezig was. Toen kwam in 2004 de biologische boerenmarkt in Amsterdam erbij. Nu ben ik zo’n twee dagen per week bezig met het maken van verse producten voor de kraamverkoop. Ik blijf bezig: ontwikkel nieuwe producten, geef workshops waarin je een raw food maaltijd leert bereiden. De eerst­volgende workshop is op 16 oktober (zie website). En dan is er het boek...” Raw food works

In juni dit jaar verscheen Raw food works, een bundeling teksten van mensen met gezamenlijk meer dan zeshonderd jaar ervaring met de raw food levensstijl. Diana: “Elk hoofdstuk bevat informatie die is besproken

10

op de internationale Living Food topconferenties, waarvan er nu al drie hebben plaatsgevonden in West Palm Beach, op het Hippocrates Health Institute. Dankzij de samenwerking van een twintigtal deskundigen is het optimale dieet vastgesteld. Optimaal, omdat het voor jezelf de best mogelijke gezondheid en vitaliteit garandeert, en bovendien goed is voor de planeet. De opzet van het boek is een duidelijke basis creëren, eensgezinde richtlijnen geven en daarmee de bestaande verwarring minimaliseren.” Om een tip van de sluier op te lichten: het ideale dieet is veganistisch en rauw. Je kunt ernaar streven om 100% raw vegan te zijn, maar uit onderzoek en ervaring is gebleken dat 80% rauw voldoende is. Om de cirkel rond te maken: Marilyn Diamond van Een leven lang fit heeft het voorwoord bij het boek geschreven. Diezelfde Marilyn blijkt erg happig te zijn op chocolade. Goede chocolade.

Veel had ze geproefd, steeds was ze op zoek naar beter. Iemand drukte haar een reep van Diana in de hand. Prompt mailde ze haar dat dit de beste chocolade was die ze ooit had geproefd. De chocolade van Raw Superfoods is rauw, bevat geen suiker, maar wel anti-oxidanten en is met liefde bereid. Meer informatie

Op de website vind je algemene en meer specifieke informatie over de producten, workshops en lezingen. Je kan er o.a. het boek Raw Food Works, een plantaardig, nietsynthetisch B12-supplement en de chocolade bestellen. Zie www.rawsuperfoods.nl. Op zaterdag vind je Raw Super-foods op de Noordermarkt te Amsterdam van 10 tot 16 uur. Raw Superfoods, Diana Store, tel. 020-403 88 44.


puzzel door Julia Vrijenhoef /opmaak door Tine Teijssen

Crypto

ilippine

Deze keer in V een heuse cryptofilippine met een veganistisch tintje. Maak bovendien kans op een leuke prijs! Uit de goede inzendingen trekken we een winnaar die mag kiezen uit het het kookboek vol zoetigheid ‘vegan cupcakes’ (Engelstalig) of een veganistisch verrassingspakket. Los de puzzel op en vind een quote plus de naam van een Amerikaanse actrice43die al jaren veganist is. Wie o 82wie 5is zij? Stuur de89oplossing (quote + naam) vóór 31 december 2009 33 50 93 72 41 21 A redactie@veganisme.org. Vergeet niet te vermelden wat je adres is en welke prijs je zou willen winnen. naar B A C B D C E D F E G F H G I H J I K J L K M L N M O N P O Q P R Q S R T S U T V U W V X W Y X Z Y Z 1

66

20

70

33 28 66 69

20 28 11

69

49

11

85 49 48

38

75 83 75 39

85 59

4 91

59 86

91 17

11 9

78

25 19

19

84 62

45 6

59 32

74

59 18 32

64

18 44

42

46

61

2

3

4

22

55 58

77 54

87 35 87

67

88

68

52

31

77 54

67

88

68

52

31

53 60 77

65

81 63

77 81

63

43 79

veel puzzelple zier!

13

65

15 6

53

6

23

73

3

40

90

85

3

40

90

14

39

2

29

85

14 15

39

23 73

2

29 22

47

60

89

45

79

95 47

12

60

89

45

79

95 12

35 44

5

22

6

7

23

24

25

26

27

28

1 44

2 45

3 46

4 47

5 48

6 49

7 50

23 62

24 63

64

25 65

26 66

67

27 68

28

44 80

45 81

46 82

47 83

48 84

85

49

50 86

62

63

64

65

66

67

68

8 29

10

31

32

8

9 52

10 53

29 69

30 70

31 71

32

51 87

88

52 89

53 90

51

69

30

9

70

71

81 82 83 84 85 86 87 88 89 Aanwijzingen A. Het geld ligt voor het oprapen (3, 7, 2, 8) B. Muzikaal eerbetoon aan groente (7) C. Schoeisel voor knappe koppies (11) D. Stellen vegetariërs die ook wel eens? (8) E. Onvoorzien (7) F. Dieronvriendelijk? (11) G. Die vogel had noten op zijn zang (4) H. Niet helemaal familie (9) I. Festijn dat ruim voorzien is van glazen (9) J. Regisseur (13)

80

21

60

22

30 79 6 74

41

41

58 43

92 10

64

12

42

8

55 30

42 61

84

89

13

17 41

1

62 16

10 36

46

16

45

34 36 94 25

91

11 92

9 34

1

8 86

34 12

76

72

42

80 34 67 91

61

4

80 44 67

25

61

94

25 27

5

96

57 44

39 24

78

26

70

76

69

51

51

56

83 69

74

7

27

82

96

35 80

53 71

37 51

51

7

93

80 85

83 83

24

38

26

48 57

71

56

74

50

62 70

85 37 48

35

70 48

62 53

43

11

12

13

14

15

33

34

12 54

13 55

14 56

15 57

72

33 73

34 74

75

35 76

36 77

91

54 92

55 93

56 94

57 95

96

73

74

75

76

11

72

35

16 36

77

17

18

19

37

38

39

16 58

17 59

18 60

37 78

38 79

39

40

58

59

60

61

78

79

90 Met 91 iets 92minder 93 94 95 96 K. genoegen nemen bij het boodschappen doen, dat wil een veganist niet (6, 4, 3, 4, 6) L. Benedenburen? (9) M. Hoor, daar heeft een rund het rijk door inschikkelijk te zijn (7) N. Rotweer (3) O. Die onderzoekt het leven in de gevangenis (10) P. Klandizie op de markt (11) Q. Is dat het voorstadium van de baard in de keel krijgen? (4, 2, 2, 6, 6) R. Troonsafstand (12)

40 61

41

20 42

21

22

43

19

20

21

41

42

43

22

S. Hoofdbestuurder (10) T. Tegen dat toernooi, want het is ouderwets (6) U. Lichaam(sdeel) (6) V. Een traumatisch vooruitzicht voor elke dierenvriend die te laat is voor het eten (2, 4, 2, 2, 3, 6) W. Dat draagt een vriend (11) X. Geniet anders ’s van deze mensen! (10) Y. (Geen) weekend (6) Z. Sportief feest om elkaar te ontmoeten (7)

11


producten voor de biologische (moes)tuin

Boerengoed Wij verkopen: • meststoffen • bestrijdingsmiddelen • zaai- en pootgoed • gereedschappen • hulpmiddelen • tuinbouwmachines

Verzend ing door hee l Nederlan d

Plants can feed

the world.

In ons assortiment o.a. • Maltaflor een zuiver plantaardige meststof op basis van mout N.P.K. 5-3-5 • Minerale mengmest gemaakt van chili en natuurfosfaat, beiden een minerale delfstof en vinasse. Dit is een restproduct van de spiritus-industrie • Mineraalmengsel 9-3-6 N.P.K. 9-3-6 • Mineraalmengsel 8-7-7 N.P.K. 8-7-7 Zaai- en pootgoed zijn Skal gekeurd (soms Demeter), de bestrijdingsmiddelen en de meststoffen zij toegelaten voor de biologische teelt. Wij hebben wederverkopers in diverse plaatsen. telefoonnr. 038-355 75 56 | www.boerengoed.nu

Plenty Food www.plentyfood.nl

het nieuwe ontwerp van V vind ik... A B C D E

superleukmooifantastisch! verfrissend best aardig beetje saai wacht, ik mail mijn mening wel even...

> studio@groenergras.com www.groenergras.com

12


recepten foto & tekst door Marloes Polman

Loempia’s

plantaardig smullen...

30 filodeeg vellen 325 gram tofu 2 el sojasaus 2 el teriyaki saus 1 tl paprikapoeder 250 gram verse champignons 1 tl curry poeder snufje zout 1 prei 200 gram geraspte wortel 200 gram taugé 50 gram rijstnoodles aantal lepels meel met een beetje water

voor dertig ia’s loemp

Laat de tofu even uitlekken en snij dan de tofu in dunne repen van niet dikker dan 0,5 cm. Bak deze in wat olie aan maar pas op dat dit niet te hard gaat. Voeg na enkele minuten de sojasaus en de teriyaki saus toe en laat dit even op laag vuur in de tofu trekken. Haal de tofu van het vuur en besprenkel het met de theelepel paprikapoeder. Snij de champignons in repen en bak deze even kort in een wok en voeg de currypoeder en het zout toe. Kook ondertussen een beetje water waar de rijstnoodels 2 minuten in kunnen weken.

Snij de prei in fijne stukken en voeg dit samen met de wortel en taugé toe aan de champignons. Wok dit heel even en haal dit dan direct van het vuur. Voeg nu de afgegoten rijstnoodles toe.

Vouw eerst het puntje dat naar jou toe ligt dicht en begin met rollen. Vouw dan de 2 buitenste punten naar binnen en rol de loempia helemaal dicht. Smeer dan aan het laatste puntje een beetje van het meelpapje.

Mix een aantal lepels meel samen met wat water tot er een dik papje ontstaat. Dit is om de loempia’s dicht te kunnen plakken.

De loempia’s kunnen direct gefrituurd worden op 190° tot ze goud bruin worden of kunnen worden ingevroren. Voor het invriezen is het wel noodzakelijk dat je de loempia’s een klein beetje met meel besprenkeld, dit om te voorkomen dat ze aan elkaar gaan plakken.

Leg het filodeeg met een punt naar je toe en leg er een strookje groenten op en een aantal reepjes gemarineerde tofu. Vouw de loempia zo strak moge­lijk dicht om vettige loempia’s te voor­komen.

13


recepten foto & tekst door Judith Mitschke en Mattijs van Loo

Slow roasted wortelsoep

voor vier perso nen

met pasta van Thaise basilicum

gele currypasta

pesto

1 grote rode lombok peper, ontzaad

1 bosje Thaise basilicum, alleen de blaadjes

1 stengel citroengras, fijngehakt

½ teentje knoflook, geperst

3 cm gember, fijngehakt

1 kleine rode peper, ontzaad en gehakt

2 citroenblaadjes, fijngehakt

1 citroenblaadje, gehakt

5 gram korianderzaad, geroosterd en tot poeder vermalen

1 tl fijngehakte laos

5 gram komijnzaad, geroosterd en tot poeder vermalen

1 el gembersiroop

10 gram milde kerriepoeder

1 el citroensap

neutraal smakende olie (bv. zonnebloemolie)

5 el olie

soep

25 gr pinda’s, grofgehakt

2 eetlepels van de currypasta

snufje zout

¾ blik kokosmelk (= 300 ml) 600 ml water ½ kilo wortelen 1 groentebouillonblokje ½ el suiker ½ el citroensap Zout naar smaak

Maak eerst een gele currpasta: Doe alle ingrediënten in een keukenmachine en draai met steeds wat meer olie erbij tot een gladde massa. Je kunt deze pasta eventueel ook in de toko of supermarkt kopen. Rasp de wortelen schoon en snijd ze in kleine stukjes.

Doe ze in een ovenschaal die je ingevet hebt met een beetje olie. Verwarm de oven voor op 200°C. Doe de wortelen in een ovenschaal en zet ze in de oven. Laat ze daar +/een uur staan, schep ze elk kwartier om. Als ze bruin en gaar beginnen te worden, zijn ze klaar om eruit te komen. Laat ze even afkoelen en doe dan de helft in een blender of keukenmachine. Doe daarbij de helft van de overige soepingrediënten en laat draaien totdat het glad is. Schenk het in een pan en doe de 2e helft van de wortelen in de blender c.q. keukenmachine, daarbij de rest van de soepingrediënten. Laat nogmaals draaien totdat het glad is. Doe dit nu ook in de pan en laat nog 5 minuten koken. Maak de pesto: Maal alles tot een gladde pasta/pesto, behalve de pinda’s. Die roer je er na het malen pas doorheen. Zodra de soep een minuutje of 5 gekookt heeft, giet je soepkommen of –borden ermee vol en dien je de soep op met een lepeltje pesto er bovenop.

14


recepten foto & tekst door Judith Mitschke en Mattijs van Loo

Spinaziesalade

met kokos-laos dressing

voor vier perso nen

salade

dressing

200 gr verse bladspinazie, gewassen en gedroogd

½ el geraspte gember

handje cashewnoten

1 el geraspte laos (of als het echt niet anders kan ½ tl laospoeder, maar dat is lang niet zo lekker als vers)

½ mango, geschild en in flinterdunne schijfjes ½ rode ui, in dunne schijfjes klein handje vers korianderblad

½ klein teentje knoflook, geperst ¼ blik kokosmelk 3 el sojayoghurt naturel sap van een halve citroen zout naar smaak

Roer alle ingrediënten voor de dressing goed door elkaar. Pak 4 borden en schik van de droge ingrediënten mooie salades. Alleen de cashewnoten achterhouden. Druppel de dressing er over heen. Strooi er op het laatst de cashews over. Dien meteen op.

15


recepten foto & tekst door Marloes Polman

Chili

geserveerd in een paprika met knoflookbrood-biscuits

chili

knoflookbrood-biscuits (± 12 mini-broodjes)

3 el olijfolie

250 gram meel (2 cup)

klontje boter

4 el zelfrijzend bakmeel

2 middelgrote uien fijn gesneden

1 tl baking soda (zuiveringszout/natriumbicarbonaat)

1 groene paprika 3 selderij stelen 2 laurier bladen

voor zes perso nen

¼ tl zout 1 el knoflookpoeder 1 el uienpoeder

1 tl komijn

75 gram plantaardige margarine (1/3 cup)

2 el oregano

175 ml soja melk (3/4 cup)

1 tl zout

2 el sojamelk om de broodjes mee in te smeren

2 tl peper 2 rode pepers 800 gram (incl. vocht) gepelde tomaten uit blik 4 el tomatenpuree 360 gram veganistisch gehakt 500 gram kidneybonen 1 tl chilipoeder 250 gram maïs 6 paprika’s om te vullen

Snijd de ui fijn en fruit deze even aan in 1 eetlepel olijfolie. Voeg dan de fijngesneden paprika, selderij en de 2 blaadjes laurier toe en laat dit even samen op een middel tot laag vuur staan. Besprenkel dan de groenten met komijn, oregano, zout, peper en roer de fijngesneden rode pepers er doorheen. Wanneer de kruiden toegevoegd zijn, snijd je de gepelde tomaten in fijne stukken en mogen de tomaten inclusief het vocht toegevoegd worden aan de groentemix. Bak ondertussen in een andere pan het gehakt bruin en voeg deze samen met de afgegoten kidneybonen aan de groentemix toe. Laat de Chili 30 à 45 minuten op een laag vuurtje staan en roer af en toe de chili door. Na 30 à 45 minuten voeg je de maïs en de theelepel chilipoeder toe. Verwarm de oven op 180 graden. Snijd van de paprika’s de bovenkant eraf en vul

16

deze met de chili. Besprenkel een ovenschaal met 2 eetlepels olijfolie en zet de paprika’s rechtop hierin. Plaats de schaal 10 minuten in de oven. Mix voor de knoflookbroodjes in een middelgrote beslagkom het meel, zelfrijzend bakpoeder, zout, de knoflook- en uienpoeder samen. Voeg dan de margarine toe en prak dit met een vork door het meel heen. Voeg als laatste de melk toe en kneed het tot een bal deeg. Verwarm de oven op 225 graden.

Verdeel het deeg in ongeveer 12 kleinere stukken en draai hier ronde broodjes van. Plaats deze op een bakplaat met bakpapier of smeer je bakplaat lichtjes in met margarine. Maak streepjes met de puntjes van je vork aan de bovenkanten van de broodjes zodat ze iets robuuster lijken. Plaats de broodjes voor 12 minuten in de oven. Smeer de broodjes bij 9 minuten in met voldoende sojamelk, dit geeft een licht goud bruine kleur aan de broodjes en voorkomt te droge biscuits.


column ‘De partner van de veganist’ door Lysan van Winden

Groen “Kaas,” zegt de man als de trein vaart mindert. “Hùh?” reageert zijn buur. “Kaas, dat maken ze hier toch?” “O ja?” Gek, ik dacht dat Goudse kaas alom bekend was, denk ik terwijl ik op station Gouda uitstap. Niet dat ik voor de kaas hier ben. Of voor kaarsen, stroopwafels of verzekeringen. Ik kom voor de nieuwe ‘gigántische’ natuurvoedingssupermarkt. Ik ga mijn moeder helpen met boodschappen doen. Sinds ze een boek kreeg toegespeeld over helende voeding heeft ze besloten verantwoorder te gaan eten. Minder vlees en zuivel, meer biologisch… En omdat ze geen idee heeft wat tofu en miso en arame is, laat staan wat je ermee aanmoet, word ik als deskundige ingeschakeld. Opeens ben ik geen groentje meer maar een doorgewinterde eko-eter. Zo gigantisch vind ik de winkel trouwens niet. Maar het assortiment valt mee. Al is de groenteafdeling aan de kleine kant, maar daar blijkt ze geen belangstelling voor te hebben. Ik help haar tofu en vegetarisch broodbeleg kiezen en maak haar enthousiast voor mijn favoriete suikervrije jam. Linzen wil ze, maar moet ze nou groene, rode of zwarte kiezen? De kooktijden op de zakken kloppen niet met die in haar boek. En als ik rode adviseer, kiest ze voor groene. Ze raadpleegt haar lijstje: “O ja, arame.” “Waar vind ik zeewier?” vraag ik een medewerkster. “In Scheveningen,” reageert een klant wanneer het antwoord uitblijft. De winkel blijkt zo nieuw dat zelfs het personeel de koopwaar zoeken moet. Waarna ze belangstellend blijft staan luisteren als ik mijn moeder een klein hoorcollege geef over de toepassing van zeewier. Ik voel me een gids in een museum. Later bestellen we op een terras groene thee. Hoewel groene thee tegenwoordig doodgewoon is, geldt dat hier niet: we krijgen bij ons kopje heet water een theezakje in een groen papiertje. Daarop staat: ‘Irish Black Tea’. Lachend duik ik in mijn tas, waar altijd wat reservezakjes echte groene thee inzitten. Onder het genot daarvan halen we herinneringen op aan mijn eerste vegetarische experimenten. Als mijn moeder weg was moest ik koken voor mijzelf en mijn broer –proefkonijn tegen wil en dank. Zo heb ik hem eens een smakeloze brij voorgezet met de naam ‘gierstkroketten’. Ik had braaf anderhalf ons gierst 20 minuten gekookt, maar het leek niet op de foto in het boek… Wist ik veel dat ik daarvoor hele gierst moest kopen, in plaats van gierstvlokken. En dan de ‘risibisi’, een stoofschotel met rijst en erwten. Ik gebruikte Lassie Toverrijst die keihard was na een half uur roerbakken. Mijn broer beklaagde zich bij mijn moeder, die besloot dat alternatief eten niks was. Of ik maar wat ‘gewoner’ wilde koken. Sindsdien hield ik het bij gebakken kaas met aardappels en groente. Kaas. Zelfs dat eet zij nu – bijna! – niet meer. En daar heb ik niet eens de hand in gehad.

17


dierproeven door Alex Romijn

Dierproeven: Een gevaar voor de mens De discussie over dierproeven bestaat al erg lang. Misschien nog wel langer dan de discussie over het eten van vlees of zuivel. Het is een discussie die niet alleen op het ethische vlak speelt, maar ook op het wetenschappelijke vlak. Want of je dierproeven goed vindt of niet in het kader van ontwikkeling van medicijnen voor mensen, er is daarnaast nog een discussie of dierproeven wel enige voorspellende waarde hebben voor de mens. Kan een dier resultaten opleveren die bij de mens hetzelfde zijn? De voorspellende waarde van een dierproef

Het extrapolatieprobleem – het omzetten van de data van dierproeven naar mensen – is een probleem dat erkend wordt door de meeste wetenschappers. Of ze nou voor of tegen dierproeven zijn. Een mens is een dier, maar een ander diersoort is geen mens. Daardoor zijn er biologische, fysiologische, anatomische, cellulaire en genetische verschillen tussen een mens en een ander dier. Deze verschillen en zelfs die tussen leeftijdsgroepen en individuen van eenzelfde soort maken dat testresultaten anders kunnen uitpakken. Hoewel een dierproef ongeveer dezelfde resultaten kan opleveren bij een mens, betekent dit niet dat er sprake is van een 1-op1 relatie tussen de twee resultaten. Het is vooral een kwestie van toeval als de resultaten ongeveer gelijk zijn. Een resultaat van dierproeven met muizen kan hetzelfde uitpakken als bij mensen terwijl als er honden of chimpansees gebruikt zouden zijn, de resultaten niet op mensen van toepassing zouden zijn geweest. Dit toevalsaspect maakt dat dierproeven geen toegevoegde waarde hebben. Ik hoor mensen al denken dat dit een grote bewering is en dat is het zeker, maar de feiten spreken voor zich. De Amerikaanse Food and Drug Administration geeft aan dat 92% van

18

de medicatie faalt bij mensen[1]. Dit betekent dat maar 8% ná de preklinische fase (lees: dierproeven) bij de klinische fase (testen op mensen) succes heeft in de zin dat het ‘veilig’ is. Dit cijfer staat helaas niet op zichzelf. Ook binnen kankeronderzoek komen we deze cijfers tegen. Slechts 1 op de 20 medicijnen tegen kanker komt op de markt[2]. Daarvan is 1/5 deel effectief in de zin van dat het leven van de patiënt verlengd wordt met vaak maar enkele weken of maanden. Andere onderzoekers geven aan dat er soms zelfs maar 1% succes is[3]. Dit zijn schrikbarende getallen. Zeker als je weet dat het tientallen tot honderden miljoenen kost om nieuwe behandelmethoden en medicatie te ontwikkelen[4]. Laten we eens belangrijke ziekte nader bekijken en aangeven waarom onderzoek in dit veld faalt door de dierproeven.

Kankeronderzoek

In 1970 verklaarde de Amerikaanse President Nixon de oorlog tegen kanker. Hij investeerde 100 miljoen dollar in een intensieve campagne om genezing te vinden. Op dat moment was het doodsoorzaak nummer 2 in de VS. In Nederland was in 1970 23% van de sterfgevallen te wijten aan kanker, terwijl 45% kwam door hart- en vaatziekten. Nu, bijna meer dan 40 jaar later, is kanker de belangrijkste doodsoorzaak geworden. Waar staan we nu? Zijn we de oorlog tegen kanker aan het verliezen? Hebben we in meer dan dertig jaar echte oplossingen gevonden? Of zijn we niet zo ver geraakt als we hadden gehoopt? Dr. Richard Klausner, voormalig directeur van het National Cancer Institute (VS) zegt hierover: “De geschiedenis van kankeronderzoek is een geschiedenis van muizen genezen van kanker.

We hebben al decennia lang muizen genezen van kanker en het werkte gewoon niet bij mensen.


Onderzoek zonder dierproeven Er zijn een hoop soorten onderzoeksmethoden die mensspecifiek zijn waaronder: • Epidemiologisch onderzoek (populatiestudies). • Klinisch onderzoek/observatie. • In vitrotechnieken: met menselijke cellen en weefsels. • Microfluidic circuits: kleine chips met kamertjes met mense- lijke cellen die delen van lichaam nabootsen. Door de chip kan ‘bloed’ stromen. • Autopsies en biopsies: geven inzicht in ziektebeelden en waarom mensen gestorven zijn. • Computermodellen, computer- technieken, mathematische modellen en mechanische modellen. • Microdosing (werkt met hele kleine doses in mensen die geen schade kunnen opleveren, maar wel informatie over de werking).

Tegengehouden door dierproeven: Penicilline: Alexander Fleming zag dat penicilline bacteriën doodde en testte het op konijnen. Omdat het daar niet werkte, zette hij het opzij. Toen hij het later toch probeerde om een mensenleven te redden, merkte hij echter dat het bij de mens wel werkte (15). Doorgelaten door dierproeven met negatieve gevolgen voor mensen: Vioxx is een zeer groot recent geval, waarbij dierproeven faalden om gevaar voor mens aan te tonen. Vioxx veroorzaakte 320.000 hartaanvallen en beroertes, waarvan 140.000 fataal. Succes zonder dierproeven Vele medicatie voor behandeling van AIDS/HIV vindt zijn oorsprong in in vitro onderzoek of via ander dierproefvrij onderzoek (16). Meer informatie over mensspecifieke onderzoeks­ methoden is te vinden op www.dierproeveninformatie.nl

19


We hebben al decennia lang muizen genezen van kanker en het werkte gewoon niet bij mensen[5]. ”De enige manier om dit te overwinnen is om mensspecifieker te werk te gaan en de nieuwe technieken die gebruikmaken van menselijke cellen/weefsel te gebruiken. Kanker is een ziekte die voor een groot deel verband houdt met dieeten omgevingsfactoren. Bestrijding van kanker zou daarom meer gericht moeten zijn op preventie. Voorkomen is namelijk nog altijd beter dan genezen. Geschat wordt dat momenteel eenderde van het jaarlijkse dodental door kanker te wijten is aan eet- en leefgewoonten. Een analyse geeft zelfs aan dat 80% van maag-, darm-, borst- en prostaatkanker het gevolg is van dergelijke gewoonten[6]. Een aanpassing van dieet en leefwijze zou een hoop schelen in het risico op kanker dat je loopt. Diëten met veel dierlijke vetten en eiwitten worden al enige tijd in verband gebracht met een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker[7][8]. Ook van roken is bekend dat dit de kans op longkanker verhoogt. Terwijl dierproeven juist aantoonden dat roken niet schadelijk was. Epidemiologische studies gedaan bij mensen legden dit verband wél. Preventie zal echter niet alles voorkomen. Zelfs mensen die gezond leven en eten, kunnen kanker krijgen. Proeven blijven dus nodig, maar niet op dieren. Diermodellen geven geen goed beeld van kanker in mensen. De uitzaaiing van kanker in een diermodel kan anders zijn bij mensen. Hierdoor kan men niet het verloop bepalen in dat van mensen en zal mogelijke behandeling hooguit effectief zijn in het dier. Dierproeven hebben dikwijls juist zelfs verkeerde informatie de wereld in geholpen. Bijvoorbeeld: • De kankerverwekkendheid van glasvezel werd niet aangetoond bij dierproeven op ratten, hamsters, cavia’s, muizen en apen. Pas na studies in 1991 met mensen werden glasvezels aangemerkt als kankerverwekkend[9]. • Arsenicum stond allang bekend als kankerverwekkend voor mensen terwijl dierproeven hiervoor geen bewijs gaven[10].

20

Het kan ook anders, namelijk door mensgericht te testen en te behandelen. Door bijvoorbeeld in geval van borstkanker een borst of delen ervan af te zetten. Deze behandeling is ontwikkeld zonder dierproeven. Over de jaren heen is dit in de praktijk verfijnd en verbeterd en is het mogelijk nu borstbesparende operaties te ondergaan. Dit is een sprong voorwaarts en ontstaan door verfijning in de menselijke praktijk. In vitro technieken (werken met weefselkweek) worden momenteel eveneens veel voor kankeronderzoek gebruikt. Veel kankeronderzoekinstituten hebben andersoortige testen vervangen door in vitro methoden[11]. In vitro testen met menselijk DNA kunnen beschadigd DNA makkelijker detecteren dan via dierproeven mogelijk is[12]. Kunnen we zonder dierproeven? Dat is een vraag die veel terugkomt in discussies, in de media of in de politiek. De juiste vraag moet echter zijn waarom we nog steeds niet volledig over zijn gegaan op mensspecifiek onderzoek. In vitro onderzoek is zeer mensspecifiek en kan daardoor beter voorspellen hoe iets bij mensen werkt. Weliswaar geeft ook in vitro onderzoek geen 100% garantie, maar in tegenstelling tot dierproeven heb je resultaten die menseigen zijn. Gericht op menselijke cellen, weefsels en werking. Helaas zijn dierproeven zo sterk verankerd binnen de wetenschappelijke wereld, dat er een sfeer is waarin critici niet serieus genomen worden. De toxicoloog Bjorn Ekwall zei al treffend: “Het is moeilijk om aan de man te brengen, omdat het een bedreiging vormt voor het monopoly van de dierproeven[13].” De ECVAM, het Europese centrum waar alternatieve testmethoden worden gekeurd, werkt met torenhoge eisen en met medewerkers die onvoldoende getraind zijn in het beoordelen van de testen die niet op dieren zijn uitgevoerd zeggen deskundigen. Celbioloog Abdoulwaheb el Ghalbzouri van het Leids Universitair Medisch Centrum gaf recent aan[14] dat het ontzettend veel tijd en geld kost om ‘alternatieven’ toegelaten te krijgen. Het LUMC heeft een succesvolle methode ontwikkeld met menselijke huidcellen, die ze kunnen gebruiken in kanker-

onderzoek en toxiciteitonderzoeken. De blokkades betekenen dat er in de tussentijd veel dieren nutteloos sterven en mogelijk goed gedegen onderzoek rondom kanker vertraagd wordt. Dat kost dus niet alleen levens van dieren, maar ook van mensen. Toch is er hoop, want binnen de sector zijn er veel ontwikkelingen rondom mensspecifiek onderzoek. Deze ontwikkelingen kunnen zorgen dat er meer druk zal komen om deze methoden te accepteren. Steeds meer wetenschappers roepen nu dat diermodellen niet zo goed zijn als mensspecifieke modellen. Dit betekent dat er mogelijk een vooruitgang is in de denkwijze van een nieuwe generatie wetenschappers. Mensspecifiek onderzoek zal de toekomst zijn. Het is te hopen voor mens en dier dat dit een nabije toekomst is.

[1] US FDA, Report on Challenge and Opportunity on the Critical Path to New Medical Products, 2004. [2] Gardiner Harris, ‘New Drug Points Up Problems in Developing Cancer Cures’, The New York Times 21 december 2005. [3] Nicholas Wade, ‘New Cancer Treatment Shows Promise in Testing’, New York Times, 28 juni 2009 [4] Wikipedia, ‘Drug development’, http://en.wikipedia. org/wiki/Drug_development, geraadpleegd augustus 2009. [5] ‘M. Cimons, J. Getlin en T.H. Maugh II, ‘Cancer Drugs Face Long Road From Mice to Men’, LA TIMES, 6 mei 1998. [6] American Cancer Society, Cancer Facts and Figures 1997. Atlanta, GA, 1999. [7] ‘High Red Meat Consumption Linked to Colon Cancer’, Journal of the American Medical Association, 11 januari 2005. [8] T.C. Campbell, The China Study: The Most Comprehensive Study of Nutrition Ever Conducted, Benbella Books, 2005, p. 83-89. [9] The Guardian, juli 20 1991; Occupational Lung Disorders, Butterworth 1982; Toxicology and Industrial Health, 1990, vol.6, p. 293-307. [10] Journal of the National Cancer Institute 1969, vol.42, p. 1045-52. [11] G.K. Kerkvliet, ‘Drug discovery screen adapts to change’, Journal of the National Cancer Institute 1990, vol. 82, p. 1087. [12] Waldren C, Correll L, Sognier MA, Puck TT, ‘Measurement of low levels of x-ray mutagenesis in relation to human disease’, Proceedings of the National Academy of Sciences USA 1986, vol. 83, p. 4839-4843. [13] B. Ekwall, geciteerd in A. Fano, Lethal Laws, Zed Book LTD 1997 p. 155. [14] ‘S. Donker, ‘Terugdringen dierproeven geremd door bureaucratie’, De Twentse Courant Tubantia, 10 augustus 2009. [15] H. Ruesch, ‘1000 Doctors against Vivisection’, Koppanyi en Avery Clinical Pharmacology & Therapeutics, vol. 7, 1966 p. 250-70; BBC Radio 4 broadcast The Discovery of Penicillin, 5 augustus 1981, geciteerd in: R. Sharpe, The cruel deception, 1988. [16] Proc. Natl. Acad Sci. USA 1985, vol. 82, p.70967100; Nature, vol. 398, p. 380, 1999; Dr. Greek, Sacred Cows and Golden Geese, 2000, p. 197; Antimicrobial Agents and Chemotherapeutics 1991, vol. 35, p.138690; Proc. Nat. Acad. Sci. USA, 1985, vol. 82, p. 70967100; Science, 1990, vol. 248, p.358-61.

Alex Romijn is campagneleider van het Platform voor Wetenschap zonder Dierproeven, een initiatief van dierenrechtenorganisatie Bite Back


column ‘Bericht van het groentenfront’ door Theo de Vries

Suikermaïs en pompoen De nazomer is de tijd dat veel vruchtgroenten afrijpen zoals pompoenen en suikermaïs. Zo’n hele maïskolf afkluiven is heerlijk. Vorig jaar heb ik de jonge suikermaïsplantjes gezet tussen de rijen net-gezaaide pompoenen. Het idee erachter is dat de ruimte efficiënter gebruikt wordt en in augustus stond de maïs tussen een zee van pompoenblad. Intercropping heet dit ook wel met een moeilijk woord. Behalve maïs, plantte ik een aantal bedden sla tussen de net-gezaaide pompoen. Zes tot zeven weken later was de sla geoogst en konden de pompoenen gaan ranken. In het geval van de combinatie maïs-pompoen ging er echter wat mis. Op het moment dat de maïs bloeide, groeiden de rijen pompoen ernaast slechter, er kwamen meer mannelijke pompoenbloemen en de vruchten werden uiteindelijk ook kleiner. Ik ben er nog steeds niet hoe dat komt, maar het is wel duidelijk dat maïs geen goede invloed heeft op de groei van pompoenen. Dit jaar is het anders gegaan, zo heb ik tussen de gezaaide pompoen bonen gezaaid. Deze combinatie maar ook de combinatie maïs-bonen wordt in bijvoorbeeld Zuid-Amerika veel toegepast. Het goede hiervan is dat bonen voeding (stikstof) teruggeven aan de bodem, die weer door de pompoen en maïs kunnen worden opgenomen en als de bonen met zijn bladeren de bodem bedekken, hoef ik minder te schoffelen of onkruid te wieden. Volgend jaar wordt dit experiment verder uitgewerkt, dan wil ik pompoen of maïs zaaien met eronder klaver (dat is eveneens

een stikstofbinder en een snelle bodembedekker). Als de pompoenoogst is binnen gehaald, betekent dit tevens de afsluiting van het teeltseizoen, hoewel er nog van alles op het land staat zoals boerenkool, spruiten en veldsla. Eind september tijdens De Week van Smaak lieten we veel pompoengerechten proeven tijdens een oogstfestival. Pompoensoep kent iedereen wel, maar pompoen leent zich voor allerlei gerechten, zowel hartige als zoete. Zelfs pompoenijs is mogelijk in drie verschillende smaken. Dat was vorig jaar een doorslaand succes. De kracht van pompoenen Pompoenen zijn een zeer oud cultuurgewas. Er zijn aanwijzingen dat de pompoen al zo’n 7000 jaar voor Christus in Midden- en Zuid-Amerika werd verbouwd. Bij de Azteken en andere Indianenvolkeren waren pompoenen zeer populair omdat ze zo lang bewaard konden worden. Bovendien waren de grote oranje vruchten een zonnesymbool. Pompoenen worden van oudsher in de volksgeneeskunde gebruikt. Het felgele vruchtvlees van de meeste winterpompoenen is zeer rijk aan caroteen, een stof die ons lichaam in de vitamine A kan omzetten. Deze vitamine is onder andere van invloed op de snelheid waarmee onze ogen zich kunnen aanpassen aan schemerlicht. In de oude Engelse kruidenboeken wordt al bevolen om kinderen met oogafwijkingen gekookte, fijngemalen winterpompoen te laten eten. Pompoenzaden worden

beschouwd als middel tegen wormen. De pitten worden gepeld maar het dunne binnenste vlies moet intact blijven. Afhankelijk van de leeftijd van de patiënt en het soort wormen (lintwormen vereisen de hoogste dosering) moet men 15 tot wel 100 pitten eten en deze heel goed kauwen. Een uur later eindigt een halve lepel wonderolie de behandeling. Gedroogde, geroosterde pompoenzaden zijn overigens een delicatesse. Pompoen is ook heel geschikt als baby- en kindervoeding. Het vruchtvlees is licht verteerbaar en levert naast caroteen ook calcium, ijzer en vitamine C. De zoetige smaak van de pompoen komt goed van pas. De meeste kinderen houden niet van bittere groenten zoals spinazie, witlof en spruitjes. Maar als deze groenten met gare pompoen geprakt of vermengd worden, lusten kinderen ze vaak wel. Pompoenthee getrokken van de bladeren van de pompoenplant werd gebruikt bij diarree.

Theo heeft een biologisch tuinbouw­bedrijf (Backvries) in Wageningen en verkoopt zijn groenten direct aan natuurvoedingswinkels en restaurants in de regio. Hij gunt de lezers van V een kijkje achter de schermen van zijn bedrijf. Steeds staan één of enkele groenten centraal die hij op het moment van schrijven aan het oogsten is. Voordat Theo tuinder werd, was hij jarenlang kok/mede-eigenaar van een biologisch restaurant (Jan Steen) in Wageningen.

21


ondernemers met idealen door Peter Kouwenhoven

Caroline gaat voor duurzaam

Caroline Ligtenbergs Duurzame Vacaturebank Caroline Ligtenberg, geboren in het Bourgondische Maastricht, voor veel Nederlanders een stukje buitenland in eigen land. Maastricht, waar ze volgens Caroline, ondanks al dat Bourgondische gedoe, niet eens een fatsoenlijk vegetarisch, laat staan veganistisch, restaurant hebben. Net alsof bourgondisch en veganisme niet samen kunnen gaan. Natuurlijk kun je als veganist Bourgondisch leven, Caroline is daar een voorbeeld van. Al is ze opgegroeid en opgevoed met vlees want ‘vlees moet’ en die mening had Carolines moeder ook: “Geen vlees? Kind toch, neem dan in ieder geval de jus zodat je de ‘goede stoffen’ in ieder geval binnen krijgt.” Reclame is machtig. Duurzaam in Gouda

Van het flamboyante Maastricht verhuisde Caroline naar het toch wat strakke Gouda. Gouda, aan de rand van de groene, vette polders, nog steeds bevolkt door boeren uit de romans van Herman de Man. Boeren, met het strakke geloof dat mensen van de zware klei wel vaker hebben. Maar ook: Gouda met zijn typische Hollandse luchten die je, om maar wat te noemen, nooit ziet boven Amsterdam, Rotterdam of Den Haag. Hoge wolken waar eeuwenlang landschapsschilders verliefd op waren. Gouda bij kaarslicht, Gouds aardewerk, Goudse kaas. Gouda hoeft zich nergens voor te schamen.Caroline voelt zich er prima thuis. Ze runt er met drie collega’s een aantal duurzame bedrijven die een wat andere doelstelling hebben dan de doorsnee onderneming: de Duurzame Vacaturebank, de Spirituele Vacaturebank, MVO Recruitment en de duurzame Stagebank. Zoiets maakt nieuwsgierig. Zonder vlees werd je ziek

In het gezin waarin Caroline opgroeide, was vlees een vast bestanddeel van de dagelijkse maaltijd. Opa Ligtenberg zat in de kippen, had een kippenfarm en ook bij Caroline (en dat komt opvallend vaak voor bij veganisten) zat er een slager in de directe familie. Toen Caroline meedeelde geen vlees meer te willen eten,

22

zweeg de rest van de familie wat ongemakkelijk. Zonder vlees werd je ziek. En er was de ouderlijke verantwoordelijkheid. Het werd gemakkelijker toen ze als 19-jarige op zichzelf ging wonen en haar eigen potje kookte. Niet direct veganistisch, eerst vegetarisch. Dierenleed en bio-industrie speelden een belangrijke rol bij haar keuze, maar ook het wereldvoedselprobleem. Inmiddels is dat alweer 25 jaar geleden. Duurzame Vacaturebank

Waarom begint iemand een Duurzame Vacaturebank? Caroline: “Ik heb altijd graag een bedrijf van mijzelf willen hebben, overigens heb ik ook nog een tijd in de zorg gewerkt. Als ik ergens een tijdje werk, begin ik dingen te zien waarvan ik vind dat ze anders en/of beter kunnen. Maar als medewerker heb je meestal niet veel in te brengen. Daarom ben ik destijds voor mezelf begonnen samen met mijn toenmalige partner: een financieel adviesbureau, een vegetarisch restaurant en een reclamestudio, vooral gericht op ‘duurzaam’. Inmiddels zijn die bedrijven beëindigd en ben ik, alweer wat jaren geleden, begonnen met wat nieuws: de Duurzame Vacaturebank.” Het Nederlandse bedrijfsleven wordt steeds duurzamer, soms gedwongen door de overheid en ‘lastige’ actiegroepen maar steeds vaker is het een

eigen keuze. Duurzaam ondernemen is een hot item, je kunt je er mee onderscheiden. Alleen, hoe vind je de juiste mensen? Aan de ene kant heb je de bedrijven die duurzaam zijn, aan de andere kant zijn er nogal wat mensen die een baan willen waar het begrip ‘duurzaam’ een belangrijke rol in speelt. Die mensen en bedrijven brengt de Duurzame Vacaturebank bij elkaar. Duurzame bedrijven zijn bijvoorbeeld de ASN en de Triodosbank, maar ook het jonge bedrijfje dat luistert naar de fraaie naam ‘Band op Spanning’. Je vindt hen op evenementen. Ze kunnen worden ingeschakeld door bedrijven; ze zorgen ervoor dat je banden de juiste spanning hebben. Banden op spanning vragen minder energie en dat is goed voor het milieu. Op de site www.duurzamevacaturebank.nl vind je meer bedrijven. “Wij proberen bedrijven en banenzoekers met elkaar in contact te brengen. Overigens kun je van het begrip ‘duurzaam’ verschillende definities geven. En wat de vacatures betreft: een en ander heeft natuurlijk met de persoon en zijn of haar keuzes te maken, wij eisen bijvoorbeeld niet dat iemand vegetariër of veganist is. Dat zijn eigen keuzes van mensen, en wat de functie betreft: die moet bijdragen aan een stukje duurzame ontwikkeling.


Mensen die zich bij ons melden, vinden het maatschappelijk belang van hun werk belangrijk en willen werken bij een bedrijf dat dat ook belangrijk vindt.” Duurzame Vacaturebank en de financiële crisis

Caroline: “Ook wij merken wat van de kredietcrisis. Zo liggen aan de bouw gerelateerde vacatures zowat helemaal stil, maar iedere branche wordt geraakt. Tegelijk is er nog genoeg nieuwe markt om aan te boren.” Er blijkt ook nu sterke belangstelling te zijn voor de Duurzame Stagebank. Caroline: “Bij jongeren merk je een grote bereidheid om zich ‘nuttig’ te maken, om maatschappelijk actief en betrokken te zijn. Men vindt het belangrijk om wat duurzaams te gaan doen. Wij kennen de duurzame markt, hebben ingangen én we reageren snel.” Jullie zitten natuurlijk in een duurzaam gebouw, gebouwd van leem en stro? Caroline: “Nee, we

werken van huis uit, dat kan met dit werk. Mooi dat dit een klein stukje file scheelt. Flexwerken gaat, wat ons betreft, heel goed, we zitten vooral in Zuid-Holland. Eén keer in de week ontmoeten we elkaar, verstevigen we de contacten, wisselen informatie uit, overleggen we. Als we de werving en selectie voor een bedrijf moeten doen, dan doen we dat meestal op locatie, dus bij het bedrijf. Ook om meer feeling met de organisatie te krijgen.” Vier bedrijven, is er dan nog tijd om andere dingen te doen? Dat blijkt wél het geval te zijn bij Caroline. Ze houdt van hardlopen, dansen, lekker eten, wandelen, yoga, tuinieren en fietsen. Kortom: buiten zijn is belangrijk. Het lekkere eten gebeurt vooral thuis of tijdens zakelijke diners: “Áls ik veganistisch buiten de deur eet, zijn het vaak zakelijke aangelegenheden. Ik informeer altijd vooraf bij de kok of men iets voor mij kan maken. Dat komt meestal wel goed. Mijn zakenpartners vinden het trouwens wel interessant. Privé eet ik niet veel buiten de deur.”

Meer weten?

Postadres:

Duurzame Vacaturebank www.duurzamevacaturebank.nl

Postbus 494 2800 AL GOUDA Telefoon 0182 670 748 caroline@duurzamevacaturebank.nl

MVO recruitment www.mvorecruitment.nl Spirituele Vacaturebank www.spirituelevacaturebank.nl Duurzame Stagebank www.duurzamestagebank.nl

23


Advertenties www.vegadates.nl Vegadates, dé ontmoetingssite voor vega’s! Liefde, vriendschap, activiteiten, wonen/ vakantie, spiritualiteit en meer. Gratis (proef)lidmaatschap: advertenties plaatsen en reageren op berichten. Ga mee met ontmoetingsdagen. Lees de blogs. Nieuw: chatbox! Volledig lid v.a. € 3,29 p.m. (bij jaarlidmaatschap). Vakantieadres Ruime kamers in de Franse Pyreneeën in oud stenen boerenhuis met uitzicht op beboste vallei. € 45 per kamer (2 pers.), € 35 voor 1, € 55 voor 3. Inclusief biologisch, veganistisch ontbijt, veganistisch avondeten op aanvraag. Frans en Engels gesproken. Sue & Trevor, Le Guerrat, F-09420 Rimont, Frankrijk. Tel. 0033 561963703, lequerrat@aol.com, http://vegan.port5.com. Haantje de voorste? Adopteer een haan op www.adopteereenhaan.nl. Groningen Fietsen, wandelen of een bustocht door de fraaie stad Groningen onder leiding van een deskundige gids? Bel (050) 309 07 57 of zie: www.henkbakker.nl. Vega Chinees restaurant ‘De Oude Plek’ Pliniusstraat 18, Rotterdam (Lombardijen), tel. 010-432 74 20. Dagelijks geopend: 16.00-22.00 uur, www.deoudeplek.nl.

www.foodforsoul.nl Coaching en klank(schaal)-therapie – Food For Soul bestaat 5 jaar en schenkt daarom aan de Nederlandse Vereniging voor Veganisme 5% van de winst die is op­gebracht via leden van de NVV! Meer info: info@foodforsoul.nl – want, morgen begint vandaag... Landgoed Rivendel Landgoed Rivendel ligt in een lieflijk glooiend landschap dat zich uitstekend leent voor wandelingen en fietstochten. Er is een zwembad, kleine sauna, een boomgaard met ecologische moestuin. Er zijn 8 slaapkamers voor max. 20 mensen. In de grote groepsruimte kun je yoga, dans, meditatie, massage enz. doen. Daarnaast is er een ruime huiskamer met open haard en houtkachel. Verder is er volop kampeergelegenheid op het 0,6 ha grote terrein. T.z.t. is B&B mogelijk. We serveren ecologische vegetarische en veganistische maaltijden. Info: Peter van der Eijnden (pjvdeijnden@gmail.com of tel. 0049-2826-999805). Adres: Hövel 13, D-47559 Kranenburg (Duitsland, nabij Nijmegen). Wonderlijk winterweekje (WWW-tje) 29-12 t/m 03-01 Voor de 8e achtereen volgende keer wordt er een WWW-tje georganiseerd. Voor de tweede maal op Rivendel (zie advertentie elders op deze pag.). De maaltijden zijn veganistisch en ecologisch. Vorige keren bestond het programma o.a. uit een Ouden Nieuw-viering, groepswandelingen, yoga, swingavond, spelletjes en films. De prijzen zijn naar inkomen en bedragen voor verblijf & maaltijden € 190 (gewoon) of € 150 (minima).

Meer informatie bij Peter van der Eijnden: 0049-2826-999805 of pjvdeijnden@gmail.com. IMPULS, praktijk voor natuurlijke geneeswijzen Natuurlijke voeding, Reiniging en Bewustwording. Consultatie Veganistische Baby- en Kindervoeding. Mijn naam is Gerlinde Stam en ik ben verpleegkundige, voedingstherapeute en natuurgeneeskundige. Voor mij zijn bewustwording en reiniging sleutelwoorden. Wat stop je in je mond en waarom doe je dat? Middels natuurlijke voeding geef je jezelf een geweldige kans om je zelfgenezend vermogen te stimuleren, zonder dieet en zonder supplementen. Soms adviseer ik wel het gebruik van celzouten, kruiden en/of bloesemremedies. Tevens ben ik (ervarings)deskundig op het gebied van veganistische baby- en kindervoeding. Meer informatie is te vinden op www. voeding-voorlichaamengeest.nl. Advertentie plaatsen? Voor leden en donateurs NVV gratis, voor anderen € 10. Commerciële advertenties € 20 (of een heel jaar voor € 60). Neem hiervoor contact op met de NVV via info@veganisme.org.

Japans /oriëntaalse biologische keuken

!

w ieu

N

4 verschillende roerbaksauzen. Nu in de winkel! www.fzorganicfood.com • FZ ORGANIC FOOD • Oppers 58 • 8471 ZM • Wolvega • Tel: +31 (0)561-612401

24


restaurantbespreking door Folkert Nijboer

‘Kip’gerechten en nagloeiende curry bij Maharaja Afgelopen zomer kreeg ik de gouden tip om eens te gaan eten in Indiaas restaurant Maharaja. Maharaja is een vegetarisch eethuis met een afhaal- en cateringservice. Het is een prachtige zaak met de sfeer van India en een persoonlijke benadering van de eigenaren en de bediening.Je voelt je er meteen thuis.

De uitgebreide menukaart maakte kiezen zeer moeilijk. Mijn partner Hermien probeerde een alcoholvrij wijntje (gedealcoholiseerde wijn) en dat beviel goed. Als voorgerecht kozen we voor de Samosa en Onion Bhaji. Onderling wisselden we de gerechten uit en waren verrukt. Alle vegetarische gerechten kunnen in Maharaja veganistisch gemaakt worden op de paneer na, waar zachte kaas in zit. Hermiens hoofdgerecht heette Kip Butter. De reden om woorden als kip en dergelijke te gebruiken is om toegankelijk te blijven voor iedereen en variatie in namen te hebben. Mijn hoofdgerecht was er één uit de serie zeer pittige curry’s, getiteld Groente­curry Madras. Een gewaarschuwd mens telt voor twee bleek toen ik bij mijn bestelling te horen kreeg dat deze curry bijzonder pittig was, want het zweet parelde al gauw op mijn voorhoofd en al mijn smaakpapillen sloegen onmiddellijk dicht. Ik werd klaarwakker en een aangename warme gloed steeg op vanuit mijn buik. Mijn toiletbezoek de volgende dag bezorgde mij nog een stevige nagloei (nabrander) aan mijn derrière. Het deel dat ik niet op kon, mocht ik meenemen zodat ik op een later tijdstip nog wat te genieten had. Naast plantaardige ‘ kip’gerechten en diverse curry’s, staan er gerechten met vega zalm en vega garnalen op het menu.

De keus is enorm en de prijs gemiddeld € 13 voor een hoofd­gerecht. Het complete menu inclusief prijzen is overigens te raadplegen via internet. Woon je in Nijmegen of ben je in de buurt en wil je een restaurant bezoeken, dan is Maharaja beslist een aanrader.

I ndiaas vegetarisch

Indiaas vegetarisch restaurant In de Betouwstraat 13 6511 GA Nijmegen tel. 06-31082399 www.maharaja.nl Geopend di-zo 17.00-22.00

15x €100 voor

megadeal 15x heerlijk genieten van een Indiaase maaltijd voor slechts € 100,00 Elke week een ander megadeal-menu! Vraag naar de actieflyer bij Maharaja, Indiaas vegetarisch restaurant

25


proefkonijn door Marlies de Jonge

Getest: nepvlees Op een dag eet je geen vlees meer, geen gehaktbal, geen schnitzel, geen biefstuk want je hebt besloten vleesloos door het leven te gaan. Toch kan het gebeuren dat je wel zin hebt in gehakt of dat je je afvraagt hoe je weer eens ouderwetse stamppot boerenkool kunt maken met de smaak van spekjes. Sinds tientallen jaren worden daarom voor vleesonthouders producten op de markt gebracht die op vlees lijken, maar het niet zijn. Voor vegetariërs is er in de schappen van de supermarkt inmiddels aardig wat keuze, voor veganisten is het nog niet zo ver. Al neemt het aanbod plantaardige vleesvervangers duidelijk toe, zijhet vooral in natuurvoedingswinkels. Wat vinden we van het huidige aanbod plantaardig nepvlees?

Een testpanel bestaande uit Edith Kroon, Jasmijn Berg en Ineke de Wild legden we drie plantaardige vleesvervangers voor.

Plantaardige schnitzel met een goede beet Edith: “Volgens de gebruiksaanwij-

zing kun je deze filets goed combineren met aardappels en groenten. Dus weer eens oud-Hollands gekookt: boontjes, aardappelschijfjes en deze pittig gekruide vleesvervanger. Dat pittig is nogal overdreven; hij is niet flauw, maar daar is dan ook alles mee gezegd. De smaak is niet bijzonder genoeg om op zichzelf te staan. Het feit dat de paneerlaag in de koekenpan al losliet, zodat de akelig bleke binnenkant zichtbaar werd, hielp ook niet echt. De tweede filet uit het pakje heb ik klaargemaakt als hamburger. Verstopt in een broodje en opgeleukt met gefruite uien, rode saus, sla en augurk en dat werkt een stuk beter. De filet heeft genoeg ‘beet’ om een hamburger te suggereren en de overige ingrediënten zorgen voor de smaak.” Jasmijn: “De verpakking is niet bijster interessant, maar evenmin lelijk. Jammer dat er plastic omheen zit. De filets zelf zien er wel aantrekkelijk uit. Het valt me meteen op dat ze een goede beet hebben. Lekker knapperig en ze vallen niet uit elkaar als je ze, zoals ik gewend ben te doen, met vork

en lepel snijdt. De smaak vond ik in eerste instantie niet zo lekker. Nog steeds ben ik niet razend enthousiast, maar ze zijn wel goed te eten, zij het wat zout en niet pittig genoeg. Jammer want alle vleesvervangers zouden erg lekker moeten zijn, omdat niet-veganisten dan op een positieve manier met veganisme in aanraking komen.” Ineke: “De structuur van de filets is wel realistisch. De smaak is echter wat flauw en gewoon niet erg lekker.” Gehaktballetjes in vega soep Jasmijn: “De prijs lijkt me aan de

hoge kant, maar het product is wel biologisch. Volgens mij ziet het gehakt eruit zoals gehakt van een beest er normaal gesproken ook uit ziet. Ik vind de bruine ‘fliebelige’ korreltjes persoonlijk niet bepaald aangenaam ogen. En dan de smaak: ‘Bah’. Toen ik een hap van het gehakt nam, kreeg ik direct het gevoel dat er mieren in mijn mond krioelden. Er zit bovendien teveel zout/shoyu door.” Ineke: “Het gehakt is zoals veel vleesvervangers vrij prijzig. Het smaakt goed, alleen een beetje zuur. In dezelfde stijl zijn er ook voorgedraaide gehaktballen te koop, lekker bij een traditionele maaltijd met aardappelen en groente.” Edith: “Het ziet er een beetje vies uit, maar één ding is zeker: het is niet droog. Ik heb het geprobeerd in een pastasaus en in een bonenprutje en

dat werkt prima. Verstopt tussen andere ingrediënten is dat natuurlijk niet zo moeilijk, maar ook als je een klein beetje kaal proeft, is de smaak goed. Volgens de verpakking kan het ook gebruikt worden om ballen of frikadellen van te maken. Voor de stevigheid moet dan wat havermout of bloem worden toegevoegd. Ik maak soepballetjes en braad die even aan in de koekenpan om te zorgen dat ze niet direct uit elkaar vallen. Tot mijn verbazing blijven ze aardig in vorm en worden ze mooi bruin. Ze smaken niet naar gehaktballetjes, al zijn ze wel lekker. En niet flauw, ondanks het feit dat ik helemaal vergeten ben gehaktkruiden of zelfs maar zout of peper toe te voegen. In de soep worden ze al snel wat plakkerig en zacht, wat niets afdoet aan de smaak. Hier wil ik nog wel meer van eten.” Veggie snack to go Jasmijn: “Een erg lekker worstje

met een goede beet en pikante smaak”. Edith: “Handig worstje voor de lekkere trek, voor de momenten dat je nog niet echt honger hebt, maar wel zin hebt om iets te snacken. Dan wil je bijvoorbeeld een sappig worstje met pittige smaak. Met deze snack doe je mij geen plezier. In tegenstelling tot een echt worstje is hij namelijk gortdroog. Bovendien lijkt de smaak nog het meest op karton.”

Voorbeelden van ‘nepvlees’ (kijk voor meer met name in de grotere natuurwinkels) • Nuggets (Alpro) • Rul gehakt (Good Bite) • Tofuburger tomaat (Soy) • Quinoaburger tomaat (Soy) • Burgers diverse smaken (Provamel) • Knacks naturel (Healthy Planet) • Schnitzel (Healthy Planet) • Plakjes Cheatin’ ham (Redwood)

26


De uitslag

Het panel: Edith (vegetariër) • Jasmijn (veganist) • Ineke (veganist)

Alpro Soya filets pittig gekruid • Verkrijgbaar bij de supermarkt • per twee verpakt, • prijs ca. € 2,50

Edith: Smakeloos los op het bord, prima als hamburger Jasmijn: Goed te eten, maar niet pittig genoeg Ineke: Te flauw

• healthfood restaurant • biologische kwaliteit • lunch & diner • diverse salades &

Healty Planet gehakt

• Verkrijgbaar bij de natuurwinkel • 250 gram, • prijs ca. € 3,60.

Edith: Smaakt naar meer Jasmijn: Bah. Alsof er mieren in je mond krioelen Ineke: Smaakt goed

belegde broodjes • vruchten- en groentesap • elke dag veganistisch menu en natuurlijk heerlijke vegetarische maaltijden • open: elke dag van 12.00 tot 22.00 uur

Viana Picknicker snackworstje • Verkrijgbaar bij de natuurwinkel • prijs per stuk ca. € 1,10.

Edith: Kartonsmaak Jasmijn: Lekker tussendoortje

Het Vegan logo is een geregistreerd handelsmerk en staat op producten die geen enkel dierlijk ingrediënt bevatten en niet met hulpstoffen van dierlijke oorsprong zijn bereid noch op dieren zijn getest. Het is inmiddels al op ruim 1000 producten te zien. Het logo is tevens verkrijgbaar voor bijvoorbeeld cateraars en restaurants. Ook het Vegan logo op uw producten of in uw restaurant? Neem contact op met de Nederlandse Vereniging voor Veganisme: 06-5 243 39 31 of info@veganisme.org

Nederlandse Vereniging voor Veganisme

27


de winkelwagen van door Marlies de Jonge

De winkelwagen aangenaa van m Wie: Karin de Mik (veganist) Waar: EkoPlaza, Den Haag

Normaal winkel ik in mijn woonplaats Leeuwarden, maar ik logeer een weekend in Den Haag en wil graag eens kijken of ik hier in de Randstad nog lekkere, mij onbekende plantaardige producten tegenkom.

Hier in de EkoPlaza koop ik nu meer de dagelijkse boodschappen zodat ik vanavond en de komende dagen wat te eten in huis heb. Erg prettig dat dat op zondag kan.

Ik eet vrijwel alleen biologisch, zeker de groente en het fruit. In natuurVandaar dat ik me nu in de Eko-plaza winkel BonBio in Leeuwarden waar in het centrum van Den Haag bevind. ik veel kom, hebben ze de groene Gisteren bezocht ik nog De Groene quinoa spaghetti uit het winkelschap Passage in Rotterdam, waar een aan- gehaald. Waarom weet ik niet. Hier tal winkels onder één dak te vinden kan ik ’m gelukkig nog kopen. Deze is. Behalve een natuurvoedingswinkel pasta is veel zachter van smaak dan tref je er ook een wereld- en woongewone spaghetti. winkel en een boekenzaak met een uitgebreid assortiment boeken over onder meer voeding aan. Vooral het uitgebreide schap met vega-vleesvervangers in de natuurwinkel, waaronder de mij geliefde Frankfurters (niet te krijgen in de Friese hoofdstad) maakte mij enthousiast. ‘s Avonds at ik voor het eerst bij de vegetarische Chinees ‘De Oude Plek’. Een hele sensatie om op de menukaart niet het kopje ‘vegetarisch’ te zoeken. Onmogelijk om te kiezen. Je voelt je als een kind in een snoepwinkel. Uiteindelijk koos ik plantaardige ‘kip’ met groenten en nasi en mijn tafelgenoot besloot de veganistische variant van de babi pangang uit te proberen. Als voorgerecht namen we saté. Heerlijk! Ook bij de EkoPlaza en de ernaast gelegen Aziatische supermarkt zijn interessante producten te koop. Bij de laatste kocht ik onder meer gekruide tofu en ‘vegetarian chicken’ in blik. Ben benieuwd of die dezelfde is als gisteren bij de Chinees.

28

shoppen

Verder neem ik eco-druiven (de gewone worden erg bespoten), ijsbergsla (van hetzelfde laken een pak) en overheerlijke gekruide tofuworstjes mee. Ook wat nougat-repen van Bonvita. De veganistische nougatsmaak is nieuw voor mij. Jammer alleen dat er suiker in zit, zoals in zoveel producten. Zelf gebruik ik als zoetmaker agavesiroop. Maar altijd leuk om nieuwe dingen te proeven.

Vooral het uitgebreide schap met vega Frankfurters, maakt mij enthousiast.


klussen door Rick Scholtes

Waar moet ik beginnen?

Bouwen voor een toekomst

Iets meer dan een jaar geleden kreeg ik de sleutel van het door ons gekochte huis. Daar stonden we dan in een afgeleefd huis te zoeken naar de spullen die we eventueel nog konden hergebruiken. Nu, een jaar later, ligt er alleen nog een stukje laminaat in de kamer dat ons herinnert aan de oorspronkelijke inrichting. Niet omdat we het mooi vinden, maar omdat het nog niet nodig is geweest om het weg te gooien. In de komende V’s ga ik verslag doen van de verbouwing van ons huis. Als ervaringsdeskundige wil ik jullie laten zien tegen welke typische problemen de vega-klusser aanloopt, mogelijke oplossingen daarvoor bieden, en ook welke mogelijkheden er zijn voor duurzaam bouwen. Er komt heel wat kijken bij een renovatie van een huis en je moet ergens beginnen, maar waar? In dit eerste artikel van deze rubriek een antwoord op deze vraag.

Al voordat we de sleutel in handen hadden, vroegen we ons af waar te beginnen. De overeenkomsten tussen het huis op het moment dat we besloten het te kopen en het beoogde eindresultaat waren gering. Een op het eerste gezicht veel te grote afvalcontainer van 10m3 moest daar de eerste verandering in brengen. Deze eerste uitgave van de verbouwing was echter veel eerder vol dan het huis leeg. Met vloeren, plafonds, nietdragende binnenwanden, badkamers en meer is een afvalberg te maken waarvan je je afvraagt of het überhaupt nog wel een milieuvriendelijke verbouwing kan worden. Want dat was toch eigenlijk wel de bedoeling. En de bestelauto die speciaal is aangeschaft voor de verbouwing zal het broeikaseffect evenmin terugdringen. Desondanks is de auto onmisbaar gebleken, zelfs voor de milieubewuste vega-klusser. Voor het afvoeren van grote hoeveelheden afval en het ophalen van heel veel bouwmaterialen en andere spullen kun je niet zonder. Na deze eerste investeringen moest een begin gemaakt worden met het daadwerkelijke bouwproces. Hier gold eveneens: waar moet je beginnen? Ga ik mijn huis van onder tot boven voorzien van zonnepanelen? Isoleer ik mijn huis zo goed dat er bijna geen verwarming meer nodig is?

Gebruik ik de meest milieuvriendelijke materialen? Ga ik mijn wc met regenwater doorspoelen? Breng ik een geavanceerd ventilatiesysteem aan? Of ga ik warmte­terugwinning op mijn douchewater toepassen? En waarom eigenlijk niet gewoon allemaal? Budgettair gezien is dat laatste, zeker voor ons, geen optie. Het is waarschijnlijk zelfs vanuit milieuoogpunt niet eens de beste oplossing. Om terug te komen op de vraag waar te beginnen als milieubewuste vega-klusser, is het goed te weten waar de belasting op het milieu van een woning uit bestaat. Door middel van complexe rekenmethodes waar een scala aan milieu­effecten bij elkaar opgeteld worden, kan hierover een uitspraak worden gedaan. Globaal genomen kun je dan zeggen dat de milieubelasting van een gemiddelde Nederlandse woning voor ongeveer 5% bestaat uit waterverbruik, voor 60-80% uit energieverbruik en voor de rest uit bouwmaterialen.De grootste milieuwinst is daarom meestal te behalen door het energieverbruik terug te brengen. Het terugbrengen van het energie­ verbruik was in ons geval een absolute must. De halfsteens muren van ons hoekhuis met daarin voornamelijk enkel glas hielden zo weinig warmte binnen, dat we afgelopen winter een paar keer het ijs van het aanrecht

moesten krabben. Inmiddels is het huis voorzien van een flinke laag isolatiemateriaal en zijn alle ramen vervangen door goed isolatieglas (HR++). Een ijsfestijn zoals afgelopen winter verwacht ik hier niet meer mee te maken. Inmiddels hebben de maatregelen deze zomer al hun nut bewezen. Door het isolatiemateriaal, maar vooral door het zonterugkaatsende isolatieglas, was het op warme dagen toch aangenaam van temperatuur. Het aanbrengen van isolatiemateriaal en -glas is een investering die snel terug te verdienen is doordat de energierekening omlaag gaat. De terugverdientijd kan nog korter zijn door subsidie aan te vragen. Per 1 juli 2009 is er voor huiseigenaren een subsidie voor het plaatsen van HR++ isolatieglas. Voor voorwaarden en meer informatie zie www.meermetminder.nl

29


interessante websites door Alex Romijn

V-spots

www.watmaakt.suzette.nu Volg Suzette online over veganistisch eten, knutselen, fotografie en meer. Een leuke weblog om te volgen. Zet dus meteen bij je favorieten.

In V-spots komen elke aflevering interessante websites rondom bewust leven aan bod.

www.theveganmentor.com Wat is veganisme? Wat eet een veganist? Hoe word je veganist? Help! Deze site kan vele antwoorden bieden. De site is gericht op iedereen die interesse heeft in een geheel of gedeeltelijk plantaardig dieet.

www.vegalicious.org Weet je niet wat te maken voor vanavond? Check dan deze uitgebreide foodblog snel. Je vindt er overheerlijke veganistische recepten met zeer mooie foto’s.

www.vegan.com Luchtige blog rondom veganisme en andere onderwerpen die raakvlakken hebben met veganisme. www.veganoutfitter.com Mooie stijlvolle schoenen of handtassen die bij je mooie jurk passen, vind je wellicht hier. Deze online shop biedt modieuze producten die 100% vrij zijn van dierlijke ingrediënten!

biologisch Vegetarisch restaurant De Imme Biologisch? Ja, natuurlijk! Vegetarisch? Ja! Sinds zomer ‘ volledig vegetarisch Veganistisch? Vanzelfsprekend! Ook voor veganisten is er genoeg keuze Waar? Willem-ii straat  A  BH Tilburg Telefoon  - www.immetilburg.nl

30


R Y O R I D O

AMAZAKE BASIC DESSERT Een verrassend licht zoete dessertcrème, gemaakt van rijst, gierst of haver. Om zo uit de pot te gebruiken als dessert of topping en op fruit, cake, op rijstwafels, crackers, pannenkoeken en brood. Maar ook om snel een lekker dessert te maken zoals allerlei puddingvariaties, sorbets, shakes, taarten, wafels en muffins. Basis pudding: 380 g Amazake Basic Dessert + 350 ml water, 1/4 t.l. vanillepoeder + 10 g (1 eetl.) maizena of kuzu. Maak andere smaken met sinaasappelschil, citroen of mandarijnschil, vers fruit, vruchtensap, noten of notenmoes, cacao of yannohinstant koffie. Ook geschikt om babyvoeding te zoeten of voor het maken van peuter en kleutertussendoortjes. Vraag onze folders aan:

Voor meer info en recepten bezoekt u onze website:

w w w. a m a z a k e . n l

INFO CAKES & MUFFINS SHAKES & DONUTS TAARTEN

Geproduceerd door: RYORIDO - Traditional Amazake Products P.B. 109, NL-7200 AC ZUTPHEN Telefoon 0575 518546 / e mail: info@amazake.nl

DESSERTS DECEMBERRECEPTEN

31


SOMS KUNT U ONZE KLEINE LETTERTJES MAAR BETER WEL LEZEN...

Bij Solgar horen wij soms dat de kleine lettertjes op onze verpakking moeilijk te lezen zijn. Toch vinden wij het belangrijk dat u alle informatie op ons etiket kunt terugvinden.

Dankzij de kleine lettertjes op de verpakking kunnen wij voor 100% uitleg geven over onze producten; bijvoorbeeld of een product ook geschikt is voor veganisten.

Sinds onze oprichting in 1947 streven wij naar het produceren van kwalitatief hoogwaardige producten waarbij wij ingrediĂŤnten met direkte of indirekte dierlijke oorsprong zoveel mogelijk vermijden.

Mocht u het idee hebben dat vitamine B12 als enige van onze producten geschikt is voor veganisten, kijkt u dan eens op:

www.solgar.nl


V, editie 1, nummer 82  

Magazine van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme.

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you