„Vavilonska biblioteka”, prvi tom

Page 1

1


VAVILONSKA BIBLIOTEKA

TOM PRVI POEZIJA

Tehnički urednici Jasmina Bigović i Veliša Seferović

Lektura i korektura Milica Milosavljević i Natalija Đaletić

Ilustracije Djeca revolucije I Djeca revolucije II Edo Murić

Editorka fotografije Jasmina Bigović

Izdavač Vavilonska biblioteka

Glavna i odgovorna urednica izdanja Katarina Sarić

Poetska urednica Milica Milosavljević

Prozni urednik Senad Karađuzović 2


3


VAVILONSKA BIBLIOTEKA

TOM PRVI

Poezija

„Pola tuceta majmuna sa pisaćim mašinama bi, za nekoliko večnosti, napisali sva dela u Britanskom muzeju”. Borhes

Vavilonska biblioteka je jedinstveni projekat koji ne slijedi stroga akademska pravila, ali ih poštuje u dovoljnoj mjeri da ih može subverzivno narušavati. Sastavljena od eklektičke mješavine stilova, poetika, ali ne i etika, na svim balkanskim jezicima uz engleski koji je internacionalni zajednički imenitelj – predstavlja izuzetak od pravila, ali i pravilo koje potvrđuje izuzetnost. Riječ urednice

4


POETSKI PORTRETI:

DRAGANA ERJAVŠEK, Nikšić DINA MURIĆ, Rožaje–Beč SPASOJE JOKSIMOVIĆ, Majdanpek ALEKSANDRA JOVIČIĆ, Priština ZORAN ANTONIJEVIĆ, Mladenovac URŠKA KRAMBERGER, Maribor GORDANA MIĆUNOVIĆ, Nikšić REBEKA ČILOVIĆ, Berane BOJAN KRIVOKAPIĆ, Novi Sad ANA STJELJA, Beograd DENIS ĆOSIĆ, Dubrovnik KATARINA FIAMENGO, Kladovo STEFAN KIRILOV, Vršac MILICA MILOSAVLJEVIĆ, Čačak SAŠO OGNENOVSKI, Bitola PETAR RAKOČEVIĆ, Podgorica–Ljubljana ANDREJA ŠTEPEC, Jesenicе DIME DANOV, Negotin NIVES FRANIĆ, Pula MILJAN NIKOLIĆ, Podgorica VITOMIRKA VITA TREBOVAC, Novi Sad MARINA RADOVANOVIĆ, Zrenjanin

5


MARKO STANOJEVIĆ, Beograd MARINA SHOKEVA, Ohrid ANTEJ JELENIĆ, Split JASNA KARAMEHMEDOVIĆ, Nikšić SINIŠA MATASOVIĆ, Sisak MANJA ŽUGMAN, Maribor BOJANA BARJAKTAROVIĆ-NIKOLIĆ, Ivangrad ZVONIMIR GROZDIĆ, Zagreb DRAGANA EVTIMOVA, Skopje BRACO SUBOTIĆ, Podgorica INES KOSTURIN, Petrinja SANJA BAKOVIĆ, Split STEFAN STANOJEVIĆ, Pančevo SUZANA MICEVA, Strumica MITKO GOGOV, Strumica OGNJEN PETROVIĆ, Beograd SARA STANOJEVIĆ, Beograd SILBA LJUTAK, Zagreb ŠIMON CUBOTA, Beč–Beograd MARTINA KUZMANOVIĆ, Beograd–Varšava PETRA ČEČ, Varaždin ALEKSANDRA LEKIĆ-VUJISIĆ, Podgorica DUŠAN ĐUROVIĆ, Podgorica–Island ANĐELA BULAJIĆ, Podgorica

6


BORIVOJ VEZMAR, Pakrac–Beograd DALIBOR TOMASOVIĆ, Čačak JASNA KINĐIĆ, Beograd ANDREA PERUNIČIĆ, Podgorica ĐORĐE SIMIĆ, Valjevo BOŽANA RADENKOVIĆ, Pirot VANDA PETANJEK, Zagreb MILOMIR GAVRILOVIĆ, Beograd BJANKA ALAJBEGOVIĆ, Sarajevo MILAN STANIŠIĆ, Budva DUŠICA MRĐENOVIĆ, Sombor DANIELA ANDONOVSKA-TRAJKOVSKA, Bitola MARIJA DEJANOVIĆ, Prijedor–Zagreb–Larissa TANOS GOGOS, Larissa FAHREDIN SHEHU, Priština SUZANA HEARNE-POTTON, Budva–Kembridž OLIMBI VELAJ, Tirana AGRON SHELE, Albanija–Belgija JULJANA MEHMETI, Albanija-Italija

7


POETSKI OMAŽI:

DUŠAN GOJKOV, Slankamen–Solun DEJAN KOBAN, Ljubljana FERIDA DURAKOVIĆ, Sarajevo DINKO KREHO, Sarajevo–Zagreb SNEŽANA STOJČEVSKA, Skopje BRANKO ČEGEC, Zagreb SANJA LOVRENČIĆ, Knin MEHMED BEGIĆ, Čapljina–Santo Domingo, Dominikanska Republika STANKA RAĐENOVIĆ-STANOJEVIĆ, Budva TIBOR HRS PANDUR, Ljubljana RADOMOR D. MITRIĆ, Jajce–Kragujevac

8


9


DRAGANA ERJAVŠEK, Nikšić

Epistolarni, ispovijedni ton sa duboko utisnutim pečatom autentičnosti

lirskog

istovremeno

podsjeća

subjekta na

Dragane

tehniku

Erjavšek,

pletenije

sloves

srednjovjekovne lirike, kao i na slobodnu, lascivnu, razuzdanu komunikaciju Sapfo i grčkih hetera, ili Veronike Franko, koja je bacala dvorove pod noge erudicijom bludnice. Draganino pjesničko djelo je hybrid žanr, i stilski, i naročito, jezički. Oneobičene stilske figure, stilski obrti i tropi, na mjestu gdje bismo ih najmanje očekivali, svježina metafora i magija jezičkih igara i neologizama, stihovi koji rasprskavaju predstave, imaginacija koja gomila nekoherentne slike i disparatne pojmove, međusobno udaljene, a upletene u tekstualni vez pjesme čine „Sirup od ogorčevine" stvaralačkim eksperimentom koji se u avangardi (po A. Flakeru) nazivao projekt-izam.

10


Izbor iz zbirke: SIRUP OD OGORČEVINE

ČAJ OD BAZIČNE NELAGODE

Ne znam čemu taj izbezumljeni pogled, Julija. Poznaješ me dobro. Poznaješ svu moju nesposobnost da zadržim čovjeka, da mu pružim zadovoljstvo, da ga natjeram da ostane doma. Takvu bliskost ni s rođenom majkom nikad osjetila nijesam. Znaš da posrćem, da dižem tenzije, da pravim dramu tamo gdje drami mjesta nema. Poznaješ me dobro, djevojčice s plamenom u kosi. Svu svoju providnost stavljam sad pred tebe. Očaj se upali kad ugasim male lampe. Snagu položim na jastuke kojima se opkolim da ne budem sama. Dušu sam već poklonila onima koje sam otrgla od sebe. To me drži budnom. To me ispunjava dok me praznina udara po nosu. Znaš da loše kuvam, sigurna sam da ti je pričao o tome. Kako mu se gadi nezačinjena hrana i mirisi nezadovoljstva u njoj. Da sam još uvijek tu zbog malih stopala koja tapkaju u mjestu, a ne zbog velikih kojima je potrebna njega da bi ličila na nešto. Neopleglane košulje, posoljene kafe, pune pepeljare.

11


Priznajem, nemarna sam. Ova naša čajanka je jedino na šta sam fokusirana u posljednje vrijeme. On bježi. Isklizava iz moje svakodnevnice, ignorišući da je moja svakodnevnica naša, jer se njemu to može. I onda ga nema. Ti ne znaš kako nedostajanja vrište, Julija. Ti ne znaš kako želja ostavlja za sobom sluzav trag. Neugašene strasti evoluiraju i postaju neukrotive zvjeri koje bi se i iz lanaca oslobodile, jake, nezavisne, kao žene koje cijepaju drva. Ti svojim djetinjim pogledom ne možeš da obuhvatiš ni pola onoga što ja moram da provučem kroz prste svakodnevnice. Džaba pušiš kurac kao suicidalna žena, Julija. On će se vratiti u toplo, jer ljudi uvijek, to je zakon prirode, ne izmišljam, traže svoje mjesto u toplom i u blizini vode. Ti nijesi ni voda, već vodopad, bezbojni mlaz koji će ga uvijek vući na dno. On je svoj tamo gdje mu ne smeta čarapa iz koje viri palac, svoj je tamo gdje podiže noge na sto dok gleda skijanje, tamo gdje mu nije važno je li se okupao danas ili prije tri dana.

12


Svoj je uz mene. I njih. Stopala koja tapkaju u mjestu.

Ne prepoznaš licemjera kad ga vidiš, Julija. Površnog samoživog stvora koji te gleda očima djeteta, a kuva ti mozak riječima zrelog diktatora. Ne znaš da se braniš, grizeš prste, jer nokti su ti sad već premalo, imaš hladnoću središta crkve, a oči ti gore ognjem krematorijuma. Jednako ti je i kad si gola i kad si odjevena. Bila sam na tvom mjestu jednom. Bila sam ista kao ti, nesnažena, zaljubljena i bezbrižna. Znam zašto je izabrao tebe. Prepoznajem život u tebi. Prepoznajem sve ono što znam da voli. I sve ono što će jednog dana da mrzi. Takvi su ljudi, malena. Rastrgnu te na komade, pa te onda ostavljaju da se sama sastavljaš. Griju ti grudi i vrat, a noge su ti dovijeka hladne, jer to nije njihov problem. Ja sam tu kad se bori s viškom čarapa, ja ga pokrivam kad zaspi na kauču u pola filma, pržim jaja za doručak, jebena jaja, ali pržim ih i dobacujem ključeve od auta u prolazu do spavaće sobe gdje provjeravam spava li najbolje od njega. Ja sam ona koja nosi tople napitke i prepečene kriške hleba, žena s majčinskom predanošću i sestrinskim razumijevanjem, i, nažalost, sad ništa više od toga.

13


Čim se restartuje, otrči do tebe za ostalo. Da gazi tamo gdje još gazio nije. Trebalo bi da se sabereš, Julija. Da digneš ruke od njega, da bi sačuvala sebe. Postoji moj prostor u koji nikad nije trebalo da zakoračiš. Radije se zamjeram tebi, nego što bih stvarala sukob unutar tog svog sigurnog kutka. Ne brini, nasmijem se gorko u sebi kad izgovorim to „sigurnog“. Otpij, Julija. Od čaja se još niko zagrcnuo nije. A ovog se ionako nećeš sjećati.

14


DEMIJURŠKA (BES)POSLA

Ono kako odrasli muškarci tvrde kako ne mogu da ručaju bez salate, i ono kako ţene tvrde da u svojim torbama nose 'samo najosnovnije', to je predivan prostor na kome mogu da osmislim njih dvoje, da ih uvaljam u ljubav kao u jaja i u prezlu, da ih zagrlim na svakom ćošku odavde do kasarne, da im platim piće u ozloglašenoj kafani na drugom sastanku. Njega mogu da obučem u plavo, nju u zeleno. Mogu i sve to da svučem s njih u manje od dva stiha, da ih u narednih pet redova ne skidam jedno s drugog. Da im ubacim zračak sunca kroz slomljenu roletnu iznajmljenog stana u svitanju poslije, da im u pozadini zasviram Elton Džona ili nekog drugog džona. Stidljivi osmjesi ugušeni između pokušaja pogleda, zima, a njima da ne bude hladno. Neki koraci po kiši, neki poljupci u voćnjacima, tuđim, a kao da su njihovi. Sve to mogu. I da ih ugušim voljenjem sve dok njoj ne pukne film od sjeckanja salate svakog dana, i njemu ne pukne film od traženja upaljača u unutrašnjosti njene torbe. Ali nebo nije list hartije, Ali gore nijesu kalemovi. 15


Biografija autorke:

Dragana Erjavšek, rođena je u Baru, završila je Filozofski fakultet u Nikšiću, po zanimanju je novinarka, po ubjeđenju pjesnikinja. Objavila je tri samostalne knjige i zastupljena je u nekoliko poetskih zbornika. Živi i stvara u Nikšiću.

16


DINA MURIĆ, Rožaje–Beč

Poezija Dine Murić, evokacija je jednog izgubljenog svijeta i pjesničkih refleksija koje ukidaju temporalno odstojanje između subjekta i stvarnosti, onako kako ga je tumačio Emil Štajger – „stoga je jednako opravdano da jezik govori o raspoloženju večeri kao i o raspoloženju duše, ta dva raspoloženja čine nerazdvojno jedinstvo“. Iz krhotina Dininog realnog svijeta naslućujemo emotivnu prazninu: otupljenje čulnih receptora, gluvoću, hladnoću, govor u vjetar koji stoji nasuprot snažne potrebe da se vidi, čuje, vrisne, odgovori na nestajanje velikih tema ljubavi, empatije, domovine, prirode, kosmosa.

17


Izbor iz knjiga poezije: BALKANSKI EVNUH i SLIKE KOJE SU UBILE MIT

KRVAVE SUZE U DISTRIKTU NEUBA U (NOVA GRADNJA)

Ležim u mokroj odjeći, sklupčana na travi zauvijek poput nekog nepomičnog kamena. Možda ona samo liči na mene, dok ja sanjam u parku na klupi ne bojim se svih proždrljivih mačijih pogleda. Ta misao da moramo ispružiti ruku i uzeti ono što želimo me umara do besvijesti. U ime toga, posežem za jednim zdravim listom na savijenoj, polomljenoj grani on mi se smije, sa svojim širokim iskrenim licem. Možda je sve privid, ali zar postoji razlika? Već danima, možda i mjesecima živim u ovom stanju. Lice mi je mokro od kiše koja i kada ne pada sa neba ostaje nad mojim tijelom da bi me podsjetila da živim. Zahvalna sam joj, jer zbog nje moje slike dobijaju svoj samostalni život, odvode me tamo gdje je uvijek svježe i vjetrovito. Moja kosa je duga i ofarbana u crno, čovjek koji stoji na uličnom uglu danas je rekao kako moje oči postaju providne. Bojim se onog što to treba da znači. I tih crvenih suza na licu statue ispred narodnog teatra bojim se...

18


ŽENA

Zvuci velikog zidnog sata zvuci kiše koja udara o crepove zvuci automobila na starom betonu koji se rastvara pod naletima mraka Ona je samo lice, bez ruku, bez očiju sa usnama odveć žednim, sa tijelom koje mora sa kišnim buđenjima u kojima nema drugu alternativu već da prati njegove krvave tragove

19


OPELO ZA PTICU

Moja ptica je preminula prije četiri sata Sada je vjerovatno njeno tijelo ukočeno, izloženo na sredini kaveza počelo je gubiti prirodnu svježinu Neko na ulici Zieglergasse zapomaže “upomoć”, sa očajničkom vibracijom glasa koja nagovještava plač Takav krik moze doći samo iz grla koje je prepunjeno suzama što više ne nalaze svoj put niz obraze i vrat do odjeće već idu na usne, da ih ovlaže i na neki čudan način omalovaže Znam da bi kroz glavu trebale da mi prođu slike iz djetinjstva u kojima je ptica zastupljena ili makar ima sporednu ulogu, ali sve je nestalo „Ti činiš da spoznam svoje mane”, čujem Anđela u uglu sobe Shvatam da sam nesvjesno počela da se prisjećam tih dana koje iz neobijašnjivih razloga proglašavam nevinim Na kraju nijesam učinila ništa posebno Napisala sam pjesmu za svoju preminulu pticu slušajuci i dalje te neutješne krike sa ulice dječije krike koje ti nikada nećeš željeti da čuješ

20


USPAVANI DIV

Junak iz mog djetinjstva leži ispod tvrde rožajske zemlje Ja se i dalje pretvaram da je to on a znam da je mrak duše, a ne div ono čime ovih dana djecu plaše pred odlazak na spavanje „Poezija je nestala, više je nema“, to su bile tačne njegove riječi A lice? Kako je samo postalo pomračeno za tren Za mene je nestala istog onog dana kada su krvave kolone djece krenule iz šume I kada sam vidjela kako se majčina haljina leprša na hladnom vjetru Onog trenutka kada mi je rekla “spremi se, oni dolaze”! Vratila sam se u grad koji sam napustila prije petnaest godina Ranim vozom u Beograd Pa autobusom do podnožija divove planine Negdje u ćošku skrivao se „čovjek buba“ Oduvijek me čuva od besmisla Miris i boje su me ophrvali Trulije i dotrajalije, tužnije Sve je prije svega tužnije i čudno ponosno u svojoj nesreći Grad je tiši, ljudi u njemu mračniji Odjeveni u crno, zabrinuti, sa iznošenom odjećom Nevoljno se sjećam svega, a samo sam htjela da se sjetim tebe No, nemoguće je

21


Ovo je realnost bez prve ljubavi I lica koje stoji ispred zelene pozadine na svježem vazduhu Nikoga više nema Grad mog djetinjstva danas je grob za insekte

22


Biografija autorke:

Dina Murić, rođena je 1982. godine u Crnoj Gori, pjesnikinja je, esejista i filmska producentkinja. Autorka je četiri zbirke poezije, „Suza na kamenu“ (1998), „Amarilis“ (2001) i „Slike koje su ubile mit“ (2010), te zbirke narativne poezije „Balkanski Evnuh“ (2017). Zbirka poezije „Slike koje su ubile mit“ nagrađena je nagradom „Risto Ratković“ za mlade pjesnike 2010. godine. Njena poezija je objavljivana u više žurnala i antologija, te prevođena na strane jezike.

23


SPASOJE JOKSIMOVIĆ, Majdanpek

Svjetlosna simbolika kao vezivni činilac poetskih elemenata sadrži gustu značenjsku radijaciju, koja isijava iz izvora života,

kulta

sunca

u

prvobitnim

civilizacijama

predstavljenog, kao antropomorfno božanstvo Platonovog mita o pećini ili rane mističke faze Jovana Zlatoustog, prije prelaska u hrišćansku svjetlost, koja korespondira u dualizmu sa tamom – na eshatološkom planu poezije Spasoja Joksimovića projektuje se kao traganje za besmrtnošću duše. Preko simbola proizvoljnih svetionika, emanacije moderne svjetlosti, „trafostanice za reflektovanje božanske milosti" pjesnikov lirski subjekt je izložen reflektorima koji zasjenjuju esenciju života, rastrzan između htonske i solarne dimenzije.

24


Izbor iz poezije:

IZ (NE)OBIČNOG ŽIVOTA (NE)PROLAZNOSTI

Prilika da se odnosimo prema središtu krošnji Samo što neko prizemi vrhove Zbog nužne običnosti zimskog svakodnevlja, što hladi ostala godišnja doba Postupanja iz različitih vremena sa zapletima na putu svrhe A istim ishodom Savremeni težaci Isti graditelji kula Vavilonske i potonjih Pa svačija radost usahne I velike i svakodnevne priče U stanovima iznad tunela za čuvanje ogreva Bez svetla na kraju Zato promišljanju melanholičnog

25


Ostaje vidik kroz providni štit od vetrometina na putu Pogled u rečno proticanje Boravak u prolaznosti školjke Istoj sadašnjoj obasjanosti što nudi da iz hobija izgradimo svetionik Koji ne emituje modernu svetlost bez vlakana koja makar greju Nego trafostanicu za reflektovanje božanske milosti

26


DO SVET(L)A JE

Poslednja drva dogorevaju Polako tamni Sve smo sabrali Vetar se odnosi i na tvoj plamen Mogućnost zaklona dlanom Nesliveno jedinstvo čoveka i vatre Privatni ukus cejlonskog čaja u ruskom pakovanju Istim jezikom o različitim stvarima dubimo svako svoje mitove Kao tegove terazija koje odmeni sidro Putujući do novog tla na kome se neće odmoriti U danu povratka

27


UPRKOS SUNCU

Nepravilne bore na pravilnim mestima Kao životi pregiba I ne samo na obući Spontanosti kože što u granicama probija kroz sebe puteve I suvi borovi uskraćeni za prisustvo grana Drže neotopljene ukrase

28


Biografija autora:

Spasoje Joksimović, rođen je 1988. godine u Majdanpeku. Diplomirao je, i master studije završio je na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu. Objavio je zbirke pesama „Život, po suncu", 2016, „Daleko od Johanesburga", 2016, „Veče u Vitaniji", 2016. godine i „Municipium S", 2019.

29


ALEKSANDRA JOVIČIĆ, Priština

Simboličke nadstrukture i samosvjesna metakomunikacija sa činiocima, apstrahovana iz tzv. „mrtvih metafora” kojima se, i preko kojih se lirski subjekt, kao kanalima bez šumova, obraća recipijentima, pletući na osnovne motive čitavu mrežu polisemije i višeznačja, okultnog i mističnog, paganskog nasljeđa – kodovi su izrezbareni po kosturu zbirke „Naše male smrti” Aleksandre Jovičić.

30


Izbor iz zbirke: NAŠE MALE SMRTI

OSNOVNI MOTIV

Svaka je tuga drukčija i šta sad vredi da ti pričam kako tupo odjekne šaka zemlje kad padne na lakirano drvo. Ta zemlja pomešana sa sitnim novčićima, balast je paganskih običaja: da se ima za duvan na onom svetu i pride za kafu i rakiju. Kažu, nakon smrti još uvek rastu nokti ne kažu čemu služe: to naši nedosanjani snovi njima grebu unutrašnjost sanduka pokušavajući da nam se vrate. Na koncu istrule krstače i kao gnjile kruške sruče se sa njih jeftina plastična slova osuši se i onaj jorgovan što ga je neko posadio na uzglavlju od trave, a pas lutalica se opruži preko humke i cvili oponašajući ljudski jecaj. 31


BERBA

u buretu je vrilo grožđe deda bi me pustio da gazim po njemu stopala su mi postajala modra zrna su bila gnjecava on je mislio da me to veseli pa sam glumila da se radujem neupotrebljivi deo grožđa zvao se komine komine su se pušile ispred ulazne kapije i na kraju umirale završavajući u smeću za nas decu postojala je posebna poslastica šira – sok od grožđa širu nisam okusila decenijama ali se jasno sećam njene slatkoće imala je ukus zrelosti i postajali smo bliži odraslima nalivajući se tim dečjim vinom berbe grožđa bile su mali praznici stric je imao traktor mi nismo moji su bili fini nisu se bavili poljskim radovima. pradeda je svu zemlju poklonio državi u zamenu za dečji dodatak

32


stric je voleo vinograde pa ih je naknadno kupovao deda je posadio voćnjak kada je otišao u penziju nije dočekao da sazri nijedna od tih voćaka u voćnjaku smo moj rođak i ja provodili čarobne dane zamišljajući nekad da je prerija nekad da je prašuma počeli smo da pravimo kolibu od pruća nismo je dovršili a i da jesmo neko bi je već srušio jer to je bilo doba kada su se rušile i mnogo čvršće kuće nije mi žao vinograda ni voćnjaka drvo će davati ploda gde god ga zasadiš žao mi je jedne male breze koja je rasla u susednom zabranu ne znam je li odolela vihoru rata ali umela je besprekorno da čuva naše tajne

33


IZBEGLICE

Na plavim sveskama pisalo je UNICEF. U njima su opisane izmišljene igre sa izmišljenim prijateljima nakon što su se stvarni rasuli kao klikeri staklenci i svi skupa upali u istu rupu. Kutije od braon kartona zvali su humanitarna pomoć. Sadržale su sledeće: jedan kilogram pirinča pola kilograma mesnog nareska kilogram brašna kilogram šećera litar ulja i pakovanje higijenskih uložaka. Da se nađe. U prljavim prostorijama Crvenog krsta nalazila se razbacana garderoba dopremljena ko zna otkud da ogrne naša oskudno odevena tela. Prebirali smo po toj šarenoj gomili kad bismo stigli na red,

34


nakon što bi radnici prigrabili šta im se dopada. U kolektivnim centrima ljudi su unezvereno zurili u visoke plafone fiskulturne sale, razmišljajući vredi li ičemu takav život u kome ti naplaćuju čašu vode. Na pregrađenoj terasi, čiji su zidovi bili crni od vlage, pitala sam se igra li se neko sa mojim lutkama i hoće li mi ikada oprostiti što sam ih nepoznatim devojčicama ostavila na milost i nemilost.

35


Biografija autorke:

Aleksandra Jovičić, rođena je 1986. godine u Prištini, odrasla je u Orahovcu. Diplomirala je na Odseku za Opštu književnost i teoriju književnosti Univerziteta u Beogradu, masterirala je na Departmanu za Srpsku književnost i jezik Državnog Univerziteta u Novom Pazaru. Objavljivala je priče, pesme i eseje u regionalnim i inostranim zbornicima i književnim časopisima. Poezija joj je prevođena na engleski i arapski jezik. Dobitnica je nagrade Mak Dizdar mladom pjesniku za najbolju neobjavljenu zbirku pesama (Stolac, 2017). Na Literarnom konkursu u čast Rada Drainca 2018. godine dobila je prvu nagradu sa esej. Dobitnica je druge nagrade na konkursu „Ulaznica 2020”. Zbirka pesama „Lutanja” objavljena je i promovisana u Stocu 2018. godine u okviru festivala Slovo Gorčina, a našla se u širem izboru za nagradu „Biljana Jovanović”. Druga zbirka pesama pod nazivom „Naše male smrti“ objaviljena je u martu 2020. godine u izdanju Književne radionice Rašić. Uređuje elektronski časopis Libartes.

36


ZORAN ANTONIJEVIĆ, Mladenovac

U medijumu Hipnosa i Tanatosa, poezija Zorana Antonijevića, uklesana u okamenjene epitafe, realizacije metafora kroz koje se formira značenjsko jezgro pojmova koji ukazuju na trajnost što se opire konačnosti i krajnjem nestajanju, poezija razapeta preko motiva „kamene glave, cvetova suncokradice, brata koji spava, preklanog boga" – sa oneobičenom i originalnom kongruencijom leksičkog materijala, svedenim poređenjima koja gube poredbenu vezu kao mimetički suvišak bespotreban u kreiranju snažnih akustičnih i vizuelnih projekcija koje stvaraju vječnu sliku vremena zaleđenog u prostoru – pokretnu sliku, poetski film – multimedijalni koncept samoniklog poetskog cvijeta iz kamena.

37


Izbor iz poezije:

KAMENA GLAVA

Na dnu suvog bunara leži kamena glava. U ustima joj oluja spava. Na čelu trule cvetovi suncokradice. Oči su groma grobovi, duboki koreni drveta suznih ogledala.

38


SOZERCANJE

Bog živi na raskršću. Očnjacima kroji puteve. Na čelu preklanog kandžom ispisuje krst, ključ za nebo. Dok leš klizi u jamu u rajskom vrtu još jedna ruža niče.

39


ISPOVEST

Senke grana gmižu po naprslim fasadama. Odblesci Sunca blicaju u kaljugama Edenskog vrta. Crni dim vijori se iz kontejnera sabira vernike, i danas će od Oca dobiti hleb naš skamenjeni. Crkvenjak čisti portu od ostataka mrtvih ptica. Skrivena u uhu sitog mačka leptirica - zalutali komad noći ispoveda se zori.

40


MOJ BRAT SPAVA

Moj brat spava ispod treperavog zraka Sunca okasnelog u noċ, na stazi gde se sastaju poroci i neon, u osmehu kurve sa zlatnim karminom i smaragdnom oku bele mačke sklupčane u krilu mumificiranog oca Santa Muerte kartela. Moj brat spava u pticama koje nikada nisu videle drvo, u drvetu koje nikada nije držalo gnezdo, na licu pogrbljenog psa, u suzi koja je začela crvenu reku. Moj brat je snom obavio ulice. On spava u repovima izmaglice i treptaju stroboskopa, na podijumu svetih hermafrodita sa krilima leptira, u zvucima mantre senki na saboru šamana skrđenih oko vatre iz limenog bureta u čistilištu novog doba ispod šljaštećeg mosta novog Jerusalima. Moj brat spava u lišću što diše ponad zemlje u grču, nesvestan sopstvene sveprisutnosti.

41


Biografija autora:

Zoran Antonijević (1979). Živi i radi u Mladenovcu. Objavio je zbirke pesama: „Snovi oblačara”, „Sabor senki”, „Srce obavijeno zmijom”, „Crna kuća, Bela kuća”; zbirku haiku poezije „Cvrkut u magli”. Poezija mu je objavljena u časopisima: Buktinja, Bdenje, slovenačkoj reviji Apokalipsa, Failed haiku, Diogen, Haiku hut, Mamba; na portalima: Strane.ba, Hiperboreja, Nigdine, Booke.hr, Stella polare, facebook profilu Čovjek- časopis i drugim publikacijama i portalima u zemlji i inostranstvu. Pesme su mu prevođene na engleski i slovenački jezik. Često nastupa na Poezinu, u okviru kojeg je dva puta učestvovao na takmičenju u slem poeziji.

42


URŠKA KRAMBERGER, Maribor

„S konceptom v nebesa” – ciklus Urške Kramberger s festivala u Ptuju, 2020. koji je Jernej Županič preveo na engleski jezik, odlikuje se intuitivnim, neposrednim uvidom u smisao, bez refleksije ili prethodnog faktičkog znanja o fenomenima s one strane fizičke pojavnosti. Inventivnost koncepta neba upućuje na stvaralački čin, nastao iz čiste imaginacije i sposobnosti stvaranja novih i autentičnih postupaka, originalnih i oneobičenih poetskih slika, čija se fikcija reflektuje kao u dvostrukom ogledalu latinskog pojma speculare.

43


Izbor iz poezije:

ADMIRALČKI

Odneslo mi je pokrov. Pisan, leže v buciki, delam počepe skoz mesečino. S konceptom v nebesa. O, sapica v nebesih, ki daješ jušne kocke lenuhom. Zgleda, da mi je bilo nekaj namenjeno. Nekaj kot briljantni kokoni s pogledom na dopust. Ob gib sem bil v globini vzgona. In ob pamet. Ob uniformo. Če ni to blisk iz ugodja, pod napenjanjem sape. Si se posušil? Vrnil nakit? Ponosen, voham sedimente pulza. Uteha me krasi. Se blago opominjam, na veličastnost mirovanja. Kdor pride pod vitrino, pride v stari novi svet.

44


Plešasti pevci z mrki slame med zobmi. Poklicani, zapravljajo mraz. Odpovem se mleku na gramu instance, kot lubje skoti bolnika, razširjeno, modro. Maraton rojen v konstrukcijo. Dišim po mladičih, tistih ostalih, ki jih nisem pobila v njihovi nesposobnosti. Kri gospodarja napne, povrže piedestal. Ozdravljene da v divjino. Gledala te bom, kako si daješ živo kresničko v usta in prihajalo mi bo na misel, da je obroč mežikajoč po postelji z mazanjem odložil nož

45


ŽAD

se plazila naga v kompotu iz žada čez vse štiri spet erekcija jasmine čvrsto se ti razlije obrv kako očitna je past ovoja ki bohoti gnus nad tolerance ektoplazma, izbljuvek vetra dinamika je, ko si zmeraj en boj pred sabo en zobni pripad bližje mostu s katerega se šopiri sum ješči mit vzame tramove v zibelko siamska potapljača ene jeklenke puščava odtis v mulju mlade kovine posedajoče paritve iz dimnih ogledal pritečejo nekdanje, prosojne matere v krčih imajo klobuke plavajo z usti navzdol usta ne morejo hkrati

46


žvečiti in jokati naposled sem si oblekla kameljo kožo kjer sem se posušila od vsega kar sem storila prav gnala drugim živino v stolpe prebrani, moj večni ljubimec obstaja oprijem izrojen podlagi volčje mrene svečniki za prihodnje jaze in led v impulzih med bujenjem so me srbele žile čez pandemijo pomena se precedi razkošje klona zbala sem se premika zagorelih zaplat ki sem jih dobila kot šerpa v koridorju ves pleh bi bil na kocki

47


Biografija autorke:

Urška Kramberger (1993, Slovenija) se je rodila v Mariboru. Pesmi je objavljala v revijah Vsesledje in Mentor. Leta 2015 je bila nagrajenka Festivala mlade literature Urška, leta 2016 pa je pri Javnem skladu Republike Slovenije za kulturne dejavnosti (JSKD) izšel njen prvenec Orjaški gobec globusa. Leta 2019 je sodelovala pri rezidenčnem projektu Odisejevo zatočišče. Živi, ustvarja in dela v Ljubljani.

48


GORDANA MIĆUNOVIĆ, Nikšić

Ekspresionistički „krik u nebo", okrenut humanističkim tendencijama sa snažnom socijalnom angažovanošću, vezivni je činilac poezije Gordane Mićunović. Lirska predmetnost koja preuzima slike iz urbane današnjice, preobražavajući ih u snažne poruke, tačnije kritike društvenog sistema, imajući pri tom i parodijsku i, u izvjesnom

smislu,

grotesknu

poeziju,

tjeraju

na

preispitivanje, ne samo estetičkih već i etičkih savremenih principa.

49


Izbor iz poezije:

ANDROGINI

U svijetu treperi svijeća. U sobi vlada praznina. Sumrak donosi smiraj. U tvojem se pogledu moje nago tijelo stapa sa morem. Odvedi me! U beskrajnom ponoru praznine mi se spajamo, dok sjenke vrište. Vazduh je zgusnut. Na prozorima ove gluve sobe je naš dah. U položaju vriska radjamo se na vrhuncu, dok svijetu niz butine klizi sram, a ljudi bezočno šire svoju alavu, materijalističku čeljust i žderu i gutaju sve što živi, zadovoljavajući svoju prizemnu glad, duhovno slabi, bez pokajanja.

Povedi me, da zajedno vrištimo bolje sjutra!

50


MLADOST

Naša mladost preskače zidove (svi zajedno) Mačke se mace Psi pokazuju svoje krvoločne zube Dvije žene ne znaju šta će sa sobom Na “umjetničkim” koktelima se jedu ljudi Spektakularno se svi bave svima osim sobom "umjetnički” direktor Pozorišta doručkuje svoje komplekse Glumice se trude da budu mršave umjesto da imaju stav Sinoć smo sahranili uvo Kralja Nikole Jedna starija žena mlatara svojim sisama Neki ljudi pričaju samo o sebi Stihija površnosti Kapitalistički goniči, glasnogovornici (svi zajedno) Kupuju, prodaju, gube, kružno bivstvuju! Prodani, prodani kupljeni! (svi zajedno) Zoja 25 godina diplomirana pravnica i producentkinja - nema posao Strahinja 28 godina diplomirani ekonomista - vozač taksija Mardou diplomirana glumica - ne skida čarape, i ne spušta pogled za ulogu Maša diplomirani sociolog - zaposlena u šanku lokalne kafeterije Djija diplomirana psihološkinja - zaposlena u kazinu Rastko diplomirani dizajner - nema posao Simon diplomirani filozof - zaposlen kao recepcioner

51


Onaj tamo mladić - mladi narkoman Onaj tamo… onaj tamo… onaj tamo Svi smo tu i tamo… smrtni!

52


Biografija autorke:

Gordana Mićunović, rođena je 1989. godine u Nikšiću. Diplomirala je glumu na Fakultetu dramskih umjetnosti na Cetinju. Radila je u Crnogorskom narodnom pozorištu, Kraljevskom pozorištu Zetski dom, a trenutno je zaposlena u Nikšićkom pozorištu. Gordana se pored glume bavi i pisanjem od svoje četrnaeste godine i prije dvije godine izdala je svoju prvu knjigu poezije i proze „Za dah Zadah”. Gordana već dvije godine realizuje večeri poezije i proze u vidu performansa „NAŠA MLADOST PRESKAČE ZIDOVE”. 2020. je snimljen kratki film “BY MY LANE” po ideji Gordane Mićunović, inspirisan stihovima iz knjige, koji je premijerno prikazan na podgoričkom Fiat festivalu.

53


REBEKA ČILOVIĆ, Berane

Dekonstrukcija tradicije sa snažnim slikama iz crnogorskog patrijarhalnog krša sa kojeg je potekla, autorka, Rebeka Čilović,

služeći

se

Deridinim

pojmom

teritorizacije/deteritorizacije, rekonstruiše čitav jedan novi model sa izmijenjenim socijalnim ulogama, izmještajući ga u geografske kontekste na kojima je ponikla slika ženske revolucije. Njeni lirski subjekti se umnožavaju, nalik tehnici u kojoj se primjenjuje di-forman (dvoobličan, deformisan lik), ali sebe uvijek postulirajući kao uzrok svih svojih transformišućih privida. Autorka, kao da slijedi manifest Elen Siksu, udara u doboš i objavljuje da je žena koja je pod uticajem falusne instance kojom gospodari muškarac – jučerašnja žena.

54


Izbor iz poezije:

Strašno Povikaše (brkate) žene Stana je usmrtila (muža) Radojka Dok je spavao sa flašom Pokraj glave Stiskale su žene usta Da im se ne vide zubi Očima su davale znak Da je vrijeme za marame Stani su ruke bile krvave Milicija je došla Odvela je Bruka Počeše da se udaraju žene po koljenima Ode Stana gologlava Ustaje iz postelje Ne želi da probudi njega Odlazi do kuhinje Sprema mu iznenađenje Uzima nož Zariva ošticu

55


U međunožje Vraća se do postelje U kojoj je njemu Postala žena Leži nepomična Zagledana U svoje meso

***

Mojoj pjesmi fale naricanja Jedna avet I dva oproštaja Gubavac je jezikom Dotakao vilino krilo Žilava starica ona je Na čukljevima Meni Niče oko U sandučetu zatičem pismo Nedovršena žena Kojoj tinta presuši Svake godine Kada se kaleme voćke

56


Iz kuhinje dopire miris Njene glave Vraćam se pismu U kojem piše Da su mi oproštaji Pojeli pjesmu Bila bih srećna da imam Pariz i vrijeme Posadila bih ruže i vrištala Para koja se izdiže nad Senom Natjerala bi me da raskopčam ogrtač Osjetila bih so koja podmlađuje dojke Na pijaci bih kupila drvenog konjića Sa njim bih prejahala vrijeme Treba mi Pariz sa kafićem u ulici Place de la Concorde Okružena grizetama koje kupuju hašiš od direktora galerije Pljunula bih sliku Jer stihom ne mogu da platim piće Ustajem od radnog stola Vežem kosu u punđu Stežem Jako Pucaju vlasi i na tjemenu prave put Koji će me odvesti do Češke

57


Kupiću danas drvenog konjića I staviću ga na radni sto Pokraj slike (naizgled) srećne žene

***

Dok sam se u bešiku cerila Preskočila je prag zmija Azdahaka Ujela me U mačku sam se pretvorila I samoj sebi rane vidala Od toga dana ja na kamenu spavam I mačka i žena naučiše jezik (drugi su nam rekli kako da ga nazovemo) Rođene kao siročad Od Istoka do Zapada Sljepe smo putnice Sa koprenom rođene Naivno smo pružale glas U svakom osmjehu majčin lik svezale Danas nosim očevo prezime Kao što vidiš ništa nije moje (mačka ponekad nosi miša u ustima) I zato me ne pitaj ko sam ostavi me da spavam

58


Muškarac sa novim cipelama postaje ljubavnik Muškarac sa probušenim đonom postaje muž Sjećala se riječi svoje nane Mejrem Dok je svitalo I pekare su radile treću smjenu Mušterija joj je polomio ruku (Srećom) Nijesu zubi Žvaće bajatu kiflu

***

Muški akt Na glinenoj ploči zapisaše riječ Glad za poezijom Ostala je da lebdi Nad pećinom Kritičari su (tada) Gnojili zemlju pohotnim muškim tijelima Sa planine su ispustili novorođenče Kojem je vrač Umjesto vrpce

59


Otkinuo muškost Danas U izlogu stoji muški akt I treće izdanje savremene poezije Negdje Iznad nas

***

Moja majka je nevoljno Pristala da rodi pjesnika Noć prije Nego su bolovi nastali Sanjala je Devet suša i jednu kišu Teško je podnosila strofe Koje sam joj šaputala Nakon trodnevnih muka Nešto nalik Epifaniji Obuzelo je majčino meso i moju kost Poželjela je da skoči sa balkona Sasvim prirodno se sjetila Da je od sto kamila Jedna za trku spremna 60


Biografija autorke:

Rebeka Čilović, rođena je 1988. godine u Beranama, po vokaciji je pravnik, poezijom se bavi duže od dvanaest godina, a iza sebe ima dvije knjige poezije „Sloboda u slovu’’ i „Zvonke smjelosti’’. Dobitnik je mnogih nagrada i učesnik mnogih pjesničkih manifestacija, a njene pjesme su prevođene na nekoliko stranih jezika. Rebeka je uvrštena u deset najboljih mladih crnogorskih pjesnika. Od brojnih nagrada ističe jednu, koju je dobila iz Kine.

61


BOJAN KRIVOKAPIĆ, Novi Sad

Subkulturni salto u neformalno, buntovno i kontrastno, u poetskom prosedeu Bojana Krivokapića, sinonim je za skok u nepoštednu analizu društva, politike, kulture koja u sebi čuva sočnost bodlerovske ironije koja podvrgava sva ona građanska mjesta poput tržnica, bakalnica, trgova jednom ismijavanju iz ptičje perspektive, ptice-rugalice koja stremi letu slobode bez ograničenja i konvencionalnih stega, ali i dječačku naivnost jednog Paula Klee-a, recimo, koji je u vrhunskoj umjetnosti video spoj dječje naivnosti i jednostavnosti izmiješanog s vrhunskim znanjem i majstorstvom.

62


Izbor iz poezije:

PTIČJA

Nekim sam danima tražio tekst U dvorištu, na pijaci, na keju U maloj bakalnici, na mostu Ispod mosta Pročitao da je umrla najusamljenija ptica na svetu Pomislio: Čemu gradacija usamljenosti? Bela ptičurina žute glave Udvarala se izlivenoj golubici Pred komadom glatkog betona Šepurila se i pevala. Na balkonu golubovi su svili gnezdo Prethodno raščerupali biljku Od saksije napravili dom Sneli jaje koje čuvaju na smenu. Nebo je danas bilo perlin plavo Kao u Parizu U kojem nikada nisam bio U Pazinu, u Pazaru nebo je možda iste boje Plavo i srebrno Bez ijedne ptice koje izvodi Salto mortale. 63


SEPIA (Tei Tulić)

Ponekad pomislim kako se po Trgu svete Barbare razliva mrak, na škure iza kojih su ugašena svetla, na razigrane čiope o kojima sam samo čitao. U mom kraju nikad nije bilo čiopa. On se pretvara katkad u žitku tvar, katkad u kašu. Ponekad pomislim na Via del Corso, na veličanstvene galebove dok razvlače srca uličnih golubova. Jato krvavih kljunova. Ponekad sanjam krajeve u kojima nema golubije plave ili krajeve u kojima se pod strehom starog doma kulture gnezde leteći štakori. U mom kraju ljudi su prestali da plešu i više nisu glasni. U njihovim prozorima i dalje rastu afričke ljubičice koje ne cvetaju. Ponekad kad se probudim pomislim na krevet pun malih srca, na crvene fleke koje ostaju. Jednog jutra nam se nad kućom nadvila velika raža plahtarica, a mi smo sedeli i terali muve koje nam ulaze u usta. Naša su usta crvena kao mala golubija srca.

Zubima lomimo orahe, ne govorimo. Noću smo često budni. 64


KONTRA STRANOM

Kontra stranom da idem Gde su ivice zavodljive kao laki namig Erotičnije od sigurnih zona Proverenih uređenih ograđenih U kojima spavaju nesretnici Kontrastranom da idem Gde je uz Dunav sve divlje i gusto i zaraslo Gde su vrbe otežale do vode u kojoj plutaju ostaci Gde na jednoj grani vise crne gaće Kontrastranom da idem Gde je miris reke gust Kao skrama na dnu sudopere Gde je more modrije od šljive na vratu Gde su hridi oštre kao igla značke Gde dajem kap krvi od srca Kad zagolica me u dnu stomaka Kontrastranom da idem Gde bura dere sve živo i neživo Nosi mi kose vezuje ih u čvor

Pa nosim to gnezdo u svet Gde je sve ogoljeno do užitka Do kraja 65


Biografija autora:

Bojan Krivokapić (1985), objavio je četiri knjige: Trči Lilit, zapinju demoni (kratke priče, Kikinda, 2013), Žoharov let (poezija, Stolac, 2014), Proleće se na put sprema (roman, Beograd, 2017; Sarajevo– Zagreb, 2017) i Gnezdo dečaka (poezija, Beograd, 2019). Dobitnik je nagrada za prozu: Ulaznica (Zrenjanin, 2011), Đura Đukanov (Kikinda, 2012) i Edo Budiša (Pazin, 2014), kao i nagrade Mak Dizdar za zbirku poezije (Stolac, 2013). Za roman Proleće se na put sprema godine 2018. dobija Nagradu Mirko Kovač za najbolje delo mladog autora u Srbiji, Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Crnoj Gori. Književni tekstovi su mu prevedeni na italijanski, nemački, mađarski, albanski i engleski jezik. Diplomirao je na Odseku za komparativnu književnost Filozofskog fakulteta u Novom Sadu. Vodi radionice kreativnog pisanja.

66


ANA STJELJA, Beograd

U doslovnom značenju starogrčkog poiesis-a (ποιεῖν), poezija Ane Stjelje, podrazumijeva i slijedi tu dominantnu liniju tvorbe koja na fonetskom fonu tvori metričke oblike, osoben ritam sa asonancama i aliteracijama koje ga metonimijski prate i njime oslikavaju, u krajnjoj liniji, poiesis kosmosa i fundamentalnih osjećanja čovječanstva, poput strepnje, straha, eufonije, empatije. Riječ je o sofisticiranom lirskom izrazu, koji se postiže, naročito, pomoću mehanizama jezičkih identiteta i paralelizama, što izaziva jak efekt forme i temeljite preobražaje semantičkog sadržaja.

67


Izbor iz poezije:

KAP PO KAP

Kap krvi dan prvi raspet dlan prvi dan Kap vode dan ode život sâm drugi dan Put sreći dan treći večni san treći dan Prostor mali dan fali nema stan jedan dan Ptica leti dan peti svira Pan peti dan Stižu vesti 68


dan šesti zna se plan šesti dan Čovek bedni dan sedmi svetu stran sedmi dan Cvet rosni dan osmi od mora slan osmi dan Lebde kreveti dan deveti bludni plam deveti dan Boga se ne seti dan deseti đavolji klan deseti dan Kap suze plač muze gori vrt to je smrt

69


DEPONIJA

Na nepreglednoj deponiji sećanja čeprka po ostacima svog minulog života. Pažljivo kopa i traži nešto samo njemu znano možda upotrebljivo, još neokaljano. Ruke je sve dublje uronio i prljave nokte zario ne bi li na površinu izbacio bar delić svoga bitka, u stari papir zamotan, ili napuklu ljušturu zatvoren. Što više kopa, sve više uranja u smrad, u ponor i jad. Najednom mu se i nebo učini kao udaljeni vulkan što u vetar šalje užarenu lavu– njegov bes. A kada prodre u najskriveniji kut svoga uma ostaje zatrpan, prekriven velom proždrljivog smeća!

70


HALJINA

Na rubu njenih sećanja rasparene niti svile što znale su biti radosne, ponosne... U svakom kutu njenih snova raspršuje se nova boja, zdravom oku neprepoznatljiva. Njena duga, trošna vlakna, zakovrdžane veđe mirne starice što čeka svoj sudnji dan. U zaborav pada doba kad je plenila, kad je i same bogove zaluđivala, kad se svaka njena upletena nit radovala novom danu, i času kada će svet ugledati njeno lice. U polutami, u dnu prašnjavog kofera usnula, ranjena, na zemlju položena, u školjku od krhotina zamotana, haljina, odleće na oblaku zaborava.

71


Biografija autorke:

Stjelja Ana (Beograd, 1982) je srpska književnica, prevodilac, novinarka i naučni istraživač. Diplomirala je 2005. godine na Filološkom fakultetu u Beogradu na Katedri za orijentalistiku, Grupa za Turski jezik i književnost. Magistrirala je 2009. godine na Filološkom fakultetu u Beogradu, smer Nauka o književnosti, odbranivši tezu pod naslovom „Ljudsko i božansko u delu Mevlane Dželaledina Rumija i Junusa Emrea“. Doktorirala je 2012. godine na Filološkom fakultetu u Beogradu odbranivši tezu pod naslovom „Elementi tradicionalnog i modernog u delu Jelene Dimitrijević”. Objavila je oko trideset knjiga (kao autor, prevodilac, priređivač i urednik). Autor je brojnih naučnih i stručnih radova. Pesme, priče, eseje, putopise, književne prikaze i književne prevode objavljuje u književnim, štampanim i elektronskim domaćim i stranim časopisima. Član je Udruženja književnika Srbije, Udruženja književnih prevodilaca Srbije, Udruženja novinara Srbije i Međunarodne federacije novinara (IFJ). Samostalni je umetnik i nezavisni naučni istraživač. Glavni je urednik magazina „Alia Mundi“ za kulturnu raznolikost (pokrenut 2017) i elektronskog književnog časopisa „Enheduana“ (pokrenut 2019). Urednik je blogova „Enheduanin književni vrt“ (za književnost), „Ibisov blog“ (posvećen istočnjačkim kulturama), „Wow Revija“ (posvećen zanimljivostima iz istorije i sveta), „Maštoplet“ (posvećen deci i stvaralaštvu za decu). Jedan je od saradnika britanskog časopisa THE POET u kome objavljuje intervjue sa pesnicima iz celog sveta. Predsednik je žirija za dodelu pesničke nagrade „Milan Dunđerski“ koja se od 2020. godine dodeljuje u Srbobranu. Dobitnik je nagrade za kreativnost libanske fondacije „Nadži Naman“ (“Naji Naaman”) za 2020. godinu, te nagrade „Vojislav Ilić Mlađi“ na najbolju dečiju pesmu (2020).

72


DENIS ĆOSIĆ, Dubrovnik

Altruizam versus revolucija & desnica versus ljevica u poetici Denisa Ćosića, kao da slijede Hilerovu ideju o aktivističkoj poeziji, proisteklu iz okvira ekspresionizma. Ideja je bila sprovođena oko časopisa Die Aktion po kojem je i čitav pokret dobio ime, a bila je vezana za poeziju koja će biti aktivno angažovana i usmjerena na procese mijenjanja društvenih i kolektivnih tokova svijesti. Dakle, poezija o kojoj je riječ, zahtijeva društveni angažman, pacifističku orijentaciju sa krajnjim ciljem: pokretanjem intelektualaca na borbu protiv rata i socijalnih nepravdi, koja je aktuelna i dandanas.

73


Izbor iz poezije:

JESENJIN PROTIV KAPITALIZMA

Sjećanja na tebe pohranjena su mi u stomaku. Jednom, prelazeći preko pupka, načinio si kružnicu i u centar pohranio sunce s vrhova svojih prstiju. Kasnije si me zaogrnuo mahovinom, polegao u krevet i ispričao kako sanjaš Jesenjina koji zelenom kuglom ruši tvornice što se vide s prozora moje sobe. Izbijao je iz dimnjaka cigle ispisane lažima – kapitalizam sad priključen na aparat, skupio nas je u infuziji koja ga održava na životu. Bojim se da ako odeš, neću vidjeti slom industrijske zone. Jesen će se kondenzirati na istrgnutoj pupčanoj vrpci. Jesenjin neće čuti kako izdišem ugljen.

74


RAZGLEDNICA IZ JŪRMALE

Voljeli smo jesen, padanje komunističkog lišća. Dopustili smo si ideološki opredijeliti drvo ispred naše kuće. Onda su posjekli sva stabla u Njemačkoj ulici. Srušili naš Berlinski zid. Od tada samo oblake prozivamo ateistima – pobjegnu kada zvone crkvena zvona.

75


MEDUZE Odraslom čovjeku trebalo bi nadodati nešto više od polovine postojeće vode u organizmu da bi postao meduza. Ipak, on se i s tim manjkom ponaša poput nje. Kada odjekne zvono s tornja, on hrli u crkvu i mirno se spušta niz oceansku dubinu molitve. Kada nebo svojim strijelama kvasi zemlju, on otvara kišobran i probija se poput meduze vodenim strujama. Kada ide u grad, na glavu stavlja klobuk i želi biti sofisticirana meduza. Pojedini odrasli ljudi izrazito su opasne meduze. Ako im se dotakne koža i oči zalutaju u njihovoj tmini, svojim završecima zahvate nečiji život i ispuste iz svojih lovki otrov na kožu. Obično tada nestanu i za sobom ostave velike crvene otoke. Neki su ljudi očigledne meduze. Kada govore, usta i analni otvor im se izjednače.

76


OBROČNA PLATA Zemlja mi govori: svako jutro dijete ruča majku u tupoj samoći. Majka ima crvene grudi u kojima je nastanjen mravinjak. Kada mravi žele izaći na površinu, dijete ih pocucla iz grudnih kanala. Jutra su metalna u svojoj hladnoći, šibaju kožu zarezima britvice. Koža se napinje, majčini mogranji pucaju mravljim bjelanjkom. Kada bi barem dijete jelo mene, probavila bih ga i uzela k sebi.

77


Biografija autora:

Denis Ćosić (Karlsruhe, 1996) prvostupnik je ekonomije hotelskog menadžmenta i trenutno studira na diplomskom studiju upravljanja ljudskim potencijalima. Osnovnu školu i gimnaziju pohađao je u Požegi. Pjesme su mu objavljenje u različitim antologijama, zbornicima, časopisima i na portalima u Hrvatskoj i regiji. Pjesme su mu prevođene na engleski, makedonski i slovenski jezik. Prva zbirka pjesama Neonski bog mržnje izlazi mu 2019. godine pobjedom na natječaju Pjesničkih susreta u Drenovcima za najbolji neobjavljeni rukopis. Zbirka je nagrađena Poveljom uspješnosti na 25. danima Josipa i Ivana Kozarca. Iste godine, s rukopisom Crveno prije sutona, koji je završio i u najužem izboru natječaja Trećeg trga, osvaja „Gorana za mlade pjesnike “.

78


KATARINA FIAMENGO, Kladovo

Fonetska

homonimija

na

sintagmatskom

planu,

kalamburske igre, kao i akumulacija (tipična za antičku retoriku) uz figure konstrukcije sintaksičke figure, uglavnom su usmjerene na jednu autorkinu ideju; akumulacioni niz je njen poetski prosede čiji je cilj da pojača afektivnost predstave kroz izraz. Poezija Katarine Fiamengo gotovo je albumska, podsjeća na Acta Diurana, tj. izvještaje o zbivanjima koje je uspostavio Cezar 59. godine prije n. e. kao vrstu dnevnih novina. Katarina u svoj poetski album smešta različite sadržaje, od dnevnih zbivanja „komšinice koja pali tamjan da otjera muve i komarce” do autograma utisnutih u troma tijela ljubavnika, posveta, fotografskih pamćenja, izlizanih ploča, razglednica, marki, geometrijskih oblika i kartografskih mapa, sastavljenih u sinopsis sjećanja iz „žabokrečine” na neke lucidnije snove, ljepša mjesta, život koji je imao punoću prije ovog besmisla sadašnjice.

79


Izbor iz poezije:

Vazduh Komšinica pored svako jutro pali tamjan u stanu ceo osmi sprat miriše na sveto mesto tvrdi, to tera muve i komarce moje muve i komarci su sasvim dobro ako neko pita Malo dalje od zgrade zapahne te miris žabokrečine reke izvrnute na suncu Leto je Uvek ćeš znati koliko smo bliski po našim porukama obrnuto je srazmerno korišćenju interpunkcija Meni treba vazduh Meni samo treba vazduh *** Napiši nešto 80


Reči se osipaju kroz prste kroz zube Reci nešto značajno ukratko Dešava se svašta važno uhvati sve barem nešto otkucaj Zakucaj me Jagodice su dezinfikovane suve nategnute Baš kao i tvoje reči *** Naravno da znam šta je bitno u životu uljuljkaj me novi sitkom novi horor nova haljina umukni daj shvati me olako shvati sebe olako 81


nemoj da me plašiš sami smo slikaj me na suncu smejemo se, uhvati dubinu geometriju nemoj da me pitaš šta mi je u glavi rasprodaje su putovanja recepti imam pun ormar straha od smrti pune albume egzistencijalnih kriza pun mi je kufer gladne su mi oči Nemoj da me pitaš Nemoj da me pitaš 12.12. sumrak u sobi Na prvi pogled zlokoban kontrasti rastu po zidovima slike su sklupčane u mekim senkama sfumato prlja boje nedefinisanog vremena pred san dopiru mirisi ručka preko naših tromih tela

82


pokrivamo se i ćutimo lucidni snovi preuzimaju Hladovina treba mi staza kroz šumu dve gole noge koje se prostiru kroz zeleno tišina između cvrkuta zemlja i prašina da se igramo geomansera i kartografa (može i karte za preferans) Sinopsis Ne znam kad je kraj u životu ni na papiru Čemu Priče se razvijaju do besmisla i besvesti i opet Nisam pametna za neke stvari osećam pre nego što saznam da je osećaj bio pravi Motamo se oko istih reči nalazimo se 83


u interpunkciji tri tačke umesto jedne sliju se kroz grad koji nas prevodi u binarne likove Razdvojimo ruke plivamo u pešačkim zonama davimo se u asfaltu u fabuli u mojim papirima Čemu sva ta Ušća Usta Reči Nule i Jedinice kada nemam kraj barem odgovarajući

84


Biografija autorke:

Katarina Fiamengo-Alispahić, rođena je 10.03.1984. u Kladovu. Piše poeziju, haiku i kratke priče. Učesnica je regionalnih književnih festivala, dobitnica je više regionalnih nagrada za poeziju i prozu. Urednica je rubrike za poeziju u elektronskom časopisu “Afirmator”. Živi u Beogradu. Knjige: ,,Rcioadina'' (zbornik radova sa književne radionice CSM-a, 6 autora, radionicu vodio Draško Miletić, Beograd, Srbija, 2005), ,,Profili'' (zbirka poezije, KK ,,Branko Miljković'', Knjaževac, Srbija, 2007), ,,Veče pre'' (zbirka poezije, nagrada Spasoje Pajo Blagojević, Pivske večeri poezije, Centar za kulturu Plužine, Crna Gora, 2009), ,,Simbiozi'' (zbirka poezije u prevodu Elene Prendžove na makedonski,

,,Sovremenost'',

Skoplje,

Makedonija,

2015),

,,Razglednice’’

(zbirka

haiku

poezije, ,,Bogojevićeva izdanja’’, ,,Presing’’, Mladenovac, Srbija, 2020). Prevela je sa makedonskog izbor iz poezije Elene Prendžove ,,Politički korektna poezija/Ljuboljubiva’’ (,,Sovremenost’’, Skoplje, Makedonija,2015). U pripremi je njena nova zbirka poezije ,,Putopisi’’, koja je nagrađena na Presingovom konkursu za najbolji neobjavljeni rukopis poezije za 2020. godinu.

85


STEFAN KIRILOV, Vršac

Poezija u sukobu na osama dijahronije i sinhronije, u poeziji Stefana Kirilova, razapeta je u međuprostoru, kojeg je S. Kjerkegor nazivao očajanjem jer čovjek koji je svjestan svog položaja u kosmosu zna da mu na zemlji nije dobro, a da nebu, ma koliko mu stremio, ne može se primaći. U tom procijepu, hijatusu između nekad i sad, sa lirskim paralelizmima, čijih više jedinica ima na dijahronijskog osi, lamentom za prošlošću sa nostalgičnim prizvukom – smješten je hronotop Stefanove poezije.

86


Izbor iz poezije:

POEZIJA DANAŠNJICE

Je kao stari pas koji šepa Napušteni pikavci pokraj puta Prazna rolna papira baš kad najviše treba Prosjak bez ručka. Poezija današnjice je poslednji gutljaj bljutavog piva Nevini muškarac i nevina žena Kiša bez duge i bljuzgavi sneg. Poezija današnjice liči na sve Samo ne na poeziju Bitno je eto Da Su Reči Jedna Ispod Druge Da deluje pametno I načitano. Poezija današnjice je potkožna bubuljica Povraćanje posle pijanstva I užasni mamurluci. 87


Poezija današnjice je ogavna Isprazna stvar Nešto kao disati pod maskama Ostatak života.

88


OSVEŽENJE

Nisam doživeo mamurluk Skoro mesec dana Osećam kako postajem neko drugi Uvek dođe vreme Kad mora da se stane Koliko god izgledalo kao izdaja. Imamo još mnogo dana pred nama Znam to Kao što znam koliko su snovi zahtevni Treba se povući usporiti ritam na par nedelja Zatim se vratiti luđi nego ikad Sa jasno određenim ciljevima. Sve je beskrajno zezanje Ne želim odelo, kravatu i aktovku Daj mi pab zamagljen od dima Pivo Zvuk gitare I mikrofon Da ti ispričam šta je to zapravo život.

89


DOBRO JUTRO

Komšije svađom šećere kafu Opominju da je jutro Zaboravili su kako izgleda Kad je im je poslednji put bilo dobro Dok je ljubav bila između četiri zida koja sad guše. Ja zato pijem gorku Sedim sam na terasi i nemam sa kim da se svađam Posmatram kako ljudi mrzovoljno dižu roletne i protežu se Spremni da još jedan dan provedu U stvaranju ničega.

90


NEGDE IZMEĐU

Taman kad se naviknem da više nisam dete Vratim se kući i krene sve ponovo. Ne moram da kuvam, perem idem u kupovinu Imam već skuvanu kafu kad otvorim oči Čiste gaće i čarape Ispeglane majice Ručak na stolu Vruću supu Uvek sveži hleb Salate, kečap i majonez. Pivo kad god poželim. Majka me je čak nagovorila Da se pomirim sa vinjakom Nismo pričali duže od pola godine, kažem. Popričaćete, odgovara mi. Na kraju krajeva Mama mora da se sluša. Onda ponovo odem od kuće Sedim lenj i nikakav, sam. Teram se da se pokrenem Do radnje

91


Da uzmem nešto za jelo Da preživim dan I najzad postanem čovek. Mirim se sa vinjakom već pola sata Teško mi ide Previše se otvara I kao flaša i kao osoba Detinjast je i zatucan Ne daje mi nikakve ideje Samo me seća na neka lepa vremena Kada smo se družili I on i gomila prijatelja i ja. Tradicionalno prvomajsko uništavanje Uz roštilj i obavezan smeh. Divni izgubljeni dani. Taman kad se naviknem da više nisam dete Vratim se kući i krene sve ponovo Onda opet odem. Kao da sam zauvek zarobljen negde između.

92


Biografija autora:

Stefan Kirilov, rođen je 1996. u Vršcu, gde je i proveo najveći deo svog života. Objavio je zbirke poezije: Sve je baš lako (Presing izdavaštvo 2017), Pion sa margine (Nova poetika 2018), Raštimavanje (Nova poetika 2019) i roman Napuštajući Vetrograd (Nova poetika 2020). Pesme je objavljivao u časopisima Blacksheep.rs, Insp, Outloud, Džabaletan. Trenutno živi i radi u Beogradu. I dalje misli kako će saosećanje jednom spasiti svet. P. S. Pesme su iz rukopisa u pripremi „Nekada smo živeli samo za subotu uveče"

93


MILICA MILOSAVLJEVIĆ, Čačak

Iako sadrži snažnu lirsku potku, poezija Milice Milosavljević raskida sa onom vrstom lirske tradicije koja na umu ima lirskog subjekta zasnovanog na Vordsvortovom uvjerenju da je pjesma „spontan izliv snažnih osjećanja”. Ona se, kod Milice,

manifestuju

kroz

poetsko

saopštavanje

informativnog tipa, oslobađanja i predmetnog svijeta i svog unutrašnjeg, sopstvenog, ali na način perceptivnih opažaja i slika nenašminkanog, retorički neukrašenog svijeta sa jedne, i najintimnijih otkrića ispod ljušture sopstva, sa druge strane. Njena poezija je faktografička, fotografska, analitička. U perceptivna i introspektivna polja njene poezije ulaze, kao što kroz njih i izlaze, fundamentalne istine, minuciozna, filosofska promišljanja i estetički sudovi.

94


Izbor iz poezije:

PATOLOŠKI ALTRUIZAM

Prva stvar: biti iskren prema sebi ne oplakivati tuđe nesreće ne skidati pantalone koje je ti je isto neko udelio da bi ih ti dao siromahu moj je otac imao običaj da kaže da mu se srce steže dok bismo prolazili pored jedne razrušene kuće koju je on nazvao „Kuća koja plače “ čak sam i ja jednom pod takvim njegovim utiskom poklekla i napravili smo seriju fotografija koju sam posle izlagala na nekoj izložbi u školi hteo je valjda time da me uteši šta je drugo mogao onaj ko je nepažnjom i snivajući nešto izgubio ali izgubiti kuću za mene od tada više nije značilo nemati svoju sobu, nije značilo nemogućnost da nekog pozoveš kod sebe značilo je zapravo ne videti pred sobom više nikakav prostor kao takav, nikakvo jasno utvrđenje niti pribežište a onda potom ne biti sitničav, ne biti minimalista, ne baviti se formom jedna pesnikinja je fotografisala tortu u dobro uređenom vrtu

95


oko koje su bile poređane skice poeme o slomljenoj stolici koju je pisala nisam je osudila, ali sam pomislila kako takav pogled na stvari može nastati samo iz jedne udobnosti u kojoj možeš da uvidiš takve sitnice slojeve drveta, laka i skrivenih šrafčića htela sam da vrisnem od tog prizora, ali me je zaustavila pomisao da i te stvari čine život i da nije problem u njima već kako se prema tim stvarima odnosimo.

96


KORAK NAPRED, NAZAD DVA

Često se osetim kao starac sa štapom koga sretnem kad god se nateram da izađem napolje svaki put uviđam napor na njegovom licu dok pokušava da pomera svoje teške i istrošene noge moje su noge još uvek mlade, vene zategnute, mogla bih možda da istrčim i maraton, ali se ponekad bojim i malog, najmanjeg koraka dragi deko, zar ne vidiš moj napor da danas pređem samo 600 m i da se bez znojavih dlanova vratim u stan ne, dragi deko, ti vidiš samo moju mladost i ljut si što su ti noge tako teške i što ti je starost tako teška misliš da sam ohola dok prolazim pored tebe i posmatram te krajičkom oka ali to nije zato što te sažaljevam već zato što me tvoj prkosni pokret uvek podseti da bacim štap koji sam sebi dodelila.

97


TRNJEM DO SEBE

Svi imamo svoje načine borbe ali mi bude mučno kada kod ljudi koji su nešto značajno postigli naiđem da otvoreno pišu o tome kako su pre tih svojih postignuća živeli na džemu i hlebu ili na krompirima ali zar pitanje borbe nije i pitanje dostojanstva da nikom ne pokazujem te distinkcije odakle sam pošla i kako sam koračala zar svrha postignuća nije u tome da budeš u miru sa svim što te je pratilo a ne da ocepiš jedan strašan deo i druge ubeđuješ da i oni to mogu zato što svi ne mogu a i zato što svi to ni neće ne znam gde je ta granica između onoga što nosiš u sebi i tog razlivanja po svemu ali bojim se da moja gledišta ne postanu i tuđe istine jer to su ipak samo moja gledišta.

98


Biografija autorke:

Milica Milosavljević, rođena je 1991. godine u Čačku. Pesme su joj objavljene u časopisu za po–etička istraživanja i djelovanja –„(sic!)“, „Кnjiževnom magazinu“, „Beogradskom književnom časopisu“, „Sent–u“, „Libeli“, „Ars–u“, u časopisu za književnost „Čovjek-časopis”, kao i na portalima za književnost i kulturu „Strane“, „Porkulum“, „booke.hr“. Godine 2014. osvojila je nagradu biblioteke „Milutin Bojić“ i tim putem objavila zbirku poezije pod naslovom „Tamne intimnosti“. Iste godine bila je pobednica na festivalu mladih pesnika „Dani poezije“ u Zaječaru, u čijoj ediciji joj je izašla zbirka „U zoni umereno–kontinentalnih strahova“. 2019. osvojila je drugo mesto na Ratkovićevim večerima poezije za mlade pjesnike. Na konkursu „Vreme (bez) utopije. Mreža mladih pisaca” (2019) izabrana je da bude deo dvojezičke antologije mladih pisaca iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Hrvatske, Nemačke, Rusije i Srbije. Poezija joj je prevedena na nemački, engleski, rumunski i makedonski jezik. Apsolventkinja je na Кatedri za srpsku književnost i jezik sa komparatistikom na Filološkom fakultetu u Beogradu. Pored poezije, piše prozu i književne prikaze.

99


SAŠO OGNENOVSKI, Bitola

Za poetski jezik Saša Ognenovskog važi pravilo u kojem stihovna organizacija pjesama počiva na oznakama u kojima postoji nešto mistično, magično. Naime, stihovi su ritualno uvezani sa deskripcijom (opisima pejsaža naročito) u istoj mjeri koliko i sa naracijom (opažajima lirskog subjekta). Danski lingvist, Oto Jaspersen, ukazivao je na ovu izvornu magijsku funkciju, koja je daleko važnija od jezičke, referencijalne ili informatičke, one koja služi da prenese određenu poruku. Poezija Saše Ognenovskog nas vraća u vrijeme kada su priroda i čovjek bili u neraskidivoj vezi, ritualnoj, totemskoj.

100


Izbor iz poezije:

ДАЛЕЧНИ ЕОНИ

Овој Квартар се менува побрзо Од што сме очекувале Броејќи си ги часовите Работни, неделни, семејни.

Интервалите се неразумни, А секое застанување Значи вкопување на мигот во место, А ако го немаме мигот, ќе го немаме Ни векот.

Се е чинам, Во зракот од сонцето, Се се смирува Во напластувањето на Сенката од месечината.

„А утре е нов ден.“

101


ДРВОРЕД

И трчаме со крвави стапала, Од трње, од очај, од неверица, И си ги поместуваме звуците од штурците Од едното на другото уво, Се престигнуваме со тагата, Се потпираме врз надежта, И сите сме сами иако заедно.

Дрвјата се потпираат врз Сончевите зраци И го подлажуваат утрото Дека се е готово, Дека воскресението поминало Како галовен миг, Како Божја здивка, Како единствен избор.

Од далечината ни го заслепува погледот Златното теле.

102


Biografija autora:

Рођен је 1964. године у Битољу, своје основно и средње образовање завршио је у свом родном граду. На Универзитету „Св. Кирил и Методиј“, на Факултету за Драмске уметности 1987. године је дипломирао на одсеку Глуме. У 2002. години магистрира на Институту за Социолошка и Политичко-Правна Истраживања на одсеку за Комуникације и медијe, а 2017. године на Институту за Комуникације и медије на Правном факултету Универзитета „Св. Кирил и Методиј“ докторира на теми „Oдноси са јавношћу и медији“ у Македонији. За време свог професионалног уметничког и научног живота радио је и на Педагошком факултету Универзитета „Св. Климента Охридског“ у Битољу као асистент на предметима Културе говора и Луткарство и сценска игра, а био је ангажован и као професор Сценске речи на Славјанском Универзитету „Гаврило Романович Державин“. Са својим радовима учествовао је на бројним симпозијумима и конференцијама у Гетеборгу, Ослу, Милану, Лондону, Софији, Скопљу, Охриду, Битољу, Крушеву, итд. Написао је више од педесет радова из области комуникологије, односа са јавношћу, педагогије, књижевности, културологије и позоришта. Написао је следеће књиге: „Лавина“ (1995), „Плодови пакла“ (2014), „Пустињски цвет“ (2015), „Шума“ (2018), „Мењање прошлости“ (2019), (поезија), „Тврђава“ (2016) (драме), „Обична бајка“ (2002), „Чаробни компас“ (2012), (драме за децу), „Сиви трг“, (2019), „Турнеја“ (2020) (романи). Превођен је на српски, енглески, арапски и албански језик. Бавио се и преводом са српског, бугарског и енглеског језика. Члан је Македонског научног друштва, Интернационалног Позоришног Института и Међународне асоцијације позоришних критичара. За време свог професионалног рада бавио се и писањем сценарија и режирањем за телевизију. Пише позоришне, филмске и књижевне рецензије. Резидент је књижевне мреже „Reading Balkans“ остварујући књижевну резиденцију у Тирани (Албанија). Оснивач је и председник удружења за развој уметности и мултикултуралности „ПЕРУН АРТИС“ из Битоља, радећи на развоју књижевности и мултикултурних вредности. Уредник је међународног књижевног часописа „Књижевни елементи“, а уредник је и скоро петнаест издања овог удружења. Живи и ради у Битољу.

103


PETAR RAKOČEVIĆ, Podgorica–Ljubljana

Pjesnički jezik Petra Rakočevića, oslobođen obaveza prema realnom svijetu i njegovim korelatima, referencijalnosti i ekspresivnosti, štaviše i same saopštivosti i informativnosti – postaje predmet po sebi i za sebe, magija jezika koja lebdi u međuprostoru sugestije, imaginacije, sastavljena od izlomljenih i nesloživih značenja. Izdvojena leksika postaje zvukovni signal koji izaziva semantičku treperavost, Ingardenovu opalescentnost, zaumni jezik kubo-futurista, samogovor Selbstsprache njemačkih avangardista.

104


Izbor iz poezije:

ATANOR

troseklu reč i seme belog luka solarnu repinu zub od vetra i betonski kapak i želudačni cvet polažeš na dlan neuporedivog

*** nepčanu dlaku i vilinski urin plastični zub lobanju vetra opruge ćerpič i zemljano meso pružaš iz svih udova usta reči

***

105


srebrni korov vampirov ud i stenicin skelet žičano oko nad rečni kamenom i zaklanog petla vodu u prahu podigni visoko do belih stopala

***

dok svet spava silaziš u kotao iz kojeg te dozivaju

106


Biografija autora:

Petar Rakočević, rođen je u Podgorici 1997. godine. Poezijom je počeo da se bavi u gimnazijskim danima, a svoj prvi pjesnički projekat realizuje u septembru 2018. godine. Po objavljivanju zbirke „Smena" ostaje član Udruženja književnika Crne Gore. U maju ove godine je objavio istoimeni poetski triptihon. Živi i stvara u Ljubljani.

107


ANDREJA ŠTEPEC, Jesenice

Poezija Andreje Štepec (umjetnički pseudonim Edit Pјaf) služi se šokantnom tehnikom skandalona, koju prati upotreba sočnog slenga, naročito psovki i jezika mračnih ulica i kuloara. Naizgled, autorka provocira osobenom upotrebom jezika, ali ispod površine, palimpseistički su naslagani slojevi društvenih nepravdi prema ženama, koje autorka vrlo eruditno ljušti aluzijama na hrišćanske mitove, paganske i patrijarhalne sisteme koje su žrtvovale kćeri (Ifigenija na Tauridi), virdžine, zemlje u kojima se i dandanas žene zovu sinovima u nedostatku muškog nasljednika. Njena poezija je ujedno i ironična, ali i sarkastičnim ubodima pojačana, duboka i iskrena osveta falocentričnoj tradiciji, koja je tako dugo potiskivala ženski glas. Baš kao što je primijetila Elen Siksu u manifestu ženskog pisma, zadatak žene je da „ponovo otkrije svoje kvalitete, svoje organe, svoje nepregledne teritorije koje su bile zapečaćene". Edit upisuje svoje tijelo u literaturu, svoje najdublje i najintimnije organe, do dna sopstvenog bića, do utrobe, materice koja je izvor života, a ne mašina za trenutak automatskog pražnjenja.

108


Izbor iz poezije:

ABRUPCIJA

Nič na tej samini osemenitvi v samoti Rdeča zona slab film tarantina "ženska in moški ne moreta seksati po 9 uri zvečer izven svoje regije šokantno!" ženske so medtem zavzele ulice 109


prelile svoje matriarhalne matrice vas nabile na transparente (na kurac) all abort! us ne dogaja se to 3000 km stran ne dogaja se na ponaredku lune luna je lune ni več še to vzamejo vzamejo luč ne to je realnost razkopana med vašimi mejami

110


medeničnih mednožji policaji na konjih horse v druge žile nasmej se konju jedan biće ti dan još jedan dan moje žile bi rodile moje žile rojevajo ljubezen gnev alkohol rojevajo nove napore upore je treba zatret v skret mi je padel deodorant vedno večje meandre riše kje so meandri vaših žena ljubic deklet kje so bariere

111


ki nam dajejo označevalce kdo se trudi da se ne prevara vse prevara moja maternica je nedojebana moja hipofiza razjebana kdo vas bo celil cel popoln polovičn mrak pada na staljen asfalt joče stisk roke stisk telesa sprošča oksitocin se bomo še objemali

112


več kot 20 sekund se bomo še sprostili pili pot tujca iz steze v steznike nič več ni kamot vse ti je prov zdj babičin krznen plašč iz medveda vzamem nože za odpovedane nastope vzamem svoje telo vzamem jemljem grem moje telo je nikogaršnja

113


JELENA

Pojdi tja, kjer sta dva jelena, ta dva jelena, ki se razraščata in odpirata in razdirata, ki visita pred jekleno kroglo zla pred rušitvijo kje je zdaj rukanje, kje so te spletene lesene kite, da bi se ljubile, da bi se jim pustilo rasti v daljne kraje kamorkoli, vsi rastejo kamorkoli mi smo samo spektatorji, boli gledat, kako ti štempljajo lepoto bolijo te sprane misli, še otroci so danes zlobni, vzklili iz počenega semena v tisti prsti, ki si jo tako lastijo kot da jo bodo zdaj jedli njih bo jedla prst, prst mi daj 114


PRUNUS DULCIS

Amigdala reže v amigdalo na stenju se cefra kratkotrajni spomin spominčice klijejo samo oči badema nanašajo v namakalne sisteme otoška civilizacija hibernira v deblu na krošnji poganjajo Lubenice zgodbe zgrmelih v prepade strmijo v podvodne jame v pohodnike v čolnih ne utapljajočih se v Sredozemlju v neskončnem padcu ere antropomorfen Berberjev konj snjieg pade na behar na voće pa da v Hibernici pada se topi v delfinjem gobcu pretvarja v signale sesalcev

115


distopičnih voda nekdo je prižgal čik s svečo nekdo ugasnil izdolbel žival jo biblično žrtvoval namesto sina postoji zemlja u kojoj ćerko zove sine postoji brod na kojem niko ne umre postoji tišina koja boli više od paljenja uglja pitao si me ovog dana zašto ne završim svoj život a pitao si me u tišini u moru i badem je padao.

116


Biografija autorke:

Andreja Štepec se je rodila leta 1986 na Jesenicah. Je italijanistka, profesorica pedagogike in andragogike ter ljubiteljica nožev. Njene pesmi so bile objavljene v raznih revijah ter prevedene v nemški, ruski, angleški, albanski, madžarski in španski jezik. V sklopu nemško govoreče pesniške platforme Babelsprech je gostovala na Dunaju in v Liechtensteinu. Poleg tega pa je leta 2019 nastopila tudi na Evropskem pesniškem festivalu v Londonu in na Evropskem pesniškem bienalu v Brașovu, v Romuniji. Pri založbi LUD Šerpa je maja 2018 izšel njen pesniški prvenec z naslovom Edit Paf, ki je bil v letu 2019 izbran za kritiško obravnavo na Festivalu Pranger.

117


DIME DANOV, Negotin

Sa prepoznatljivim motivima iz narodne, usmene poezije, paganskim, mitološkim, koje Dime Danov vješto upliće u savremeni poetski iskaz na osnovu novouspostavljenih odnosa među riječima koje su dozvane u pjesmu, a ne na realnom poretku stvari. Ona se, kao verbalna realizacija iz nekog drugog ugla, iz nekog drugog vremena, a ujedno savremenog aspekta sa osvrtom na lirsku baštinu, prelazeći iz jedne poetike na drugu, pojavljuje kao Geteova „prasituacija“ u kojoj nastaje lirska pjesma. Nizovi simetričkih senkvenci,

naglašena

stilska

ponavljanja,

morfološki simetričke epifore, anafore, retorička pitanja, povezana po principu sintaktičkointonacionog paralelizma – čine stožer efekta forme Dimeove poezije sa unutrašnjim obilježjem ekspresivne funkcije jezika, koja je, u krajnjoj liniji, čini lirskom. „I iz najvećih i iz najsićušnijih stvari, pjesništvo preobražava u razdražujuće iznenađenje, u nove radost, i čak i kad ih je mučno podnijeti“ – Hugo Fridrih.

118


Izbor iz poezije:

КОЛЕДЕ

Се преплетуваат сили со мирис на јоргован и други на јаглен Уште колку долго ќе вие Тој прегладнат пес во мене Татко, земи го овој товар Доаѓа за брзо денот на раѓањето Дали е се подготвено? Сеното топло Кровот закрпен Уште колку долго ќе вие Тој прегладнат пес во мене Татко, овој товар е само мој Ќе се најдеме повторно Јас и денот Јас и ноќта Во распламтениот огин ќе ја видам својата смрт Од жарот ќе излезе смолата што лекува празнини Ние сме од тој народ 119


Ние сме од тој народ. Си играме со мартинки. Со басми ги полниме муцките. На дождот ги милуваме вилите. Во езерото испуштаме соништа како немирни јагули. За тие да ја најдат жената со прамени од песни, со меч од мечти в рака. Сети се на нас, ти маченице. На Карпатите боговите си ги распорија телата за да истече дива толпа од шумски народ. И замисли, тие дошле за да те љубат. Јас плачам на пладне, зашто тивко е утрото без џагорот на моите. А во таа тишина се котат сеништа. Та тие шир меѓу нас прават од сува почва и лад што бдее.

120


Ти се имаш измолкнато некаде. Ти што куршуми во желудникот носиш, и смртта на плеќи. Некаде со возовите, авионите, и бродовите. Пред кои романтично се испраќаме. Вака завршува светот за нас. Далеку од езерото. Очајот сами го среќаваме Од ова место сме сите излезени. Каде и да погледнам секаде е мојот одраз, таа ме тера да се видам забраден, мрсен и пијан. Глобовите стануваат потоци, грга од мене водата ко да сум пукната флаша. Ме тера виното да глаголам со смртта која седи отспротива. Петок е полн со лунѕави ликови. Од девет часот некаде па непосредно до после полноќ замислуваме дека сме надвор од течението на светот што не е скриен во ова сокаче.

121


Со детски додаток или дневница дојдени да купиме раат и нешто помалку од очај. Секогаш е премногу гласно. Носам о г р о м е н зелен капут, шишиња колку и копчиња на него. Не можам да ги избројам. Околу мене се седнати овие луѓе со очи на песови мокри, гладни и крвави. Надвор е студено, тивко, скапо, и самотно. А овде внатре во длабоката пештера од шеесет квадратни метра самотијата е со мене. Ја повикувам од црните огледала. Ме љуби во крвавите образи и винските усни Со тишина ме прегрнува и ми шепти уроци. Во флаша сум збран, згужван, со замаглени зимски очи, со осамени раце полни копнеж. Мојата плацента е стакло 122


Моите желби - стакло Моите џебови - стакло Мојот здив - стакло Моите очи - стакло Моите молитви – стакло

123


Biografija autora:

Диме Данов е роден во Неготино, Македонија. Таму го завршил своето средно образование. Тој почнува да твори како адолесцент, при што се стекнува со препознатлив и искрен израз во поезијата. Редовен учесник на познатите ,,Астални проекции“. Ја читал својата поезија и на број други поетски собирања. Како најзначајни се ,,Бесни песни“ во Лесковац, Србија, и ,,Сто илјади поети за промена“, Струмица. Бил објавен во неколку печатени и дигитални изданија. ,,Допир“; ,,Сто илјади поети за промена“ 2019 и 2020, ,,Дај две љубовни“, ,,Гласови на новиот век“, и Рукописи 37 каде што бил преведен на српски.

124


NIVES FRANIĆ, Pula

Poezija koja traga za svrhom, krećući se između „šuplje priče" na koju se svodi fatička komunikacija ekonomično svedenog jezika savremenosti sa protokom površnih informacija koje ne nose značenja, već odjekuju poput ehoa, ispražnjenih nultih morfema, gotovih formula i opštih mjesta, zakrčenih kanalizacionim šumovima, tražeći neke „kuražnije oči“ i „plodnije usne“ da vide, produkuju ono što neumitno postaje „harčenje prolaznosti“, najzad ostavlja suvo kopno, otiskujući se na horizont „neokrnjen svrhom“ – putem čija je krajnja granica horizonta „čedna bjelina" u kojoj se prečišćavaju sve prevare, iluzije Šopenhauerovih „maja" ovoga svijeta, Nives Franić, perifrastički izražava osjećanje krajnje usamljenosti, izdvojenosti iz komformističke zone zajedništva, svijeta navika, automatski ponavljanjih do izlizanosti klišea slika i priča, poezijom koja je spoj vizuelnoauditivno-taktilnog doživljaja, sinesteziranog akta kao: „pjesnički pogled koji kroz hotimice razrušenu zbilju prozire u praznu tajnu" – po riječima Huga Fridriha.

125


Izbor iz poezije:

NEOKRNJENOST SVRHOM

Onima koji isplovljavaju nakon mene ostavljam pitomiju pučinu: more pokorne uljuljanosti, kuražnije oči: oči progledale od harčenja prolaznosti, plodnije usne: usne koje odaju priznanje i početku i kraju, budnije srce: srce koje ne žrtvuje sadašnjost možda sigurnoj budućnosti, i zamršenu sliku zajedništva i komfora, potpuno neokrnjenu svrhom.

126


TO ŠTO SE NE SMIJE DOGODITI

To što se ne smije dogoditi dogodi se odmah. Dalje, plovidba je bila bez obala: ni za što se nisi mogao uhvatiti. Brodolomački glas, nekadašnji srećonoša, gasio je postojanje do svakog sljedećeg dana. Iščekivanja su bila avetinjska – neprekidna ranjiva vjerojatnost. Skrivena srca vrte se u krugu: popustljiva na varavost slaba na početke to što se ne smije dogoditi dogodi se odmah.

127


ČEDNA BJELINA

te karte koje su žustro podijeljene, ti snjegovi koji su meko pali i pokrili crnilo koje riga svijet - bljeska pamtljiva razglednica čedne bjeline! ti radnici nabreklih zglobava, zapijeni uvijek najgorim iskustvom, ta divna, u svemu, uvijek kriva žena, redovito važnosti zadužen muškarac. sve je u vezi. i bez ove pjesme, koja nabadajući po dubokom snijegu napipava skrivenosti životnih kvrga i boja, tamnih i blatnih, bezdušno umidalih. ali, strahu naš, nekad u toj golemovskoj glinastosti nalakćeni bog utisne osmijeh: znak da sve može ispočetka, da životodajnost negdje izbija: od mutave nagodnosti vaja nužnog čovjeka: žviždača posrnulog svijeta - no toplina uvijek prije 128


razvodni snijeg i raznese isplivale živote u neke druge pjesme jednako nespremne na sretan kraj.

129


ŠUPLJA PRIČA

Neispunjenja ne traže odštetu. Funkcionerska otajstva mogu zgnječiti godine, dok nagonska sklonost nerazboritosti kȁmeni svijet. Za to vrijeme ustraju: kvarna društva, zli poslodavci, loši brakovi, jalova prijateljstva. Zgušnjava se prostor nesavladivih hipoteka. Poroznost naših života čini istim sve prije i poslije. Ne pomiče nas: putujemo prema nepostojanju vrteći se u obilasku oko prijetnji, koncentrirani na vlastito izbavljenje – kao vječiti bespomoćni novaci. Zalud iz svega lučimo boldane ključne riječi. Nema nezadržive iskre! Habamo se brže nego naša odijela,

130


nego naša društva, nego naše zablude. U toj grčevitoj stisnutosti slabe učinkovitosti tiha slutnja njuši pritajeno – želje se ne umaraju: održat će bezrazložno svaki uzaludan svijet.

131


Biografija autorke:

Nives Franić, rođena je 1975. u Dubrovniku, radi u knjižnici, živi s knjigama. Ne piše od srednje škole, nije pohađala radionice kreativnog pisanja, nije objavljivala tamo i amo, nema objavljenih knjiga. Njeguje narodski pristup: ne potcjenjuje iskustvo, ni čitalačko ni životno, niti riječi, kojima se hrani, vezuje i zabavlja. Nešto od toga potaklo je i ovo pisanje pod dozrele i teške dane. Članica je antifašističkog zbora „Praksa” i društva „Josip Broz Tito” iz Pule. Trči, i uglavnom kasni, ali bitno ne propušta. Živi u Puli, ponekad na Paliluli.

132


MILJAN NIKOLIĆ, Zagreb–Podgorica

Univerzalne analogije i tehnike pastiša u poeziji Miljana Nikolića počivaju na odsustvu čuvenog poetskog pitanja „Šta ova pjesma treba da znači?” One se baziraju na onom „Šta ova pjesma treba da radi?”, a onda se, samim tim, recepcija usredsređuje na logiku prenesenu autorovim iskustvom koje automatski diktira interakciju sa iskustvom čitalačke publike. U krajnjoj liniji, Miljanova poezija nas poziva na komunikaciju, ustanak, bunt, bilo kakvu aktivnu reakciju po ideji Fišove „književne kompetencije, naravno, jer uvijek se postavlja i pitanje koliko je interpretativna zajednica spremna da razumije strukturu i estetičku poruku, pa da na nju i odgovori.

133


Izbor iz poezije:

KAKO NAPISATI LOŠU PJESMU

Otprilike ovako krenuti od bilo kog kraja u krugu S beskonačno mnogo istih početaka i krajeva Koristiti se raspoloživim sredstvima tastature interpunkciju Kud i kamo izostaviti ređati asocijacije bez namjere nešto kao Ona je crno more o kome brode uklete sjenke ostavljnih ljubavnika Svijet je urekao taj ko ga je i stekao jer nije imao što na koncu da mu poruči Dovijamo se nakon ljubavi kako da jedno drugo poništimo u raspolućenim Nama I tome slično automatski brzo udarati riječi tako da čitalac Ne stigne ni da promisli o smislu teksta jer već slijedi nova nebuloza Nipošto na svoju ruku stavljati u vezu nesvodive pojmove U istoj rečenici za to je zadužen puki slučaj jer pjesma se pobogu! Sama piše tako i ona loša najgora od svih mogućih pjesama Pisati do iznemoglosti duvati u lijevak pjesme Kao što vjetar zavija kroz prste mornara Kad sastave dlanove za bojni zov pred povratak Na neku drugačiju neprijateljsku Itaku Pisati isključivo o svecima u crkvenom kalendaru Imati po pjesmu za svaki dan u nedjelji Rimovati tuga i duga pruća i kuća Opjevati to žuto neutješno voće

134


Sagnjilo od nostalgije glupo na nekakvom ormaru I da ne zaboravimo magla je po pravilu gusta I sve su one samo padu bile sklone Bivše i buduće djokonde i primadone koje vrijedi ukrasti Pisati o slavi predaka bogolikom nacionu Kog za šaku srebrnjaka loši pjesnici opjevaju Do posljednjeg Damjana i Kosovke Djevojke Prozivati licemjerje svega što se u pjesmama Samo radi prigiode i zgode ogleda A biti sam svoj narcisoid nadnesen nad hartijom Pisati zamorno tromo bez ritma damara i konca Otprilike onako kako se bonaca valja Pod krtim koritom broda puna obamrlih pomoraca I naposljetku imati na umu i loša pjesma je ipak pjesma Tako da će kritika dati završnu riječ Danas se cijene uglavnom dobro spakovane teme A za to je dovoljno biti makar kakav pjesnik Ispucan kao nacionalni satelit i brend U mediokritetsku orbitu savremene literature

135


KOŽA

Obuzima me koža. Ulazim u hram svoje ćutnje kao tijelo u opnu... Tavorim u riječima, u sekvencama oka, zrcale se sni... ne mogu da previdim svijet koji izrasta iz pupčanog čvorišta vremena, na moje ruke polaže ovaj dan i odlazi... Ne mogu da poreknem što mi se u mislima zareklo, da će da se obistini. Svejednako koračam niz ulicu, na sve monete svog jastva, konvertiram sadašnje vrijeme, i prevodim ga na prošlo, i tako podmećem mu svoj način toka, raskusuravam se sa svim i svačim... U koži sam, to je izvjesnije od religije, i slobode, jedino su ograničenja izvjesna ovdje... Načini mi državu, da me potčini, i ja ću u svojoj koži, iznova, da oživim!... Provlačim se između drugih lica, u toj paraboli o životu u gradu uz kanjon sanjive vode. Dolazim s kraja na kraj sebe, i opet ostajem u svom liku zaglavljen, nedovoljan sebi da mogu da se ostvarim... A htio bih da negdje stignem... ili naprasno odavde nekamo odem, 136


da se premetnem u sjev nad stvarima i prilikama, sa izvjesnijim obličjem svog postojanja da se sretnem... Ovako u koži, polako urastam u spoljašnji svijet, dok se sve riječi iz mene ne izliju, u bijes, pobunu, svjetlost, ili makar poeziju... Jezik je koža u kojoj počivam živ, dok me izgovaraš nag se obraćam svijetu koji bez nas, makar u nama, ne postoji... Neurotikon Glavom u bezmjerje iz ove javke krenuti... i među grozničave krošnje riječi se dati... Po posljednji put, u ritam i bluz se odjenuti, i na kraj sebe iz ove gluhote otputovati. Što svi da se gušimo pod niskom strijehom sviti, tavoreći u jednom te istom dvoumljenju jesmo li smjeli, dovoljno gramzivi i sitni, postupali po svom, ili tuđem nahođenju? Radije da džeparim riječi iz šinjela vasione, izopšten iz te sorte 137


prepodobnih potrošača, mentalnih proteza za glupake i dokone!... Radije i lud, no po propisnoj mjerici skrojen... Po srči kristalne noći bosonog da koračam, uz ciganski doboš, u čardaš i bluz, obojen...

138


MIJAZMA

Ta memla što zri u krugovima sopstva, to što raste u biću, da zavara trag... i to što od skora smo pusta ostrva načeti tišinom, s rukama u bestrag... To što se potiremo, jedno u drugom, govoreći najgore laži o nama to nemušto nad svijetom, zvjerinje ruglo, tama što prazninom raste za vjeđama... Ta navjek ista mučnina naših dana, to nemanje kada, ni s kime, ni kamo!... Ta siva, besudna datost uspavana, u kojoj se prazni, i goli ogledamo... Ta slaboća što iz svih bića izrasta, u veliku nemoć puka, duha zamor, ta je sablast strah od bliskosti i bratstva, zato se tuđimo, i gorim pretvaramo! To je zadah nečijih leproznih snova. Ta pustoš zakona sile i pravila, taj zamor što vaskoliki svijet okova, samo je dašak njihovog ništavila!

139


Biografija autora:

Miljan Nikolić, rođen je 18.08.1997. u Zagrebu. stop. Po padu Berlinskog zida, pojave sumnjivih hipoteza o postanku svijeta i čovjeka, prinuđen je potražit sebi prostora drugačijeg životnog habitusa. Sa manje ili više uspijeha nastanjuje se u Podgorici. stop. Godine rata, inflacije, sankcija, sirotinjske zabave, bombardovanja, urušavanja vrijednosnog sistema, vladavine jednopartijskog, nacionalsocijalističkog režima, trajno oštećuju njegov centar za mentalnu ravnotežu... U cilju izliječenja osniva punk-rock sastav Razdor. stop. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu u Nikšiću, na Odsjeku za srpski jezik i južnoslovenske književnosti. stop. Zastupljen je u zbornicima poezije: Dan poslije budućnosti (1999), Fluid (2006), Sedam noćnih rukopisa (2007) i Savremeno srpsko pesništvu u Crnoj Gori (2008). stop! Priređivač je i koautor konceptualne knjige poezije Predio u praskozorje (2008), zbirke pjesama sedam pjesnika. stop. Knjige poezije: Uvod u Itaku (2012), Leptirov pir (2019). stop.

140


VITOMIRKA VITA TREBOVAC, Novi Sad

Lični, ispovijedni ton u poeziji Vite Trebovac, percipira simulakrum memorije na fonu poređenja sa poetskim narativom stvarnosti, tako da nastaju dvije ravni sa dvijema tačkama

gledišta:

kategorizaciji

fotofanija

Lotmana,

i

ontofanija,

prvostepeno

odnosno u

modelovana

i

drugostepena stvarnost. Na prvoj su slike in absentia, na njima su zabilježena retrospektivna značenja, taktilna, osebujna, a na drugima in presentia osjeti poput čulnih, vizuelno-auditivnih, tananih opisa, pejsaža. Krajnja estetička komponenta sažima obje, u metamorfozičkom naporu da se uvijek zabilježi „manje od sjećanja koje istovremeno uništava memoriju pretvarajući je u institucionalizovanu formu” (Derida i Nora).

141


Izbor iz poezije:

OBRAČUN

žao mi je što ne možete da osetite miris lipe danas jer tamo gde ste otišli ima samo palmi jako je toplo i živi se noću i pod klimom nema mirisa lipa samo miris novca i vama je verovatno žao nas jer je uvek sve isto jurimo za životom koji ne možemo stići ovde tešimo se da su mirisi i gledanje u zvezde ono zbog čega se živi ja sam danas pokisla skroz 142


jurila sam do drveta jer ispod je suvi krug ali onda sam rešila da odustanem vozila sam polako dok mi se kiša slivala niz lice iz inata neću ništa da jurim.

143


PREOBRAŽENJE

danas sam od leta postala jesen pod drvetom kraj reke u meni je dečiji strah od grube reči i nerazumevanja od ljudi od policijskih kola malih rečnih zmija visine i saobraćaja bojim se isto kao nekad a stalno govore treba raditi na sebi ja mrzim bavljenje sobom preobražavam se prirodno punim se ko mesec ne znam kako da postanem bolja ali i ovakva uspem nekom da osvetlim put.

144


SUNČANA STRANA ULICE

sve zavisi od nečega a ja često od sunčane strane ulice uronim u svetlost i kroz prelome gledam ljude što se mršte jer im ide u oči devojčica je ugazila u blato mama joj viče kravo jedna rekla sam ti nemoj tamo jadna mala devojčica zavisi od te budale sve zavisi od nečega sunčana strana ulice posle duge zime prolazim mamu i devojčicu ali ostaje gorko kao da nikad neće biti bolje kao da to ne zavisi od nas.

145


ŽIVOT NA ZEMLJI

ljudi su zbijeni na autobuskoj stanici mnogo je sivila i tuge ovde kod nas posebno kad se topi sneg i smeće izviruje u svojoj okrutnosti. srećom, kad se pogleda izdaleka zemlja je okrugla i velike površine su zelene i plave. one zelene označavaju šume a plave su voda savršena voda more uteha.

146


OŽILJAK

možda sam već rekla da sam imala tri druga jedan je voleo ruse drugi amerikance treći je bio onako nije znao da l’će levo ili desno i danas je takav u svakom slučaju jednom kad smo bili deca pobedila sam ih u trci do kraja ulice do bedema a oni su bili u dobroj kondiciji dotakla sam zid i srušila se. sad imam ožiljak, mali, na sred čela nosim ga ko trofej kroz život.

147


IZGLEDA DA JE SVE PREVARA

izgleda da je sve prevara to o radu trudu i životu ja znam taj očaj čoveka bez posla koji je juče bio radnik a danas gleda u svoje ruke koje pale cigaru i misle da više ni za šta nisu nekad pomirišem u prolazu plavi radnički mantil koji visi na vratima u garaži kod mog tate dobro da je stigao do penzije pomislim on bi bio jedan od onih što se ne snađu gledaju u svoje šake ispred prazne fabrike i pitaju se gde su pogrešili nigde izgleda da je sve prevara ako više radiš samo se više umoriš. 148


SMISAO

uvek je isto. kraj leta je najlepši i najtužniji. osećam kako mi stvari izmiču nepovratno i postajem kraća sa svakim kraćim danom. kad se vraćam s dunava ima jedna nizbrdica tu se sjurim biciklom zatvorim oči i dok letim svaki put pomislim vredi živeti. ipak vredi.

149


OČEKIVANJA

tu gde je sahranjena prababa a sada baba bilo je mnogo drveća a sada ništa sunce udara u teme sa druge strane liže vetar jer vetar uvek mora na groblje kao i život malo miluje malo šamara uvek sam se pitala zašto ljudi dolaze ovde i zašto idu u svatove tu smrt sedi za stolom a lepo je verovati da nema kraja životu i ljubavi kad sam bila dete tu je bilo mnogo drveća i jedan stari zarastao grob sa požutelom slikom devojčice tad sam prvi put videla da i deca leže na groblju 150


stojim tu i jedino što sada osećam je da vreme teče a tada sam mislila da me čeka bog zna šta.

151


Biografija autorke:

Vitomirka Trebovac (Novi Sad, 30.01.1980). Završila je Filozofski fakultet u Novom Sadu. Napisala je tri knjige poezije: „Plavo u boji“ (Škart, Beograd, 2011), „Sve drveće, sva deca i svi bicikli u meni“ (LOM, Beograd, 2017), „Dani punog meseca” (LOM, Beograd, 2020). Kourednica je knjige poezije „Ovo nije dom, pesnikinje o migraciji”. Angažovana je u knjižari i u izdavačkom centru „Bulevar Books“ u Novom Sadu.

152


MARINA RADOVANOVIĆ, Zrenjanin

Nalik noir scenama iz crno-bijelih filmova, morbidnosti, groteske, jezivosti poetskih slika koje se nižu kao na pokretnoj traci, poezija Marine Radovanović, ispod svih tih slojeva ružnoće i površnosti, vapi ekspresionističkim kricima, sturm und drang histerijom za autentičnim smislom postojanja. Njena poezija kategorički odbija da se umori, iscrpi, te tako na kraju neminovno utopi u stvarnost propisanih normi i konvencija, postajući isključivo jedno sabiće (mitsein), gubeći time upravo ona fundamentalna svojstva koja joj daju lični i autentični egzistencijalni oblik, jedinstvenost i neponovljivost. Naime, slobodu u kontekstu ličnosti, doživljavamo kroz napor Marinine poetske subjektivnosti da izvrši iskorak iz vlastitog sopstva u prostor kolektivne svijesti i zajedništva, ali na način koji bi joj omogućio zadržavanje egzistencijalne autentičnosti.

153


Izbor iz poezije:

I

Rasla sam sa svinjama moje porodice pod prozorom Leti motrila na devojke kako se kupaju u reci Selo je bolovalo od gledanja tuđih poslova Prvi put sam zanemela kad si rekla da me voliš Drugi put kad si mi okrenula leđa Isterala me iz jazbine Vašljivo krzno odrane životinje Žudim da mi pripovedaš na jeziku toplom od tvojih uzdaha Da mi brojiš amajlije Koliko imaš mrtvih predaka duh-čarobnice? Broje li se kao moji Jedno selo – 3 četnika 18 partizana I letina Zaboravila sam letinu Vrištala si dok sam te ušivala u jastuk Učila sitnim trikovima Babina supa sme da se izbegne Ali ne i Bertolučijevi filmovi Sise rastu isključivo leti, tada moraju biti slobodne Tiho gmiže kandžica, pet ružičastih nokatnih ploča, grebu sve milo i drago Tvoja leđa – most, preko naše majčice reke Trska – moja ogrebana kolena Tri godine Privremeno sahranjeno noćno sunce Kada su ti izrasle noge, pobegla si Sonja je na TV ekranu jela trešnje za doručak Ja sam gutala slani rastvor ( per os i I.V) Kapalo je u belim sobama koje nisu ličile na naše 154


Sa štafirom skrivenim u sanducima Od blata se prave samo kuglice za razbijanje prozora Ali ne i voljena žena Hranim glinu i demone u sebi Mali omaž tvom omiljenom piscu

155


II Gledala sam te tuđu među tuđim toponimima Tu gde smo se zatekle predmeti su glasni Grad u rano jutro zveči; čekići i ostali alat, škripa bicikala Tela su nam otežala od studentske brze hrane Zaboravljaju svoju igru Ne ulaze više u devojačke stvari koje pamte otiske ruku Radnim danima se staram da ne usmrtim živa bića Melanin u svojim tkivima I hlorofil u tvojim bivšim, beskrvnim ljubimcima Hematomi na bledoj koži prekrštenih nogu Sokovi na prstima Najavljivali su te pompezno Ali nikada sa ta-i-ta-koja-mi-je-slomila-srce Nisam znala, kao mala, čime ću se baviti Samo to Da ću se baviti tobom *** Ujutru Kapke otvaram kao konzerve Iz usta mi kuljaju novinski članci (Jedna biblijska poplava, Piromanska strategija I tri pošasti) Razmišljam koliko dugo volim sebe I koliko su puta pokušali da me zastraše s epitetom „draga“ Nisam grlila rukama mirisnim od začinskog bilja Isključivo nogama čvrsto oko uskih slabina Zaranjali su glavu u moju torbu Stezali smo ručke do tačke asfiksije Grlić uloživ za jagodicu prsta 156


Jednog čoveka nikada nisam zaboravila Niti mu priznala zašto Tajnu merim u kubicima vode koji su mu ostali iznad glave Sa kamatom Raspodela zemaljskih dobara Je korisna Samonikle biljke i korenje Prikupljeno u naborima suknje Su neophodnost Sloboda se ne kupuje krvavim ulošcina Prstom u mlako mleko za potomke Već krvavim palcem u baletankama Dok trčiš po gradu da zaradiš i platiš U tvome loncu Lusi Bili su veliki snovi Kenozoika U mom Golo kajanje *** Ljudi masovno umiru Ali mene zanima onaj bilans Koji ne mogu da prebrojim Izgubljeni živci Istenem!* (Tući će me kao Isidoru Mokrom čarapom Dok ne isteraju Mrtvog muža Iz mene) *(mađ.) Moj Bože!

157


***

Da! Da! To sam ja! Žena – devojka Iz ere instant zaprški I digitalnih falusoidnih oblika U obliku muškaraca Da! To sam ja! Žena – devojka Muška inspiracija Ponekad baš gadno pretučena Idejno – ideološki skoro istrebljena Evo Evo Dobrovoljno se javljam Da budem uštrojena Penelopinim krojačkim makazama I zavezana uzicama za poslušne ženske Grčka mitologija još nije videla toliko krvi Evo Priznajem Živim u Srbistanu Čistim, kopam, perem, kuvam I ganjam karijeru p.p. Jedna kašika cveća i lepih reči jedanput godišnje Recite Zar se ne smeje moje lice ispod frizure za 330 dinara? Zaostavština Baba je umrla 158


Deda je umro Deda je umro Baba je umrla I tata je umro Tu između Iza njih (osim mene) Redom su ostali Gobleni u zlatnim ramovima Ručni časovnik Vojni šinjeli Zlatno prstenje – šarene marame I jedan pištolj Fabrike iz Kragujevca Težak 900g Kalibra 7.62mm

159


Biografija autorke:

Marina Radovanović, (Zrenjanin, 1986) stekla je obrazovanje i zvanje doktora medicine na Medicinskom fakultetu u Novom Sadu, a objavljivala je pesme u zbornicima, periodici, internet časopisima i blogovima. Zbirka „Prima furia“ se našla u užem izboru Trećeg trga za prvu pesničku knjigu, V Presingovog konkursa za neobjavljeni rukopis, u širem izboru konkursa Književnih vertikala i Poetikuma, a kao pobednički rukopis konkursa koji je raspisala biblioteka „Karlo Bijelicki“ iz Sombora, štampana u okviru edicije Golub. Živi u Novom Sadu.

160


MARKO STANOJEVIĆ, Beograd

Lirska struktura poezije Marka Stanojevića, ne povinujući se spoljašnjim metričkim i strofičnim normama, predstavlja iskaz istinskog lirskog osjećanja, satkanog u antagonizmima i kontrastima, u čijem je središtu vezivni lajt-motiv svjetlosti kao metafore, na čijem kraju izranja ljubav, sa svim njenim uzletima i padovima, egzistencijalnim krizama i graničnim situacijama, ali na kraju, pobjeđujući, postaje univerzalna analogija koja jedina može naći izlaz iz tame.

161


Izbor iz poezije:

ЖАР Колико дуго трају тишине у којима застаје дах да би суза могла да прође попут зрака сунца што пада на лист дајући му смисао и мелодију вечног живота на чијим се тоновима моле птице: Толико је вредна реч рођена у пределима, где је биће трагало за лучјем као просјак за кором хлеба и где је мрак био густине воде у којој се не назире дно Студен се полако губи, када опрост превије рану: оно што зарасте сведочи вечност више од онога што живи нетакнуто Светлости је довољно да пламен никад не сагори треба само сачувати жар јер у времену без љубави док се смрт тескобом храни трајеш само на жељи да снажно Волиш

162


СВЕТЛОСТ Могао сам да напишем хиљаде таквих песама слушајући мелодију тескобне празнине изгорети од таме толико да чежње постану црне боје а дно, небо коме се молим Али сузе су једине воде које су жедне пију све моје нестанке док не падну и ућуте ко заувек затворено око Све су ти патње рекле: Постоје смрти које те рађају као што постоје и животи од којих умиреш Постоји воља лишена страха што чами на крају твог пута до себе Постоји и гроб где почива твоја срж и на њему епитаф љубави: Ја сам светлост која плаче за човеком

163


ПОКАЈАЊЕ Покајање је светлост што твори пут до срца Љубави, дај ми довољно себе да издржим тугу свог пада у тренутку када спознам грех из кога се као са длана види цео Ад...

164


Biografija autora:

Марко Станојевић, рођен је 02.03.1992. у Неготину. До сада је објавио три збирке песама: На ветру љубави и туге, Свитање меланхолије, Језик јаства. Живи у Београду.

165


MARINA SHOKEVA, Ohrid

Od Ovidija do Kafke, i starije, metamorfoze predstavljaju izraz želje, cenzura, ideala, koje potiču iz dubina nesvjesnog i poprimaju oblik u stvaralačkoj imaginaciji – u suštini, one su simbol identifikacije, potraga za identitetom, a ujedno i strah i bjekstvo od njega, jer svako zatvaranje u identitet jednog obličja podrazumijeva rođenje, rast i starenje, odnosno okoštalost forme, kojom se zatvara široko polje mogućnosti da se bude neko drugi. Lusi Irigarej, u studiji „Spekulum druge žene“, kao svojstva ženskog principa navodi mnoštvo, fluidnost, različitost i heterogenost – sva četiri su prisutna u poeziji Marine Shokeve, čija se poezija preliva preko različitosti oblika i granica, kadrova montaže, govoreći filmskim jezikom – otud motivi mačke, ribe, pijeska, žablje perspektive. Ona je ritam, kompozicija, pa aritmija i raspadanje. Čas aktivna, nervozna i nemirna, u žaru spiritus movens-a, čas beskrvna i nepomična u vječitoj tišini nepoznatih daljina.

166


Izbor iz poezije:

ПРОМЕНИТЕ МЕ ВОЗНЕМИРУВААТ

Промените ме вознемируваат. Новиот велосипед со поинаков механизам за возење, промената на зимско со летно сметање на времето, новите работни сати со кои подолго време се останува дома ми носат нервоза и отпор. Веројатно стареам. А како некогаш со леснотија ги менував и битните работи во животот... Живеалиштето кое ми беше дом, работата која ја сакав... Моето презиме, на пример. И можеби уште тогаш започна процесот на забрзано стареење, ако губење не битките со себе е тоа.

167


СЕЕДНО Е

Одеднаш, се стана сеедно. сите кадрици во светот, контурите на ридовите, спиралата на полжавот, пенливите грпки на потоците, особено браздите во мојот мозок се исправија во здодевна линија. заиграниот поглед кој како домашната мачка палаво скокаше од предмет не предмет почна понизно да ползи по ќилимот како искаран пес. и јас, од жабја перспектива се гледам сбе си во хоризонтала. Дебела линија исцртана на домашниот кауч, со виснати раце и нозе како свенати краци. Еве ги раските пита, ситната роса зејтин од вчерашната риб, а

168


аха, и чепкалката за заби која мистериозно ми ја снема од раката и денес, како и утре, како и кој знае колку утра, удобно ќе си полежат Во своите лежишта на подот.

МЕНУВАЊА

Оној камен цврст, Врз кој најпосле се потпрев за одмор А претходно уморена го ѕидав, За кој се врзав ко чамец сред езеро, За мирно, сигурна да се лулам, Се здроби во песок Растрчан по лизгави плочки. Тешко се дофаќа. Бега. Менува облици Што се лизгаат како риба низ водени раце. Ги ловам разните состојби Кои сакам да ги зпознам И одново по свое да ги изѕидам. Ги напипувам, ги проучувам, И секој пат срцето без грешка

169


Почетниот облик го препознава, Го прифаќа и храбро го љуби.

170


Biografija autorke:

Марина Икономова Шокева. Завршила Филолошки факултет на Катедра за англиски јазик и книжевност. Досега објавила две збирки поезија: „Слики од бунарот“, во 2017, „Директни обраќања“. Застапена е во алманаси и збрики во Македонија, Србија и Црна Гора: „Литературни искри“, „Бранувања“, „100 000 поети за промена“, „Поетски Слем, Македонија“ како и во „Поезијата стенка“ и „Месопотамија“ и на фестивалот за кратка книжевна форма „Затон“, Цран Гора (2020). Во 2019 на online натпреварувањето во Италија “Quando e la vita ad invitare”, добила втора награда во странската конкуренција. Истата година добитник е и на специјалната награда „Антево слово“, Сицилија Италија. Објавувала и во електронксите списанија „Dunjaluchar“ (БиХ), „Chovjek-chasopis”(Хрватска) и „RegionElle” (БиХ). Објавена е и на англиски јазик на фестивалот “Ledburry poetry festival”.

171


ANTEJ JELENIĆ, Split

„Stalak za svijet”, Antejev je poetski stolpnik preko kojeg su, kao preko kostura, prebačene kreacije novog svjetskog poretka u poeziji pjesnika koji svjesno odbija ulazak u hram estetike, kako ju je shvatao l’art pour l’art i V. Kuzen (istinito, lijepo i dobro kao tri neodvojiva principa) ostavljajući na svom stalku samo golu istinu, prečišćenu od svih ukrasnih atributa. Njegovi su stihovi društveno angažovani, postavljeni na golubije noge, ispisani po zahodima, zakucani klinovima, zacementirani, sterilno izolovani u strahu da ne dodirnu, zagrle, zavole – jedna, na nivou cjeline nadolazeća metonimijska kometa, u kojoj se ogledaju ostaci nekadašnjeg života, a koja najavljuje konačni Mal du siècle.

172


Izbor iz zbirke:

FAŠIZAM

kako bismo trebali živjeti mi koji znamo da fašizam dolazi možemo li skakutati gradom kao smiješak mi koji znamo za ubojstva koja se svakim danom približavaju na golubljim nogama možemo li govoriti o upornosti ljubavi svakome koga pogledamo a pogledi vide jedan drugoga lubenice, jabuke i trava hodam najdužim putevima i ne zaobilazim ništa svaka novost je moja nova snaga svako lice slomljene geometrije jednom je nogom već izvan zakona ali mehanika želje ga ne pušta dalje navike su klinovi u danima od kamena može li se preživjeti ako istinu

173


ne podijeliš ako ona ostane u tebi kao noćna leptirica ili ako svoju intimu ogradiš borovim iglicama samo da ne vidiš smrt koja se vraća sjedim iznad vjetra ispruženih ruku i otvorenih dlanova nada je odlivena u morskom nebu s vjerom riba i lastavica u kosi a ako pitaš gdje je čovjek on je oduvijek tu samo ga ne vidiš zapetljan je u konac prošlosti

174


MELANKOLIJA

Preživjeli smo vlastitu smrt Bez da smo to primijetili Pogodio nas je komet melankolije Koji se dugo skrivao iza sunca Znakovi su bili nečujni kao Odlazak kukaca koji govore Na višim frekvencijama Naše misli preplavili su komunalni problemi A vihor udara podigao je tanku plastiku S tla kao da je nastupila jesen tehnologije Trgovi i parkovi zarasli su u Božićne ukrase, godine u kojima smo Očekivali kralja nagomilale su se Kao nepregledan kapital samoće Znali smo da netko dolazi Ali takav komet nismo očekivali Pojavile su se trostruke brave na vratima A zgrade su okrenule leđa ulici Protuprovalni alarmi ugrađeni su u jezik Kao sigurni znakovi otvorenosti Nakon smrti sva značenja podižu se na mali prst Politika postaje umijeće napuštanja gradova Glazba namještaja koji se razmiče Da bismo dospjeli na zrak 175


Ne zanimaju nas više aktualni problemi Već plamtimo dok gledamo Birokraciju koja se razbježala Nogometaše koji ne znaju zagrliti Paniku pred punoćom života koji se Ulijeva u ponore Među ljudima koji su se slučajno Dodirnuli Neugodno se svi osjećamo jer Smo opet goli, a umjesto igle i konca Imamo samo riječi opterećene cementom

176


STALAK ZA SVIJET

Sve je teže prepričati dan ljubavniku Jer ne znaš što je od toga bilo stvarno Znam, iluzija je važna poput nedjelje Ona je stup srama na koji su protjerani Umjetnici Ona je stalak za svijet kao što je Disney World oslonac za ludilo Znam da su se Police s poezijom stanjile Kao pauze za ručak A zahodi postali zadnje utvrde Prije početka pustinje zbivanja Znam da vihor bijelog šuma Tamo pažljivo sakuplja naše Suhe stabljike spoznaje u bezazlene kugle I kotrlja ih prema slobodi Osvojili smo skelet lakoće, kažeš Sve lakše propuštamo loše vijesti kroz Transparentni stomak dok rijetka Ambalaža treperi među košćicama Svaki čovjek je sada strašna šuškalica Koja i dalje postavlja prva pitanja

177


Da, napravili smo divovski krug Oko planeta postojanja Ali još nitko nije bio u jezgri jer Najvažniji dio šalice jutra je praznina Najvažniji dio dana je disanje Najvažniji dio tijela je džep U koji brižno spremamo pogreške Živimo u neboderima dezinformacije Najbolje se osjećamo kada slučajno sjednemo Na otvoreni klavir ili u pogrešan autobus Labirint tada naglo promijeni poantu A mi se smijemo svim pokušajima bijega, Eksperimentima u akceleratoru sreće, Tijelima iz kojih se i dalje organizirano Pokušava istresti život Kao iz starog tapeta A šalica je i dalje puna Koliko god da popijemo A život je toliko bezbrižan da Ima vremena za oslikavanje repova Paunovima budućnosti

178


Biografija autora:

Antej Jelenić (1983) u Splitu završava opću gimnaziju i fakultet elektrotehnike. Poeziju i kratke priče objavljivao je u različitim časopisima poput Zareza, Vijenca, Knjigomata, Split Mind-a, Re te zbornicima Reč u prostoru i Bez vrata, bez kucanja. S ocem Božidarom i art prijateljem Milanom Brkićem, posljednjih 12 godina organizira dugogodišnju manifestaciju suvremene umjetnosti – Adria Art Annale. U suradnji umjetničke udruge AAA, studenata i Mreže anarhosindikalista pokreće projekt Mreža solidarnosti, kojim je u bankrotiranim tvornicama na širem splitskom području ostvaren spoj umjetničkog i političkog djelovanja. S tim projektom/eksperimentom 2013. sudjeluje na bijenalu mladih u Anconi, Atenskom bijenalu, Zagrebačkom salonu, te konferenciji Zajednička dobra i krizni kapitalizam u Zadru. Dokumentarni film Mreža solidarnosti 2014. osvaja prvu nagradu na Vukovar film festivalu. Do sada imao jednu samostalnu i nekoliko skupnih izložbi. Piše polemičke/kritičke eseje. Svira shakuhachi.

179


JASNA KARAMEHMEDOVIĆ, Nikšić

Jasnina poetika, provučena kroz prizmu identiteta, tačnije, u potrazi za njim, pojavljuje se i iščezava na obzorju kao autorkin alter-ego, pojam koji u književnost uvodi Rembo, a koji istovremeno predstavlja bjekstvo, jedan od glavnih romantičarskih motiva koji su stvorili kult „ukletog umjetnika” nadajući se da će bjekstvom iz splina učmalih rodnih gradova, spasenje naći u dalekim, egzotičnim kulturama, istovremeno se miješajući sa njima. Svi pomenuti motivi,

duboko

su

isprepleteni

u

poeziji

Jasne

Karamehmedović: od fiktivnog bjekstva iz rodnog grada, odlaska na egzotična putovanja, ali ona, za razliku od romantičarske tendencije zna da je ništa ne može pretvoriti u „drugu osobu”, da će sebe, kao teret neizbježnosti, nositi svuda sa sobom.

180


Izbor iz poezije:

Negdje usput Jutro mjerim kofeinom dan fikcijom noć vinom i tako udaljena i uzaludna nastavim tragati za (ne)ispisanim za par godina unazad za nedoživljenim gradovima za nepročitanim knjigama za njim za prostorima samo mojim za beskrajnim lutanjem za neizgaženim lišćem za bježanjem od ljudi za svakom riječju što nije bol za svakom boli što nije riječ za još jedan razlog da svijet jeste. Dan izmjerim onim što sam oduvijek pa možda negdje usput uspijem ubijediti vrijeme da nisam vrijedna prolaženja. 181


O OPTIMIZMU

Toliko godina, a malo toga naučenog greške, zbunjenost, zime, izgubljene rukavice, slomljena ogledala, pijanstva, propuštena putovanja, bol u koljenu, čudni zvuci, besomučno guglanje uzroka svijeta, grickanje noktiju, spavanje do podne. Uskoro 20 i previše, a malo toga naučenog ne udarati starije ljude, slati pretjerano učtive mailove, plesati samo u klubovima, nikako na ulici, ne sjediti u parku na travi, samo na klupi, facijalnu ekspresiju sinhronizovati sa tuđim očekivanjima, prećutati "jebi se" kasirkama i radnicima na šalteru,

182


ne kuvati, ne tražiti posao, gledati filmove u samoći, ne sanjati u budnom stanju, ne zahtijevati, zaboraviti. ostati pesimističan, ali ipak, možda jednog dana Island, ali ipak ponekad podići glavu, povjerovati u sebe, popričati sa omiljenim mrtvim ljudima, potvrditi im da ništa nisu propustili, da ima i previše nas izgubljenih koji se nikada ne nauče i da vrijeme prolazi kao ranije, samo malo uzaludnije.

183


Biografija autorke:

Jasna Karamehmedović (1989, Nikšić). Nedavno sam objavila svoju prvu zbirku poezije „Zovem se Sarah Moon". Objavljivana sam na književnim konkursima „Before I die“ (The Balkan Writers Project), „Tamni dani, svetle noći“ (UZZP), „Iz Nikšića s ljubavlju“, „Rukopisi 42“, kao i na brojnim portalima (Blacksheep, Fenomeni, Stereo Art, Public figure, Afirmator). Od 2016. sam član redakcije online magazina Insp.

184


SINIŠA MATASOVIĆ, Sisak

U analizi pjesničkog govora, Baumgarten polazi od samih riječi kao osnovnih elemenata govora, koje zatim, u nastavku, raščlanjuje na artikulisane glasove i na značenje, da bi, najzad, zaključio da je pjesničko djelo savršenije ukoliko se sastoji iz što poetičnijih osnovnih elemenata. U okviru pomenutog značenja, on pravi još jednu distinkciju; naime, značenje dijeli na osnovno i preneseno: Preneseno značenje, sadržano je u opisnom izrazu. Kako, pak, posredna označenja najčešće imaju neposredno značenje senzitivne predstave, to su pjesnički obrti poetičniji, prvenstveno zato što je predstava posredovana pjesničkim obrtom senzitivna, i otuda poetična. Pjesnički obrti Siniše Matasovića, izražavaju suštinu pjesničkog djela. Počivajući na principima haiku čistoće, oni barataju vješto metaforičnim izrazima, sinegdohskim zamjenama roda za vrstu i vrste za jedinku, kao i alegorijama.

185


Izbor iz poezije:

sisački pjesnik dvije boce u jakni lako za sutra

obrisi ljeta na njezinoj stražnjici ugriz pjesnika

pijemo tiho za osamljenim stolom moj ćaća i ja

pripita riba otkačila na cajke lete stolovi

krdo jelena pogubljeno na šanku šokiran dreger

rakija-dvije uz pola gajbe pive

186


počinje vikend

uplakan Isus mržnja napaja ljude širom globusa

187


Biografija autora:

Siniša Matasović (Sisak, 1980), apsolvirao je strojarstvo na Zagrebačkom sveučilištu. Piše poeziju, prozu, haiku poeziju, književnu kritiku, a bavi se i uredničkim radom. Stručni je suradnik za područje književnosti pri Sisačkoj udruzi za promicanje alternativne i urbane kulture, urednik njihove nakladničke djelatnosti i pokretač biblioteke Teatar piva. Pri udruzi je također glavni i odgovorni urednik međunarodnog časopisa za književnost, kulturu i umjetnost Alternator. U sisačkom ogranku Matice hrvatske moderira i vodi poetska okupljanja poznata pod nazivom Stihovnica Siska, a tri godine je bio aktivan i kao zamjenik glavne urednice časopisa Riječi. Tri godine je radio kao vanjski suradnik HRT-a (dramatizacija) na emisiji pod nazivom „Radio roman''. Od 2018. godine je voditelj književne tribine „Siniša Matasović vam predstavlja’’ u Narodnoj knjižnici i čitaonici Vlado Gotovac Sisak. Organizator i suorganizator brojnih književnih festivala i manifestacija: Kvirinovi poetski susreti, Književni kompas Sisačko-moslavačke županije, Književni tabure u Novskoj, 50 Poems for Snow, Zalogaj poezije…Zamjenik je glavnog urednika Balkanskog književnog glasnika. Njegove pjesme i haiku prevođeni su na strane jezike: engleski, ukrajinski, slovenski, njemački, mađarski. Uvršten je u niz antologija i panorama suvremenog hrvatskog pjesništva. Član je Hrvatske zajednice samostalnih umjetnika HZSU, Matice hrvatske MH i Društva hrvatskih književnika DHK. Predsjednik je Ogranka DHK Sisačko-moslavačke županije. Do sada je objavio: „Sisak se uspješno pretvara da spava’’, zbirka poezije, 2015. „Nećak’’, roman, 2016. „Tvoj novi dečko’’, zbirka poezije, 2018. „Noću za šankom’’, zbirka haiku poezije, 2020.

188


MANJA ŽUGMAN, Maribor

Lirika Manje Žugman, izvorna poezija u užem smislu, čija suština leži u jedinstvu muzike riječi i njihovih značenja, u zgusnutosti jezičkog izraza koji se opire svakoj rasplinutosti, u kidanju gramatičkih, logičkih i opažajnih veza, u ukidanju odstojanja između duše i spoljašnjeg svijeta, u osamljenosti lirskog subjekta koju čuju samo saobrazno raspoloženi čitaoci. Kao ishod toga – zapisao je Zdenko Lešić, lirika se po tim tumačenjima odriče fabule. Međutim, fabuliranje, tj. pričanje priče lirskog subjekta, zasnovane na njegovim unutrašnjim doživljajima, samim tim se ne odriče mogućnosti da se konstituiše kao pjesnička riječ. Štaviše, u njemu možda treba tražiti i najstariji vid poezije, one koja je uklesana u kamen, riječ koja ne iziskuje dopunska objašnjenja, već predstavlja prvobitan, sažet iskaz o unutrašnjim tjeskobama subjekta. Ritam kao vezivni činilac Manjine poezije, vraća nas u antički pojam, koji Aristotel u „Poetici” naziva auletikom i kitaristikom, pjesničkim vrstama koje su njegovale sinkretizam, budući da su bile ritmički i harmonički sjedinjene s muzikom.

189


Izbor iz poezije:

*** presenečenje skozi tvoje okno v svet zro moje oči *** s teboj se budim poljubljam listje v temi žgečka me teloh *** na poti k tebi razumem odrevenelost včerajšnjega dne *** grizem jabolko (po)doživljam vse misli neizrečene *** sladek bil je vzlet sledil mu napet zaplet šla sva (le) na klepet *** zacvetela si

190


utrgati mi te ni sila spomina *** Radostiti se življenja

žítje srca je bítje utrip četudi le za hip ponositi se z edinstveno obliko svoje vesoljnosti

191


Biografija autorke:

Manja Žugman (Maribor, 1977) je diplomirana slovenistka, literarna ustvarjalka in kritičarka. Od leta 2006 do 2010 je živela v Sarajevu v BiH, kjer je sodelovala v SKD Cankar, šolsko leto 2012/13 pa je preživela v Varšavi na Poljskem. Kot profesorica slovenščine je zaposlena v Bolnišnični šoli OŠ Ledina na Pediatrični kliniki v Ljubljani, kjer poučuje osnovnošolce in srednješolce, sodeluje pa tudi z Državnim izpitnim centrom pri ocenjevanju splošne mature. Je članica kulturnega društva Mariborska literarna družba, Lektorskega društva Slovenije in Društva slovenskih literarnih kritikov. Kadar ima čas, piše; predvsem prispevke s področja kulture in občasno potopisne reportaže; od leta 2006 do 2018 je soustvarjala časnik Šolski razgledi. Pesniške zbirke: Naplavine duše (2008), Izsevanja/Žarenja (dvojezična, 2010), Brstenja (2013), Trialog (v soavtorstvu s Smiljanom Trobišem, 2014), Naj te ujame (2018), Bližanja (2020); slikanice: Premetanke brez zanke (2009), Razvozlanke (2011), Besedoznanke (2015); monografija Potepanja po Bosni in Hercegovini (2012).

192


BOJANA BARJAKTAROVIĆ-NIKOLIĆ, Ivangrad

Parnasovska čistoća i zahvati u mitološko, Bojane Barjaktarević-Nikolić, stoje na fiktivnom pragu između tradicionalnih, narodnih formi usmene poezije, poput tužbalica,

bajalica,

apoteoze

i

zazivanja

mitskog,

filogenetskog, paganskog naslljeđa sa jedne, i svedenog, gnomskog izraza karakterističnog za modernu, sa druge strane.

193


Izbor iz poezije:

LUČ

Mikro u meni Makro na nebu Luč vječna plamti i život daje Za jedan uzdah Za suzu jednu Život se uzima I vječno traje Kaplja prečista do srca dođe Cijeđena pepelom crnim i sivim Koja sam crvena u ovom redu Koja umirem i koja živim Mikro u tebi Makro na nebu Vojske su časne izborile tebe Pa mi se čini Oprosti Bože Da te gledam boljeg od sebe Tajanstva tamna i zore bijele Dva kraja istog ljudskoga puta Samo su slamke mirisne luči Osvijetliti i zapalit' smjele 194


Mikro u tebi Mikro u meni Prašina samo nas dvoje tvori Ma mi se čini U ovoj noći Sa neba da nam nešto govori... Sentinel Čuvarka crno-bijelih vrata Sama Sa dušom od zvijezda i blata Oteta Ostavljena Slijepa Negrljena Bezumna Bešumna Samo srcem vidi Grešnica bez srama Leđima golim na mač Grudima na rogove Ide Nema krvi ni vida Ta bludnica bez stida Vrata između pakla i raja čuva

195


Glasove bolne ne sluša Ni vjetar jeze koji duva Kroz vrata drhtava Vrata bez škripe Kožom se ježi Od demona ne bježi Stoji i čeka Čuvarka bezimena već pola vijeka Zvijezde padaju Ljudi se rađaju Neljudi isto Ona sve čuva Česticu čistu Kao kap na listu Od nečiste tvari i poganih djela Uradila je što treba I što ne bi smjela Ruku na tebe Ruku na sebe Oprost od višnjeg Suzu od bližnjeg

196


SENTINEL

Nevidljiva čuvarka Božjih vrata Koja čuva i ćuti Pogleda sleđenog Bez treptaja oka Misao prosta ili duboka U meni se javi

197


SENTINEL

Da li sam ja ti Čuvarka Zaštitnica Predvodnica Grešnica Pored očiju slepica Ispruženih ruku Koje ne prepoznaše Ne dodirnuše jednu luku Da li sam ja ti Sa dušom od zvijezda i blata Podupirem vrata Između anđela i demona

Da li sam ja ti Da li sam ja ona Koja čuva hrabri i tješi Reci mi Razriješi.

198


Biografija autorke:

Bojana Barjaktarović-Nikolić, rođena je 10.10.1976. u Ivangradu. Profesor je srpskog jezika i južnoslovenskih književnosti i Mr Opšte lingvistike. Majka je dvoje djece. Zauvijek zaljubljena u svoj Lim. Černogorica, Brđanka.

199


ZVONIMIR GROZDIĆ, Zagreb

Lakuna i aporija – diseminacija i disperzija značenja u poeziji Zvonimira Grozdića počivaju na prenošenju značenja i smisla, čija je suštinska odlika, zapravo krajnja jezgrovitost. Suštinski ili apsolutno kratak govor, onaj u kojem nema ničega što bi moglo izostati bez štete za stepen njegova savršenstva, bio je po Horaciju, najveće retoričko i pjesničko umjeće: ,,Šta god izlažeš, budi kratak”. Kao najilustrativniji primjer uspješne pjesničke jezgrovitosti, on navodi Homerovu Ilijadu, koju on, kao što je poznato, započinje postupkom poznatim kao in medias res, dakle, od stvari koja predstavlja samu srž teme koja se obrađuje, a ne od njenih samih početaka, npr. od jajeta iz kojeg se izlegla lepa Helena (suprotan postupak, koji je, baš zbog legende vezane za rođenje Jelene Trojanske, ostao zapamćen pod nazivom ab ovo). Poezija Zvonimira Grozdića, prenesenog značenja, zgusnutog izraza, prati sve pomenute principe.

200


Izbor iz poezije:

ZOVEM SE JAKOV

ne brojim reljefne uzorke na licu petkom ne jedem ribu subotom se čuvam od propuha svakodnevno popijem više od 0,5 promila uglavnom, jednosmjerno kamufliram tugu u smijeh dosadu u žamor propušteno u krošnju trešnje koštice u oči

201


SVE DOĐE, AL PREKASNO

zamijenit će nas netko s lošim forama puneći ljubav kao mobitel prije spavanja zamijenit će nas ovisnost izmišljeno nešto naše interne fore u novim okvirima izgledat će savršeno kao grafike s lažnim certifikatom ponekad će suze nadjačati kišu ponekad hladno srce studen al ne brini zrak će uvijek mirisati na more

202


ONO KAD MISLIŠ DA NEŠTO ZNAŠ, A U STVARI NE KUŽIŠ KU…

moje oči su plutače u nezaštićenom dijelu akvatorija sidrišta za rizik i strast tvoje glume spokoj a iza vjeđa je zvijer divljina protkana mislima o meni podivljala zaprega na šumskom putu ničija zemlja posijana minama sjaj supernove a možda sam sve krivo shvatio možda ti je samo nešto upalo u oko

203


BUĐENJE

danas sam jutro utrljao dlanovima na obraze poklonio dehidrirani pogled otocima i pustio neka kiša u kurzivu namoči moja stopala znam, to samo nebo ispire nečije dugove

204


NASLOV NA KRAJU PJESME

u tavu sam stavio jučerašnju tjesteninu i čekao tvoj dolazak uletila si nakon par minuta i histeričnim glasom podgrijala špagete ako zajedno posadimo drvo, rekla si ako sadnicu s golim korijenom stavimo u teglu reci mi hoće li, kada izraste, imati naše ruke hoće li one izdržati udare vjetra ili će pucati zbog nestalnosti previše pitanja, pomislim ne kažem ništa već zapišem olovkom na rub salvete: vrijeme nas je osedlalo

205


Biografija autora:

Zvonimir Grozdić, rođen je 23.08.1972. godine u Zagrebu. Od 2000. godine živi i radi u Lovranu. S pjesmama i kratkim pričama zastupljen je u više zbornika poezije i proze u Hrvatskoj, a i u zemljama okruženja. Radove je objavljivao u relevantnim književnim časopisima i na portalima za književnost, umjetnost i kulturu. (Poezija, Republika, Riječi, Književna Rijeka, The Split Mind, Književno pero, Balkanski književni glasnik, Krik, itd) Pjesme su mu prevedene na ukrajinski i objavljene u antologiji suvremene hrvatske ironične poezije ,,Hrvatski pjesnički huligani”, koja je nominirana za najbolju pjesničku zbirku u Ukrajini 2018. godine. Za zbirku pjesama ,,Pigmenti” dobio je nagradu HKDa ,,Književno pero” (za zbirku poezije u kategoriji izvan naklade tog društva). Član je Matice hrvatske, zagrebačke pjesničke tribine Jutro poezije i HKD-a. Također je član uredništva književnog časopisa Alternator i glavni urednik književnog portala booke.hr. Objavio je: - ,,Sanjao sam da sam ubio Doca Hollidaya“, Astroida, pjesme. 2013. - ,,Omlet od odabranih osmijeha“, Bratstvo Duša, pjesme, 2015. - ,,Nuspojave“, DADAnti, pjesme, 2016. - ,,Pigmenti”, FRiKK, pjesme, 2018. - ,,Utroba”, SUPAUK, lirsko-prozni zapisi, 2019.

206


DRAGANA EVTIMOVA, Skopje

Poezija Dragane Evtimove, u znaku anonimusa koji traga za autentičnošću, put ka ontologiji ličnosti, apsorbuje život u širokom i dubokom zahvatu, osvajajući privilegovane pozicije kao dosegnuto stanje slobode; on je kosmopolita koji transcendira granice i permanentno iskoračuje iz materijalnog svijeta oskudice u nova prostranstva i obilje života: ,,obdaren rijetkom moći da prodre u samo biće putovanja, u samu srž kretanja života, on je na tragu otkrivanja kristala totalnog događaja”– kako kaže Hana Arent: ,,samo flaner, dokoličar-lutalica, može primiti poruku”. Može se reći da za pojam ličnosti jesu najvažnije dvije dimenzije koje je u osnovi konstituišu: identitet i autonomija, ali budući da ličnost nije izolovano ostrvo sa kojeg se ne izlazi (Odiseja je upravo sinonim postajanja ličnošću kroz sve metamorfoze tokom egzistencijalnog putovanja), već član određene društvene i kulturne zajednice (zoon politikon), i te kako je bitno iskoračiti iz svog sopstva u mrežu opštih funkcija kolektiva (ali u tom iskoraku ne izgubiti sebe). Dragana to upravo čini svojom poetikom, njome tragajući za novim prostranstvima u kojima se kultiviše spoljašnja linija i pripitomljava granica, u kojima se živi na: ,,otvorenom moru, umjetnički, poput sudbine, bez uzroka, bez razloga, bez obzira, bez izgovora”… Taj total-osjećaj jeste passage u kojem se iskače iz ramova svih ograničenih i potrošenih slika, prelaz iza linije empirijskog horizonta, ali ne da bi se otišlo u prostor hermetičke izolovanosti i samodovoljnosti, naprotiv. Izlazak već u sebi sadrži povratak, on je čista dijalektika: izaći da bi se linija bjekstva previla ka unutra i da bi ,,prodor u druge prostore” bio povratak u ,,ovo življenje” kao drugojačije i bogatije.

207


Izbor iz poezije:

ANONIMUS Ja sam Anonimus. Nemam ime. Umem samo da crtam tačke ........................... puno tačaka bez ikakvog reda ................

..... . . . . . ........

.

..................... ......... ... . . . . . . . . ...... ... ..... . ..........

........

...

... . . .. . . . ....

vreme mi nije dovoljno da te pretvorim u uspomenu koja nikome nije potrebna osim meni

prostor ne sabire moje reči ................ ......................... .. . . . ........... . .. . . . . . . ...

................ . . . . ....................

prostor u kome živim iscrtavam i zaokružavam tačkama zatim 208

.


ga pretvaram u mrak u kome se niko ne treba sakriti ... Jednom, vrlo davno uspela sam da iscrtam malu kružnicu

sa šestarom (tada sam shvatila da je kružnica samo metafora tačke)

i pored toga što krug može biti jedna debela enormno proširena celulitna tačka uz velikog nedostatka vitamina ... od tada počela sam da tražim svoju stvarnu formu u krugovima koji imaju ime ...

209


BELEG

Ako ti se desi da posumljaš u svoj lik kojeg češ videti u ogledalu obešenog na ulaznoj vrati svoga doma, pre nego što počneš da obmanjuješ sebe da prave odgovore znaš samo ti i, niko drugi, pokušaj da upališ svetlo u sobi i pogledaj dali u njemu vidiš svoju senku. I ako slučajno sretneš još jedan lik u ramci ogledala doma tvoga, pronadži nekog drugog što nalikuje tebi i počni da veruješ da postoji neko ko je isti kao Ti, na ovom svetu. I ništa više nije potrebno reći i uraditi ... Sve se razume i zna unapred ... Kao beleg nasleđen od roditelja ...

210


TIHA PESMA (za one koje volimo)

One koje volimo postavljamo u središtu sveta da upiju sve što je naše i mi njihovo. Možemo ih primaknuti do sopstvene kože pa sašiti naše reči o njima. Dvogledom se približavamo prozoru njihovog doma i tiho razotkrivamo njihove snove u noći ... ... u tvojoj sobi između ostalih stvarima

nalazi se i jedan pokvareni časovnik što približava krajeve između moga i tvoga vremena ...

... i odbrojava reči između dva uzdaha ...

211


Biografija autorke:

Драгана Евтимова е родена на 13.03.1984. во Скопје, Република Македонија. Дипломиран професор по македонска литература и јужнословенски книжевности и словенечки јазик на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“, Филолошки факултет „Блаже Конески“, во Скопје, Македонија и Дипломиран преведувач за словенечки јазик и литература на Универзитетот во Љубљана, Филозовски факултет и Магистер по културологија на Институтот за македонска книжевност во Скопје. Ги има објавено следните книги: „Постоењето на динамиката“ (поезија, 2005), која е наградена книга од Сојузот на студенти при Филолошки факултет „Блаже Конески“ во Скопје, пријавена на анонимен конкурс; „Јас сум некаде на друго место“ (поезија, 2011); „Фусноти по сеќавање“ (поезија, 2014); „Се гледаме наскоро. Е.“ (епистоларен роман, напишан заедно со визуелниот уметник Владимир Лукаш, 2017, а книгата е преведена на бугарски јазик) и „Растојанието меѓу две точки“ (хаику, 2018). Дел од нејзината поезија е објавена во српското списание Rukopisi, во Антологијата Ван кутије, Босанското литературно списание Riječ, словачкото списание Slovenské pohl’ady, Тајванска антологија во организација со ПЕН центарот во Тајпеј, Поетски фестивал Ditet e namit во Призрен и Приштина, на кој ја има добиено наградата за најдобра поезија меѓу два фестивали, во словенечкото списание Poetikon, како и во македонските антологии („Ветерот носи убаво време“, „Декамерон“, „Нов македонски хаику бран“, „100 илјади поети за промена“, „Гласови на новиот век“) и на он-лајн портали. Има учествувано на бројни фестивали, како што се: Струшки вечери на поезија, Караманови средби, Рацинови средби, Славистички собир на млади слависти во Загреб, Сараево и Љубљана. Добитник на резиденцијален престој од Друштво на писатели во Љубљана во мај 2016. Заедно со малтешкиот поет Антоан Касар и словенечкиот поет Петер Семолич е координаторка на меѓународниот проект „Шири поезија, не страв“, а со Владимир Лукаш работат на проектот „Дијалог во рамка“ во кој поезијата се комбинира со слика во форма на сурогати. На предната страна од секој сурогат има кратка порака, а на задната страна краток исечок од песна, со цел да се направи вкрстена конструкција и обид за соединување на порака. Тоа е социјален експеримент што има за цел да експериментира со различни ракописи и да создаде свест за вкрстено читање на цртеж и текст.

212


BRACO SUBOTIĆ, Titograd

Gnomička zgusnutost stiha, jednog osobenog senzibiliteta, čije strujanje zadire kroz osjećanje da jedno doba neumitno prolazi, pesimizam i svojevrsna apokalipsa nalik dekadenciji francuskog pokreta Fin de siecle, prisutna je, istovremeno, kao nostalgični lament, ali i kao estetika rijetkog, izuzetnog i morbidnog, nimalo optimističnog prema savremenim strujanjima.

213


Izbor iz poezije:

RECI MI PANTA REI (da načelno sve je ok)

Kurvoazje prosut po koljenima dobar štof pantalona i štikle od 12 centimetara foaje Luivil hotela osvijetljen lampama s finim abažurom vani je potop i Bog sve vidi dok zijeva umoran od kuknjave pastve mu napaćene izolovane i izopštene

*

Zemlja, kružok. Jutra iz kreveta, sinoćnji svaštočin. Polusan i Levijatan. Pod skutima Artemide, budim se svakih 7 minuta. Behemot se ceri sa škanja i mantra

214


o podvižništvu. Prokleti mirjan, vaspitan. Prikaze i sablazni otpuhnem poput pepela. Jači sam. Faktotum. Novi će dan opet još jedan. Nalet svejednoće od strane takmaca Zauvijek sletjela ptica, poetikum uz terabajt suza i neuslovljenog orgazma. Preduslov za konačno odbrojavanje. Dobro veče i osmijeh na usput. Moj mi. U vječnom danu samotne tamnice sila će uvijek upirati prste poruku preko prenijeće ptice o jedinoj svrsi, produžetku vrste. Gledati tebe u svili gledati tebe u ritama željeti tebe nagu

*

iz mraka po ko zna koji put se račva i nikad ne stoji neka gospođa u radnji negoduje zbog popusta ili odsustva istog

215


pojačan Cis kakofoniju tvori na tren samo dok neđe nešto gori izgara i broji otkucaje nečeg što je nekad bilo srce ludom obećanje za čas ga eto nastaje na oči ktitor mrmlja kako nije to sve lako neki hipster buka se pred ribom i koči pogled onoj drugoj što ne zna zašto želi takvoga ludaka koji redom sve veseli Bojler je prazan, mora se čekat' željeti ništa nikada

216


Biografija autora:

Braco Subotić (Titograd, 1978). Poetiku istražuje od dana saznanja postojanja i turbulencija prostora s kojeg je iznikao, a i s kojeg dolazi. Frontmen benda Vrpca, uvijek u potrazi. Štampan ranije u magazinima za kulturu i književnost, „ARS“, „PLIMA“, „SCRIPT“. 2017. objavljuje prvu zbirku poezije „Prostor zaposijeda tišina", u izdanju kuće Transkript.

217


INES KOSTURIN, Zagreb–Petrinja

Pojam ličnosti, čiji je nosilac individua kao jedinstveno i neponovljivo biće, jeste pojam koji je pretrpio velike promjene tokom smjene istorijskih razdoblja, u kojima je uplitanje ideologije ometalo traganje za ličnim identitetom i autentičnim oblicima bivstvovanja. Svako razdoblje je nudilo drugačiji dekor za sopstvenu pozorišnu scenu, individua je često bila prinuđena da odigra unaprijed pripremljene uloge, koje joj je određeni društveni sistem diktirao iza kulisa kao deus ex machina. Ličnost je u ovom kontekstu bila determinisana određenim vremenom i prostorom, društveno-vrijednosnim sistemom koji je svojom gustom mrežom ograničenja i zabrana nudio gotov egzistencijalni model, koji bi se afirmisao kao jedini, opštevažeći i bitni, istovremeno negirajući svaku relativnost u odnosu na svoj dati korelativ. U ovom kontekstu, poezija Ines Kosturin se snažno suprostavlja utapanjem u amorfnost mase, gradeći svoju autentičnu stranu puta.

218


Izbor iz poezije:

GOMILANJE

Nosili smo jesen po gradu Kao loš kaput Tamo u mislima još od kraja lipnja Kad su prezreli cvijetovi Prosuli prve naznake slatke truleži Po suncem izgriženoj koži Jesen je velikodušna Šutnjom I maglom Miševima Svrakama Bujajućim gnjevom Tolerancija pada Izrast raste Bokovi se šire Um sužava I svake jeseni živimo tuđe dane Tješeći se da ćemo u proljeće S viškom kilograma Odbaciti i predrasude

219


Pa ni prvo ni drugo u stvari nikad nismo ni imali Nosili smo jesen po izlozima Ove godine ranije nego inače Svake godine ranije nego inače Ako sljedeće počnemo dovoljno rano Možda svrake ogladne do studenog Dovoljno da pokljucaju I sjeme onog bezrazložnog Bujajućeg gnjeva Pa jednu jesen provedemo napokon postojani

220


IZA UGLA STIJENA

U rupi u plućima Udomila sam stršljena Da me zašije Neukusno je da se na kuhinjskom stolu Alveole miješaju s grožđem Povremeno mi od njega Tutnji grlo Kao kad stara željezna kanta Udara teško o zidove bunara I on bi htio biti slobodan Sloboda je konstrukt Ne drže ju zidovi Pa se tako povremeno obrušava Kao crijepovi bježeći od zapuštenih kuća Na ljude koji neoprezno zamiču za uglove Sloboda te otkida od stvarnosti Smirujem stršljena Samo ti mene drži u hrpi U svojoj samopravednosti čeka te Kao lavina I valja i drobi i Sutra već opet nisi ništa

221


Sutra će na stolu sjediti stršljan Gostiti se grožđem Rebara rijetkih poput dječjih zubi Iza ugla stijena Odlazi tražiti slobodu

222


Biografija autorke:

Ines Kosturin, rođena je u Zagrebu, živi u Petrinji. Radi kao učiteljica matematike u OŠ „Mate Lovraka". 2013. objavila je zbirku pjesama „Papirno more", druga zbirka „Herbarij" je u pripremi. Objavljuje u raznim zbornicima i časopisima. 2018. osvojila je treću nagradu na međunarodnom natjecanju Concorso internazionale di poesia e teatro Castello di Duino u Trstu.

223


SANJA BAKOVIĆ, Split

Poetička opalescentnost Sanje Baković izvire iz nekoliko faza kroz koje prolazi egzistencijalno putovanje u njenom „Autobusu za Trnavu”: senzitivne predstave, njihova sveza, riječi ili artikulisani glasovi koji se sastoje od slova kao njihovih oznaka; savršeni senzitivni govor jeste onaj čiji elementi vode spoznaji senzitivnih predstava – „što više elemenata u senzitivnom govoru podstiče senzitivne predstave, to je on savršeniji, a savršen senzitivni govor jeste pjesničko djelo (poema), skup faza po kojima ga treba stvarati jeste pjesnička vještina (poetika), nauka o pesničkoj veštini zove se filozofija pjesništva, tvorba pjesničkih djela jeste pjesništvo (poezija), a njihov tvorac jeste pjesnik (poeta)” – zapisao je Baumgarten u svojim „Meditacijama”. Sve faze pronalazimo na poetsko-egzistencijalnom putovanju Sanje Baković, na kojem poezija i filosofija idu ruku pod ruku, štaviše, obje se opalescentno (Ingardenov pojam) razlivaju po fragmentima, prološkim i epiloškim granicama po kojima se lirski subjekti kreću, percipirajući i tumačeći „znakove pored puta”. U sprezi sa područjem fantazijskog, nalazi se i fiktivno područje „Autobusa za Trnavu”. Ono jeste predstavno područje imaginacije, izuzetno poetične, ali je u isto vrijeme istinosno, utopijsko i heterokozmičko, ono koje nam otvara jednu potpuno novu Terra Incognita zemlju Sanje Baković, onakvu kakvom ju je definisao Tomas Mor spajanjem grčkih riječi eutopos (idealno mjesto) i outopos (mjesto kojeg nema).

224


Izbor iz zbirke:

ZNAK NIJEMOG JELENA

na tankoj koži zapešća noćas mi je iznikao znak nijemog jelena. što si nijem jelene? jesi li se nešto naljutio? nad glavom ti šuma tramalne tišine mahnita raste munjevito, probija strahosferu od titana. šutiš, ja sam usta natrpala rogovima, na uši mi cure, kroz nosnice šikljaju. malo mi je zlo, al još se može podnijeti. iz tvornice mesa javljaju da su preko noći krdo teladi proizveli jer sve se može kad se hoće. a ja hoću da mi jelen progovori! a ja hoću da mi šuma objasni: otkud joj život kad je bez korijenja.

225


AUTOBUS ZA TRNAVU

sve su ciganke trudne u autobusu za Trnavu, život se uvijek ugnijezdi gdje je najmanje straha. sve su ciganke trudne u autobusu za Trnavu, ostale žene govore o zadebljanju zida maternice, o bolestima, muškarci šute. neka šute, u bučna vremena lijepa je šutljivost. kao „š“ iz šume, iz šake, iz šimšira. nitko ne govori hrvatski u autobusu za Trnavu, al’ bol ima razvijen dar govorenja u jezicima pa se svi dobro razumijemo. autobus za Trnavu drnda prema istoku, istok vodi na istok, nakon istoka novi istok. život se uvijek ugnijezdi gdje je najmanje straha, pa buja i okreće svoj kotač kroz magmu sjaja i blata, neka, neka, neka vozi autobus, neka ne staje do Kamčatke, do kraja, i još, govor više neće biti važan, jednom, nitko više neće govoriti hrvatski, ni o bolestima, samo šutnja, samo sjaj.

226


MOJIM PRIJATELJIMA RASTU PORCELANSKI ZUBI

desetljeće je neprimjetno iscurilo, kriza još traje, hrabri napuštaju zemlju. mojim prijateljima rastu porculanski zubi. zajedno klizimo u stanje paranoje, Google nas manično prati oglasima za kućne aparate. moji prijatelji piju zdrave masti, omegu i kokos, prelaze na nove dijete, odbacuju kruh i vino, stara pravila više ne vrijede. nitko više u zoru ne jede bureke nakon diska, zbog glutena, i općenito, nitko ne izlazi, samo soleri u intermezzu između dvije veze, zaneseni novom mladosti, utopijom novog početka. moji prijatelji – neki su se okrenuli vjeri, čudnim obredima iz srednjoškolskih udžbenika. mojim prijateljima rastu novi porculanski zubi, jedna djeca im odrasla, prave drugu, kušaju nove droge, gljive i svete biljke, traže novi posao, napuštaju zemlju. neki su zaista uspjeli, neki se rastaju, drugi ili treći put, imaju treću djecu. žene koje dugo nisam srela ispričavaju se, nepremazanih podočnjaka, 227


baš su krenule frizeru, inače nemaju toliki izrast. muževi im našli mlađe, ali i te će male kučke uskoro ostarjeti, i sve će biti isto. neki ipak nisu, samo maštaju o hipotetskim preljubima, o drpanju u mraku nakon pet – šest piva, o bilo čemu da ih vrati u život, može i nešto obično, plivanje, jogging ili boks. moji prijatelji odlaze u egzotične zemlje, šalju slike iz sjajnih destinacija, vraćaju se nakratko nadahnuti, ali isti. moji prijatelji, znanci koje dugo nisam srela, okrenuli su se tehnikama samorazvoja, dodirnuli su rane traume, čuvaju tajne o novim spoznajama jer rana rani oči ne vadi. moji prijatelji, žive nova desetljeća, plaču u mraku da ih ne vide djeca, pitaju se jesu li uspjeli. na papir stavljaju rubrike: ljubav, nekretnine, samorealizacija. moji prijatelji misle da je poezija 228


otvoren balkon, da je poezija Andaluzija, da je poezija brod iz Šibenika za Zlarin, moji prijatelji ne znaju da su oni poezija i ovo šizofreno stanje nesigurnosti, i ovaj strah od promašenosti, sav taj strah, od svih stihova najveći stih.

229


Biografija autorke:

Sanja Baković, rođena je u Splitu 1976. godine. Odrasla je u Bolu na Braču. Živi i radi u Zagrebu. Po zanimanju je novinarka. Završila je studij novinarstva na Fakultetu političkih znanosti u Zagrebu. Pokrenula je 2015. godine projekt „Odvalimo se poezijom”, u okviru kojeg vodi pjesničke tribine, pjesnički festival na otoku Braču, te uređuje FB stranicu pod istim imenom, a sve s ciljem povećanja vidljivosti poezije u javnom prostoru. Objavila je knjige poezije: Plovna mjesta (Centar za kreativno pisanje, 2016) i Autobus za Trnavu (MeandarMedia, 2020).

230


STEFAN STANOJEVIĆ, Pančevo

Fikcija kalendarske hronike nalik katalogu, nabraja i vezuje godinama iste dnevnički ponavljane crtice i zapise iz kojih izrasta njegova poezija. Poetička načela Stefana Stanojevića izrastaju, iz početnih kalendarskih hronoloških zapisa u društvenu angažovanost prema pojavama i predmetnosti, koja se, prelomljena kroz njegovu iskustvenu, empirijsku stvarnost preslikavaju na plan mimetičko-reprezentacijske forme, upotrebljene sa ciljem snaženja graničnih literarnih formi (crtica, dnevničkih zapisa, izvještaja, crno-bijelih fotografija i sl.) kao visokog stepena imaginacije.

231


Izbor iz poezije:

SVE IZGLEDA DOBRO I PREVIŠE DOBRO

Godinama govorim sebi počni da vodiš dnevnik sve upiši tamo po datumu koliko jaja ćeš pojesti sutra s kim si dogovorio posao da posle ne zaboraviš sklon si zaboravu, zato pišeš.

Četiri serije različitih sklekova po trideset ponavljanja između po pedeset trbušnjaka kašika meda, šaka oraha, lešnika vitamin c u kesici, vitamin d na kašiku magnezijum direktno u usta umivanje i torbu na leđa gde sam to pošao, nije ni bitno.

U biblioteci svake nedelje uzmi pet do deset knjiga poezije i jedan roman ili zbirku priča antologije i naučne knjige već imaš 232


nakupile su prašinu, vreme je da učiš.

Jezik sam uganuo psovkama laičkom medicinskom terminologijom statistikama, politikom i internet humorom.

Kad počne da se smrkava napolju pusti kompilaciju Marvin Geja i operi sudove, nemoj posle devet. Komšinica ispod žali se majci na buku.

Pranje sudova je dobra terapija ispravi leđa, ne troši previše detardženta sudovi se uz Marvina sami operu poput onih iz Čarobnjakovog pomoćnika.

Posle toga prošetaj do centra ne zastani ni sa kim da pričaš idi pravo do dragstora kupi keks ili crnu čokoladu u povratku idi drugim putem ne zastani ni sa kim da pričaš pripazi ako je padala kiša gledaj dole i pomeri puževe u travu.

233


Pijem dovoljno vode, redovno jedem uveče sam na košu i preskačem vijaču dobro se oznojim, telo mi je zahvalno uđem pod hladan tuš, pevam i opuštam se.

Izađem na ulicu, ne gledam u telefon ne zastanem ni sa kim da pričam sve izgleda dobro i previše dobro rešim to jednim divljačkim pijanstvom jutarnjim mamurlukom kako bih znao da sve držim pod kontrolom i kako je sve u redu sa mnom.

234


Biografija autora:

Stefan Stanojević (1995, Pančevo). Studira srpsku književnost i jezik na Filološkom fakultetu u Beogradu. Objavljen na više internet portala, u onlajn i fizičkim izdanjima časopisa, u zborniku „Rukopisi” 39, 40, 41, 42 i 43. Od 2015. održao preko trideset večeri poezije i tako vratio učestala čitanja poezije u svom gradu. Od januara 2018. uređuje jedini pančevački književni serijal „Punchtown poetry” u klubu „Štab Pogon.” Objavio je zbirke poezije „Mladi Atlas” (BKG, 2016) i „Napad panike” (Edicija Najbolja, 2020). Radio je kao novinar, fizički radnik, profesor na zameni, magacioner. Član je „Udruženja književnika i književnih prevodilaca Pančeva.“

235


SUZANA MICEVA, Strumica

Poezija Suzane Miceve, nirvanistička je avantura koja sugeriše razaranje čula svijeta, zemlje zatrovane ljudskim otpadom, zagledana u jednu širu kosmogonijsku sliku, na metafizičkoj ravni očitanu, oslikanu kroz njenu prvobitnu, elementarnu

čistoću

i

prazninu

bića

utonulog

u

supstancijalnost, smisao koji se kasnije, kroz ritam svakodnevnice, neumitno prlja razočaranjima, gubicima, rutinom. Izoritmija srčanog rada i pulsacija koje osciliraju između prividnog života i prividne smrti, kojoj, kao motivskoj

završnici

jedinke

što

stoji

naspram

nerazumijevanja svijeta, koji se pretvorio u ambalažu, društva u realnom ambijentu koje je čulno otupljeno „la multitude vile“, kako kaže Bodler, kreiraju protivtežu – dva motivska pravca koji se smjenjuju i konfrontiraju „ovostrano i onostrano“. Oba pravca, obogaćena su djelotvornim nijansama, vezama i raskidima u pjesničkom tkivu satkanom od zemlje i neba, života i smrti, čulnosti i spiritualnosti. I nadasve, bizarnim slikama kojima je slikovito zaokružena antiteza podvojenosti i otuđenja zemlje i čovjeka, sve do povratka u ništavilo iz kojeg je potekao, oslobađajuću prazninu, „čistinu bivstvovanja", kako ju je nazvao Hajdeger.

236


Izbor iz poezije:

НЕДООРАНИ ЛЕИ СО НАДЕЖ

Треви како војска исправени до реката -почесна стража на копачот што толчи камења во жито. Радиото му порача на полето: „Тутунот и годинава не вреди две жолти банки“. Сѐ што земјата ќе роди за бадијала има боја на злато. Со таа мисла секој ден одам до нашата нива и пак ред по ред тврдата кора ја ријам од меѓниот трап до врбата. Тешко се наоѓа смисла: има отворени конзерви, загубена гумена чизма, шраф за вентилот на пумпата. „Може ќе ти треба, тате, кога ќе се сретнеме отаде вировите – загуба“. Да го поставиме моторот 237


и да пуштиме вода додека ги ладиме главите во недоораните леи со надеж.

238


НАВРАЌАЊЕ

Се враќам откај самотијата. Волци ме испраќаат со виеж дури гората слегува од моите плеќи. Ти ми чуваш стража, месечевата прашина да ја додржам со обете дланки. Светат ноќите со спокој оптегнати како кошула на жица, на врвот на надежите. Зошто бавно се умира во Рапеш Обезглавена сум како куќите во Рапеш. Моето тело е рид тука се копаат нови гробови а од нив крвта излегува со клокот како река. Место далечно завивање ќе замре и тој последен наплив на живот. Осакатена сум, кожа скината од рѓосан тељ – мојата днк избледува под ултравиолетовите зраци. Сѐ уште не сфатив зошто на планината побавно се умира. 239


Рапеш ме чува како реликвија овде смртта е култ оти сѐ е полуживо и сѐ е полумртво – отворен пекол во кој се влегува по потреба. Обезглавена сум како куќите во Рапеш, а од мене сѐ уште чади некој оган. Pred kraj Umjesto da bude stub, da drži zidove ravno on je legao i postao greda u domu svom. Popeo se nad svoj nemir – kruna krova, odžak kroz koji duša čađi. I onda je rekao zvijezdama: “Ni jedan sаn nije postao munja čak i kad se radža u oluji.” To je bilo sve pred da se uzgasi.

240


BROD

Čovek se toliko puta osjeća mrtav dok je živ da kad smrt nastupi to je samo jedno ispunenje, konačno pristizanje. Kao ponovni susret po dugo nevidženje. Predaje teret, svoje životno breme I opet je slobodan da bude – Ništa.

241


OPROŠTAJ

Dodži na moje zadnje kupanje da izmiješ zivot i sav sram. Što je sabralo tijelo a je tvoje da uzmeš duša rekli su odlazi zadnja. Predat ću ti se deo po deo. Prvo će se smiriti srce, pa vratit ću pogled zenicama tvojim I dah ću ti udahnuti na kraju. Ostani još, da ti se ispovjede oči. Dva puta bit ćeš svjedok svoje smrti. Dva puta bit ćes svjedok svoje smrti.

242


FIKSEN

Najteži su dani u kojima se ništa ne očekuje. Gde je mirno kao zaboravljena zemlja. I onda neki krik presjeće nebo tišine nemir plovi prema domu. Telefon zvoni, trčiš u hol, žicu slušalice vučeš koliko se rasteže, I izlaziš napolje. Gledaš u portu dal dolazi najlošije.

243


Biografija autorke:

Suzana Miceva, rođena je 18.01.1987. Makedonska je novinarka i spisateljica. Završila je novinarsku školu pri Makedonskom institutu za medije, da bi kasnije diplomirala na Biznis akademiji. Trenutno magistrira u oblasti Strategijskih komunikacija, a paralelno studira i Makedonski jezik i književnost. Radi kao glavni i odgovorni urednik informativnog programa regionalne televizije Vis, i kao reporter za nacionalne televizije: od 2009–2015, nacionalna televizija Kanal 5; od 2015. do danas za televiziju Telma. U okviru svog novinarskog rada dobila je priznanje za istraživačko novinarstvo „Nikola Mladenov”, za svoje izvještavanje za begalsku krizu 2015. godine. U 2019. dobila je nagradu Udruženja makedonskih novinara za najdobru istraživačku storiju sa lokalno i regionalno značenje. Prvu knjigu poezije objavila je sa 18 godina. Naslov knjige je „Studene vatre”(2005). Druga knjiga poezija izlazi deceniju kasnije, 2015. Knjiga „Most čežnje” je nagrađena na konkursu u okviru „Racinove susrete”, „Antologija boli”, kao najbolji rukopis mladog autora. 2017. je pobjednik u kategoriji – pjesnici izvan Bugarske na konkursu „Lirske glasove” u Sofiji (Bugarska), koji raspisuju sofijske biblioteke sa izdavačkim kućama Izida i Persej. 2018. izlazi treća knjiga poezije „Molitvenik sa prošlog života”, koja je u najužem izboru za nagradu Jovan Koteski, koju raspisuje revija Bran i Struški književni susreti. Njezin rukopis „Zidine izvan života” bio je u najužem izboru „Karamanove nagrade” u novembru 2018, te je za nju dobila Karamanovo priznanje. 2018. dobitnik je Međunarodne nagrade Književnici-novinari „Goran Bujic” za mlade autore, koju dodjeljuje Hrvatsko književno društvo i Zadarski Ogranak HKD. 135. U decembru 2018. bila je dobitnik godišnje nagrade „Sveti 15 tiveriopolski sveštenomučenici”, najviše skupštinsko priznanje koje dodjeljuje skupština Strumica, za rad u novinarstvu i književnosti. U 2019. izlazi četvrta knjiga poezije „Tivko kao molitva“. 2020. objavljuje svoju prvu knjigu za decu „Nasmejani stihovi“. 2020. dobija drugu nagradu na Medjunarodnom konkursu za najbolju poeziju „Antevo slovo“, u skopu festvala Angelo La Vecchia u Italiji. Miceva piše i literaturu za decu koja izlazi u časopisima za djecu: Rosica, Drugarce i Razvigor, koji su odobreni od strane makedonskog Ministarstva za obrazovanje.

244


MITKO GOGOV, Strumica

Egzistencijalno poetsko pozorište Mitka Gogova, počiva na principima „karnevalizacije”, termina koji je uveo Bahtin, a koji se odnosi na mijenjanje identiteta, socijalnih uloga, likova, poetskih subjekata koji skrivaju identitet u igri, hommo ludens-a,

ali

sa

jednom

dubokom

estetičkom

i

egzistencijalističkom porukom, koja se, u krajnjoj liniji, odnosi na pronalaženje vlastitog identiteta, položaja čovjeka koji je shvaćen kao mikrokosmos u svijetu koji ga okružuje – makrokosmosu.

245


Izbor iz poezije: (Prevod: Borjana Prošev-Oliver)

RECIKLIRANO TROMJESEČJE. ZVUK OLAKŠANJA

(dani u kojima smo se sudarali no poput kadrova iz pogrešnih filmova, zapravo se otuđivali, mimoilazili) odbacujemo vrijeme kao da nema značenje. dopuštamo da kiša svakodnevno pere paušalne grijehe, a mi nastavljamo s igrom

– ti si prvi počeo! ove noći se noći griju na posljednjim ognjištima proljetno poganstvo i neoplastični nervi, – stari dnevnici i miris nepoznatih priča.

pod uličnim borovima čuje se šuškanje vjetra, kao da iz rebara zraka poželiš izvaditi koštanu srž. zainteresiranost nam je ekskluzivna. pozornost – šokantna. želja da promijenimo nešto – daj, požuri! bacamo nadu u labirint očaja, а zatim skvičimo poput bijelih miševa zapetih u jadu. plačemo poput najljepših životinja dok nam čupaju krzno, 246


zapravo osjećamo da nam deru kožu – milimetar po milimetar. budimo se sutradan uz utješnu kavu dok nam je na dno šalice netko podmetnuo otrov, kako bi nam dan bio kraći, a da nas dočekaju s tortom, onamo kamo smo krenuli. : ulažemo u pogrešne uzdahe; Svi smo „no“ u pogrešnom kazalištu! gubimo od nečeg kojeg nam i onako nedostaje da bi ono za koje nemamo dovoljno mudrosti često kupovali. vrijeme, strpljenje, pogledi i osmijesi; neprekidne pojave rajskih, vanzemaljskih slasti. zamka je pokušaj zatvoriti vrata, koja nikada prethodno nisi ni otvorio. svi mi, sitne duše, zrna prašine izgubljena u svemiru. sanjamo o čarobnim vrtovima velikih vrtlara, a nikako da iskopamo vlastitu brazdu. daleko smo od toga da proizvodimo hranu, a već na cvijeće mislimo. propuštamo autobuse i dvostruko skuplje plaćamo taksi, zaboravljamo telefone pod sjedištima, dozvoljavamo da nam netko sažvače snove. na kraju dobivamo temperaturu, unutrašnji herpes na duši 247


i neku mišju rupu u nemoći koja će nam opet nekad zagaditi radost.

248


Biografija autora:

Mitko Gogov, rođen je 11.11.1983. u Skopju. Piše poeziju, kratke priče, eseje i publikacije. Piše haiku, senryū i renga poeziju, koju objavljuje povremeno u mikroblogosferi Twittera. Njegovo stvaralaštvo je do sada zastupljeno i prevedeno u nekoliko antologija, zbirki pjesama i časopisa za književnost i umjetnost u Indiji, Pakistanu, Filipinima, Kini, Tajvanu, Egiptu, SAD, Argentini, Rusiji, Španjolskoj, Italiji, Češkoj, Rumunjskoj, Njemačkoj, Izraelu, Meksiku, Srbiji, Hrvatskoj, Austriju, Albaniju, Kosovu, Grčkoj, Bugarskoj … Autor je pjesničkih zbirki „Leden zemlja“ objavljenoj u Srbiji (2011), u ediciji „Ognji“ izdvačke kuće Antolog (2014) i „Skriveno pismo“ (Antolog, 2019). Dobitnik je brojnih nagrada i priznanja kao što su nagrada „Enahalon“ na Struškim večerima poezije, „Angelo La Vecchia“ u Siciliji, nominaciju za nagradu „Braka Miladinovci” na SPE, nagrade „Pjesničke književne iskre“, „Pjesnički slem“ u Prilepu, „Struška talasanja“ u Strugi i mnoge druge. Predsjednik je Udruge za razvoj kulture i zaštite kulturnog nasljeđa „Kontekst – Strumica“, organizator globalne pjesničke manifestacije „100 tisuća pjesnika promjene“ u Makedoniji, predstavnik Svjetske pjesničke unije i Škole pjesništva – Delegacija Makedonija. Jedan je od osnivača nagrada „Antevo slovo“ i „Antevo pero“, urednik je portala strumicaonline.mk i reper.net.mk. Konceptualni umjetnik s nekoliko izložbi, instalacija, performansa, scenografija i multimedijskih projekata realiziranih u Norveškoj, Francuskoj, Italiji, Srbiji, Makedoniji, Bugarskoj, itd. Omladinski radnik i građanski aktivist. Organizator i suradnik kulturnih i art događanja, kao i omladinskih, art, filmskih i kazališnih festivala. Bloger, uvijek otvoren za komunikaciju.

249


OGNJEN PETROVIĆ, Beograd

S elementima futurističke i antiutopijske vizije koje inkorporira u svoju poeziju, Ognjen Petrović stvara društveno angažovanu poetiku, mada ne eksplicitno i transparentno, već alegoristički i u otežanoj formi za recepciju, sem za recepciju, koja uključuje, takođe, visoko angažovanu čitalačku svijest. Kritika građanskog društva, manijakalno potrošačkog, izopačenog, a uz to sa specifično originalnim ugrađenim elementima modernih tehnoloških nauka, poput statistike sa njenim mjernim instrumentima, koji čovjeka svode na broj, aritmetički sažvakanu, pa ispljunutu sredinu kojoj treba odsjeći sve ekstremne krajeve (u kojima zapravo leži suština, jer suština je po Aristotelu uvijek na dva zategnuta kraja) – samo su jedne od karakteristika Ognjenove poezije, koja svjesno narušava poetske konvencije, a umjesto njih postavlja umjetnika kao kritičarapobunjenika protiv društva. „Nasuprot misaonoj nepokretljivosti, ekstazi i dremežu, suprotstavljaju se grozničave nesanice, gimnastičarski koraci i šamari, a sjaj svijeta obogaćen je brzinom, tako da je trkački element ljepši od Nike sa Samotrake" – kazao je F. T. Marineti, vizionarski opisujući nadolazeću poetiku. Poetika Ognjena Petrovića, sa njom korenspondira, ali joj se i opire.

250


Izbor iz poezije:

CINE DEXAMENI

Miris baruta može da se oseti još dugo i neko misteriozno peckanje po koži: svrab je jedva podnošljiv a širom otvorene oči onog poslednjeg umirućeg, ne govore više od statistike. Sedam stotina miliona gledalaca, ali utisak je kako Džon Ford i nije mogao drugačije, osim sa jednom preživelom Indijankom, da je posadi za sto, ispod Svete Marije, da trepće i da se čudi. Ostalo je, dakle, malo reči nakon jalovog finala, samo je peckanje konstantnije, kao od sunca, koje upravo sada tone ka horizontu, forme radi, tačno u čas.

251


ELEFSINA

Trzaj očnog živca ne govori mnogo osim da život kaplje u kamperskim prikolicama, između kaktusa i predgrađa: tamo se duše čupaju iz tela i dan poprima boju razmene robe u hipermarketu, računa iza šanka, ispisanog lepim, nervoznim rukopisom. Nesvestica dolazi kao suton, usporava bilo, i svaka serpentina u povratku, dok se tlo ljulja i trese, poprima obris konačnog rešenja, ali, već se pod farovima raspršuje polja, izba na kraju sveta, ukojoj se može zaspati lako, pod staklenim svodom, na kojem, zamisli samo: nijedna luna opet nije bila naklonjena nikome.

252


SVE TRAGOVE POSTOJANJA, OSTAVIĆU NA RECEPCIJI

Neko je uklonio putokaze: pogrešno obeleženo mesto prešli smo sporo, uzmičući ka najcrvenijoj boji peska.

253


48 MINUTA

Tamo daleko je grad, ovde beskrajna plava inscenacija: već 48. minut moja Grkinja priča o narodnoj, oslobodilačkoj borbi, delfinima koje tajni projekt pretvara u podvodne mine, o polumesecu što izazivački lebdi na istočnom svodu več 21 dan. Iza elise brodića ostaje prozirna, gusta tvar i svaka pomisao na bivše: život spakovan u kutiju, između sezone i kišnog oktobra koji čeka li, čeka. Ovo ovde i sada: modri kvadrat u još modrijem kvadratu i dole, ka kopnu – prava linija isprskana penom, misao koja dalje ne doseže.

254


MOGU LI TI POZAJMITI KIND OF BLUES?

Leto, kratak kadar sa terase: otvoreni prelomi grada, kliske metastaze vlage po zidovima, neka vulgarna moneovština, dakle, ništa obično. Bez Lene i knjige utisaka, i zelenog sutona da se povuče ka horizontu, kao vinili juče spakovani u dvorištu, tinjajući, dogorevajući.

255


Biografija autora:

Ognjen Petrović (1981) rođen je u Beogradu. Piše poeziju i prozu. Objavio knjige pesama: Prekid prenosa (2011), Kečevi & Osmice (2011), Potraži na zapadnoj strani (2018) i Jesen u vrtoglavici (2020). Sarađivao sa dvadesetak časopisa, objavljivao u zbornicima, pregledima, panoramama i drugim zajedničkim publikacijama. Zastupljen u izboru mladenovačke poezije Reči u izlogu grada, Mladenovac (1999), koji je priredio mr Dušan Stojković. Dobio je I nagradu na konkursu Šumadijskih metafora iz Mladenovca 2011. godine i nagradu Studenskog kulturnog centra iz Kragujevca za neobjavljen rukopis. Štampan je u izborima nove srpske poezije: Prostori i figure – izbor iz nove srpske poezije, priredio Vladimir Stojnić, Beograd (2012), Van, tu: Free – izbor iz nove srpske poezije, priredili Vladimir Đurišić i Vladimir Stojnić, Cetinje (2012) i Panorama nove poezije u Srbiji - Restart, priredio Goran Lazičić, Beograd (2014), Antologija srpskih pesnika rođenih u periodu 1946–1996 – Figure u tekstu – gradovi u fokusu, priredili Miljurko Vukadinović, Vidak M. Maslovarić i i Radenko Bjelanović, Kragujevac (2019). Priredio je i uredio nekoliko revijalnih knjiga. Prevođen na engleski jezik. Živi i piše u Mladenovcu.

256


SARA STANOJEVIĆ, Beograd

Poezija Sare Stanojević ne teži skladu ni ljepoti u uobičajenom

poimanju

poezije

u

užem

smislu,

konvencionalnim oblicima niti mitskim iluzijama o zlatnom dobu nostalgije. Naprotiv, ona je brutalno iskrena, disonantna, tamna, s virtuelnom lakoćom isprepletenih stihova s eksplozivnim nizanjem kontrastnih slika i logički negativnih

kategorija,

među

kojima

dominira

dehumanizacija, destrukcija, nihilizam – u krajnjoj liniji filosofski paradoks i ekskluzivna disjunkcija tipa ili-ili, konačni privid (ne)mogućnosti izbora.

257


Izbor iz poezije:

odgovornosti preleću iznad kuće i sleću na česmu da piju vode. ne razumem golubove kad umiru. da li praštaju kada voliš mačku što ih je meko spustila u travu tog dana nisam očekivala smrt: tako i treba ljudima koji mačkama otimaju ptice iz usta. malo pre toga išli smo na sprat da joj pokažem gde je nebo i da može da ide pas je čekao sa mnom. perje na leđima će se s vremenom slegnuti kao briga odjednom imaš goluba odjednom nemaš goluba nesposobno, ne znam ko mu je mama i tog leta spasavam samo nekolicinu guštera. sestra se ljuti što ih nisam ubila humano dokrajčila bez repova krvavo napuštenih ispod stola na terasi. moja humanost ne vidi bol, vidi samo život: nije neka humanost. sve napušteno je krvavo i suši se bez ostatka 258


na vrućim pločicama gde su mačke jutros ležale. krivica gmiže u travi oko kuće ostavlja repove ispod stola na terasi odjednom nemaš goluba.

*** postoje dani i dani u kojima umiru ptice. udarac u automobil osetila sam kao na svom rodoslovnom stablu i zbog toga što je to takođe i dodir kasnije ga se sećam kao nečeg između topline i pustoši. nekim danima priroda i ja nismo jedno nekim danima mi je sve zakopano u zemlji porodica. iz auta spuštam korake kao da ih vraćam dužna. iza ptica koje će mi preleteti put tog dana usne su slane.

*** nešto dalje od plantaža kivija pre groblja u belom mermeru 259


a posle njiva gde se gaji pirinač na putu od kavale za luku keramoti deka u lepoj košulji i pantalonama prodaje lubenice u zalivu reke gde ljudi dolaze da vide skrivene ptice. suština od toga me ponekad spira vešto sa sebe sve što imam ili bih volela. rado bih izgledala drugačije samo da i dalje imam oči i bilo šta iščašeno. ruke mi ponekad dosežu daleko, gde ne možeš trajektom sa jatom galebova. naša zemlja i naše njive i naše skrivene ptice ne tako davno date su nekome koga zemlja ne poznaje ničim zasluženo ko ne zna šta tu uspeva 260


sem zgrade a bagremovi su tek za ogrev. koliko energije bi sakupili galebovi koji prate trajekt u oba pravca koliko su hrabre pčele iznad mora u septembru kada se oblaci podvrnutih nogavica spuštaju da okvase noge. volela bih da mislim da mirne duše mogu želeti pravdu i da ptice nikada neće znati šta se dešava.

261


Biografija autorke:

Sara Stanojević, rođena je 1994. godine u Beogradu. Diplomirala je na Stomatološkom fakultetu u Beogradu. Dobitnica je Nagrade Timočka lira za 2019. godinu. Ovo priznanje dodeljuju Radio Beograd 2 i Festival kulture mladih Srbije u Knjaževcu. Zahvaljujući tome, u 2020. godini objavljuje svoju prvu zbirku pesama „Nekoliko ogromnih toplina".

262


SILBA LJUTAK, Zagreb

U nadrealističkom maniru, poezija Silbe Ljutak, otisnuta je u potrazi

za

objektivnim

slučajnostima,

geometrijskim

mjestima sa iznenađujućim podudarnostima „mjesta susreta između prividno autonomnog toka našeg duhovnog života i naizgled autonomnog toka spoljašnjeg svijeta“, kako je zapisao S. Dali, a u toj potrazi koristi „delirični metod“ kao sredstvo izobličavanja i dematerijalizacije ma kojeg predmeta iz objektivnog svijeta, kojeg provlači ispod somnabulnog praga podsvijesti.

263


Izbor iz poezije:

Prirodni tijek jednog života U nekom drugom svemiru sam se zaljubila u slona Imao je svjetlucave poveze na zdepastim koljenima i leđa iscrtana mandalama Spojila sam ih u pejsaž daleke regije gdje drveće raste iz oblaka prema našoj nježnosti Mnogo ih je zelenih s češerima iz one tamo paralele U nekom drugom svemiru sam ostala sa svojim slonom Zajedno smo srkali napaćenu vodu onog izvora gdje se gubi svaka nadutost Obgrlio me surlom da se ne otopim na travi Žohari i ostali kukci bodu meso ispod široke narančaste tkanine U tom sam svemiru pokopala svojeg slona kad je došlo njegovo vrijeme Negdje je prije razine tvrdog asfalta 264


kristalizirani sloj na svemu što smo zamislili Pjesma jer bi priča bila tužnija Žena koja svršava na bol živi u staklenom gradu Preostali klorofil iz samozatajnog roda podsjeća da zagrljaj može biti neiskreno ukapljen na uske ruke Iz muzeja prošlih životnih stilova Kulturno se obrazuje u kazalištu i ozvučenim panoramama Pripovjedni relikti prvog suosjećanja iritiraju kožno sve što predstavlja taj odnos nezačinjen tihom mjesečinom u soja-sosu Blijedo je gledala prostrane šume zaraćene makove i kišne gliste Smijem li u odjeći Donji trup ima krvave strije Podzemne tekućice su odnijele svaku boju slobodnijoj strani planeta Ovo tijelo više nije moje Previše sam razmišljala i oboljela na biološki sat Izribali smo parket maskenbal dvorane da se ne vidi posteljica ove mladosti Drvena četka je napukla na dvoznamenkasti falš zabavne skupine, duhovi 265


Obuća koju moram spomenuti preko internetskog se oglasa prodala sama u Slavonski Brod Od primopredaje nije beznadna poživjeti još nekoliko sati u sokaku koji ne bilježi introspekcije Pokleknula sam pred sobom uz jednako boležljive što zapitkuju slijepo Bila bih se htjela roditi iznova u galaksiji bez psihosomatskih bolesti Pomirba

266


Biografija autorke:

Silba Ljutak, rođena je 1999. godine u Zagrebu. Završila je opću gimnaziju u Srednjoj školi Zlatar. Trenutno živi u Zagrebu, studira Psihologiju na Fakultetu hrvatskih studija i radi kao freelance prevoditeljica za engleski jezik. Piše i objavljuje poeziju i prozu u tiskanim izdanjima, te na online portalima. 2020. godine ulazi u širi izbor na natječajima „Sedmica i Kritična masa“ i „Na vrh jezika“.

267


ŠIMON CUBOTA, Beč–Beograd

Hipotekst u naratologiji Ž. Ženeta predstavlja prvostepenu književnost, odnosno, tekst koji je poslužio nekom drugom ostvarenju, tj. hipertekstu u čijem ključu čitamo poeziju Šimona Cubote, koja se kreće po obodima saglasja pomenutih tekstova, što je, u krajnjoj liniji, približava grčkom poimanju homologije (omologija). Za razliku od analogije, homologija ukazuje na srodnosti, a ne na sličnosti, nastale zbog zajedničkog porijekla proučavanih struktura, na osnovu koje u poeziji našeg autora čitamo Zenonove paradokse kretanja, skidamo prašinu ispod ruševina Kartagine, molimo se na putevima Josifovog hodočašća – držeći se za kraj klupka koje nam pjesnik dobacuje, a koje se ponaša kao šifrovani kod po podtekstovima.

268


Izbor iz poezije:

stratigrafija, I

posustajem u prvom milimetru zenonove greške ako se krećem isključivo po obodima dvorišta, ako se budem držao mesta gde psi nisu napravili rupu u ogradi, možda ću biti neprimetna za tuđe utiske dvoznačja i ništa neće naslutiti sentimentalnu propadljivost mojih pokušaja kretanja ići pravo pak ne zahteva očaj nevidljivosti, ali tu pokret zapravo neće biti izvršen – u tuđim pogledima biću samo nepomičnost pomerana uticajima meteorologije ili čuda ili se suprotstaviti intuiciji, krenuti unazad dok se ne stigne do odredišta. za takav poduhvat potrebna je izvesna dugotrajnost i izdržljivost, tvrdoglavo se odupreti cikličnosti vremena, ako vreme ne stane u moje putovanje ka vratima, doživeti novo izumiranje dinosaurusa – neko će onda istraživati nataložene mikroorganizme i stene u osam sekundi dvorišta za sada dužina travnatog prostora iziskuje jedno plankovsko vreme i istovetnost onoga što se nalazi unutar moje bespredmetnosti 269


i stvari koje me ne poništavaju već primaju u sebe

kartagina, I

želim da budeš biljka, konačnost preobražaja, odgovor šapatu pored gorućeg žižka prolazna stopa mornara za zemlju, vizantija u nedorečenosti središta i ime jutra koje je usporeni snimak pomaka kamena u podrumu kuće savladane željom prostora za obnovom i nostalgijom ljudi koji u njoj nisu živeli a ipak džozefe voda je hodočašće do traga prvog pokreta a dogoreli žižak nagoveštaj pripitomljene ruševine i korak baštovana

kartagina, IX

lelujava činjenica ruševina, 270


privremena krajnost drugog preobražaja: fotografija se urušava u oblik zbog kog je nastala ipak, prsti poriču dati prostor, miruju u sekundi koja nije nepomičnost, a još uvek nije pomicaj još jedan glas sa radija ili magnetofona koji ne razumem, nepomična muva na radijatoru, trbuhom nagore (očekujem disanje ili otkucaj malog srca, ili, kao i uvek, grešim); božićna jelka koja se svetli u nerasvetljenoj prostoriji prekoputa, ponovni razmeštaj pokućstva, iskopavanje po neobeleženim kutijama; prijaviti se u teretanu, otići po namirnice, odremati dok se više ništa ne bude pomeralo, itd. distrakcije su samo neprimetni načini raspadanja, dok se ne naiđe na utočište možda je ipak dobro napraviti ustupak, odmoriti se od stvari koje još nisu minule, istuširati se, kupiti prazničnu rasvetu, tako će soba izgledati lepše i moguća fotografija biće onda još jedna želja za povratak unazad odložiti trenutak da se vratim u stolicu što je moguće duže, sačekati da svaka usamljenost dotraje dok ne preostane nešto što se više ne može odbiti, 271


dok sadašnjost više ne bude protivrečnost dok reč kartagina ne poprimi šum traga prekrivenog zemljom

272


Biografija autora:

Šimon Cubota (Shimon Tsubota) rođen je 1998. godine u Beču. Najranije godine detinjstva provodi u Tokiju. Objavio je zbirku pesama Poslednji trag Hiperboreje (2018). Dobitnik je nagrade Timočka lira (2017), Andra Gavrilović (2020), Đurin plamen (2020) i Vukašin Conić (2020). Višestruki je finalista Festivala poezije mladih u Vrbasu, gde je dobio priznanje Stanko Simićević (2016) i osvojio treće mesto (2017). Dva puta je bio u užem izboru na konkursu Trećeg trga za drugu knjigu poezije (2019, 2020). Osvojio je drugo mesto na Šumadijskim metaforama, 2020, i treće mesto na Dositejevom Zlatnom peru, 2020. Poslednji trag Hiperboreje ulazi u najuži izbor za Brankovu nagradu (2018). Poezija i kratke priče objavljivane su mu na portalima za kulturu i književnost Eckermann, Astronaut, Čovjek-časopis, Libartes, Strane, Nigdine. Živi u Beogradu.

273


MARTINA KUZMANOVIĆ, Beograd–Varšava

Dekadentni obrat prema estetici ružnog i visoki stepen simbolizacije u poeziji Martine Kuzmanović, raslojava se na više nivoa, najuočljiviji, sa aspekta jezika, jeste onaj koji ukazuje na događaje iz prošlosti (kuga) i toponime (italijanski gradići). Slike raspadanja, izazvane aktuelnim kovid virusom, koji je najveći broj žrtava odnio baš u Italiji, na osnovu kojih autorka stvara pandan-polje otvoreno za simboličku komparativnu paralelu koju sam podvukla, podsjećaju na estetiku ružnog, Umberta Eka, u kojoj on vidi dominantnu

estetsku

silu

modernog

doba.

Nakon

renesanse, čija je kolijevka ponovo Italija, i vrhunskih dometa ljepote, prirodnim tokom usljeđuje dekadencija i obrat prema ružnom kao otklonu od norme, naročito estetske forme. Naime, riječ je o obrnutoj perspektivi u kojoj lijepo ostaje za nama u jednom utopijskom svijetu, a ružno postaje „novo lijepo“ u futurističkim vizijama. Lijepo kao istinito, dopuniću Platonovim jedinstvom ljepote i istine. Martina ne stvara u kuli od slonovače, izolovana od duha vremena u kojem živi, naprotiv, ona beskrupulozno niže poetske slike baš kao pokretna platna, i svaka ta slika priča svoju priču: o haljini koja nikad nije kupljena na sniženju jer se njena potencijalna vlasnica u međuvremenu našla na respiratoru, o razglednicama koje nisu mogle biti poslate jer u Italiju ništa ne stiže, o dječacima u gaćama, čiju je bezbrižnu igru pokosio nalet epidemije, crnoj masci, slikama krvi na bolničkim pločnicima. Ima kod Martine i onog romantičarskog eskapizma, samo što se njenim stopalima bježi u „šume betonske“, na čijem je kraju čeka „Moneov lično naslikan zalazak sunca“ – ponovo slikarsko platno i završni bijeg kroz njegov ram. Poetske slike u slikama i jedna završna metaslika Martinina. Poezija koja je od početka do kraja gusto nabijena simbolikom, iz daljine praćena nevidljivim hipertekstom sa kojim vrši intertekstualni dijalog. Poezija koja je budna i u onom narativnom i scenskom „sada i ovdje“, ali i u onome što se dešavalo i prije nas.

274


Izbor iz poezije:

RAĐANJE VENERE

tridesetšestogodišnja devojka nalazi se na respiratoru u okružnoj bolnici u Milanu boreći se za svaki udah pre tri dana jela je fokaču sa paradajzom misleći o gubitku posla, ružičastoj haljini koju nije uspela da kupi na sniženju i svojoj majci

***

crno-bela fotografija leto čamac na reci i u njemu dva plavokosa dečaka u gaćama pre epidemije na buvljacima su se mogli naći razglednice i pisma 275


koja nikada nisu stigla na adrese ljudi kojima su namenjeni prvog aprila sa crnom maskom na licu uputila sam se ka pošti da pošaljem svoje moje tri omiljene vrste drveća su: badem trešnja maslina ne šaljemo ništa u Italiju rekla je žena za pultom

***

popodne u Lombardiji neimenovana sestra sa intezivne nege zaražena korona virusom počinila je samoubistvo u bolničkom toaletu pri slabom svetlu mlazevi i kapi krvi 276


slivali su se na bele napukle pločice odlazeći iz sećanja je izbrisala sva lica sve brojeve na onaj svet odnela je samo datum svoje smrti

277


GRAD FENIKSA

razgovaramo mljackajući morunu u malom mestu na Mediteranu napili smo se malvazije mirišu masline more besno udara o obalu mesec nas vodi makadamom do privremene destinacije uspavljuješ me milujući mi međunožje kilometrima kasnije mlatiš me ne odustajem i maštam o sreći modro mi je čitavo telo prolaze meseci tri godišnja doba oporavljam se jedem mandarine na malom balkonu i mislim kako bih volela da umreš 278


maligni tumor ili možda metastaza moja mala mantra pred spavanje ponekad milim po našim mansardama obmanjujući se kako je to egzorcizam tebe i pored monizma srećom mimoilazimo se po haustorima sve si manji i manji postaješ mikrob koji se mestimično pojavi da me podseti šta je tuga koračam dalje i budi uveren nikada neću stati kako bih i mogla kada je Mone lično došao da mi naslika ovaj zalazak sunca

279


SLOBODNA (bivšim momcima)

trčala sam kroz betonske šume našla put do kuće ukucala šifru ulaznih vrata svoje zgrade nisam je zaboravila skinula sam sve fotografije sa zida iskopala vaša pisma razglednice iscepala ih na najsitnije komade dođavola s vama dođavola s melanholijom pojačala sam radio kako ne bih čula glasove u glavi digla revoluciju u svojoj sobi uništila sam vas pobedila pa šta ako je bolelo 280


Biografija autorke:

Martina Kuzmanović, rođena je u Beogradu, 31.08.1990. godine. Diplomirala je na Građevinskom fakultetu. Početkom oktobra ove godine, u okviru izdavačke kuće Enklava, objavila je zbirku pesama „Ovo telo je hotel”. Takođe, pesme su joj objavljivane i u zborniku Rukopisi 43, časopisima Dometi, Enklava, Gradina, kao i na portalima Čovjek-časopis i Astronaut.ba. Nekoliko puta je učestvovala na pesničkim događajima Argh i Pet minuta pažnje. Trenutno živi u Varšavi.

281


PETRA ČEČ, Varaždin

Buntovnička, asocijalna, poezija koja polemiše sa svim ustaljenim građanskim vrijednostima, predrasudama i stereotipima,

naročito

klasičnoj

definiciji

nuklearne

porodice i stavovima bihejvioralizma u društvenom kontekstu, svrstava Petru Čeč u red vječitih pobunjenika sa tendencijom

razbijanja

strogo

osvještalih

formi,

a

upućivanja na kosmopolitizam, gotovo kinematografski aktualizam i anarhističku slobodu koja guši i stoji kao „riblja kost u grlu“ majke, majke zemlje, gladnih usta, esencije koja je zarobljena u laboratorijskim epruvetama. Postoji još jedan bitan momenat u Petrinoj poeziji, a to je neprestan osvrt na represivan sadržaj djetinjstva (a i sama kaže da se poslije deset godina sada vraća pisanju), baš kao da je podsvjesno slijedila Rilkeov recept: „radi jednog jedinog stiha, potrebno je sjećati se dana iz djetinjstva, roditelja koje smo vrijeđali kad su nam priređivali radosti jer ih nismo razumjeli, sjećati se dječijih bolesti koje tako neobično započinju mučkim i teškim preobražajima“

282


Izbor iz poezije:

BOCE S KISIKOM

nigdje me ne guši više nego nabadanje po okaminama djetinjstva kad vidim mali vlažni podrum u kojem smo živjeli stropove tako niske da ih dodirujem laktovima kotlovnicu di se tata ljutio smetale smo ga dok je pisao diplomski djeca su kriva za vječne studente sjetim se kako je mama skoro progutala riblju kost i nju je gušilo najoštriji su noževi koje sama držim za pojasom oni sijeku do same srži one uvijek nedovoljne volim ih oštriti na kritikama previsokim kriterijima listanjima tuđih života pobrojavanjima neuspjeha sastavljena sam od absolutiva 283


crno bijelih linija svijeta daj mi sve ili ništa nisam naučila što su nijanse u njima postoji previše rizika za pogrešku uvijek kad vidim dimnjačara zaželim da sve bude dobro ja nisam okej ako svi nisu okej znaš kako tu malo prostora ostaje za disanje Igra skrivača u dubini pleksusa tik iza slezene živi moj mali glas pet mu je godina voli kad mu se tepa mazi po kosi kad ne treba biti duplo veći od svoje visine gutao bi nježnost kao lavina drveće vodopad kamenje uragan krave zato sam uvijek na oprezu ako te pustim tako blizu tko mi ostaje kad odeš 284


pregladnjela djeca ne znaju reći ne Nepozvana na tulumu nisam dobila uputstva za društvenost taj dan su mi prodali zapetljanost u niti vlastitih misli sposobnost sklapanja u preuske posudice garancija je brzo istekla valjda su zaboravili pečat samo iz daljine te proučavam kao da si slika fotomontaža nedopuštenih zabava izložba koju ne smijem dotaknuti ogrnem se svojom kožom kad mi postaviš pitanje tako prekrijem sve nespretnosti ako ne znaš gdje sam pronaći ćeš me kako sjedim u kutu i mjerim si puls

285


Biografija autorke:

Petra Čeč (1990), djevojčica iz Varaždina, psihologinja u Zagrebu. Trenutno u procesu završavanja edukacije iz Gestalt psihoterapije. U srednjoj školi je sudjelovala u Literarnoj grupi i državnom Lidranu. Izbor pjesama iz te faze joj je objavljen u zbornicima (Za istinu ne treba naslov, 2008, Aritmia, 2015, Trinaesti, 2016). Od tada nije pisala deset godina, te se sada vraća poeziji.

286


ALEKSANDRA LEKIĆ-VUJISIĆ, Podgorica

Gusta mreža aluzija i reminiscencija poezije Aleksandre Lekić-Vujisić počiva na slobodnom, direktnom govoru, u formi obraćanja, intimne predstave koja se niže asocijativo, motivski pokrećući kompoziciju pjesama ka završnici. Ton je elegijski, solilokvijumski u istoj mjeri koliko i direktan, prenošen obraćanjem. Zapravo, obje ove konstrukcije Aleksandrine poetike, mogu se izvesti iz angloameričke teorije, po kojoj je razlika između direct speech i direct discourse, zajednički naziv za neposredno prenošenje misli junaka, odnosno, lirskog subjekta.

287


Izbor iz poezije:

Neka ti nikad ne bude dovoljno Neka ti nikad ne bude dovoljno ono što ti nude u prolazu, ono što nude svima. Ne prodaji suze, osmijehe, mirise i snove povoljno, čak i kad ti se učini da ih na svijetu previše ima. Neka te stope odvedu tamo gdje su ti rekli da je teško. Putuj i ne osvrći se na skupe povike ili horske pjesme, stići ćeš vjerujem, lako i vješto. Neka te ne zavaraju prečice koje ti nude, ne prodaji mir za šaku taštine – jednako gledaj kada te hvale i kad ti sude, najljepše su nekad pohvale tišine. Neka ti nikad za dan ne bude dovoljno ono što drugima u život stane – neka te nikad ne napuste damari, čuvaj vesele noći, slikaj vedrije dane.

PONEKAD

Ponekad se skrijem u lišće žuto i brišem sjećanja na dane sive. Sunce me gleda zabrinuto, 288


šalje mi ptice i pjesme žive. I tako skrivena u zlatnoj tišini slažem dane kao mozaik stari, premećem mjesece po nebeskoj tmini, smijem se danu što sve pokvari. Ponekad skrijem se u ono što pamtim i brojim pjesme što ih vjetar piše, po zemlji jesenje lišće plamti, ugasiće ga kiše, ugasiće ga kiše.

289


KAP

Još se nije otkotrljala noć ni paučina sasvim uhvatila, Ja ustaću ipak iz kreveta ili groba, svejedno, Više ne zovem stvari imenima pravim ili Krivim, Nikako ih više ne zovem. Sve je stalo. Kroz daljinu odliježe nijema bespomoć, Lakim se koracima spustim do ponora i vičem, Gdje li se eho odbija, ako se uopšte dobija, Ne prestajem da vičem. Zamisli hiljadu ovakvih dana kako Se skupljaju na krajevima usana Kao kletve ili blagoslovi, nije važno, Kako zaraznom hladnoćom padaju na dlan. Zamisli hiljadu odjeka bespomoći mojih Kako se odbijaju o tvoju opnu od mramora, I ciklijarde tvojih godina, godina dobrih i spokojnih Kako cijepaju moju auru od pepela. Tvoj dlan je kosmos. Prostranstvom se prolama urlik, Ali se ne vraća presječenom jeziku, vrelu, Ne umire u crnilu, ne živi u svjetlu, Svejedno – topla kap se hladi na tvom dlanu.

290


Biografije autorke:

Aleksandra Lekić-Vujisić, rođena je 1979. godine u Podgorici. Završila je Filozofski fakultet u Nikšiću – Odsjek za engleski jezik i književnost, a pored redovnog posla, bavi se pisanjem poezije i proze i prevođenjem. Učestvovala je na više konkursa za prozne radove i poeziju, objavila je kratku priču „Točak“ u zbirci „Gradske priče 4“, priču za djecu „Kako je Kalina naučila da pliva“ u zborniku povodom konkursa „Čitam, pišem, rastem“ (u organizaciji Centra za komunikacijske studije i istraživanja iz Beograda), te kratku priču „Pismo sebi, dvadeset godina unazad“ za koju je osvojila drugu nagradu na međunarodnom konkursu Udruženja „Pisci i književnost“ iz Zagreba. Priča „Maske“ uvrštena joj je u zbirku koju 2021. godine izdaje kuća „Književne vertikale“. Na konkursu „Pjesma nad pjesmama“ 2020. tri pjesme su joj uvrštene u zbornik, a osvojila je treće mjesto na poetskom konkursu časopisa za kulturu, književnost i društvene teme AVLIJA 2011. godine. Kaže da od pisanja ne živi, ali sasvim sigurno za njega živi. Govori engleski i italijanski jezik, završila je više stručnih kurseva iz različitih oblasti u zemlji i inostranstvu, a pokrenula je i nezavisni kreativni projekat „Čigralište”, koji se bavi promovisanjem čitanja u ranom uzrastu. Svojim kćerkama čita od prvih mjeseci života, a od kad su rođene, za njih i o njima spontano stvara.

291


DUŠAN ĐUROVIĆ, Island

Fukoova struktura heterotopičnosti koja se manifestuje kroz kontrastnu viziju utopije naspram realističkog prostora – našla je svoju poetsku strukturu u pjesničkim slikama Dušana Đurovića: u „sat vremena da se ispriča priča jednog života, u debelom prstu literature iz koje će ostati samo prazne riječi na kraju, u grudvu koja se valja, spremna da prihvati nemoguće”.

292


Izbor iz poezije:

U SLUČAJU NUŽDE POVUĆI RUČICU

Treba mi šetnja parkom. Pogled na drvo što gleda ka obali. Zalazak sunca i plavi tragovi ozona. Djeca trče kroz šumu nesvjesna magije otkrivanja svijeta. Sve što je zatrovalo njihove blage roditelje njih će tek dotaći. Kao što debeli prst literature strpljivo čeka pravi trenutak da šarene ptice i slonove koji plešu pretvori u prazne riječi.

293


KRAJ

Sanjao sam te sinoć. Tako počinje njegova pjesma. Tako počinje i moja. Ne može drugačije. Sanjao sam te sinoć. Stvarnija si u stvarnosti. U snu nemaš glas. Sanjao sam te sinoć. Među sjenkama borova. Među brodovima. Među pjesmama od papira. Sanjao sam te sinoć. Iznad jezera su letjele guske ka planinama prekrivenim snijegom. Sanjao sam te sinoć. Među borovima iza brodova i mora. Iza ostrva. Sanjao sam te sinoć. Među nadama skupljenim u kap. U grudvu što se valja spremna da prihvati nemoguće.

294


THERE IS NO TIME, DON'T FORGET THAT I LOVE YOU

Sat vremena. Toliko mi treba da ispričam svoju priču. Sve sam mu rekao. Jedino što sam izostavio je ona. Parkirao sam kola i osjetio njen miris. Ljubav je zajebana bolest.

295


Biografija autora:

Dušan Đurović, rođen je 22.10.1984. u Podgorici. Od 2015. živi na Islandu.

296


BORIVOJ VEZMAR, Pakrac–Beograd

Mapiranje tragova i tračnica, poetskog hoda Borivoja Vezmara, odvijaju se na dvije ravni, kartografskoj, imaginarnog puta, i onoj realnoj iz koje autor eskapistički nastoji da pobjegne. Sa elementima izvještaja, lesedrame, psiholoških lekcija koje koristi u svrhu parodije nad modernim svijetom i njegovom maniru brzog protoka informacija, autor sluti da se ispod sve te površnosti i urbanog dekora krije semantička ispražnjenost ništavila. Njegova

je

poezija

ujedno

i

kritika

mejnstrim-a,

malograđanštine sa svom njenom suženom slikom svijeta iz koje autor iscrtava maršrutu pomenute eskapističke linije, koju su prvi počeli da njeguju Bodler i naročito, Rembo.

297


Izbor iz poezije:

***

Lekcije iz jutarnjeg programa: jeftina psihologija – tako valja! Sećam se još iz sedamdesetih, njihovih drvljenja – i šta je dobro, i šta poželjno, i koliko čega u šta staje. Iza zavese izviruju proverene njuške – nastava ne prestaje! Nude recepte koji pokrivaju dnevne potrebe svake dobre kuće: svakom se otkriva, daje, svet kao teza što traje – ko ih dozva? U čije ime? Pamtim izvan te buke, sneg što se spaja sa nebom (drukčije jeseni, zime) toplije oči i ruke.

298


SA GOLUBOVIMA U KIŠU

kad pogledam uvis ka širom otvorenom prozoru kancelarije, želim da zaostali višak (sa kojim ne znam šta bih) odleti u kišu sa golubovima najbolji deo od svega što imadoh ikada što se ikada sa mnom splelo sa golubovima da odleti u kišu

299


KRILA PREPUSTI TIŠINI

Čuvaj se. Nemoj 'ja nisam htelo imalo sam najbolje namere' znam to. Izvadi ključ iz stakla ako je hladan strpi se. Dete nemoj da vukljaš nema potrebe moglo bi u putu da ti se polomi. Pažljivo sa prekidačem. Ako je metal još uvek slan pričekaj dok ne pregori. Tek onda kad se otruni sva rđa možeš da opustiš jezik. Ne grej drugima stopala. Čuvaj ih od sebe. Pusti neka im potkovice varniče. Ako ti se usput što rastegljivo zalepi za prste uroni do lakata u najdublji mračni kotao dok je još ugašeno pod njim to što su nekad bile noći i zvezde, tajne i pogledi. I kao ispod gipsa koji otpada raskriće se i prikaze i lica. Ti se ne razmeći osmehom. Krila prepusti tišini. 300


SUBOTA NA LEŠĆU

odozgo, s lešća gledam dunavu u oku – rasute hramove lišća. sred grobljanskog parkinga zatvaram se u kola ko u škrinju za tvojih najdaljih sećanja. i opet neponovljivo blistaš u meni iz druge tišine.

301


NA MENIJU

Da vidim šta ima za danas na meniju? Imam „Čoveka na plavoj gitari", zatim pod haljinama prste koji love zmiju. Imam psa i obeleženu teritoriju, (virus ili bakteriju), zvezdama osut opservatorijum. Imam i nesreća pune šešire, skrovite čeke tuđih zlosti – a uz to niz opsena i sasvim ličnih gluposti. Imam i obećanja da će biti još gore – imam zatvore bez rešetaka i logore bez žica – imam i maske sa kojih spadaju lica.

302


Biografija autora:

Borivoj Vezmar je rođen 1971. u Pakracu. Objavio je četiri knjige pjesama. Pjesme su mu štampane u periodici. Radi u biblioteci. Živi u Beogradu.

303


ANĐELA BULAJIĆ, Podgorica

Narativni diskurs na fonu poezije, i motivski, tematski, ali i kompoziciono prikazuje individuu i njeno egzistencijalno putovanje kroz kolektiv, bilo da je u pitanju porodični, lični ili kolektivni nivo, poezija Anđele Bulajić kao najfiniji instrument sa hirurškom preciznošću sječe po neomeđenom prostoru sjećanja, pogleda kroz futuristički prozor, iznoseći najdublje i najintimnije uglove kazivanja o „čovjeku i njegovoj prirodi“, kako je zapisala Hatidža Dizdarević.

304


Izbor iz poezije:

Bila sam mala, govorili su da je to najljepše vozila sam rolere i biciklo gutala sam vlasi svoje kike njom se branila od nasilnika. Imala sam cipele za šetnju i cipele za trčanje bile su mi uske a nisam znala da ih izujem Nosila sam torbu na oba ramena, u njoj sveske prepune slova nisam znala da ih čitam, sadila sam suncokrete i prosipala zemlju da pokrijem beton nicao je iz zemlje, nisam znala da hodam po njemu. Koristili smo lastiku za igru skakutala sam preko nje dok me nisu gurnuli jer više nisam bila tako mala i igra nije bila bezazlena. Učili su me da moram da se srušim da se složim u kutiju i odrastem među njena četiri ćoška. Rekli su mi, što se duže kuvaš, mekša si, brže će da te vare što se brže kuvaš, lakše će da te gule htjela sam da porastem i izbjegnem ulazak u taj lonac u koji te strpaju i poklope onda nema nazad. Posle sam prestala da mislim o tome 305


radila sam najbolje što sam znala a znala sam da trčim govorili su da je to najljepše, dok nisam počela da se saplićem o sopstvene noge dok nisam zaboravila da ustanem i dok je beton nicao iz zemlje.

***

Majka i brat su se jutros gadno posvađali. Obećala je da odlazi i da se više neće vratiti u ovu rasturenu, kartonsku kutiju koju nam je otac ostavio. Rekla je da će odnijeti televizor, album sa slikama i bakino saksijsko cvijeće rekla je da ide u Njemačku i da će raditi kao rob da će nositi široke uniforme i blatnjave čizme da će biti i zidar i šofer i kuvarica samo da bi jednog dana imala dovoljno para da se vrati, potrpa nas dvoje u novi automobil i odvede nas daleko iz ove rasturene kartonske kutije koju nam je otac ostavio. Nije mogla ništa da objašnjava pokušala je da smiri brata dok je udarao pesnicom u sto histerično izgovarajući psovke 306


majka je sakupljala suze brišući prstom ivicu oka brat je rekao da se ne mora nikad ni vratiti ako će tako da ode poželio je da odem i ja jer ću jednog dana biti ista kao ona. Majka je govorila kako nije srećna i kako je protraćila mladost kako brat i ja nismo rođeni iz ljubavi ali nas je u međuvremenu zavoljela toliko nas voli da će se jednog dana sigurno vratiti da nas vodi u Njemačku da nam pokaže Minhen da nam pokaže Berlin obećala je da ćemo tamo završiti škole možda naći i posao. Brat je plakao kad je izašao iz stana kao da se nikada neće vratiti majka me milovala po kosi i šaputala „bolje je ovako" neko je svirao ispred zgrade još mi odzvanja sirena u ušima. Morala je da krene i moli me da budem kod kuće oko pet tad će se vratiti po stvari hoće da se pozdravimo pamtim stisak hrapave ruke 307


izostanak poslednjeg zagrljaja lakše je bilo spustiti glavu zaboraviti sva obećanja gledajući brata kako korača niz ulicu ostati sama u kartonskoj kutiji koju nam je ostavio otac govorila sam sebi, nemoj nikad da budeš kao ona.

***

Kazaljke na mom satu okreću se naopako u zgradi preko puta neko namiješta odijelo i popravlja kravatu nebo se spustilo na potiljak vrijeme je mjestimično oblačno sa više migrena nego obično komšija u odijelu izlazi iz stana ne sluteći kakva je prognoza povorka nepozvanih gostiju vrti se oko središta mog bitisanja i ja nemam nikakve dodirne tačke sa njom. Sitnice mogu biti vrlo proročne dok se krećem linijom manjeg otpora prelazim crnoj mački put i spotičem se o njen rep tumačenje iz sanovnika ukazuje na nemogućnost prilagođavanja stvarnosti u vazduh puštene riječi dižu pobunu protiv mene svakim udahom pronalazim sebe i svog boga u strahu od nestajanja zaustavljam sat vrijeme je maglovito i ne vidim obris svog postojanja 308


prije nego što sve počne da se kreće prije nego što krenem ponovo da se vrtim nebo se spušta na potiljak, manje je migrena nego obično.

309


Biografija autorke:

Ime mi je Bulajić Anđela, rođena sam 1995. na Cetinju. Studirala sam svjetsku književnost na Filološkom fakultetu u Beogradu, zatim sam upisala studije pozorišne produkcije na Fakultetu savremenih umjetnosti u Beogradu, i diplomirala u novembru 2020. Bila sam redovan član književnog udruženja Poezin iz Beograda. Zaposlena sam u Muzičkom centru Crne Gore. Od aprila sam član Foruma mladih pisaca u okviru institucije KIC ,,Budo Tomović’’. U narednom zborniku Foruma mladih pisaca imaću prve objavljene radove.

310


DALIBOR TOMASOVIĆ, Čačak

Egzistencijalni ,,žalac u mesu" i ,,kvazimaterijalno tkivo" R. Barta – dva su ključa za ulazak u poeziju Dalibora Tomasovića. Prvi tematizuje određena stanja svijesti prouzrokovana ljudskim bolom, patnjom, strahovima, dakle, fundamentalnim osjećanjima, a potom ih reflektuje kroz personalnu medijsku prizmu i postavlja u zadate situacije (nalik ,,teatru situacije/apsurda”) za koji je Sartr smatrao da mora da se bavi istinom i ključnim životnim problemima alijenirane jedinke u postvarenom svijetu. Daliborova poezija, takođe se percipira kao kvazimaterijalno tkivo, gotovo da se čulno može reflektovati i osjetiti na vlastitoj koži.

311


Izbor iz poezije:

DEOBA PROSTORA

Kada se odvaja grlo od trave, petak gostuje u šoljama i premeštamo se u kolibu na kraju sivih ćelija. Ljubav je oštra ekologija tela, staro doba u svemu. Neko me izmišlja. Zamrznuta papirologija, teže usvajanje minerala. Potrošnja samoće. Pepeo je depresija vatre. Ostaviti prostora za isplivavanje močvare, dodisati drveće, useliti prostor u sebe, pogastiti. Se. Rezbariti. Se. Elektronika i stocizam. Na primer, orasi u telu, ako te prelistaju, svugde si drugačije napukao.

312


ČESTO

Često menjam često sa ponekad i ponekad menjam ponekad sa nikad dok se ne uselim u razlikovanje sebe. Valjda. Zato pišem; Nikad. Često se isprepletem u džempere kosu džem mleko u zareze ili asfalt koji vodi u duboko plavo u krtice crno ili zemlju progustim se ponekad i ponekad pastu za zube nanosima na kapke dopečem što je sunce zaboravilo iznutra i nikada to ne nazovem srce. Tako zaboravljam na floru i faunu iz leđa i na motive na poeziju na ćebe na genetiku i autoputeve u centar za ravnotežu za ranotežu i mačke u peškirima. Nikad ne mislim o japanskim bogovima smrti ni o doručku o narodnim pesmama ili o tome kako je nastala kornjača niti se budim. Niti volim. Ako budem izgubio ruke za stolom onda govorim o ljubavi. Često.

313


MESO

Reklo je; budi precizniji, odiši, kao topao hleb izađi na jutro. Pan se sinoć udavio, razmnožila se ljubav u njegovoj fruli. Vidiš, reklo je, sunce je upeklo i sva voda ti se sliva u grlo. Dosad, jeleni su već legli da spavaju poistovetili tvoj pesimizam sa mirisom trave. Traže se. Tobom. Dualizam. Buja, teško ulica, u leto, rebra, u daljinu, maline Nežno ti ježim; Ti nikog ne čekaš. Niko ti ne dolazi. Kožu.

314


Biografija autora:

Dalibor Tomasović (1989) objavio je online zbirku „29" 2015. godine. Osvojio je nagradu ,,Mladi Dis" za zbirku pesama ,,Onism" 2018. godine, koju je štampala Gradska biblioteka ,,Vladislav Petković Dis" u Čačku. Uskoro će mu biti objavljen roman ,,Međuporostorje" u Izdavačkoj kući Agora. Eseji, prikazi i kratke priče su mu objavljivani u antologijama i online časopisima.

315


JASNA KINĐIĆ, Beograd

Dramatis personae, pojam iz renesansne komedije dell’arte, zapravo, tragi-komičnog teatra, bala pod maskama, lutkarskog pozorišta ili japanskog no drama – teatra, osebujan je Jasnin eksperimentalni, poetski mozaik koji je, uporedo, sačinjen od grotesknih slika, nadrealističkih fantazmagorija i sna, prostora koji stvara hronotop Horror vacui-a, i naročito čuvene slike Hansa Bellmer-a “Die puppe“. Naprosto, kao da je Jasna nekim tajnim šifrovanim kanalima upala u Belmerovu sliku i iz nje ispisala svoju poeziju. Sem vizuelnih elemenata koji su najupečatljiviji, javljaju se i asocijacije na film, naročito (ponovo) film „Lutka“, njemačku fantastičnu komediju iz 1919., redatelja Ernsta Lubitscha. Film je zasnovan na opereti La poupée Edmonda Audrana i utjecajnoj liniji kroz balet Léo Delibes Coppélia, da bismo na kraju došli do kratke priče E. T. A. Hoffmanna "Der Sandmann". Na nivou podsvjesnog, lutka je simbol regresivno potisnutih sjećanja na djetinjstvo, koja, sem igre za koju prvenstveno lutka služi, može izazvati čitav asocijativan niz traumatičnih motiva, hermafroditskih nejasnoća, polnosti, formiranja identiteta u najranijoj fazi, koja fundamentalno utiče na kasnije formiranje ličnosti, u krajnjoj liniji. Jasnina poezija je utisnula snažan pečat autentičnosti na tom putu.

316


Izbor iz poezije:

SOKOLOVO OKO S grbavim osmehom Izmiče zelenom Frizeru Mrtve zenice se ne dižu one Padaju s veštačkim perjem I čizmama od skaja Frizer nosi odelo za sahrane U dva ogledala na glavi Lopata utiskuje sunce i mesec Zube je već pojeo do pola Dok je goreo trudom Da zadrži nebo u oba oka U međuvremenu Goli ljudi ližu nektar S cvetnih stopala livada Planine razmenjuju kikote A stvari nemaju reči ni ime Iz desnog oka gleda sunce U njegovom telu Blatnjavo srce štuca Dok odlepljuje komade sa šina koje se nikad ne sreću Ustaje, namešta kravatu Iz levog oka gleda mesec 317


Skretničar pokreće stepenice Iz blata treba da se krene Ne sa neba, govori on

318


GROBOVI NE NOSE TVOJE IME Pročitao sam ti znojave dlanove Mrežaste čarape i visoke potpetice Gledao sam kako ti zamasi Polako posustaju u magli Čuvar je stalno zakucavao nove eksere u tvoju senku Pisala si po njemu perom iščupanim iz sebe Mastilom mračnim kao prošlost Skretničar je spustio rampu Voz se okitio tvojim dahom I video sam kako leti crni šal A Čuvar baca prvi grumen zemlje

319


BOG JE SILAZIO LIFTOM Škripa lifta steže mi ramena. Iz njega izlazi Čuvar, mama. Ljut je, ljut Koraci u belom hodniku. Kao bolnica. Ili raj. U grlu mi drhti ptica od stakla. Strah me je Hodam unazad ispred zatvorenih vrata. Tišina je rodila pljesak. Uzdah. Diši, diši Hoće li i meni izrasti ta lepa šara na licu? Oči liče na nebo kad plačeš. Crveno, plavo, žuto Zmije su ispod spomenika. Žuljalo me je nešto što mi je raslo na srcu. Jesam li bolesna, mama? Na kamene bradavice curiće zmija od mleka. Predaće zarazu slepim pticama. I videće Boga

320


KRAJ JE SAMO ZAREZ NA KRUŽNICI Na kraju pejzaža više nije bilo grafita. Put vodi preko ponora. Konopac Krajolik beskrajno izdužen u tišini, sveden na liniju. Umro je Grad U grču gleda ponor pod sobom. Napete oči na početku konopca. Kraj Šakal se nemirno oblizuje iznad vage. Požuda ima ukus pilećeg srca. Težina Izdah, to su vrata. Sa Nulinog ramena odleću ptica i senka. Zdravo, ptico. Zdravo, senko. Pero pada na tas kao pahulja ili svinjski papak. Težina slobode. Kašike su izbrojane, zalogaji izmereni. Sloboda te ujede kad je pustiš s lanca.

321


ODRAZ U tvojim očima videla sam Praznu ulicu pred sobom i crveni bršljan Podsećao me je na upornost Omči koje su me čekale na kvakama Jaka čeljust u kojoj si odmarala Nervoznog smeha i zalutalog pogleda Paklenog leta iza grudne kosti Koje si hladila kafanskim nameštajem Grizla je put kroz prazninu i mrak Do najbliže ulične sijalice Do sveće pored zapuštenog groba Od kog sve sporije bežim Moje smrti idu u čoporu I nose šarene haljine

322


SKRETNIČAR JE IMAO ŽENSKE RUKE Oči kao oluje kao bujice Kao crnice kao ilovače 12 vagona iznad čela Frizer mu je otvarao vrata I divio se njegovim dugim prstima Oštrijim od britve i lopate Sedeo je sa damom u crnom Pruga je bila sto za igru Raznobojnim dugmićima s brojem 21

323


THE GARDEN Moja bašta oduvek puna Noći bez svitaca Igla kompasa kao vir Upravljala se u sebe Čuvar je svake večeri Umesto košulja odlagao vešala Na ručke od starih ormara Punih veselih kostura Igrali su šah kezili se na mene A ja sam sanjala konje Kraljice i crna polja Stepenište je vodilo nizbrdo Lift se otvarao Uvek na pogrešnom spratu A u bašti su zrele jabuke i zmije I ja sam čekala kišu

324


Biografija autorke:

Jasna Kinđić je master engleskog jezika i književnosti. Prevodilac u penziji. Performer, osnivač ansambla Kabare Nebula. Objavljivala je pesme u časopisima i na portalima. Živi u Beogradu.

325


ANDREA PERUNIČIĆ, Podgorica

Slobodne psihološke asocijacije slučajnih mentalnih tokova, kao vezivni motivi poetskog tkanja Andree Peruničić, približavaju njen poetski izraz fabularnom razvijanju izrazite emocionalne

nabijenosti

autobiografskim

kazivanja,

refleksijama,

koje

zasnovane su

na

najčešće

komponovane kao nizovi asocijativno povezanih motiva, čija unutrašnja dramatika neodoljivo podsjeća na tehniku unutrašnjeg toka svijesti.

326


Izbor iz poezije:

SAVRŠAVANJE

Pravda nije terasa sa pogledom na more. Od nas odustaje kada sami odustanemo, Jer biti dobar ne znači biti dostojanstven. Negacijom Boga odbacujemo jedinstvenost etike, Dok nas ne sažeže strah od odricanja i davanja. Labudovi su veličanstveni, Utva zlatokrila, roda i noj, Ne moraju da govore o monogamiji. Biti dobar znači biti dobar s rđavima, Kao što smo dobri sa dobrima. On nije dat da ostane takav, Čovjek je dat, ali i zadat! A kada vrijeme konačno procuri, Usavršavaćemo se do posljednje kapi... Dobri u dobru, zli u zlu. Nad pokrovom stiha Bilo bi bolje ne znati šta sloboda znači, Sada je sve gušće i zadaci su teži, Riječi su opasne kada umiješ sa njima, Hipokritski utjehu pronalaze u pjesmi. Krajnosti su pretežno umiranje sporo, 327


Stradalne noći nad pokrovom stiha, Proklet čovjek sniva da biće bolji sjutra, Dostojanstvo gubeći u crnoj žuči suza.

328


LJUBAV

Istinu svemudrosti od mene si skrio, Jer zatvorenog srca ja prilazim Tebi, I oči su moje već postale sive, Od obilja želja za prolaznom tvari. Ne razlikujem više ni kaznu ni pehar, Blato i zlato pod istim su krovom, Dok mirno me čekaš i jamačno učiš, Da zakonom ljubavi Tvojem biću hrlim. Strah je svirep tvorac paloga čovjeka, Tako hvalu Tebi iznosim sve rjeđe, A znajući dobro sve darove Tvoje, Pognute glave sad sjedim i plačem. U tobocu Tvome zapečaćeni su svi postupci moji... Ti znaš da moje srce ne poznaje jetkost, Premudrosti trajne jedini si izvor, Tek ljubavi plamen ne umijem da živim, Bez učenja Tvoga u prolaznom svijetu. Madrigal noći Sve je bilo samo košmar, Nezdrava demagogija, Regresija u somnambulno stanje Neodgovornosti, Nekakvog diktata, 329


Nekakvog vremena Koje nije izabralo mene. Tišina postaje moj Tužni madrigal... Hladno mi je, Da li me čuješ? Čekam svoju toplu škrinju Da po prvi put zaspim Kao malo dijete.

330


Biografija autorke:

Andrea Peruničić, rođena je 1997. godine u Podgorici. Diplomirani je filolog francuskog jezika i književnosti (Univerzitet Crne Gore u Nikšiću). Pišući pjesme u kojima dotiče dualnost ljudske prirode, obuhvaćene likovima zemaljske zbilje i apsolutne čistote izvan materijalne stvarnosti, donosi nam priču o čovjeku rastrgnutom između ništavila i vaznesenja. U želji da postane bolji, njegova pala priroda biva upornija. Čovjek je osuđen na dvoboj; ugušiti sopstveno zlo, sopstvenom dobrotom. Gubeći kontrolu, obraća se Tvorcu da ga izbavi iz sile okrutne stvarnosti i nauči pravilima bezuslovne Ljubavi. Sloboda izvan cjeline ne postoji, a slobodna volja je ono što nas čini protagonistom tog izuzetnog ili pak, destruktivnog ciklusa.

331


ĐORĐE SIMIĆ, Valjevo

Alogične i fragmentarne poetske strukture Đorđa Simića ukazuju na rasparčane slike svakodnevnice, koje se, u pjesničkom automatskom toku misli groteskno mogu izvrnuti naopačke, pa se kroz ,,požare bos igrati i pjevati”, ali i na one subjektivno egzistencijalne i duboko proživljene u viziji smrti u kojoj se iznutra može umirati – otvaraju Gadamerov prostor za interpretativni relativizam. Na taj se način mijenja čitalački horizont tek kroz dijalog pjesme, čije su prološke i epiloške granice otvorene za ,,vrata identifikacije" sa nadograđenim čitalačkim doživljajem.

332


Izbor iz poezije:

miris plamena

naučen da u sred požara gradi se dom od žara i pepela kao dete zavoleo sam miris plamena. teše me od tad prizori puni rasula i nemira. kroz požare bos igram i naglas pevam kao da su veselja. koliko grubosti živote, imaš li ti pojma koliko nam tvrda koža postati mora da izdrži pogled ispod oka u trenucima sreće kada izgubim svest o svetu koji kune me i pljuje, a bezbrižan budem 333


ne primetim nekad niti čujem ja ne bojim se sveta koji uz nas hoda ne bojim se nikoga. sudbino, znaš li bar ti koliko grubosti zbog dlana u dlanu i pišljivog zagrljaja ja istrpeti moram.

saznao sam da smrt nema moju adresu

siguran sam da ću preživeti smrt ako ikad odluči da dođe na moju adresu smrti se ne bojim koliko strahujem od života bez ubrzanog pulsa bez ushićenog hoda siguran sam da nikad umreti neću ako nisam onda kada sam te sreo posle godinu dana opet nasmejanog i srećnog 334


sada je svejedno u tebi sam već odavno mrtav.

335


Biografija autora:

Đorđe Simić (1989, Valjevo) studirao je na Fakultetu savremenih umetnosti. Prvu zbirku pesama ,,Pitomi vulkan” objavio je 2020. godine uz podršku izdavača Nova Poetika. Zastupljen je u zbornicima i online časopisima. U okviru dramskog studija „Znakovi“ radi na dramskim tekstovima koji su više puta nagrađivani na Festivalu pozorišnih igara dece i mladih Beograda. Živi i radi u Zemunu.

336


BOŽANA RADENKOVIĆ, Pirot

Estetika dekadencije u poeziji Božane Radenković prati renesansno-baroknu putanju od uzleta do egzaltacije, pa sve do padova na dno oscilatorne paradigme. Rituali kao lajtmotivske komponente nastoje da između tih oscilatornih uspenja i sunovrata pronađu utočište, sigurnost, oazu bivstvovanja, u kojoj će čovjek, poput prvobitnih ljudi koji su urezivali crteže, toteme, stvoriti svijet satkan od sitnica, tih malih rituala kao amajlija, zaštite od spoljašnjeg svijeta.

337


Izbor iz poezije:

RITUALI

u danima poput ovog samo bih da isključim svet da iz utrobe svih satova izvadim baterije da dugo sedim sklopljenih očiju dok ne postanem misao o leđima prislonjenim uz naslon stolice deli nas 75 kilometara i jedan nebeski svod otkrivam nove rituale u meni starica umotana u marame sklapa dlanove u molitvu

338


AMSTERDAMSKE KIŠE

u snu si mi s mora doneo poeziju čitala sam je u noćnim linijama grlila te voštanim rukama u sebi mahnito nabrajala brassaï pariz noć tvoji zglobovi nemoć rasipam ruke ka severu želeći da ti previjem triput izneverenu ključnu kost i jabučice dok s lica uporno brišem amsterdamske kiše sanjam ljude koji odlaze žute kabanice i prozračne stihove

339


SIMULTANOST

kad sam s tobom uvek završim u jednosmernoj ulici udahnem duboko ti se trgneš iz košmara ispadne ti cigareta ja opsujem ogulim mandarinu ti pređeš prstom preko usana Michel razvila sam tvoj film i pronašla te zategla sam posteljinu na krevetu razbila šolju i zapisala: za novu godinu želim ti da shvatiš da sam ti samo posledica umetnosti i pogrešnih godišnjih doba ali da mi uvek budeš nadohvat ruku čak i u snu

340


Biografija autorke:

Božana Radenković, rođena je 1992. godine u Pirotu. Diplomirala je srpski jezik i književnost na Filozofskom fakultetu u Nišu na Katedri za Srbistiku. Njena poezija objavljivana je u različitim online i štampanim magazinima: Rukopisi 41, Strane, Afirmator, Blacksheep, Hiperboreja i drugi. Urednica je online magazina za književnost i kulturu Astronaut (astronaut.ba). Živi u Beogradu i radi kao grafički dizajner.

341


VANDA PETANJEK, Zagreb

,,Blankvers blues poetika" Vande Petanjek, kao nostalgija za domom, arhetipom, metafizičkom zavičaju kojeg se sjećamo ispod

palimpseističkih

naslaga,

zakopanih

pod

velom ,,infantilne amnezije”, kako je o prvobitnim, podsvjesnim fragmentima sjećanja iz sna govorio Frojd, a Jung ih kasnije proširio u pojam ,,kolektivno nesvjesnog” – teži izvoru, kao lirski subjekt koji je razapet između sebe i objekta koji mu nedostaje, u krajnjoj liniji, Vandina poezija je izraz potrebe subjekta u identifikaciji sa praslikama žene, majke,

prirode,

čovječanstvu u cjelini.

342

ljudima,

kosmosu

i

univerzalnom


Izbor iz poezije:

POVREMENI LJUDI

pitala si me sinoć od čega mi je kuća. otad propitujem postavke sestre otad izmjenjujem postavke brata. i osjećam se prozvanom i dubinski pozvanom zaliječiti šavove posječene šume i umetnuti svežnjić očišćene molitve u crveni kvadrat u ugriz crne rupe. umjesto toga progutala sam oblak. cijeli. odlasci uvijek imaju okus. nije to tek usputan teret. cilj je uvijek otići preko i to je zauvijek široko područje. gdje smo se zadržali ostavit ćemo sjenu čitku samo onima koji su nas manje boljeli negdje kraću negdje dulju svakom u skladu sa svojim mogućnostima. i da, od čega mi je kuća? od trbuha. tu su škrge kao igračke izrezana intima tama iz usta

343


podno grijanje iz noćnog zagrljaja i majka-ja na tepihu mokra kao grijeh. ne žalim se. voljeti se može i kroz otvorene prozore. s malo vode i malo tišine moguće je očistiti svaki kut i ugao. dižem čašu prema nebesima. kažem hvala. od tad mirujem. prva kuća tijelo druga kuća maternica treća kuća plastenik za nedonošče četvrta kuća tišina. od toga je moja kuća. iz toga je moj trbuh. i nebitno je kako ću je zadržati. zakon je jasan – ona mi pripada. komad sunca umočen u vodu. ispijam još jedan oblak. cijeli.

344


KAPILARE

majka je rođena na otoku. često odlazi u obiteljsku kuću. na strmim i uskim uličicama prema gore pazi da ne ugane sporu nogu. otočani se šire otokom poput buktinje. majka strpljivo čeka svoj red. čeka da u punoj raskoši zasja kad joj jednom do kraja prodru u tijelo. to je jedina zakonitost kopna. da ćeš zasmetati ako si bezazlena. da će ti zaviriti do svih organa jer penetrirati je isto kao ljubav na prvi pogled. imala je manje od sedamnaest godina kad je u utrobi pronašla oblutak i s ta dva dijela svoga tijela nehotice suncem pogodila baku u prsa. izmislila je priču da zaštiti otok. netočno. izmislila je priču da se zaštiti od otoka. djelomično točno. izmislila je priču da od otoka zaštiti mene. točno. predvečer su pronađeni čamac i veslo. i u njemu nije bilo ljudi.

345


ovo je teško mjesto za dijete kaže. jedva sam se izvukla. vodi me za ruku podignute glave. kuće zatvaraju prozor pred djetetom. pred kućom šuti čovjek u žutoj kabanici. ribe su umirene puškom za uspavljivanje. majka svako malo prozrači prostor u trbuhu. otok joj srče koštanu srž. meni se čini dok gledam u suton da crveni koralji lete u nebo.

346


GETSEMANSKI VRT

sestre više ne vjeruju u ptice. oči im pucaju koliko ne žele vjerovati i koliko se napinju da zaniječu nebo i povjerenje koje su imale u oca da će prekopati dječake u njima. sestara je sve više i ne znam odakle ih dovoze mašu krilima kroz rešetke hrama i krešte na mene što ih dozivam u kišu. ja sjedim na sigurnom mjestu počela i razmišljam postoji li tamnija riječ za ljubav. još dok sam bila lagana od sebe odlazila bih u gradove na stijeni molila se u malim tamnim hramovima i ispovijedala grijehe ocima iza rešetaka a za pokoru se vraćala u selo kod svojih koji će me tjerati blagim gurkanjem u sredinu. tamo sam spoznala da ne pripadam zemljama i da ću preživjeti samo ako prhnem. ipak sadila sam planine oko sebe ne bi li na njima izrasla šuma koja će mi kad odrastem u dječake zelenim dlanovima grijati noge. ništa ne bi izraslo preko noći a ja bih ujutro stajala kao bista utisnuta gola u okvir prozora. sve je to veoma lijepo za oko ali ispod biste je uvijek sloj tijela koje će prekopati sunce u potrazi za zlatom. sloj tinte iz zapešća je gorak. zato u praznom septumu tišine viknem i dozovem boga mora i kažem 347


možda se nismo dobro razumjeli ali ja ne želim tijelo od brodskih bokobrana. glas je tanji od ljudske dlake. iz očiju viri murano staklo. uzduž i poprijeko vidim svoje sestre i bogom im danu sinkopu na djetinjstva. i bila sam zahvalna što smo odrasle odvojene gladne ali u toplom žedne ali sa životinjama najsigurnije kad zapnemo za stalak vode i prevrnemo srdele koje bježe u žene.

348


Biografija autorke:

Vanda Petanjek, rođena je 1978. godine u Čakovcu. Diplomirala je hrvatski i engleski jezik i književnost na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu. Piše na hrvatskom i engleskom jeziku. Pjesme su joj objavljene u časopisu Poezija, Polja, Fantom slobode, Tema, Riječi, Balkanski književni glasnik, Književna revija i Mogućnosti, na književnim internetskim portalima, te na Trećem programu Hrvatskog radija. Pjesme prevedene na engleski jezik objavljene su u časopisu Live Encounters. Živi i radi u Zagrebu.

349


MILOMIR GAVRILOVIĆ, Beograd

U trendovima koji favorizuju mejnstrim kulturu i populističku književnost, poezija Milomira Gavrilovića, zapravo čitav narativni okvir njen po kojem se žanrovski fluidno i meko, poput Bodlerovog flanera kreće – preko struktura moći i subordinacije klasa i rodova, popljuvanih i krvavih kaldrma, buvljih pijaca i mračnih ćorsokaka, tragajući za alternativnim odvezivanjem pupka svijeta i čovjeka. Antagonistički usmjerena, avangardna, sa snažnom socijalnom dimenzijom koja seže do praiskona i arhetipova prvobitnih ljudi, izgubljenog hrišćanskog rajskog naselja, pjesnički je zahvat rekonstrukcije i kreacije.

350


Izbor iz poezije:

ГРАДУ

Из руке из асфалта и прилазе ти очи у женама из калдрме небу ка светлима и савијеним бандерама на прагу воде у потопљеним темељима и подрумима у фаровима у мокраћи у поцепаним ципелама и подераним рукавима у зору у рађање низ табле прецима и преминулима у диму и баченим паклицама кроз хаусторе и ветровима отворена врата уз леђа савијена у грчу и смеху низ зубе беле и оштре клањаш се у бесцење и више од бетонских стубова кроз шине и олуке на балконима људи се гранају и савијају своје круне мермерне су плоче расклимане на каменим коњима приче су понављане и заборављене на плећима планете су се одрониле али кроз сенке кроз изгрижене нокте и поцепане кесе кроз шаке и бедра у сумрак и у свитање усправљаш се над оковима ка клонулим веђама ка крвавим деснима ка одложеним ножевима и свака глава ветра кроз стреле сваки сломљени бусен на зглобу сваки искривљени кишобран кроз жице сваки човек на мосту у зоре у ноћи на пијацама на трговима на терасама дрхти 351


разливаш се у грохоту усправљаш више од погледа сваког заблуделог човека који је по бетону пљувао крв и на калдрми писао химне пред вековима си окупан и светао и даље прљав и блед обешчашћен са поносом старца који пева крај ватре са осмехом детета које јури ка заставицама кроз трудове сваке несрећне жене кроз грчеве и кроз годове са погледом лепе младе мајке и са немиром сваке жице напукле у гласовима кроз имена и предворја на раскршћу путева и болова оних што се враћају потопљеним праговима док се сливају са својих олука и грана и у сновима песме су испеване на јави псовке су режале на рекама сунце је блудело али кроз векове кроз крв кроз меке дечје шаке осмехнеш се кроз водене капије кроз светла која се ноћу не гасе кроз корење кроз гробове кроз игру деце на пољу твоје је једино успење

352


АДАМУ И ЕВИ

Ако нисте имали пупак а вероватно и нисте јер вам није био потребан зашто су вас средњовековни мајстори ипак цртали са пупком да би се ваша непокривена тела и смоквино лишће и уредно осликана два пупка вековима крунили на зидовима цркава и других места где је имало смисла нацртати ваш лик није ли вас бог ипак створио са пупком не бисте ли изгледали као да сте пореклом људи а не божији или да се не би брат и братоубица чудили својим натеченим стомацима и пупку на њима док су трчали по брдима и тражили поље а може бити и друго јер адам је устао већ у зрелим годинама попут дрвета које је прогледало у гранатој ведрини а старо је тек дан и већ другог може донети плода тако може бити и да су и адам и дрво и планине и небо и море и ева и ребро и око и змија и друго створени зрели и у годинама које крију време потребно за развој ткива хрскавице ерозију атмосферске прилике фосиле и хемијске процесе а могуће је и да нисте били ни створени 353


него да је свет настао пре пет минута и да је све што смо научени исплетено у овоме свету и у нашој свести што се све могло десити када сам бесциљно лутао интернетом и пронашао слику адама и еве са пупком илустрацију коју је је неко заувек непознат (док је замишљао башту на истоку у којој никада није ни превише топло ни превише хладно у којој траве и стабла свих врста расту) придодао свитку у којем свештеник из древног краљевства астуријас коментарише апокалипсу те се може десити да је свет заиста настао пре пет минута и то може објаснити и зашто сте имали пупак и зашто се по учионицама никада неће чути „Једна од школа […] готово негира време, под претпоставком да је садашњост неодредива и да прошлост и будућност не постоје осим као сећање и нада садашњице.” а може бити и да ће се овај свет разрушити за пет минута а за то време неко може направити дете или музички инструмент или написати песму или очистити пупак у коме му се сасвим сигурно 354


као и древнима адаму и еви скупљају длаке прљавштина и прашина

355


Biografija autora:

Миломир Гавриловић, рођен је 1988. године у Београду. Дипломирао је на Катедри за Српску књижевност са јужнословенским књижевностима Филолошког факултета у Београду, где је завршио мастер и уписао докторске студије. Аутор је више књижевноисторијских и теоријских радова, најчешће посвећених односу мита и књижевности, енциклопедијским књижевним формама, као и генези и поетици српске поезије двадесетог века. Објавио је књигу поезије „Песме страха и патетике” (СКЦ, Крагујевац, 2018, едиција „Првенац”). Живи у Београду, ради у Београду и Крагујевцу.

356


BJANKA ALAJBEGOVIĆ, Sarajevo

Neologizmičke kovanice u poetskom ključu poezije Bjanke Alajbegović, žanrovski pripadaju nonsense poeziji, mada ne u njenom doslovnom značenju. Poetska lakoća sa kojom Bjanka ,,izmišlja” novi jezik, sklapajući ih od alogičnih i apsurdnih stihova koji nalikuju i futurizmu, katkad na inverziji

značenja,

katkad

smislom

sadržanim

u

proizvođenju efekata začudnosti (zaumne poezije ruskih avangardista), neočekivanosti i iznenađenja.

357


Izbor iz poezije:

čija su jajašca

moje praroditeljke nisu bile reptilke, nekromantkinje gusarice ni pobunjenice već samo za poželjeti poslušne i ponizne pa otkud onda ova karnivorna glad za rubovima jesam li od ptice od ribe šakti hatšepsut betšebe od koje sam i kako da se upoznam pojednostavim jesam li od ikre iz jezerskog mulja jesi li to ti voljela bih biti ti keridven 358


vatromet, i sve nakon toga jedino što sam vidjela bio je ben na vrhu tvog nosa, kako bi ovo bilo patetično izgovoriti, pomislila sam, a kamoli napisati, i zato sam samo potrčala, u tvojoj šaci, u trčanju za vatrometom, sigurna, sva moja opća mjesta prikupljala sam poslije taj tren iznova da nas popravim, domislim u jeziku, dokažem u potrošnom, opipljivom, u montaži zabranjenog: svako čita u svom ćošku, svako sanja svoje i zajedničko, i smijemo se uvijek se tako, nejasno svima, dobro smijemo

359


CELAN

ušuškavao me u svoje snježne postelje dok nisam ništa znala o neumoljivosti kristala ni zašto je Sulamitina kosa od pepela ni kako pjesma može izrasti u meso jedne noći zamalo sam se utopila u svom neiskusnom očajanju i već sutra odjurila u iskušavanje svog Daseina nijedna komuna me nije zadržala nijedna kosmogonija oslovila nijedan Bog namignuo samo mi je Antschel - uvijek i uprkos ostajao svjedok animuse, s ustima punim blistave ikre, više ne idem nikuda

360


Biografija autorke:

Bjanka Alajbegović, rođena je u Sarajevu 1983. godine. Diplomirala je na Odsjeku za bosanski, hrvatski i srpski jezik i književnost Filozofskog fakulteta u Sarajevu. Objavila je zbirke pjesama Između dvoje (Naklada „Zoro“, Sarajevo) i Srčane saturnalije („Vrijeme“, Zenica). Poeziju i eseje objavljuje u književnoj periodici i na portalima: Odjek, Novi izraz, Sarajevske sveske, Zeničke sveske, Ars, Plima, Motrišta, Strane, Bona. Članica je P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine.

361


MILAN STANIŠIĆ, Budva

Organska forma kao rezultat uspostavljanja cjelovitog pjesničkog djela u kružnom razvijanju oprečnih elemenata, u kojima su Kolridž i Šlegel razumjeli stvaralačke operacije, kojima umjetnost od empirijske stvarnosti kreira novu imaginarnu cjelinu.

362


Izbor iz poezije:

TAMO U EDENU NIJE BILO ZIDOVA

U kasni sat ponoć te otima postaješ silueta odlaziš na put Atakamom Tihim okeanom brodovi i kočije raskošni Lebdimo pokušavamo ne bivamo čeznemo Previđajući istinu da tamo, u Edenu, nije bilo zidova

***

Kao rezon kao motor 363


kao ljubav kao bol Kao ponos kao vatra kao jakost kao most Imam sve To izbija srljanje iz mene pa ne srljam koristim gotovo stalno iste riječi i nikome ne smeta gotovo stalno, u kontrastu u boju s onim što je bilo naše pustim "Staind" pustim "Outside" ćutim u sobi imam dvije torbe i češalj na pokrivaču, na krevetu imam mobilni, sveske i rokovnik imam sve izbija iz mene

364


ZIMA

Ćutao sam, ćutao o zimi a onda mi je došla glave i boljele su me uši i vrat Pušio sam cigaretu do pola i bacio je Prenio paprike iz kuće u dvorište zastao na tren da pomazim psa Omeđio sam se od hladnoće hladnoćom koju upile su kosti dok je trajalo falš

365


MIHOLJSKO LJETO

Ljudi su nazdravljali pićem, i ja sam bezbroj puta doduše bez razloga pio I otpratio dva godišnja doba mijenjao žegu za zimu nužnost za nužnost nisam se puno pitao Između svake noći i svakog jutra Budim se, svako je jutro sporo a noć predukus novog dana prepuštanje snovima ometa neumjerena briga za sjutra Roletne spuštene, kovid svuda, novembar i vreo i hladan između svake noći i svakog jutra neko ludački vozi kroz naselje nekako se živi do sedam onda utihne život 366


kad počne da važi zabrana između svakog jutra i svake noći naraste ponor koji me guta rodi se tu, negdje iznutra povuče u sebe šest nezavršenih obaveza, 13 naleta nervoze, dvije doze kapi od valerijane, jedan brufen, pet nezavršenih pjesama i tri propale poslovne varijante toliko je stvaran, skoro da možemo da pijemo kafu svakog dana, između svakog jutra i svake noći fali mi riječi da opišem vrijeme u kojem živimo toliko da često odustanem prije nego bilo šta izustim osjećaj i misao pojede to što više ne umijem da kažem ko sam, i odakle sam i koje su moje želje 367


Biografija autora:

Milan Stanišić, rođen je u Beogradu 1994. godine, a pjesme piše od 2013. Literarne zapise objavljuje na blogu ,,O trenutku. u trenucima'', gdje su kroz prozne i poetske tekstove zastupljeni i drugi, mahom neafirmisani, autori mlađe generacije. Voli rokenrol, i u poeziji i u životu. Vjeruje da čitav kosmos može stati u nekoliko riječi. Ali pravih... Brz način života kojem smo se danas masovno upodobili smatra opterećujućim i suvišnim. Iskreni je optimista, iako ne voli previše da prodaje vedrinu. Sluša Morisija nakon ponoći i muzika ga inspiriše da uzme olovku i papir.

368


DUŠICA MRĐENOVIĆ, Sombor

U Antici, tačnije, u presokratskom periodu kosmogonija i mitova, postojao je ideal koji je težio da objedini individualno i kolektivno u jedno prvobitno, nepocijepano jedinstvo, njegov savršen izraz nalazimo u Lesingovoj formuli: jedno i mnoštvo (hen kai pan). Ideal o kojem je riječ, a koji nalazimo u poeziji Dušice Mrđenović, oslikava prvobitan sinkretizam mitske slike svijeta (u kojoj su čovjek i priroda stopljeni u jedno, nepocijepano i savršeno jedinstvo) i zlatnog doba (Aurea Aetas). Na ovoj slici još uvijek nema velikih podjela na opozicionim linijama: tijeloum, sopstvo-ne-sopstvo, subjektivno-objektivno, spoljašnje-unutrašnje, čovjek-priroda (podjele kreću sa Sokratovim antropocentrizmom i izmještanjem čovjekovog lika iz ovog prvobitno neodvojivog jedinstva, kao i snažnom vjerom u njegovu moć razuma koja ga iz njega izdvaja). Ova podjela će, kao što je poznato, svoj konačan rascijep zadobiti Dekartovim racionalizmom koji kulminira u formuli cogito ergo sum (ovako rascjepljeni subjekt manje-više egzistira do današnjih dana, a na njemu počiva i dualizam ,,pocijepanog” svijeta koji ga okružuje…). Pomenuti ideal (hen kai pan) će doživjeti brojne modifikacije, naročito u romantičarskom idealu slobode (,,spoznati sebe u zrnu pijeska”, stihovnoj panteističkoj formuli W. Vordsvorta i Narrenschiffu, književnom sastavu preuzetom iz priča o Argonautima, o velikom simboličkom putovanju kao potrazi za identitetom), dadaističkom slikarstvu (Dišanovom izumu ready-made, kojim je inicirano otvaranje umjetnosti prema svijetu, iskoraku arta iz okvira slike, dakle, razbijanjem predmetnosti materijalnog svijeta, a to su upravo postulati na kojima počiva Dušičina poezija.

369


Izbor iz poezije:

JEDNA NOĆ U GRADU KOJEG SU ČUVALI PSI

Na raskrsnici blato i polomljen putokaz magla koja pokušava da iskopa oči noć koja halapljivo pije krv

u daljini lavež pasa kojeg prekidaju pucnjevi

kamenje koje je podrlo nogavice polako se gnezdi u kolenima

počinje kiša mirišu trešnje

još malo i moj je red na mome potiljku više neće biti samo rođeni dlanovi

370


CEPANJE STRAHA

Koračam Obećala sam sebi Od svake kapi krvi Iz tabana Jedna grobnica Za sliku iz prošlosti

Koračam Dok zemlja podrhtava U nemilosti

Koračam Da stignem Na ivicu tvog sveta Gde je ništa

I stižem Da vidim odraz Zalazećeg sunca Na vodi Koja se probija Između dve stene.

371


*** Uzalud pišeš datume na kamenu. Uzalud pišeš na kamenu. Uzalud kamen. Kamen.

372


Biografija autorke:

Dušica Mrđenović, rođena je 1990. godine u Somboru. Piše i prevodi poeziju. Učesnik više Festivala poezije, zastupljena u mnogim književnim časopisima i zbornicima poezije. Do sada su joj objavljene dve autorske knjige poezije: Samo u nama (2015, Gramatik, Beograd) i Kraj jednog dramskog čina (2020, Anoa, Beograd). Poezija joj je prevođena na ruski i makedonski jezik.

373


DANIELA ANDONOVSKA-TRAJKOVSKA, Bitola

U razlikovanju dobrog i lijepog i pronalaženja ljepote u zlu, kako kaže Bodler, da ritam i slika mogu da daju odgovore u čovjeku na besmrtnu potrebu za ujednačenošću, simetrijom i harmonijom koju uređuju brojevi, nauka u poeziji – dokaz je poetski prosede Daniele Andonovske-Trajkovske. Njena poezija sublimira eksperimente, statistiku, naučne činjenice, faktografiju, analizu, laboratorijsku sterilnost i čistoću iskaza pesničke rečenice koja može da mimetički podražava (i time se graniči sa muzičkom umjetnošću, matematičkom i hemijskom naukom) vodoravnu liniju, pravu uzlaznu i pravu silaznu liniju, oscilaciju na monitoru; može da okomito stremi ka nebu, bez zadihanosti, ili da okomito ponire ka dnu, sa čitavim ubrzanjem usljed gravitacije. Može da slijedi spiral, opiše parabolu ili cik-cak sa nizom uglova. Prateći, dakle, po obliku i ritmu geometrijske obrasce, naučne paradigme, Euklidove metode, ona se i po formi, kao i po sadržini, približava filosofskoj grani i njeno je sadejstvo u oblastima etičkog i estetičkog polja u kojem se transformiše kao visoki stepen saznanja, čiji je predmet kompleksna i tajanstvena anatomija ljudske duše, prije svega (iako se može tumačiti posredstvom naučnih disciplina koje smo pomenuli).

374


Izbor iz poezije:

ДЕЗИНФИЦИРАНИ ДАЛЕЧИНИ

се врзуваме со квадрати од далечини за троседот во дневната соба

далечините ни ги дезинфицираат мислите со страв од блискост

стравот го купуваме од глобалниот супермаркет пред кој со часови чекаме 2 метра подалеку од себе - го плаќаме со платежна картичка без допир

ги стерилизираме нашите допири кои не се ни случиле

го фрламе животот заедно со ракавиците без отпечатоци и маската полна со филтрирани воздишки

375


ОПСТАНОК

повисокиот број на леукоцити во епруветата во која тупанците имаат збор во едно машко тело по мозочниот удар на електричните апарати во кујната со еднонасочна комуникација и монофазна струја

и зголемениот процент на билирубини во крвта на телото кое самото се врзува за железните ногарки на болничкиот кревет со бели навлаки навлечени на жолти навики

и намаленото серумско железо на една жена во менопауза која на гладно пие рѓа кога го испраќа својот сопруг на работа

и слатките муабети на гликемијата која ги брои лебните единици на секој голтнат збор

се едно исто - борба за опстанок 376


АВТОПЛАГИЈАТИ

Влегуваме во нашите приказни на слепо не насетувајќи ја фабулата скриена во јадрата што го плетат сижето и во ликовите кои страстно нѐ играат во договор со актерите на отворена кружна сцена среде осудувачка публика

гласот на суфлерот исчезнува во завесата завесата ги затвора дијалозите и дидаскалиите во еднособен стан затрупан со лажна надеж и обесен на една висококатница

висиме 20 метри над своите тела и не знаеме дека сме автоплагијати на една животна драма која секој миг може да заврши без расплет

377


Biografija autorke:

Даниела Андоновска-Трајковска (3 февруари 1979, Битола, Македонија) е македонска поетеса, прозаистка, книжевна критичарка, доктор на науки по педагогија во областа на методиките и редовен професор по методика на Педагошкиот факултет при Универзитетот „Св. Климент Охридски“ – Битола. Член е на Друштвото на писатели на Македонија (ДПМ), на Славјанската литературна и уметничка академија со седиште во Варна, на Битолскиот книжевен круг (БКК) и на Македонското научно друштво (МНД) – Битола, каде во два мандати била претседател на Уредувачкиот совет. Главен уредник е на списанијата „Раст“ (БКК) и „Современи дијалози“ (МНД-Битола), а се занимава и со преведување на уметничка литература (од англиски на македонски и обратно). Има објавено над 100 научни трудови објавени во референтни меѓународни научни списанија, 8 книги поезија: „Збор за зборот“ (со Златко Жоглев и Гордана Стојаноска, Матица, Скопје, 2014), „Поема за маргините“ (со Гордана Стојаноска, Македонско научно друштво, Битола, 2015), „Црна точка“ (Битолски книжевен круг, Битола, 2017), „Стапалки“ (Македонско научно друштво, Битола, 2017), „Три“ (Современост, Скопје, 2019), „Куќа на контрасти“ (Матица, Скопје, 2019), „Електронска крв“ (ЦК„Ацо Караманов“ – Радовиш, 2019), „Математичка поезија“ (ЦККС, Скопје, 2020), една прозна книга „Кафе, чај и црвено небо“ (Бран, Струга, 2019), неколку стручни публикации и еден универзитетски учебник „Критичка писменост“ (2019). Добитник е на повеќе награди меѓу кои позначајни се: Празник на липите (ДПМ, 2018), „Крсте Чачански“ за проза (2019), Караманов 2019 за поезија, Македонска книжевна авангарда (Фондација за културна и научна афирмација и презентација Македонија презент од Скопје, 2020), Abduvali Qutbiddin (Узбекистан, 2020) и највисоката награда за поезија што ја доделува Друштвото на писатели на Македонија „Ацо Шопов“ (ДПМ, 2021). Преведена е на дваесет светски јазици и објавена во реномирани книжевни списанија и антологии во земјата и странство.

378


MARIJA DEJANOVIĆ, Prijedor–Zagreb–Larissa

Ezoteričnost i hermetičnost Marijinog poetskog izraza, sa slikama i vizijama, koje, ispod taloga riječi izbijaju u prvi plan, teži svođenju tradicionalnih jezičkih paralelizama i poređenja koja izbacuju poredbeni član, omogućavajući neograničene magije metafora, koje su poetskije ukoliko su neočekivanije i udaljenije od svakidašnjeg. Marijin pjesnički jezik traži melem za lajt-motivsku, vječno razjapljenu ranu na kosmičkom organizmu, zakrpljenom od pojedinačnih, ljudskih rana, novi ključ, koji sirovi materijal stvarnosti provlači kroz eho špilje kroz koji ga deformiše, hipertrofira, kida na fragmente „eidosa“, a potom spaja u nove „telose“, ponašajući se kao Aristotelova „entelehija“ – u neprestanom, fleksibilnom pokretu ideje, koja se ne da uhvatiti i zaključati u okoštalu formu.

379


Izbor iz poezije:

NITROGLICERIN

Za T. R.

***

Ne možeš zaliječiti ranu ako je prije toga ne očistiš.

***

Skupljaš hladnoću u jezero pod kojim se spajaju ključne kosti dok ti glas ne očvrsne i ne postane jeka u špilji, spreman samo da ponavlja već izrečeno. Kad postigneš takvu grubost, učini se da u ranu kaplje voda.

***

380


Ovo su stanje imali na umu kad su izmislili izreku biti hladne glave. Udišeš proljetnu pustoš: kroz snijeg se ove zime vuku repovi proljeća kao pijana lastavica. Izdišeš ovaj put malo teže, svakoga puta sve je teže nakon što stvari nadjeneš ime.

***

Ranu se ne može očistiti vodom jer je ona nastala od tvrdog jezika koji vodu pije, sva je i ona vodena Jezik se nalazi u špilji kojom odjekuje želja da se vodu prisvaja. 381


Nitroglicerin, ugljični monoksid Plošna, nacrtana vatra na zidu kako bi se ornamentalno slavilo razliku.

***

Nitko tko ima ranu ne može je očistiti. Oni koji je nemaju, ne mogu je vidjeti. Ako se sretnemo, pokaži mi ranu. Reci mi, moja rana Ne boli. I ja ću u njoj vidjeti svoju ranu. Tako ću te zavoljeti.

382


Biografija autorke:

Marija Dejanović, rođena je u Prijedoru 1992. godine. Odrasla je u Sisku. Živi i djeluje u Zagrebu i Larissi. Objavljivala je pjesme, eseje i književne kritike u raznim časopisima, zbornicima i na internetskim portalima u Hrvatskoj i inozemstvu. Pjesme su joj prevođene na desetak svjetskih jezika. Sudjelovala je na međunarodnim pjesničkim festivalima i pjesničkim čitanjima u Hrvatskoj, Sloveniji, Srbiji, Italiji, Austriji, Bugarskoj i Grčkoj. 2018. godine objavljuje knjige Etika kruha i konja (nagrada Goran za mlade pjesnike i Kvirinova nagrada za mlade pjesnike) i Središnji god (nagrada Zdravko Pucak). Trojezična knjiga Orato Osto/Visible Bone/ Vidljiva kost izašla joj je u Grčkoj u sklopu Athens World Poetry Festivala i Versopolisa, u izdanju Poets' Circle-a. Sudjeluje na glazbeno-poetsko-scenskim projektima U privremenom smještaju kod ljudi i Poplava. Zamjenica je direktora Thessalian Poetry Festivala (Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης) i članica uredništva časopisa Tema. Završila je studij pedagogije na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Studij komparativne književnosti na istom fakultetu samo što nije. Članica je Hrvatskog Društva Pisaca i europske pjesničke platforme Versopolis.

383


TANOS GOGOS, Larissa

Pjesništvo grčkog autora, Tanosa Gogosa, kao da ističe iz mastila pera „ukletog pjesnika“, rasuto šara po zemaljskom globusu i na svakoj njegovoj tački, od ruševina Akropolja do Trelleborg-a (igra riječima, u pitanju je stvarni grad, ali i “trelos” znači „lud” na grčkom, prim.prev.) nailazi na prah bolesnog svijeta pod kojim leže kosmogonije, propale mogućnosti da se univerzum doživi kao spiritualno uvezan i osmišljen, kao konstelacija misterija, čija je odgonetka čovjek, humanista koji i dalje vjeruje u stare vrijednosti. Koristeći estetske efekte sinestezije, Tanos poput Paskala, objektivno prvog desperatnog poetateiste, ne bitiše u poetskom hronotopu božanske harmonije sfera, već se klati između praznih ponora, šizofrene raspolućenosti „povlačeći egzistencijalističke zaključke iz galilej-kopernikanske dezantropomorfovane vasione“.

384


Izbor iz poezije: (Prevela: Marija Dejanović)

MEMOARI SLOBODNOVISNOG PJESNIKA

Budimpešta:

Griješio sam na Akropolisu Prao mafijaški novac pomoću jeftine strane valute Razdvojio sam Budim od Pešte Dirigirao fontanom pred tucetima turista Mrzio sam gulaš i svako tradicionalno jelo Pijan sam mjaukao na mostovske lavove Preživio sam mađarski alkohol. Odbio zabaviti se plaćanjem trinaest kurvi Budimpestscriptum: (Jedna se ponudila besplatno. Htjela je proživjeti kompliciran ljubavni odnos. Nije imala sreće.)

Berlin:

Ćaskao sam s Carlom i Friedrichom blizu Alexanderplatza Nismo se složili oko pitanja dolaska do zadnjeg stadija komunizma Naljutio sam se i otišao. 385


U dva sam muzeja ilegalno fotografirao iritantnog japanskog turista Propješačio sam kroz sve semafore, izazivajući bijes švapskih vozača Ja, vegetarijanac, ručao sam doner kebab pred iznenađenim očima svojih veganskih suputnika Pišao sam stojeći u svim WC-ima Kriv sam! Priznajem. Seksist sam. Podlac… Berlinpostscriptum: (Turski lik Spasitelj Sjeckana mu je govedina bila božanska Rotkvice su tamo bile bezukusnije čak i od onih u Grčkoj.)

Trelleborg: (Idealan grad za tebe.)

Trelleborg je vrlo lako rastaviti. Evo ga! Trelle – Borg. Nije bilo teško. Tamo žive borgovi. Pristojno se bude rano ujutro Još pristojnije, 386


sa zakrivljenim naslikanim osmijesima dijele pite od sira Dok blaženo spašavaju svoje višeznačne krune. Iz pristojnosti, povorke automobila zastaju kako bi starica mogla prijeći cestu. Također da bi i dugokosi muškarac mogao prijeći i dobri turist i susjedin pas i plavuša s kratkom haljinom kojom se skandinavski zrak tako pristojno šarmantno poigrava. Mogu li i ja prijeći? Ovdje ima mjesta za sve osmijehe. Kad bih bar imao ženu psa i djecu Da zauvijek mogu ostati u pristojnom, sretnom gradu. Glasao bih se borg borg mašući svojim malim repom Borg borg i oni pozdravljaju jedni druge kad sunce zalazi prije nego što pođu u krevet u svoje čedne sobe, ukrašene cvijećem. Pristojno… Ali borgovi se strašno boje mraka Nitko od njih po noći ne ostaje vani 387


Šizofreno je lutati poslije deset sati navečer. Začuje se glas i misao zadrhti. Postanu trelle Pristojno se pitam, broje li onda samoubojstva tamo gore? Tiho, potajno Tako skandinavski sistem prisvaja živote. Pristojno, bez mrlje. Trelleborscript: (Ako itko vjeruje da je Baltičko more crno, Crna je glupost od koje taj boluje.)

388


Biografija autora:

Thanos Gogos, rođen je 1985. u Larissi (Grčka). Osnivač je izdavačke kuće Thraka, te urednik istoimenog časopisa, jedan od partnera na međunarodnom projektu rezidencija Odisejevo utočište, te suosnivač i direktor pjesničkog festivala Tesalijski Festival Poezije (Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης). Objavio je tri zbirke pjesama: Μεταιχμιακή Χαρά (Granična radost, Farfalus, 2013), Γλασκώβη (Glasgow, Thraka, 2014; Sandorf, 2020) i Ντακάρ (Dakar, Melani, 2020). Pjesme su mu objavljene u brojnim domaćim i međunarodnim časopisima i antologijama, te su prevođene na engleski, ruski, hrvatski, makedonski, talijanski, bengalski i slovenski jezik, a knjiga Glasgow nedavno je objavljena i u Hrvatskoj (Sandrof, 2020). Sudjelovao je na brojnim festivalima i sajmovima knjiga u Grčkoj i inozemstvu. Član je međunarodne pjesničke platforme Versopolis i grčkog udruženja pjesnika Poets' Circle.

389


FAHREDIN SHEHU, Priština

Poezija Fahredina Shehua iz zbirke „Lica sa Ne-Mesta”, već samom sintagmatikom naslova ukazuje na hronotop nepostojećeg mjesta, utopijske zemlje, terra incognita Tomasa Mana

ili metafizičkog zavičaja

iz kojeg

smo, iz

transcendencije upali u emanenciju, na zeleni proplanak čistine bivstvovanja – kako je govorio Martin Hajdeger. Ona je istovremeno žal za minulim, pastoralnim vremenima, koje je, u iskrzanim fragmentima upalo u personalni medij pjesnika iz filogenetskog pamćenja, potekla sa arhetipskih izvora kolektivno nesvjesnog. Neologistička kovanica NeMjesta, korespondira i sa ne-individuom, onom koja je, takođe rastrzana između ja i ne-ja, noseći dvostruko breme: i svoje i onog sebe drugog, alter-ega, ali i čitavog čovječanstva sa svim njegovim grjehovima, koje pjesnik, kao mitski Atlas zemlju na leđima, nosi poput teškog bremena. U Fahredinovoj poeziji, konfrontiraju se u neprestanom kontrastu, slike između nekad i sad i ovdje, kao u nekom teatru apsurda, dijahronijske i sinhronijske ose, između kojih lebdi nepremostiv jaz, onaj Platonov hijatus između dva svijeta: fenoumena i noumena.

390


Izbor iz zbirke:

MOJE VREME, NJEGOVO BREME

Pratio sam zvuk toga dana malo pre sutona pa me odvede do daleke šume da osetim pucanj grančica i da mi noga sklizne po trulom lišću

Čujem žubor izvor kao da zelim žeđ ugasiti za tren da mi život produži ili ono što je od njega ostalo

svakako dar je svaki trenutak u udisanju ozona sa mirisom belog luka i izdisanju valova pozajmljenog života od nekog tamo dalekog anđela koji shodno nosi moje ime 391


Zastao sam produžiti noć Sam bez trunke straha jer njega su već odavno odneli dusi svih boja

Čini mi se da sam u dvadesetpetom času dana koji je počeo tragom Večnosti

392


NE-MESTO

U Ne-Mestu boravak U toj večnosti ima još koji dan više od življenja mi ostade do-življenje i mlaz svih boja i njijansi dok se u svetlost istope. Revno zavoleh da pišem tirkiznom bojom Debelom kao smola četinara

Tamo što je pak Ovde i Sada ostaviše me kao kad vetar raspršuje leteće semenke maslačka da po ko zna koji put padnem na tlo patnje ili reku ljubavi da zaplovim a ja papirnat brodić nisam

Gle kako se suze u emulziju pretvaraju i da ih još sunce ispeče pa u sedef da se pretvore- taj biserni residuum što se verno čuva u plišanoj kutijici Majčinih venčanih minđuša

393


Eto sada ja progovorih ili neka ovo bude samo razglednica koju nisam pravovremeno poslao neznanom primaocu.

Tamni vetar vasione

Oni su znali brojati gradove kićene draguljima i hramovima koji danas otkrivamo da su mazali nanotehnološkim farbama hiljadama godina pre no što doznasmo da će Ljubav pulsirati kao žar dogorelog uglja

Bog je Taj koji voli koliko god da je dugo proputovao od Ovde do Sada i koliko god da smo se davili u mržnji i nedaćama

Tajnu samo u svetlosti možemo otkriti dok gutamo valove vremena 394


Mi danas zgusnutim željama tkamo decenije u potki života dok i sunce stari i ne štuje se kao božanstvo, niti mesec se poziva u svojoj punoći nemarno dok psi na nj’ laju

Ono sto osvetljava organdin naših sećanja i njima nijanse menja mlazovima svojih toplih zraka Sećanja- obećanje vasioni da ćemo od sazvežđa do sasvežđa proputovati i vratiti odatle nas je puhnuo tamni vetar dalekih nebesa

395


USRED URBANE PUSTINJE

Njena tašna napravljena od nojeve kože, čuva sve parafernalije za žudni ritual

Složene snove čuva u rolne smotane nade kao svici u julskoj tamnoj noći stvaraju oreol ili nešto kao svetleći oblak nad glavom modernog eremite koji hoda usrd urbane pustinje

Zvučno zagađenje uši se ugušile tišina je objavila poraz

396


Biografija autora:

Fahredin Shehu je pesnik, književnik, esejist i nezavisni naučni istraživač na polju svetske duhovne baštine i sakralne estetike. Rođen je u Orahovcu, (jugoistočno Kosovo) 1972. godine i diplomirao je na katedri za orijentalistiku u Prištini, titulom Profesor Orijentalnih Studija pri Prištinskom Univerzitetu. Aktivno se bavi kaligrafijom otkrivajući nove tehnike i medijume za ovu specifičnu vrstu likovnog stvaralaštva. Učestvovao je na brojnim festivalima i konferencijama: International Poetry Festival Voix de la Mediterranee, Lodeve France, 2011; Struga Poetry Events-50th anniversary, Struga, Macedonia, 2011; Nisan Poetry Festival in Maghar, Galilee, Nazareth, Israel, 2012; PEN Macedonia 50th anniversary and Regional cooperation, Skopje, Macedonia 2013; Malta Literary Festival and Workshop, Valletta, Malta 2013; Maelstrom Poetry Festival, Brussels, Belgium 2016; Sapanca Literary Festival, Turkey 2016; 10th Anniversary-Ottobre in Poesia, Sardegna, Italy 2016; 10th AnniversarySandzaki Knjizevni Susreti-Serbia 2016; Vilenica-Slovenia 2017, itd. Autor je dvadeset objavljenih knjiga, a njegovi radovi su prevedeni na engleski, nemački, francuski, italijanski, grčki, poljski, ruski, srpsko-hrvatski, makedonski, romski, švedski, turski, arapski, hebrejski, rumunski, kineski/mandarin, bahasa, malteški, bengali, frizijanski, siciljanski, prisutan je u brojnim najvažnijim antologijama sveta danas, poput THE WORLD POETS YEARBOOK 2009, Bei Jing, China; Poetas del Mundo, Santiaogo de Chile; Blue Max Magazine, Dublin, Ireland; Tribune de Geneve, Geneve, Switzerland; CHECK POINT POETRY, Le Reti di Dedalus, Italy; Anthology, Alquimia de la Terra, Ann Arbour Review, Michigan, USA; Coldnoon Literary Magazine, Jawhalal Nehru University, New Delhi, India; World Healing World Peace Anthology, New York, USA; Poetry in Anthology for the Rights of Hazara People, Oslo, Norveška. Priredio je antologiju savremene kosovske poezije na tuskom jeziku, 2016. Antologiju Savremene Pan-Balkanske Poezije, Inner Child Press, New Jersey, 2018. Fahredin Shehu laureate of Gold Medal for Poetry as bridge to Nations, Axlepin Publishing-Philippines; 2014; Naji Nahman Prize for Poetry, Beirut Lebanon; 2016; Veilero Prize for poetry, Roma, Italy; 2017 Pulitzer Prize Nomination for 2018. Stalni je član Akademije Universum u Luganu, Doctor Honoris Causa, Universum Academy (Lugano, Švajcarska). Osnivač je Međunarodnog poetskog festivala na Kosovu, kao i Fonda za Kulturno Obrazovanje i Nasljeđe.

397


SUZANA HEARNE-POTTON, Budva–Kembridž

Naša Budvanka, Suzana Hearne-Potton, mada godinama živi i stvara u Velikoj Britaniji – sa sobom je odnijela i u svoju poeziju inkorporirala crnogorski krš iz kojeg crpi snagu, kako životnu, tako i pjesničku imaginaciju. Njena je poezija epski, stihijski neustrašiva, tematski i motivski u znaku otpora, borbe, slobode jedinke u uniformisanom, lakejskom, nivelisanom svijetu urbane današnjice. I, iako piše na perfektnom engleskom, mi na fonu čitamo njenu crnogorsku, primorsku, mediteransku stamenost i snagu.

398


Izbor iz poezije:

THE INSATIABLE HOLLOW

Horse races. Dog races. Rat races. Sweaty feats of hungry fire. Gladiators and glamour With a thousand and one trick armoured. Slick, oh so slick. Fast cars, Bow ties Smooth smiles Over sharpened, glistening teeth. Honey-dripping jarsPrecious and sticky: Ambrosia of avarice, Tantalising thirst Eternally slipping… The trophies snatched For a second of fame. No regrets, no self-blame, No looking back On the stained track399


Pandora’s box is pure gold And black. Digging for diamonds They found themselves In a maze of dark oblivion. Piping, bubbling cauldron Under their feet. No breeze, no repose In the ravenous heat. Ah! The wretched and the victorious! The victims of the SAME plot. What a marvellous distraction! A cunning disruption: To seduce the Drummers Into ravenous arenasFar from beats of their True Beings, Make them prove The Incontestable! Vaccines for revolt, Tranquillisers for free thought, You and me- born free Soon sold in instalmentsInto voluntary slaveryInto someone else’s Battles to follow. 400


Perpetual precipice gaping… Into the Insatiable Hollow.

401


THE TORCH

Your dreams are fierce and unforgiving. Intolerant of ANY: Small-time bargaining, Settling- (so snug in those old cobwebs You co-weaved with the Inner Saboteur, Magnetising the sticky-fingered thieves). Sensitive to any forcing-it-to-happen out of fears. Your dreams will watch you: Break into smithereens, Burn in Inferno of self-pity Drown in the Ocean of helplessness… Till you touch the bottom of SilenceHeavy with all the lies you absorbed, then owned And let them grow under your skin, Eating you up slowly from within. The silent suffocation of an escape-artist Death by swallowing the Sword of Truth And burying it in the darkest pit of your gut. Your dreams… Truly, never left. Even if you had. Their trust in you makes them wait: For the Resurrection, For the Life that no deaths can stop 402


For the Unpromised- unconditional faith in What cannot be controlled, What refuses to be owned, What gushes forth from The depth of the deepest Mystery, Waiting for all the ends to bleed dry… Of the Lie… And rise. Awakened! It was never up to you In how many ways you were to die But to reach out…and… Live ONE more time. It was never meant to be: Drawing by numbers Tiptoeng over the muddy puddles Polishing some inherited silverwareBut to stand here, alone and bare, Hands dirty with Creator-clay In a Sweat lodge, with warrior paint over your face Through your CREATIONS you came to pray! Rise- to hold the Torch Bare Purified Unbroken 403


Whole As you entered this DreamTo BE! Your Destiny.

404


THE NEW WINDS

And many roads you took in vain Much getting lost through the maze Followed only by voiceless despair Crawling through tunnels of blinding pain To find your way back And moor in the crevices of your own heart. Your heart, the only Haven, Forever patient… expectant … praying For the Prodigal Son to find The way back- to the Hearth. All that you tested and tasted, Everything that tested youWas not for nothing, never wasted; All is awaiting when you are- through. Through with hoping and anticipating, Through with begging and negotiating, Done and empty of cries for the rescue. Defeated. Untangled From searching for the clue. Fears are mice on your deck Spreading disease If left unchecked 405


Small vermin no less treacherous Than giant waves you wresteled before And came out of the storm victorious. Keep a watchful eye- the Light-house beam On the enemy- as out, so within. You will find no coincidences- only gifts you are sent Never with less than love for you at the core. Hidden in thousands of unlikely placesYou shall find crumbs to follow Each but a wave you surrender to take you to the New shore. Each, but a pre-planned station To bring you closer to your Soul’s destination: The Odyssey- to disclose the resilience of your sails The enemies- to exercise your strength A true friend- to show that love never fails The storms- to hold onto the ropes of your faith. Time to rise, like the Sun does In peaceful awakening to every dawn. What life dreams for you In the right moment will be shown. Behold the horizon beckoningIt is yours for exploring! Straighten the mast, check the rudder. Time to leave the port againThe new winds are coming! 406


Biografija autorke:

Suzana Hearne-Potton je odrasla u Budvi. Po završenoj gimnaziji u Kotoru odlazi na studije Anglistike na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Po dolasku u Veliku Britaniju nastavlja studije i Magistriraturu na Londonskom Univerzitetu u oblasti Moderne engleske književnosti i drame. Već dvije i po decenije živi u Kembridžu i radi kao profesor engleskog jezika.

Autorka o sebi:

Pisanjem sam se bavila u ranoj mladosti, i sada mu se vraćam sa vise žara i iskustva, obzervirajući prelamanje ličnog i univerzalnog, od (južno) slovenskih korijena do ko-egzistencije kultura u kosmopolitskim vodama Kembridža i Londona. Život ipak nosi slične emocije i pitanja, i u tom traženju nalazim smisao i povezujem/uvezujem ih u stihove.

407


OLIMBI VELAJ, Tirana

Motivi žene, majke, „tuđe sreće" u poeziji Olimbi Velaj stoje na razmeđu tradicije i savremenosti, prošlosti i budućnosti, prolaznosti i vječnosti, mimoilazeći se iz dva suprotna pravca, poput dva glasa koja se dozivaju, ali nikad ne sretnu – eufonijska orkestracija stiha i melodičnost kao muzika koja ne prestaje.

408


Izbor iz poezije:

NËNËS

Ka kohë që s’vij në varreza S’ mendoj dot se je atje... Nuk besonim te jeta përtej, vetëm kur u bëre njësh me dhimbjen, po lëkundeshim... Muajt e lëngatës kambana të përzishme qenë bashkë e jetuam ikjen, ditë pas dite duke përgjuar fatin, duke u lutur sipas mënyrës sonë jobesimtare Po zot s’kish pasur e asgjë tjetër Nuk blasfemuam, pritëm në heshtje A s’bën kështu çdo i lajmëruar?... Tani vitet janë dyndur mbi gjithçka Shtizat rrinë të paprekura në një fund sirtari bashkë me mbulesën që s’arrite ta mbaroje Shpesh themi se dhoma e gjumit duhet ndërruar, po s’na bën zemra t’i nxjerrim mobiljet... Pavetëdijshëm shpresoj se mund të takohemi se do kthehen ato ditë të shkujdesura kur të kishim pa kushte dhe s’e dinim që vdekja mund të provohej përtej lajmërimeve e keqardhjeve kalimtare për njerëz të largët... 409


TO MY MOTHER

I have not been to the cemetery for a long time now I dare not think you are there... We did not believe in the afterlife Only when you became one with the pain, we began doubting... The months of your languor were mournful bells We lived your passing away together Spying on destiny day after day, praying In our disbelieving way There was nothing else but our Happy God We did not blaspheme, we just waited in silence All warned people do so, don’t they...? Now the years have settled on everything The knitting needles and the cloth you failed to finish Stay intact at the bottom of a drawer We often say the bedroom needs to be changed But we have no courage to take the furniture out... Unconsciously, I hope we can meet I expect the return of those careless days When we had you unconditionally and did not know Death could be experienced Beyond transient announcements and regrets concerning distant people... Rendi i përjashtimit Nuk e di si mbeta në të shkuarën 410


kohët u prenë në tehun e një çasti rendi u prish, e tashmja mbërrin përbri si trami i fundit i drejtimit të kundërt me shijen e pashpjegueshme të humbjes vulosur në sytë e udhëtarit që befas mëson se s’ ka mundësi tjetër. Tani endem si shpirti i një ushtari që bredh nëpër fushë dhe nuk e kupton se i përket një të vdekuri Lufta ka mbaruar, shokët po shkojnë me një gëzim të zymtë në zemër Ai nuk e di se është veç zë që vazhdon nëpër ajër Ata keqardhen pa ia ndier praninë Shkojnë të harrohen, të festojnë jetën I shohin edhe një herë fotografitë e të dashurave dhe kërkojnë deri në dëshpërim shfrimin. I vdekuri nuk di më të trishtohet Ai mbërrin në shkronjat e telegramit, ku për të fundit herë ia kanë përmendur zyrtarisht emrin Pavetëdijshëm fillon të mësojë rendin e përjashtimit

411


ORDER OF EXLUSION

I do not know how I remained in the past Times were cut by the blade of a moment The order was broken, and time present seats next to me Like the last tram moving in the opposite direction With the inexplicable taste of loss Sealed in the eyes of the traveller That suddenly learns there is no second chance Now I wander about like a soldier’s soul roaming through the field And failing to realize it belongs to a dead man The war is over, comrades are leaving With a gloomy joy in their heart He does not know he is but a voice fluttering in the air They regret for not feeling his presence They go to be forgotten and celebrate life They look at the pictures of their girlfriends once again And desperately struggle to vent The dead no longer knows how to grieve He arrives at the letters of the telegram Where they have officially mentioned his name for the last time Unconsciously, he begins learning the order of exclusion That starts with displacement like air drifts do near the ground They fly high up and are silently gone with the cold. Lumturia e të tjerëve 412


Rrethanat hapen si gropa, pa interpretime të mëparshme këtu njerëzit sulmohen thjesht duke treguar historitë e tyre të lumtura mes veti Ai tjetri përballë buzëqesh duke qarë përbrenda për rrethanat e veta munguese Këtu nis hamendja rreth të vërtetave sepse rrëfyesit e historive të lumtura sajojnë e përsërisin për t’u vetëbindur në prani të të tjerëve Lavdia e tyre ngrihet në anën tjetër nëpër imagjinatën e atij tjetrit si pirg i madh dheu gjersa ai bie në një nga gropat duke rrëshqitur vazhdimisht për në botën e shpikur ku s’është më as lumturia e të tjerëve.

413


THE OTHER’S HAPPINESS

Circumstances open up Like holes, without previous interpretations Here people are assaulted simply Because of telling their happy stories Among themselves The other one in front of your smiles Crying from within For lack of his circumstances Here starts suspicion about truth For the narrators of happy stories Invent and repeat them To convince themselves In the presence of others Their glory rises up On the opposite side Through the other’s imagination Like a huge hill Until it falls into one of the holes Constantly sliding To an invented world Where even the other’s happiness Is no more existent English translation by Ukë ZENEL Buçpapaj 414


Biografi e shkurtër:

Olimbi VELAJ, (1971) ka lindur në Shqipëri. Studioi në Tiranë e Sofje. Është autore e tre vëllimeve poetike, dy të fundit dygjuhësh (shqip-anglisht). Poezitë e saj janë botuar në 15 gjuhë në disa revista letrare dhe antologji. Ka marrë pjesë në shumë festivale poetike. Është nominuar dhe ka marrë çmime: Në Shqipëri ( 1993, Migjeni, çmimi për poet debutues (Fondacioni i Shoqërisë së Hapur); Kosovë, 2002, Çmimi për poezinë më të mirë të grave poete në gjuhën shqipe, (Lidhja e shkrimtarëve dhe artistëve); Rumani, 2005, nominim për Çmimin Ballkanik të Poezisë (Festivali Curtea de Arges); Liban, Çmimi Letrar Naji Naaman, 2014 (Fondacioni Naji Naaman); Shqipëri, Çmimi i Poezisë, 2014 (Akademia Europiane e Artit); Maqedoni e Veriut, Çmimi Menada për krijimtari të veçantë poetike, 2020 (Festivali Ndërkombëtar "Ditët e Naimit", Tetovë). Velaj ka qenë gazetare kulture për dy dekada. Aktualisht ajo është lektore në Departamentin e Letërsisë, Fakulteti i Edukimit, Universiteti “Aleksandër Moisiu”, Durrës, Shqipëri, si dhe lektore për Gjuhë, Letërsi dhe Kulturë Shqipe në Universitetin e Beogradit, Departamenti i Albanologjisë.

Biografija autorke:

Olimbi VELAJ (1971) was born in Albania. She studied in Tirana and Sofia. Velaj is author of three lyric volumes, the last two are bilingual volumes (Albanian-English). Her poetry is published in 15 languages in some of literature magazines and anthology. She has been partecipant in a number of poetry festivals. She has nominations and awards: in Albania (1993, “Migjeni”, prize for debuting poet); Kosova (2002, Prize for the best poetry of woman poets in Albanian language); Romania (2005, nomination for the Balkan Prize of Poetry, International Festival Curtea de Arges); Lebanon (Naji Naaman's Literary Prizes 2014); Albania, (Europian Academy of Art, Poetry Prize 2014); Prize Menada for the special poetic creativity, International Festival “Days of Naim”, Tetovo, North Macedonia, 2020. Velaj has been cultural journalist for two decades. Actually she is lecturer in Literature Department, Faculty of Education, University of Durrës and lecturer for Albanian Language, Literature and Culture, University of Belgrade.

415


AGRON SHELE, Albanija–Belgija

Filosofska, meditativna, apstraktna poezija albanskog autora sa belgijskom adresom, Agron-a Shele-a, na engleskom jeziku – dokaz je da je poezija ovog tipa ista na svim jezicima i

svim

geografskim

tačkama

na

kojima

bivstvuje

čovječanstvo – poezija istorijskog relativizma u Herderovim pojmovima Volksgeist i Zeitgeist, kao i ideje univerzalne, panpsihičke, kosmogonijske poezije o kojoj govori Šiler.

416


Izvor iz poezije:

THIS TIME...

This time, When you hear the rain that falls over the bare trees from a bronze sky And the rows of ravens all yellow You ask yourself Why only a tree stands tall? In an empty park, lonely rotting day by day Why do you care? Maybe because that reminds you the time that has passed And you feel more older than ever Like a lonely bird abandoned when the winter comes Surviving is the only chance This time, When your thoughts are lost And your face shows nothing more than sadness In pale colours remained tattoo over your filthy skin That is when you feel the touch of the last season That is what reminds you of the long starry nights All of this turns your spirit blue ....when the time passes You can only see a rainbow that stares over an old church Acrylic glass 417


You can only hear the whispers of monks as they go But you can't hear the bell What does that mean? You feel like an old abused statue with crossed arms You wait for your sins to be forgiven If only it was that easy But no, your demons consume your soul every day Your disgusting devious eyes only stare at one thing The only The innocent saint Magdalene.

418


GOD

Every time we see the darkness of colours and gorgeous become unsurpassed abysses a simple eye returns towards you, to you God, and piety of hands of human weakness of its own shivering from the peaks of sky were your throne has risen and pray for the light of salvation, while forgetting that fait hand their are nearby the heart and branches of generations reaching up to you, hidden roots fractured desires daily deaths in every instant and awakening with first sunrise to push the wheel of world forward. to bring a soul that is delighted and grabs another one in order to return into a sand and elaborate the image. Bells are sounding more often these times And attention focused towards her sounds, echoes of abandoned streets for much time eternal music that goes through the summit covered by angels spread into genres, that inserts deeper into the niches of memory and thoughts are erupting our senseless acts, moving on a chandelier that brightens the wounds of a wrinkled moon 419


to show that mysterious travel departed towards the gates of marble and looking upon turns that gated windows from other world Someone is calling in this pat hand turbulence You name it: absolute, light, sorrow or silence but he will scream again, because the stained creature has placed him in danger heavily without any hope, without a light, without a soul and suddenly today returned has face towards him, to gather the blessing and forget it tomorrow, while God is ascending with his nails and struggling towards the divine justice towards the limits of our fragile flesh where everybody is a dust lost in the winds and every life is a relinquishing of a blessed breath.

420


A WOMAN

Do not expect her to walk in the cold streets with her scarf over one shoulder Or tap the heels on the silent memories nor mirroring her image in the shops window because her effulgence is stronger then the sun that warms the ice transforming it in to a candle, touching the marrow of the earth breaking the myths of winter that die at the irises and yet, are resurrected to embrace the light. An image that appears at the shine of stars and with her the wind extends the hair to a forest where the deers are sleeping the tracks of their hooves are printed on the snow like a magic hidden in lightning slaves of fate and troubled dance towards that image that god himself created holiness in the kingdom of every living breath. Do not expect her to be weakened because pain walks with her blood 421


and the blood with the feeling of eternity like a deity of the force that lifts gods to their feet, the angels, every day, understanding the silence of the turn of centuries because the life is more than one attempt that walks through the gates of the rainbow and opens the doors of life to the smile of a woman!

422


Biography of the author:

Agron Shele was born in October 7th, 1972, in the Village of Leskaj, city of Permet, Albania. Is the author of the following literary works: “The Steps of Clara” (Novel), “Beyond a grey curtain” (Novel), “Wrong Image” (Novel), “Innocent Passage” (Poetry), Whiste stones (poetry), RIME SPARSE – Il suono di due voci poetiche del Mediterraneo (Poesie di Agron Shele e Claudia Piccinno), La mia Musa (“Libri di-versi in diversi libri” – Italy, 2020); “Ese-I and Ese-II)”. Mr. Shele is also the coordinator of International Anthologies: “Open Lane- 1,” “Pegasiada, Open Lane-2, ATUNIS magazine (Nr 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8)” and Atunis Galaxy Antholgy 2018, 2019, 2020. He is winner of some international literary prizes. Is a member of the Albanian Association of Writers, member of the World Writers Association, in Ohio, United States, Poetas del Mundo, WPS, Unione world Poetry and the President of the International Poetical Galaxy “Atunis”. He is published in many newspapers, national and international magazines, as well as published in many global anthologies: Almanac 2008, 2017; World Poetry Yearbook 2009, 2013, 2015, The Second Genesis – 2013, Kibatek 2015 – Italy, Metafora (Poland), Keleno–Greece, etc. Currently Resides in Belgium and continues to dedicate his time and efforts in publishing literary works with universal values.

423


ЈУЛЈАНА МЕХМЕТИ (Албанија –Италија)

Privremeni amfiteatar, Iluminacija i slični motivi svjetlosne simbolike, kao i antičkih reminiscencija u poeziji Juljane Mehmeti, umnogome podsjećaju na pastoralnu liriku kakva se njegovala u vremenu prvobitnog matrijarhata (ako uzmemo u obzir da su se mnoge ženske junakinje koje bi se odvažile na prestup iz ustaljenih krugova, strmoglavile u sopstvenu,

tragičnu

propast).

Jedna

od

začetnica

feminističkog stila pisanja u zapadnoevropskoj književnosti, zapravo povratka „ženskog pisma“ koje je bilo dominantno prije pojave patrijarhata (npr. čuvena pjesnikinja Sapfo sa ostrva Lezbos u Staroj Grčkoj, oko koje je bila okupljena čitava ženska škola, važila je za jednu od najcjenjenijih figura u književnosti ali i političkom životu prije uvođenja patrilinearne linije u sve sfere društva pa i u kulturu Stare Grčke koja je, uz Rim, jedan od kamena temeljaca na kojima počiva cjelokupna zapadnoevropska tradicija) Helen Siksuz u čuvenom eseju Meduzin smeh (Le Rire de la Meduse, 1976), koji se i smatra manifestom ženskog pisma, navodi kako je: Književnost je medij pogodan za izražavanje subverzivnih misli, što omogućava ženi da prestane sa samocenzurom i ponovo otkrije „svoje kvalitete, svoje organe, svoje nepregledne telesne teritorije koje su bile zapečaćene.” 1 ,,Pišem kao žena upućena na žene. Kada kažem ,,žena”; govorim o ženi koja je u neizbježnoj borbi sa starim ( klasičnim ) muškarcem; o univerzalnoj ženi-subjektu, koja bi trebalo da zadesi žene, njihova čula i njihovu istoriju. Ali pre svega bi trebalo reći, da ni dan danas i pored tog nevjerovatnog odbacivanja koje ih je zadržavalo u tom ,,crnilu”, a za koje postoji nastojanje da se ono prepozna kao njima svojstveno, da ne postoji žena uopšte, da ne postoji žena tip.”2 Smatramo da naša autorka pripada redu upravo pomenutih književnica sa izrazito naglašenim afinitetom prema „ženskom pismu” kako ga je, toliko vjekova kasnije definisala Helen Siksuz.

1 2

T. Popović, Rečnik književnih termina, Logos Art, Beograd, 2007. str. 796. Elen Siksu, Smeh meduze, časopis ARS br. 5-6 god. 2010.god, str.1

424


Izvod iz poezije:

НАПУШТАЊЕ

Унутрашње путовање је необично лутање што нам се испод коже завлачи, али протеже руке свуда наоколо у празнинама што одваја просторе и отежалог ваздуха који притиска душу као у девет невидљивих кругова који се спуштају степеницама ка дубинама у загробни свет евнуха у дугим исчекивањима последњег залогаја задовољства. Болестан је замор од очајавања што стеже зубе пред неизреченом речју у хаосу раштркан у ребусу шуме која се диже као обелиск пред понором туге, једног напуштеног брега на рубу пустоши. И још више, једног слатког губљења, напуштање мисли...!

425


У ОКУ СИРЕНЕ Када се моја коса преплете са твојим мислима губим се међу звуцима и бојама дуге, што моја душа претвара у вечерњу сонату и један плес који нема краја, и руке што плутају са уздасима ветра стопала која следе таласање мора у оку сирене и таласа што нежно додирују хриди. Ти приспеш са крилима заласка сунца у прикривеним жељама у ваздуху који нас окружује, остављаш исијавајуће трагове као тетоваже на мом телу, палиш моје заласке сунца међу жудњама затим гориш у универзуму као усамљена звезда. Сребрни поглед савија се на мом хоризонту, лутајућ у тајанственим и љубавним жудњама, исисани из пехара лудила, просути у оснаженим венама једног новог загрљаја неба и земље, у еликсир живота доживљен између усана у исчекивању.

426


ИЛУМИНАЦИЈА Само једна зрак осветљава душу приспео с‘ других престоља с‘ неба Богова упаљен као искра у сакривеним очима у најтамнијим лавиринтима, онамо где привид дели човекову судбину а заљубљене увлачи у невидљиве мреже греха. Азурно плава боја украдена од плавог смарагда од нимфи што преко мора клизе дижући валове у белим сновима и разузданим жељама што по небу вијоре.

427


МЕЂУ МИСЛИМА Вечерас Меркур сјаји као галаксија бујне мисли без тежине, на месецу остаде један прикривени осмех од тајни док покушавам да се сетим да ли се то киша ил‘ ветар утишавао море продужава да шапуће молитве сирена помешане са временом језе од судара између упорних валова који одлазе и враћају се на хладном песку помешан међ‘ прстима са капљицама од суза жудњи и соли... Лутам мојим простором у потрази „треба да је овде негде огањ који гори„ тама се обавија белим облацима сневајући буђења светлости у неком изгубљеном углу полусенки у мислима на небеским путањама које ће можда јутро повратити прикривеним осмесима живота.

428


ПРИВРЕМЕНИ АМФИТЕАТАР Склони ми с‘ грудију плетенице ноћи пусти да дисање постане ветар шапћући у тајанственим шумама где се осмеси једног сна враћају с‘ пролећем. Тамне ноћи увек сеју тугу прекривајући обећани рај и иза себе остављају пепео заборава на тезгама од магле, као године које ми свакодневно окрећу леђа са уздахом више подмсевајући се док мисле на Генезу када је живот слободно летео не дижући зидове привременог амфитеатра, где се свако преломи преко огледала Нарциса залудео од одсуства онога што се збило у изазову живота, прелазећи преко старих зидина са прикривеним погледом од светлости која преноси изгубљене трагове сакривене у визијама и забележане онамо где жртвујемо само жељу.

429


ЧАРОБНИ ТРЕН Јутро се лагано спушта на путањи зоре где нијансе месеца откривају прошле мисли... Један магични трен и дах стане између огољених снова што прелазе праг свести затиме нас следе другачијим осећањима. Већ се збило а може се и поновити... У мистерији буђења тајни које се исповедају а светлост остала да виси између хладних загрљаја ноћи и језа дана који се рађа... Радозналост непознатог назире се између латица поспаних цватова а успаване капи росе које подрхтавају... у исчекивању онога што тек треба да се деси!

430


ПРОВИДНЕ СТАЗЕ

Светлост се прелама у сивило што се губи и све сакрива, меша времена простора потопољенг у мистерију... Уздрхтали улазака бића у непознате очи у којима се развијају слике и привиђења једног заједничког живота изживљен негде другде, једно време у прошлом заласку сунца Умотана у тајанствени вео заборава између крила галебова поређаних на уснама, што одсликавају провидне стазе исходане далеко у једној прошлости жеља и пољубаца... развучени по епохалним симболима напуштеним у осећањима... у потрази за невидљивим небом које чува успомене.

Превод са италијанског на српски јазик БилјанаЗ.Билјановска

431


Биографија ауторке:

Јулјана Мехмети је рођена у Драчу, Албанија.

Још из најраније младости очарава се литературом, писањем и интересовањем за литературу уопште, особито за инострану. Врло рано поезија постаје центар њеног интересовања добијајући димензије животног мотива и форме преко које ће успевати на најбољи начин да изрази своје идеје, мисли, визије и метафизичко, једном речју њен начин доживљавања подсвесног усавршавањем и свесним превазилажењем свега онога што се сугерише и чиме је цео свет опседнут. Њена прва књига стихова објављена је на исталијанском језику („Soft- Poesie „) привукла је пажњу бројних издавача и литературних критичара не само због однегованог стила, већ и коришћног језика и нових речи које уводи у своје песме, као и философских порука присутне у целом њеном стваралаштву. Друга књига је из области превода од италијанског аутора Алесандра Маручија Пинолија Alessandro Ferruccio Marcucci Pinoli)- „Протресање„ ((„Rimugino„ „Vremendje”), њено прво преводилачко искуство што ће још више да искристалише њено убеђење што је одувек и постојало - да упознаје и преводи на њен матерњи језик истакнуте италијанске и друге ауторе. Следећа књига коју ће објавити је „Прекорачења„ (“Oltrepassare”) објављена у Тирани, Албанија где ће јошто једном потврдити њену оријентацију ка новим литературним струјањима, постмодернизму и универзалних токова савремених експерименталних тенденција које врло често воде до самога апсурда. Објавила је и збирку на енглеском језику „У његовој светлости„ ( „In his light” )у Холандији , 2019 године. Песничку збирку „Намасте„ („ (Namastè”) објавиће поново у Италији, на италијанском језику 2019 године. Њени се стхови преводе на језике Европе, САД и Канаде. Од 1999. године живи и ради у Анкони, Италија.

432


POETSKI OMAŽI:

DUŠAN GOJKOV, Slankamen–Solun

Pjesnički izraz Dušana Gojkova, sa prizvucima francuskih šansona u kompleksnim foničko-semantičkim zbivanjima, u kojima se pjesnička značenja izvode iz reminiscencija, a ova opet razvijaju iz duboke i prisne veze između oznake i označenog,

rečeno

de-sosirovskim

jezikom

signifié et

le significant – spada u poetsku strukturu koja je u funkciji proizvođenja

delikatnih

funkcionalnih

asocijacija,

emocionalnih prizvuka, evokativnih efekata sa psihološkom osnovom.Pjesnički stavovi su mobilni, iz njih uvijek ima cikcak linija naprijed-nazad, u kojem jedan motiv, naizgled slučajno uveden, pokreće čitave asocijativne nizove, kao u sljedećim stihovima:

malo dalje je parkić jedna devojčica od pet – šest godina na ljuljašci govori u mobilni telefon mislim kako bi danas izgledala naša deca da smo ih imali

433


Dva razdvojena, a pomiješana tematska toka, potkraj pjesme teku u jasnim antitezama, postaju dvoznačna, od barijere neopštenja, na dubljem nivou prevaziđena dramskom katarzom i uspostavljanjem emotivnog mosta između dva pola: snovnog, reminiscenskog i zemaljskog praha:

dan-danas ne mogu da se setim kako sam taksijem, autobusom ili tramvajem od surčinskog aerodroma pa sve do rozarijuma na novom groblju doneo sićušnu zapečaćenu kutiju koja je stigla iz zemlje u koju si emigrirala kutiju sa onim što je od tebe ostalo

Topos motiva ,,mrtve drage” (Pandurović) ima dugu literarnu istoriju i psihološku osnovu u jednom libidinoznom zapletu koji se ne razrješava, ili bar dugo ostaje nepomjeren. Elegija, neizlječiva tuga – libido koji više ni ne traži izlaza jer je objekt čežnje pomjeren u nedohvat, u ništavilo smrti. Ponekad, libidinozna energija biva premještena, kanalisana u pravcu neke druge aktivnosti, npr. socijalne (kao njen korelat u procesu katarzičnog čišćenja):

neki tip vezao bombu oko struka pobio sto dvadeset nevinih u južnoj americi rodilo se dete sa dve glave u africi palo drvo

434


ubilo trideset jednog čoveka a naša privreda napreduje uostalom ti si izuzetno dobro situiran čovek divna žena

Implicitna, pa i otvorena osuda društva, dvoaršinski predstavljena poput novinarskog članka informatičkog tipa, na kojem se, sa jedne strane saopštava neki masakr sasvim usputno, hladno i neutralno uz totalno odsustvo empatičnosti, dok na drugom kraju seta, objeduje za kuhinjskim stolom malograđanština:

dobar posao stan skoro nov auto članstvo u nekoliko cenjenih udruženja predsednik tri-četiri ugledna žirija za dodelu književnih nagrada koje nose imena provincijskih pesnika što pomreše prerano ili prekasno od loše rakije groznog duvana džangrizavih žena dosade

Gojkov je, takođe, simbolista i impresionista. U poetskim slikama melanholije i smjenjivanja godišnjih ciklusa, njegovi stihovi, na osnovu istančanog ukusa prerađenog u umjetničke doživljaje, poput slika i muzikalnosti – stvaraju pjesme-portrete, i to najčešće na fonu kontrasta koji afektivno pojačava i ,,ton i sliku”:

435


ona

tužno pakuje zimske stvari u ormar pokušava da se seti gde je izgubila prošlu godinu prošlu godinu koja je prva i poslednja za mnogo toga

on

nalakćen na krevetu piše beznačajne patetične stihove koji se čak ni ne rimuju a ustvari pokušava da se seti kako i gde je dođavola izgubio prošlu godinu prilazi prozoru proleće je ulica je mračna i više nema one svetlosti zlatne i zrnaste s drvene bandere one svetlosti što miriše na svež vruć hleb i na zimu

Majstorstvo sinkretičkog stvaranja poezije, koja u sebi sažima sve čulnosti: od audio-vizuelnih do taktilnih, Štajger je opisao kao spoj ritma, raspoloženja, atmosfere, muzike koja se odnekud iz daljine čuje, i ono što je najveći domet: od jednog partikularnog slučaja, vinuti se do kosmičke univerzalnosti. Iako interpretacija mora pratiti atmosferu, auru kojom je pjesma obavijena, ona se ne iscrpljuje u muzičkim oznakama – allegro, andante, maestoso – koje su svakako prisutne na metafizičkom, pozadinskom fonu, ona je mnogo više od toga, nalik Delezovoj i Gatarijevoj modifikaciji koncepta flanera (čiji je idejni tvorac Šarl Bodler), putnika kroz prostor i vrijeme, 436


raskorijenjenog i u permanentnom kretanju:

sećaš se da smo pre nekog vremena planirali da otputujemo u pariz a još uvek nismo otputovali zajedno kažeš kafa ti se hladi dobro je pisati poeziju uvek pri ruci imaš papirić na koji možeš da spustiš koštice iz knedli sa šljivama šta bih sve mogao da kažem o dimnjaku crnom koji se vidi sa terase šta bih sve mogao da kažem o „načinu gospođe i obrazima seljanke“ o pokisloj skadarliji o „monoklu“ kod kojeg se sedi dok ne dođe vreme da se ode jer bi i konobari išli kućama šta bih sve mogao da kažem o cveću ukradenom pa poklonjenom nekom nepoznatom sa stola pored 437


„prevari muža odlazeći da se počešljaš u nekom boljem hotelu“ dođavola nikako da sretnem tu ines

Brojne reminiscencije, koje se oslanjaju na intertekstualne dijaloge sa hipotekstovima koji su u osnovi, ali i umjetničke slike, koje, poput Dišanovog izuma ready-made, kojim je iniciran iskorak arta iz okvira slike, dakle, razbijanje predmetnosti materijalnog svijeta ili po Kafkinoj ideji ,,kolektivnog subjekta: narod miševa, narod pasa”, u poeziji Dušana Gojkova zadobijaju ekspresiju jedne opšte funkcije koja se umnožava dok prolazi kroz povezivanje sa svim članovima serija birokratskog lavirinta, kao i Bergmanovim scenarijima (,,lica se susreću i teže da se izmješaju, uzalud je pitati se, kao u filmu Persona, da li je riječ o dvijema osobama koje su ranije ličile jedna na drugu, ili je to u stvari jedna ista osoba koja se umnožava):

jednog jutra / travnato maglovitog / sergej aleksandrovič, vladimir vladimirovič, federico garcia / i grand maître / šta će on tu / sede / čaj piju, jasno / u sali luksor hotela, moskva / a kroz prozor / otvoren / sneg

za susednim stolom / gabriele d'annunzio, james joyce, filip filipović, heinrich böll / palinku piju, madžarsku, jasno / a bruno venturini / peva / peva / peva / dok ljubomir micić meša karte / za jednu finu / popodnevnu / partiju belota

Najzad, pozivajući se na jednu studiju L. Strosa o različitim oblicima tzv. primitivnih zajednica, nomadskim oblicima života, čovjeka i životinja, osame bivstvovanja, Simon de Bovoar zaključuje da se prelaz iz prirodnog stanja u kulturni život definiše upravo čovjekovom sposobnošću da biološke odnose shvati u obliku sistema suprotnosti: dualitet, alternacija, suprotnost, asimetrija… – zapravo, riječ 438


je o zakonu protivrječnosti za koji Niče kaže da: ,,iako ne sadrži kriterijum istine, posjeduje imperative o tome šta treba uzeti za istinu”.

Time bismo zaokružili ciklus Dušana Gojkova, sljedećim stihovima:

nemam ja ubeđenja ni predubeđenja i ni u šta ne verujem i ništa me više ne zanima i ništa više ne osećam

ipak

autobus prolazi ispod mosta što vodi k severu jedan crni mršavi pas isplaženog crvenog jezika (nema tu nikakve simbolike sirotom keru je vruće) sunce to se beše zove praskozorje odnekud miriše crni duvan osećam u grudima hleb i vino od sinoć

ranije mi je veliki majstor dolazio u san pozivao da provedem dva tri dana u društvu njegovih životinja pasa mačaka magaraca (fini su magarci) jednog dana posadiću drvo mislio sam u zavetrini zalivaću ga okopavati ako treba i kad poraste veliko kupiću klupicu za snatrenja pod krošnjom u letnje večeri

439


Biografija autora:

Душан

Гојков (Београд, 1965)

је

југословенски

и

српски

радиофонски

редитељ,

драматург, песник, приповедач, романописац, уредник. Оснивач и главни и одговорни уредник Балканског књижевног гласника. Добитник неколико књижевних награда. Заступљен у многим антологијама, објављивао у скоро свим књижевним часописима у региону и на страни. За радио режирао више од две стотине радиофонских драма и есеја, као и двадесетак документарних филмова за телевизију. Као новинар за јужнословенску штампу извештавао из тридесет седам земаља. Оснивач и главни и одговорни уредник магазина за књижевност и уметност - Балкански књижевни гласник.

Bibliografija: Гранд Хотел, кратке приче, 1993; ISBN 978-86-7981-004-5 Слепи путник, роман, 1994; ISBN 978-86-7583-032-0 Европа плеше, радиофонски есеји, 1995, 1996; COBISS.SR-ID 214612236 Фотографије гласова и Утуљена баштина, документарно-драмски радиофонски есеји, 1997; Une nuit (un jour) d'une vie, изабрани есеји, 1997; Passager clandestine, роман, 1998; ISBN 978-2-911241-11-6 Општа места – један паралитерарни хербаријум, роман, 1998. ISBN 978-86-07-00026-5 Албум фотографија 1991 – 1993, роман, 2003. ISBN 978-86-87327-03-0 Лака, црна земља, дуодрама, (coll.), 2005. COBISS.SR-ID - 191584524 Писање по води, роман, (coll.), 2006. ISBN 978-953-55322-1-7 Other People’s Memories, поема, 2012. ISBN 978-1-4660-5923-8 Dying Words, поема, 2012. Потиштеност, роман, 2012. ISBN 978-86-86673-40-4 Тужне шансоне, сабране песме, 2013. ISBN 978-86-86673-38-1

440


DEJAN KOBAN, Ljubljana

Novi ciklus pjesama iz zbirke u nastajanju ,,Sa Mljeta”, Dejana Kobana, sadrži u osnovi načela cjelokupne njegove autopoetike. Iako sa jasno mapiranim putevima otoka, slikama sunca, vjetra, stijena, pijeska, služe samo kao okvirni dekor, deskriptivni hronotop u kojem se upisuju tragovi odmetništva, migracija, unutrašnjih spontanih asocijacija, subjektivnog iskustva i osjećajnosti u koju je opet, cirkularno, upisana jedna daleka i arhaična osnova:

voda izplahnem zemljo s pomodrele kože v kapljicah se množi praznina drobnih prostorov voda bolim ko prepredam sluhovode izgubljenih ljudi voda izvzamem histerijo in napolnim koše s tiranijo dotikov

Pomenuta osnova, prikazana je na manihejski način kao sila prirode i sila čovjeka u neprestanoj borbi, sistema i slobode suverenosti jedinke, kao što je Pjer Burdije zapazio, prilikom analize hermetički zatvorenog prostora u njemački kontekst, naspram kojeg je stajala otvorena ,,dionizijska poetska sila”: tekstovi cirkulišu tako što ne nose sa sobom prostor koji ih je proizveo. Sam motiv otoka, simbolički prepoznat u svjetskoj književnosti kao sinonim za izgnanstvo, izolaciju, osamljenost, zatvor – najmučniji zatvori su se uvijek gradili na otocima sa beskrajnim prostorom plavetnila vode – simbola za slobodu, upravo zbog kontrasta kažnjavanja i nadziranja (dovoljno se prisjetiti futurističkog romana „Otok“ A. Hakslija) na kojem je svaki čovjek prikazan kao metafora 441


izdvojenog vlastitog ostrva sa kojeg bezuspješno pokušava dozvati druga, isto tako izolovana ostrva, odnosno jedinka na njima, postaje organizacioni lajt-motiv:

voda izplahnem zemljo s pomodrele kože v kapljicah se množi praznina drobnih prostorov voda bolim ko prepredam sluhovode izgubljenih ljudi voda izvzamem histerijo in napolnim koše s tiranijo dotikov

Pjeme iz ciklusa su tematski uvezane, ali se po motivima razlikuju: čas komplementarno dopunjuju, čas disparatno razaraju, dočim je kompozicija slagana kao po principima apolonijsko-dionizjskim, (prva podrazumijeva čistoću izraza, sklad i harmoniju, a druga anarhičnu razuzdanost, po Ničeovoj definiciji) uz to, sile entropičnog haosa upadaju u redudancu, sa ciljem da se poremeti ustaljeni red:

ravnotežje skotim tolčenja prepolovim oddaljene previse razdalje topo bolijo ravnotežje skeli

***

otok obstajam prevezan s trhlimi vodnimi koreninami

442


otok ne plavam strmim skozi druge otoke votel sem obkrožen s sipkimi očmi peska otok preplavljam zalive svoje pretečene stavke gladko zasukane besede otok izpodrivam se skozi lastno os preko tvojih src

*** sonce bivam v vetru imam zatošišča ob bunkerjih si sezuvam kožo varujejo me nervozni mungosi sonce treniram skoke skozi oblačje vse drobne trzljaje obrnem nazaj v trajanje sonce sem grizem oblake v drobna otočja

***

soba sem

443


stene imam zlizane v sunke zrkel

soba se zibam v ritem izostajanja prazna sem ljudi zadnje dotike se spomnim kot prask soba obstanem soba se odprem proti jugu roj kobilic se izleže iz mene

Od najnovije zbirke u nastajanju pa sve do one davnašnje: Pobesnela prikolica čistih solz neizdana zbirka1997/1998

Absurd Ko pomislim na prašiča, ki v klavnici čaka na svoj rojstni dan, zarinem v čajnik iz blagodejnih rastlin mojih večnih razglabljanj o letni inflaciji čustev . … pujsi je postal kraška klobasa iz MIP-a … Moje misli so utekočinjene v pohlepnih prijemih ostarelih kostanjevih las. Ko umrem, se vedno znova rodim. To mi preseda. Pujsa so prebavili. Mene zadavili.

444


Misli so koralni otok.

Možemo pratiti prstenastu kompoziciju autora, Dejana Kobana, koji, kako djelom, tako i životnim stavovima – ostaje principijelan, od prologa do epiloga.

445


Biografija autora:

Dejan Koban, rođen je 1979. Do sada je napisao dvanaest zbirki poezije, od kojih je pet i objavljeno, dvije su sakrivene u ormaru, tri je bacio u smeće, a četiri je izgubio. Radi kao montažer na državnoj televiziji. Suorganizator je oko pet serijala čitanja poezije u Ljubljani. Jedan od njegovih najvećih projekata je umjetnička platforma i neformalna udruga Ignor. Inače, svoje tekstove interpretira u bendu nevemnevem ili neznam neznam. Ne izgleda lijepo, ali je iskren. Kada uživa u životu, mnogo govori, zbog čega ljudi misle da je obrazovan čovjek, ali ga zanimaju jednostavnije stvari. Ne voli crkve. I mrzi pjesničke intelektualne elitiste. Obožava crvene petokrake i ironiju.

446


FERIDA DURAKOVIĆ, Sarajevo

Angažovani ekspresionizam, opredmećen u strukturi plastičnog svijeta i karnevalizovanog duha (karnevalizacije u doslovnom značenju koju zadobija Bahtinom) jednog vremena u propadanju, naprosto nariče, vrišti iz stihovne orkestracije Feride Duraković, poput ekspresionističkog „krika u nebo" ili oluje sturm&drang-a (njem. bujnost i plahovitost) sa kjlučnim idejama, prije svega u vjersku toleranciju, kritiku društva i težnju ka reformama, (iako je pravac djelovao u periodu od 1770. do 1785) autorka odlično zna da je bezvremenski postulat na kojem počiva, da se on po paradigmi ciklusa Ničeovog „vječnog vraćanja istog”, kao boomerang vraća iz istorije udarajući po autohtonim, zatvorenim društvima, kako je govorio Prop, koja su još uvijek neosvješćena. Feridinu pjesmu koja prati sve prethodno pomenute postulate u osnovi, integralno prenosimo:

Nestajanje domovine

Prvo je bila talijanska lutka na bračnom krevetu prekrivenom bordo pokrivačem preko kojeg se prebacivala koperdeka od bijele čipke. Kad je domovina počela da nestaje, lutka se preselila u srce što boli, a bračni krevet izgorio je zajedno sa koperdekom i kućom. Onda je bilo more: ti si bila mala, a ono veliko plavo. 447


Kad je domovina počela da nestaje, ti si bila velika i stara kao bol, a more se smanjilo do Neuma i postalo krvavo. Zatim je bilo narodnjaka, kojima je sve bilo u šaci. Patila si zbog pogibije Silvane Armenulić kao da ti je majka. Kad je domovina počela da nestaje, nestalo je, napokon, i Silvane, koja uostalom i nije bila Silvana nego Zilha. Narodnjaci su otišli: patili su i pjevali o svojoj domovini daleko od nje, što dalje, toliko daleko da se rat koji je buknuo smanjio na ništicu i time prestao da bude njihov a postao tvoj. Bilo je i kolektivne smrti, ali samo u knjigama: logori su bili noćna mora djedova i roditelja. Kad je domovina počela da nestaje, Srebrenica je postala tvoja noćna mora. Djeca su ostala pod zemljom, a djedovi i roditelji sklupčali su se među srušenim zidovima kuća, umirali od stida i odbijali da odu. Na kraju, bila je tvoja ulica,

strma kao put u komunizam: 448


juriš na gvozdenim sankama, s vrha do dna, kao da sanjaš, misleći o tome kako će ti neko jednog dana u uho šapnuti: – Ja vas volim, Nađenjka!… Kad je domovina počela da nestaje, sjurila si niz strmu ulicu posljednji put, zajedno s komunizmom, odvodeći djedove i roditelje, i njihove djedove i roditelje, što dalje od plamena koji je, napokon, zacvrčao i ispekao plastično meso talijanske lutke. Lutka se preselila u srce što boli, s plamenom koji je tri duga dana radosno gutao tvoje knjige. Knjige su vikale za tobom: – Rukopisi ne gore! Rukopisi ne gore! Ja vas volim, Nađenjka! Od svega je ostala država. Domovina je ionako bila démodé.

Svakim stihom, organizovanim kao po taktovima vojnog, paradnog, pogromnog ili pogrebnog marša, na čijem imažinovanom fonu, smjenjuju se figure žrtava, krpenih lutki, progonilaca, patnika, ali istovremeno slavljenika stihije života na neprekidnim oscilatornim putanjama elan vitala – nezaustavljive sile života. U narednoj pjesmi, pomenuti ekspresionistički slogan „krika u nebo” eskalira povišenom intonacijom, emocijama srdžbe, sa simbolom ruku podignutih ka nebesima, što je istovremeno simbolistički čin molitve, beznađa, ali i otpora i nade, kao i nevjerice, straha pred srećom koja može iznenadno doći na vrata, na koja su dotad ulazila samo stradanja. Zaključni stihovi 449


naredne pjesme ponavljaju se kao u epifaniji otkrića, sa ciljem da tautološkim pletenije sloves-om afektivo naglase snagu elan vital-a, koju smo pomenuli, a koji se ne predaje. Naprotiv, donosi oslobođenje u vidu krajnje katarzičke ispražnjenosti:

Ne otvaraj... To ljubav kuca na vrata

(Darku Cvijetiću, koji ispisuje riječi iz naslova)

Ne otvaraj! Pred vratima neko moli S rukama što kao grane grle nebo S rukama što u zemlju propadaju od stida S rukama što vade vrelo kamenje iz vatre Da drugom toplije bude... Ne smiješ to! Taj žar i taj dodir Spaljuje staze ispred nas, iza nas, Na pustopoljini ostavljajuć srce samotno Crveno kao na japanskom drvorezu. Ne otvaraj! Ne znaš ni sa vlastitom Ljubavlju šta bi, pa kako znati šta s ovom U vremenima kad i konje ubijaju, zar ne? Taj dodir doći će nam glave... Ne daj! Ne otvaraj... To ljubav kuca na vrata! Šta ako još koga sa sobom dovede? Majku na umoru? Sestru nesretnu? 450


Domovinu? Kućicu u cvijeću I dijete u njoj – Ljubav ni s jednom usporedivu? Ne otva... Ma daj! Otvaraj! Otvaraj! Neka niko više nikad ne moli S rukama što kao grane grle nebo S rukama što u zemlju propadaju od stida S rukama što vade vrelo kamenje iz vatre Da drugom toplije bude... Smiješ ti to! Možeš ti to! Neka taj žar i taj dodir Spale staze ispred nas, iza nas, Na pustopoljini ostavljajući srce samotno Crveno kao na japanskom drvorezu I voljeno! Otvori! Tek kad otvoriš, znaćeš Šta s ljubavlju svojom! Pa kako ne bi znao U vremenima kad i konje ubijaju, zar ne?

Naravno, taj dodir doći će ti glave,. Zato otvori! 451


Nek glava plati to čega se srce plaši I što sanja od trena Kad na pustopoljinu je palo Golo Krvavo i Voljeno Voljeno! "Kao kiša u japanskim filmovima" Nekad je volio njene ruke Njene duge prste s lijepo zaobljenim Noktima bezazlenim Bez laka Nekad je govorio Ah te tvoje ruke Koje će držati sve što volim Baš sve I te ruke držale su Sve Baš sve što on voli Sve Njegovo Sve njihovo Sve na svijetu njene su ruke za njega držale

A onda iznenada Na kraju dana 452


S jeseni Tek glavu tešku od olova držale su Te lijepe ruke Njeni dugi prsti s lijepo zaobljenim Noktima bezazlenim Bez laka Nije bilo njega Ni njih Nije bilo oca brata sina rođaka prijatelja Nije bilo majke sestre kćeri rođake prijateljice Bila je samo ta kiša oktobarska Kao kiša u japanskim filmovima Gusta zavjesa od kiše Kiša Koja Potapa Prekriva Guši Uranja Uranja Otkriva Oslobađa

Oslobađa Oslobađa 453


U pjesmi „Ko plače iza zida?”, stil je nešto smirujući, unosi rezignaciju, nemoć i očaj, ali samo u početnim stihovima. Pjesma je gradarina upravo na način na koji ponovo plahovito buja i raste u egzaltaciji primjerenoj autorki, koja kulminira na kraju, rušeći sve stege i barijere, klasne nejednakosti, socijalne pobune protiv nacionalizma, fašizma, konglomeratu isprepletenih „naših i njihovi”, na kraju praveći nivelaciju kosmopolitskih dimenzija, i najzad se, prepuštajući strasti sopstvene originalne ličnosti, koja će dati prednost slobodi nad konvencionalnim pravilima i normama. Štaviše, svjesno će ih narušiti, a umjesto njih, porukom umjetnika zagospodariti nesputanošću stvaralačkog čina:

Ko plače iza zida?

Ako je naš Da ga žalimo Ako je njihov Da ga pustimo Nek plače Neka krepa Neka gladuje Neka samuje Ali Ako starica kakva iza zida plače? Ako usamljeno dijete iza zida plače? Djevojčica silovana?

Nemoćni roda nemaju Ni vojske ni partije 454


Ni riječi utjehe Šta sa nemoćnim? Neka ih Jebat’ ih Nisu naši A nisu ni njihovi Vidiš da su ih nama ostavili Nek plaču Neka krepaju Neka gladuju Neka samuju Ali ako nisu ni njihovi ni naši Čiji su onda? Mislim da su naši Treba da su naši Mi smo nemoćni oni su nemoćni Naši su Nisu naši Neka ih Jebat ih Nisu naši Nisu ničiji

Ko im je kriv E vidi kakva si ─ 455


Eto tvoji su Ma tebe treba ostavit iza zida ko i njih!

Post scriptum:

I ove, 2012. godine, u mojim mislima odvija se rat kroz koji sam prošla od 1992. do 1995. godine. Ova pjesma još je jedan način da, mimo ideologija, politika i novoformiranih 'država', progovorim o tome da nema pravednog rata, da civili, u svakom ratu, nemaju ništa osim ove pjesme, kojom se mogu pokriti ako ih neko ponižava, tuče, muči, zatvara, ranjava ili ubija. Civili – kolateralna šteta svakog rata i svih sukoba svih vojski i svih ideologija na ovim prostorima, posebno nacionalističkih. Moja nana, koja je umrla 1995. godine, a rođena je 1911., kroz svoj život preturila je tri rata: Prvi svjetski, Drugi svjetski, i ovaj, ko zna koji balkanski. Moja majka, rođena 1930., doživjela je, i preživjela Drugi svjetski rat, i ovaj, ko zna koji balkanski. Ja sam pregrmila ovaj, ko zna koji balkanski. Slijedimo li ove brojke i njihovu simboliku, moja kćer, rođena 1996. godine, neće doživjeti sudbinu žena u svojoj porodici. I živjet će zdravo, sretno i dugovječno... Samo da zlo ne čuje.

456


Biografija autorke:

Ferida Duraković je diplomirala književnost i sh/hs jezik na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Prvu zbirku poezije Bal po maskama objavila 1977. i za nju dobila nagradu Književne omladine BiH i nagradu Svjetlosti za najbolju prvu knjigu mladog autora. Objavila, između ostalih, knjige poezije Mala noćna svjetiljka, Oči koje me gledaju, Srce tame, Kao kiša u japanskim filmovima. Objavila knjigu kolumni i eseja Pokret otpora. Piše i knjige za djecu: Još jedna bajka o ruži, Mikijeva abeceda, Amilina abeceda, Vjetrov prijatelj, Ezopove basne, Mrak čudak. Objavila knjige izabranih pjesama u Bugarskoj, Italiji i SAD. Dobila nagradu Fund for Free Expression USA 1993, Nagradu Vasyl Stus Freedom-to-Write New England 1999, Nagradu BH Radija 1 za najbolju radio igru 2015., te nagradu za najbolju priču za djecu manifestacije Ćopićevim stazama djetinjstva 2018. Radila kao profesorica maternjeg jezika, urednica u Domu mladih Skenderija, lektorica, a kao izvršna direktorica PEN International – Centar u BiH radila od 1992. do 2013. godine, kad je umirovljena prije vremena. Živi s mužem, kćerkom i četiri mačke u Sarajevu. Knjiga krakih proza Ne lažem, Tita mi upravo je u tiskari.

457


DINKO KREHO, Sarajevo–Zagreb

Poetsko putovanje Dinka Kreha odvija se na pokretnim slikama u odmotavanju filma u glavi pjesničkog subjekta, pri čemu je taj isti subjekt neprestano izložen svjetlima reflektora, panoptičkom oku kontrolnih mehanizama, kako spoljašnjih,

globalnih,

tako

i

onih

unutrašnjih,

samoispitujućih. Svaka etapa pređenog puta, po jedan je novi simptom napora, a svaki korak regresivni pad u natrag, u

preispitivanje

komunističkih,

svih

vrijednosti:

republičkih,

prostorno-vremenskih.

I

nostalgičnih,

diktatorskih,

naročito

otporu

humanih, autoritetu

hijerarhije – kao u sljedećoj pjesmi, svojevrsnom manifestu Dinkove auto-poetike:

AUTOBIO

Tek što se rodim na Internetu, ljosnem u donji svijet. Tijelo je skup sektora, svaki ganja svoju računicu, glava je šef bez autoriteta. Čučim kao Slaven: pridignem li se, tko zna šta ću zateći. Unutra talog informacija, mulj umreženog društva. U dlanovima ugravirane granice. Tako iz jutra u jutro. Možda sam odveć zaštićen. Moji poznanici s ruksacima odlaze u Mongoliju samo da ne bi morali čučati u svojoj glavi. Ja sam baziran u glavi: emitiram brige u vasionu, šaljem svoj skromni doprinos bjelosvjetskom spemu i pornografiji.

458


Sve je kod njega podložno relativizaciji, čak i djelovi vlastitog mehanizma, jer tijelo se doživljava, podmazuje, hrani, pere, održava, dakle, ima svoju funkciju i svrhu u postvarenom svijetu kroz koji prolazimo s pjesničkim subjektom, otvarajući vrata identifikacije s istom potrebom, da povremeno provjeravamo da li su nam svi udovi na mjestu, glava pažljivo zašrafljena na trup, ruke i noge dovoljno elastične da nas iznesu iz sobe, sa dvosjeda, iz glave.

[SIMPTOM DRUGI]

Nisam otputovao! Svoje horizonte pretvaram u volpejpere, svoje nomade naseljavam po sobi. Kapital je tečan, čudo je tečno, ja se borim da ne otečem. U sporu sa kozmičkom administracijom, okupiram vlastiti dvosjed, skvotam u vlastitom tijelu.

Dinkovi „Simptomi” su svojevrsna dijagnoza duha vremena, kojem je hitno potrebna čistka, filozofska meditacija jednog Dekarta, recimo, provučena kroz poetsko ruho, zec iz šešira dadaista, kišobran i šivaća mašina sa stola – da bi se ponovo sastavio i ucjelovio, kako duh, tako i tijelo koje mu služi kao vješalica u ormanu, na policama sobe iz koje se dekadentno i u luksuzu dokolice putuje kao u nekom vremeplovskom montažnom projektu pronicljivog analizatora kojem vjerujemo, iako nas je upozorio u autopoetici kojom je otvoren prološki prag zbirke, pjesmi umjesto biografije, pjesničkom manifestu – da nam se može desiti emigracija u „bjelosvjestskom spemu i pornografiji”. Jer globalni svijet je, autor to odlično zna, i dalje bipolarno klizajući po oštricama Hladnog rata, dvoaršinski, blokovski podijeljen – balansirajući među njima, Dinko na kraju zatvara rat u sopstvenu poetsku glavu, gradeći je upravo od pomenutih blokova, onih iz čuvenog Flojdovog albuma “The Wall”:

BLOKOVI

U Karlovcu nađeš Gazu, u Splitu Zapadnu obalu.

U meni crvotočinu. 459


Zato i dovlačim svijet u pjesmu, blok po blok, da tu kod prijateljā izaziva nelagodu.

UNUTARNJA POLITIKA

Kako bih pisao poeziju, zatvaram se u glavu. Svijet je već tamo, spreman za obradu, intenzivan i pun. Postoji li šansa za pjesmu, šmugnem u svoju glavu kao svjetlo u sijalicu. Za sobom uvlačim ruke i noge, vrat i uši, ruke i noge, vrat i uši. Koliko imam ruku i nogu, vratova i ušiju, to zna samo Bog. Nadam se da ću dočekati Boga, da kroz njegovo o pogledam kao kroz špijunku. Tko zna čime se Bog zabavlja dok čeka na postojanje. Ja se zatvaram u glavu i pišem poeziju. Za sobom uvlačim ruke i noge, vrat i uši, ruke i noge, vrat i uši. Vodim unutarnju politiku: držim fige čudu.

460


Biografija autora:

Dinko Kreho (Sarajevo, 1986) objavio je pjesničke knjige Ravno sa pokretne trake (2006), Zapažanja o anđelima (2009) i Simptomi (2019), radio dramu Bezdrov: zvižduk u noći (u koautorstvu s Darijem Bevandom, 2013), knjigu eseja Bio sam mladi pisac (2019), kao i veći broj publicističkih, književnokritičkih i esejističkih tekstova u štampanim i elektronskim medijima. Bio je član uredništva dvotjednika za kulturu i društvena pitanja Zarez, suradnik regionalnog projekta Alternativna književna tumačenja, i voditelj tribine Od riječi do riječi u književnom klubu Booksa. Redovno piše za portal booksa.hr i tjednik Novosti. Živi u Zagrebu.

461


SNEŽANA STOJČEVSKA, Skopje

Poetski postupak na čijim je principima zasnovano svođenje oblika čiste imaginacije na forme non-fictiona, poput lijepljenja afiša na pozivnice u foajeima, u futurističkoj viziji poezije Snežane Stojčevske, kuca na vrata „zamka, kafkijanskog lavirinta, galerije" provlačeći je kroz beskonačno apsurdne „procese", dok paralelno prelama predmete iz naše svakodnevne upotrebe – šolju, eurokrem, mlijeko, krvave prste balerine, bolničke krevete – kroz prizmu „Filosofije malih stvari" Frančeske Rigoti, istovremeno ih lišavajući njihove namjensko-potrošačke upotrebne svrhe, sa ciljem da ih obezličimo od artificijelizma i osmotrimo iz blizine, da ih dodirnemo, omirišemo, saslušamo, probamo:

МЛЕКО

Животот е шолја млеко дополу полна во која правам меурчиња дувајќи во цевката како дете што знае дека ќе биде прекорено, но не може да одолее на искушението да создаде нови светови, балончиња чиста радост. Потсмешливо под мустак се смеам со едното око, а со другото внимавам реалноста да не ме удри по тилот. 462


ЕУРОКРЕМ

Ти и јас сме црното и белото во еурокремот. Острицата на животот нè мачка на леб. Магијата се случува тогаш кога ќе ни се измешаат вкусовите.

Остатоци

Ги фрламе исечените нокти како никогаш да не биле дел од нас. Така и душата не се свртува кон телото кога ќе го напушти.

Fenomenološki pristup svijetu kućnih poslova, kao i malih, skromnih predmeta koji ga ispunjavaju, obogaćuje se zapravo kroz metafore koje nas tjeraju dalje od pojavnog i nude nam privilegovan put za shvatanje onoga što nas okružuje. Filozofsko posmatranje najbanalnijih nivoa ljudskog delovanja, rutinskih radnji usmjerenih ka samoodržanju: kuvanju i hranjenju, šivenju, pranju, plesanju, treba da nas dovede do ubjeđenja da su predmeti iz našeg kućnog okruženja, s kojima smo najčešće i vremenski najduže u kontaktu, zapravo, naši najneposredniji učitelji za dobro, lijepo i istinito, tako važne za formiranje spoznajnih, moralnih i estetskih sudova, ali i uspostavljanje identiteta:

Значењето на имињата

Родена сум од Светлина во Мир 463


од мајка Светлана и татко Мирче ако се земат првите три букви од нивните имиња се создава Свемир.

Родена сум од Свемир и во тој Свет Мир еден ден ќе се вратам.

ПРОЦЕС: Без дијагноза

Како во видеоигра со многу нивоа како да бараш тајно богатство по тајна мапа како да си влeгол во „Процес“ од Кафка уште овој ходник уште оваа врата уште овој шалтер уште ова снимање уште овој упат до друг оддел на друг кат на друга врата кај друг доктор по други скали за нов упат до ново одделение

464


за друго испитување за трето, шесто, десетто во друга болница по други ходници со надеж дека одговорот се крие токму зад оваа квака, зад оваа врата ќе ти речат ти не си за тука, но нема да ти кажат за каде си и нема да ти кажат дека смртта зема и без дијагноза и дека светлината што ја бараш на крајот на болничкиот ходник е истата онаа светлина што нè води на другата страна.

I’LL NEVER STOP

Првото нешто што нè учеа на балет е дека треба да изгледа лесно, толку лесно колку што е тешко да се чини дека секој може да го изведе тоа да не се забележи дека стапнуваш на подот лебдиш постојано еден сантим над земјата нечујно грациозно нежно меко и секогаш со насмевка на лицето

465


да не помисли некој дека боли боли ли? дури ни кога ти крвават прстите. Како поет осознав сама треба да е лесно, толку лесно колку што е тешко да се чини дека секој може да го напише ова де не се забележи дека стапнувам на подот лебдам постојано еден сантим над земјата нечујно грациозно нежно меко и секогаш со насмевка на лицето да не помисли некој дека боли боли ли? дури ни кога ми крвават прстите.

466


Biografija autorke:

Snežana Stojčevska, rođena je 1980. godine u Skopju. Diplomirala je na Institutu za Pedagogiju pri Filozofskom fakultetu u Skopju. 2012. je objavila prvu poetsku knjigu „Шеќер по подот“ (Šećer po podu) u izdanju ILI ILI, kao dio edicije Rusalke, u kojoj se javlja kao urednik. „Под нулата“ (Pod nulom) je njeno drugo djelo, za koje je dobila nagradu „Beli Mugri “ za 2013. godinu, koju dodjeljuje Dom kulture Kočo Racin, Skopje. 2015. godine objavljuje treću poetsku knjigu „Модри фантазии“ (Modre fantazije), u izdanju izdavačke kuće Templum. „Треба да е лесно“ (Trebalo bi biti lako) izašla je u svibnju 2017., u izdanju izdavačke kuće Antolog. Njena najnovija knjiga „Ќе се завијам во песни“ izašla je krajem 2019. u izdanju izdavačke kuće MI-AN. Zastupljena je u nekoliko antologija mlade makedonske poezije. 2016. nastupa na XV Međunarodnom književnom susretu u Velenju, Slovenija, gdje je objavljena u antologiji na slovenskom jeziku „Antologija festivala izvorne europske i pjesme u prijevodu 21. stoljeća“. Nastupala je na nekoliko poetskih festivala u domovini i inozemstvu. Uređuje Savremenost, časopis za književnost. Stojčevska je jedna od najznačajnih glasova makedonske pesničke scene.

467


BRANKO ČEGEC, Zagreb

„Cetinjski rukopis" Branka Čegeca, sa svojom oneobičenom formom, originalan je poetski eksperiment, sastavljen od nizova disparatnih pojmova, ali i onih interpolirajućih jezgra, koja ga čine tako specifičnim.

Već iz uvoda, među kojim nailazimo na odjeljak, naslovljen kao:

NOVI PRILOZI ZA KATALOG BANALNOSTI OGLAS SATOVI I SATI BALADA O ČOVJEKU KOJI JE SVAKODNEVNO ODLAZIO U SHOPPING A NIŠTA NIJE KUPOVAO NEKOLIKO RIJEČI O ČOVJEKU KOJI JE ČITAO O TERITORIJU I ODNOSIMA MEĐU ŽIVIM BIĆIMA

– jasno je da je riječ o djelu koje iziskuje više ključeva za tumačenje. A za ulazak u njega, potrebno je zaboraviti na mehanizme kazaljki sata i kompasa, prostora i vremena. Jer sam se autor pobrinuo za to, kreirajući prološko-epiloški hronotop obrnut od standarda: označavajući naslove malim slovima, a sadržaje velikim, čineći poznate pojmove nepoznatim, spajajući disparatne, a interpolarne razdvojivši, da bi naposlijetku nastao jedan sasvim novi, hegelovskim jezikom rečeno: obrnuti svijet:

468


RANI LET SIVOG SOKOLA PRIJATELJA IZ VOJSKE REGISTRIRAM NEHOTICE IZNAD ZAMAGLJENIH VRHOVA JEDVA JE TO VIDLJIVA AVANTURA JUTRA U NESTAJANJU ZVUK HELIKOPTERA DEFLORIRA TIŠINU SUROVO GRUBO DEMONSTRACIJA SILE USPLAHIRANIM MRAVIMA I SKAKAVCIMA

pipin mali šćepan

FAKE EMPAIRE PJEVAJU THE NATIONAL DOK PROBIJAM SE OD PETROVCA PREMA BARU PO ZAGUŠENOJ MAGISTRALI U ZEMLJI LAŽNOG CARA ŠĆEPANA MALOG LAŽNI VOZAČI OKUPIRALI SU PRAVU CESTU FAKE THE NATIONAL TUTNJI KROZ ŠIROM OTVORENE PROZORE

Kataloška forma i atipična nomenklatura, inkorporirane u literarno tkivo „Cetinjskog rukopisa" sa figurama akumulacije i epske retardacije, koje autor ironijski tretira sa tendencijom desakralizacije ideoloških mjesta, bilo da je riječ o toponima, obredima, onomastici – samo su jedni od postupaka kojima se ovo djelo oneobičava ispod svih žanrovskih klasifikacija i tipologije u klasičnom poimanju:

smjer/no

KLIMAM SE KAO KATEDRALA U KOTORU ZA PROLJETNIH JUŽINA TAJNO JE TO MJESTO ZA KRONIČNE BOLESTI I PRESUŠENE VODOSKOKE ZABODEM IGLU U KAŽIPRST NAMAMIM KAP I ČEKAM PUTOKAZ NA BROJČANIKU

Iako je riječ o poetskoj zbirci, ona je istovremeno i dnevnik, ali i anti-dnevnik, ispovijest, rječnik pojmova, koji se analogijom značenja dopunjuju emocijama, stvarajući „postvarenu stvarnost", opredmećenu strukturu, dijalektiku, tautološko vezivanje, oksimoronski čin:

469


paralelni svjetovi

ŽIVIMO MIMO REALNOSTI KAŽE V. ZAPALI CIGARETU I OTPIJE GUTLJAJ KRSTAČA RAZVODNJENA VELIKIM KOMADOM LEDA HAMLET JE FRUSTRIRANI DRIPAC KOJEGA JE SJEBALA MAJKA PA NIKAD NEĆE POSTATI KRALJ PROČITAŠ SAMO TO A ŽELIŠ REŽIRATI REALNOST NAS JE IZDALA UDALA SE PROMIJENILA PREZIME POSTALA GOSPOĐA VIRTU AL JESMO LI I MI SADA SAMO FIKCIJA

470


Biografija autora:

Branko Čegec, rođen je 22. lipnja 1957. u Kraljevu Vrhu, Vrbovec. Diplomirao jugoslavenske jezike i književnosti i komparativnu književnost na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Uređivao književnost u omladinskim novinama i časopisima Polet i Pitanja. Od 1985. do konca 1989. glavni je urednik časopisa Quorum. Od 1989. do konca 1990. glavni i odgovorni urednik je lista za kulturu Oko. Nakon toga do 1993. urednik je u izdavačkoj kući Mladost. Godine 1992. pokrenuo je vlastitu nakladničku kuću Meandar, koja djeluje od ljeta 1993. U njoj radi kao direktor i glavni urednik do 2000., nakon toga kao glavni urednik. Godine 2005. pokreće kuću Meandarmedia kao drugu fazu projekta Meandar. Do danas je njezin direktor i glavni urednik. Godine 1999. izabran je za predsjednika Odbora Goranova proljeća, najveće hrvatske pjesničke manifestacije, na čijem čelu ostaje do jeseni 2007. Od 2000. do 2002. pomoćnik je ministra kulture. Godine 2003. pokreće Centar za knjigu i časopis za knjigu Tema, pri kojima djeluje kao ravnatelj, odnosno kao glavni urednik. Nagradu Goran za mlade pjesnike dobio je 1980, što je rezultiralo objavljivanjem prve knjige Eros-Europa-Arafat. Godine 1983. dobio je nagradu Sedam sekretara SKOJ-a za knjigu eseja Presvlačenje avangarde. Za ukupan prinos suvremenom hrvatskom pjesništvu na Kvirinovim susretima u Sisku 2008. dodijeljena mu je Plaketa Sv. Kvirina. Za ukupan prinos suvremenoj književnosti dodijeljena mu je 2007. Nagrada Kočićevo pero Zadužbine Petar Kočić iz Banje Luke. Za knjigu pjesama Pun mjesec u Istanbulu dobio je nagradu Kiklop za najbolju knjigu poezije 2012. Goranov vijenac za ukupan prinos suvremenoj hrvatskoj poeziji dodijeljen mu je na Goranovu proljeću 2013. Pjesme su mu uvrštene u tridesetak antologija, izbora i pregleda u zemlji i inozemstvu. Autor je ili suautor više izbora i pregleda hrvatske književnosti (poezije i proze) u zemlji i inozemstvu. Sudjelovao je na domaćim i internacionalnim festivalima poezije, između ostalog na Struškim večerima poezije, Sarajevskim danima poezije, Vilenici, Translokal (Graz), Marche de la poesie (Pariz, Bordeaux, Marseille), Poesie nuit (Lyon), SiDaJa (Trst), Ars Poetica (Bratislava), Eskisehir International Poetry Festival (Eskisehir), kao i na čitanjima u Austriji, Mađarskoj, Poljskoj, Bosni i Hercegovini, Sloveniji, Francuskoj i Njemačkoj. Godine 2009. bio je sudionik projekta Poesie der Nachbarn/Poezija susjeda u Edenkobenu i Mainzu, a kao rezultat pjesničke prevodilačke radionice objavljena je antologija Konzert für das Eis, u koju su uvrštene njegove pjesme (po jednoj je i cijela antologija dobila naslov), zajedno s još pet suvremenih hrvatskih pjesnika.

471


SANJA LOVRENČIĆ, Knin

Apstraktna, misaona komponenta Insula Dulcamara-e, bliska

je

spiritualnosti

koja

odiše

intelektualnim

pesimizmom ranih hrišćanskih filosofa, naročito sv. Avgustina, čije je jedno oko zagledano u zemaljsku stvarnost, a drugo u metafiziku istinske spoznaje. Naglašeno osjećanje čovjekove prolaznosti, život je varka, sjen, privid, vjerom u prirodnost neprirodnog i vice versa, paradoksalnim spojem

spiritualizma

i

senzualnosti,

naturalizma

i

iluzionizma, Sanja Lovrenčić ispisuje paraboličnu poeziju u čijem je središtu nobilis et liber:

INSULA DULCAMARA (Vlastita naklada, 1987)

X

onome koji hodi po rubu jedno je oko zaslijepljeno svjetlošću, drugo tamom rado bi odustao, skliznuo do vode – zna kako je mirna zlatna obala ipak, ne bi skočio ni zaronio, preduboko je, prehladno je već... onaj koji hodi po rubu napreduje neodlučno i sporo, -

472


pokraj vode, ispred žene s pregačom i okovanog kovčega, čovjek u crnom hvali svoj plijen

XXII

čas prije no što će isploviti oni izgrebaše lica jedan drugome presladak bijaše teret na brodu na čelima ostaje biljeg novčića vrelog od tuđe ruke a kad netko udari oštrim kopljem o pramac kad razvije zastavu gorku od luke, gorku od sidrišta tad udari vjetar s boka a pijane ose ostadoše iza njih

Skrletne tkanine, kao poetske slike koje se razvijaju na fonu kontrasta, počivajući na oksimoronima, oneobičenim metaforama i poređenjima disparatnih pojmova, sačinjavaju svojevrsno mišljenje u slikama, kako je govorio Bjelinski, simbolički predmeti polaze od iskustva čula, empirijskih doživljaja, a stižu do imaginativne nadogradnje u kojima se preobražavaju, zadobijajući simbolički oblik. Simbol se, po T. S. Eliotu, doživljava i kao objektivni korelat, kojim se označava predmet ili grupa predmeta, lanac događaja koji predstavlja formula određene emocije, koja se potom lančano razvija u Skrletnim tkaninama Sanje Lovrenčić, a to je zima:

473


SKRLETNE TKANINE (1994) (iz ciklusa NAPJEVI ZA ZIMU)

OKO BRIJEGA STRAŽA

na oštrici brijega bijelo zvono – crna igla – bijelo zvono na hrptu brijega živica od leda...

u podnožju klesar pravi stražare – od toploga dima, od hladne magle – viseći nad rijekom, zguren pred uskim vratima peći traži svoj mramor, broncu od crvenog svjetla, drvo od žara, blijed – kroz dlan mu propada dlijeto s mukom ga uspijeva zadržati...

sad u najdužoj noći straža je svud oko brijega: “sad sleti, nitko ne može proći!...“

474


no brijegom odjekuje ratnička pjesma: i mramor može gorjeti i bronca može gorjeti mogu gorjeti magla i dim

Slični motivi se kompoziciono, lančano uvezuju i u zbirci:

UPUTE ŠETAČU U VRTU SA ZBOROVIMA (2002)

Jedini način da se izrazi emocija u umjetničkoj formi – pisao je Eliot, jeste da joj se nađe objektivni korelat. Riječ je o Eliotovoj isključivosti, naravno, mada u posebnom svijetu Sanjine poezije, njegova konstatacija ima osnovu. Naime, emocija zime, u Sanjinoj poeziji se semantički i, prije svega, simbolički, dodatno zgušnjava i usložnjava, stvarajući frekventna polja značenja koja njenom poetskom svijetu daju karakter jedinstvenog doživljaja. U procesu simbolizacije, sinteze čulnog iskustva i duhovne vizije koja spaja individualno i opšte u paralelizmima, poezija iskazuje vjeru u transcendenciju, krajnju semiozu kao procesu ulančavanja znakova:

STRAŽARNICA NA POLA BRIJEGA

2. od jutarnjeg lišća teško otvaram vrata još teže od podnevnog na svakom listu plamsaj drugog vremena 475


samo strah od hladnoće daje mi snagu da otvorim vrata u suton

- unesi triješće za ljestve od vatre –

uvijek je jednak korak u koji ulazim dokle god traje moja stražarna služba

kasnije bit će mi vrijeme službe dodijeljeno još jednom povjereno na čuvanje

4.

izvana poput krhotine hridi iznutra glatka i okrugla posuda za more

jer morskom vodom ispirem 476


kamen s prozorske daske kad duga u oknu počne blijedjeti

put je uvijek težak ogreben gležanj i modrica pod koljenom stube uklesane u stijenu ili led i vrtoglav pogled s litice

uvijek čuvam iskru: u ribljoj krljušti u divljem kestenu između trulog drva i mahovine – ali rijetko mi uspijeva užgati vatru na putu

zato se morskom vodom služim oprezno i sporo kap po kap

477


Biografija autorke:

Sanja Lovrenčić, književnica i prevoditeljica, dosad je objavila knjige pjesama Insula dulcamara (1987), Skrletne tkanine (1994), Upute šetaču u vrtu sa zborovima, U slobodnoj četvrti (2002) i Rijeka sigurno voli poplavu (2006) za koju je dobila nagradu „Kiklop" 2007. Pjesme su joj objavljivane u domaćoj i stranoj periodici, te su prevođene na njemački, engleski, poljski, ruski i slovenski. Autorica je nekoliko proznih knjiga: zbirki kratkih priča Wien Fantastic (1998) i Portret kuće (2002), romana Kolhida (2000), Savršen otok (2002) i Klizalište (2005), te Dvostrukog dnevnika žene sa zmajem (2005), u kojemu se isprepliću dnevnički zapisi i ulomci dramskog teksta. U Autorskoj je kući u 2006. godini objavila biografiju Ivane BrlićMažuranić U potrazi za Ivanom, koju je pisala uz potporu Ministarstva kulture, te za nju dobila nagradu „Ksaver Šandor Gjalski" za 2007. Za roman Martinove strune, objavljen 2008. na hrvatskom i na njemačkom dobila je književnu nagradu Steiermaerkische Sparkasse. Bavi se i pisanjem za djecu, te je objavila knjige priča Esperel – grad malih čuda (1994. i 2006), Kuća iznad čudovišta (1996), Četiri strašna Fufoždera i jedan mali Fufić (2001) za koju je dobila nagradu „Grigor Vitez", Sunčev sjaj (uži izbor za nagradu „Grigor Vitez", 2005), te Priče o godišnjim dobima (2007). Za djecu je također napisala roman Godina bez zeca (2004) i nekoliko zapaženih slikovnica. Kao dramski autor dobila je nagradu ASSITEJa za najbolji kazališni tekst za mlade 1997. za Bajku o Sigismundi i Krpimiru. U programima Hrvatskog radija izveden je niz njezinih radio-dramskih tekstova, među kojima su neki nagrađeni (Albatros, Možda sam hodao u snu), neki objavljeni u različitim zbornicima (Mlinovi, Pisma drugom čuvaru, Devet oktava, Arielov otok), a neki prevedeni, te izvođeni i izvan Hrvatske (na njemačkom, mađarskom, slovačkom i estonskom). Kao samostalni dokumentarist snimila je nekoliko autorskih radijskih emisija, a dokumentarac Ispod lipe nam zelene, koji je realizirala u suradnji sa Zvjezdanom Jembrih, predstavljao je Hrvatski radio na festivalu Prix Italia 2007. Jedan je od osnivača umjetničke organizacije Autorska kuća, u kojoj djeluje kao autorica, urednica biblioteke „Mala zvona" (u kojoj objavljuje poeziju i tekstove povezane s poezijom), te organizator u nekoliko projekata za popularizaciju knjige i čitanja. Bavi se i prevođenjem književnih tekstova s engleskog, francuskog i njemačkog jezika; za prijevod knjige C. S. Lewisa Konj i njegov dječak uvrštena je 2004. na Časnu listu IBBY-a.

478


MEHMED BEGIĆ, Čapljina–Santo Domingo, Dominikanska Republika

„Hipnoze" Mehmeda Begića, kao krunsko djelo njegovog cjelokupnog opusa, orkestrira posebnom stihovnom organizacijom, po kojoj je pjesnik prepoznatljiv i jedinstven u originalnosti i autentičnosti poetskog izraza u svim svojim djelima:

TRZAJ KOLJENA

Folklor budućnosti čuva poseban oblik milosrđa u slučaju da se ukažeš nenajavljeno. Kao lampioni kineske nove godine na Slomljenoj uzvisini, svjetlucaš umjesto neonskog poziva na zabavu noći. Tamo gdje se diskretno šire vidici za pažljivog promatrača. Ostavljena si bez prava da biraš. Kratki smiraj čeka u vatrometu, crtežima u kamenu, znakovima nestalim u povaljanom pijesku prolaznosti. Prizovi kipuću kafu djetinjstva, zaboravi posljednje stablo i zagrli me. Strpljiv i uporan rad napokon ubire plodove.

Melodija koja ritmom doziva arhetipski kod uklesan u prvoj pjesmi, prvom piktografskom zapisu u pećini, prvoj nezapisanoj, usmenoj formi dozivanja i njenom planinskom ehu i ravničarskom doskoku, skoncentrisana je oko muzičkih elemenata koje prodiru u poeziju, mada „Hipnoze – dnevnik gladi“, M. Begića i nisu poezija u užem smislu, već eklektički zapisi pjesama u prozi,

479


refleksija, univerzalnih analogija i sinkretičkih polja umnoženih značenja kroz koje autor somnabulno hoda po taktovima aluzija već zapisanog, uklesanog, odsviranog, sa svakim korakom dešifrujući civilizacijske tačke presjeka:

ZIDOVI

Tvoja ljubav je poput moje i ona prestaje tamo gdje počinje okrutnost odluka. Konačnost je napokon vidljiva. Četrdeset godina napuštanja i pronalaženja i evo nas na prozoru, iza zavjesa, čekamo pticu da nas oslobodi svojom pjesmom. [transkript ptičjeg pjeva] Snovi o aerodromima kao poveznicama između sjećanja u magli mogu poslužiti kao izgovor ali nikako i objašnjenje zastrašujuće praznine. Od sjećanja do avio-piste ni osmijeh nije ostao. Tvoj eho u meni odzvanja. Ledeni zidovi orgazama tijelo uče da zaboravi. Treba biti zahvalan, nikada to smetati s uma, za ljubav budućnosti i prave poteze. Dobronamjernost i dobročinstva su rituali su koje treba slaviti čak i kad se podrazumijevaju. Posebno tada.

Na svakoj od pomenutih tačaka presjeka, kao po kružnici, pulsira jedna te ista vječna glad za saznanjem i blues kao okosnica home-sick oboljenja, ne za zavičajem u kojem smo rođeni, već onom 480


iz kojeg smo potekli – metafizičkom, kosmopolitskom, pan-psihičkom, iza čijih kulisa spavaju bogoviblizanci Hipnos i Tanatos, naizmjenično upravljajući smjenom ritma i muzikalnosti „Hipnoza“:

RUKA PREKO USTA

U potrazi za posljednjim stablom nalaziš zatomljeni krik. Kao sluđeno pseto posmatraš okean i prizivaš Mediteran. Bedemima okružuješ kuću koju gradiš na ostrvu a tvoja ljubav prema pticama useljava se u narodne pjesme. Sa šapatom te spominju ulični zabavljači. Niko više nije siguran da stvarno postojiš. Posljednji put si viđen u maglovitom danu. Svjedok je mrtav i ničim te, osim legendom, ne mogu potvrditi. Napokon si uspio u svojim namjerama.

481


Biografija autora:

Mehmed Begić (1977), Čapljina–Santo Domingo, Dominikanska Republika.

Bibliografija:

L’ Amore Al primo Binocolo, s Nedimom Ćišićem, Markom Tomašem i Veselinom Gatalom (L’Obliquo, Brescia, 2000). Tri puta trideset i tri jednako, s Nedimom Ćišićem i Markom Tomašem (Alternativni Institut, Mostar, 2000). Film, s Lukaszem Szopom (Alternativni Institut, Mostar, 2001). Čekajući mesara (Alternativni Institut, Mostar, 2002). Pjesme iz sobe (Frakcija, Split, 2006). Savršen metak u stomak (Naklada Mlinarec & Plavić, Zagreb, 2010). Знам дека знаеш /Znam da znaš/ I Know You Know (Blesok, Skoplje, 2012). Ponoćni razgovori, s Markom Tomašem (Vijeće mladih grada Mostara, 2013). Sitni sati u Managvi (Vrijeme, Zenica, 2015). Opasan čovjek (Buybook, Sarajevo, 2016). Vrijeme morfina (Kontrast, Beograd, 2018). Pisma iz Paname: detektivski jazz (Red Box, Beograd, 2018). Hipnoze (LOM, Beograd, 2019).

482


STANKA RAĐENOVIĆ-STANOJEVIĆ, Budva

„Karneval u Amnionu", jubilarna zbirka budvanske pjesnikinje, suma je njenog cjelokupnog dvodecenijskog stvaralaštva, koja u sebi sažima sve postulate njenog prepoznatljivog poetskog izraza i poetičkog prosedea za kojeg je tipična gnomska zgusnutost stiha, neologizmičnost zaumnog jezika i stvaranje posve novih kovanica sa visokim stepenom semantičkog koda:

NEČUJ-PRAZNINA

Nečuj prazninom. Ludak u noći, gorom. Vremena zbiraju zaostatke, govorom nijemim. Nad trenutkom budućeg besmisla znakovi prošlosti, i krik koji remeti Nečuj-Prazninu.

483


Sažimanje ekspresivne funkcije poetskog jezika do esencijalnog jezgra, morfološko klesanje do nulte morfeme, očišćene od svih prethodnih konotata, fenomenološkom metodom redukcije stavljanja u zagrade svega znanog, napisanog, pročitanog – e da bi se došlo do prvobitnog izvora, prve predstave, prije nego nagrnu mentalne slike, od kojih će svaka biti udaljavanje od izvora, poetski je manir Stanke Rađenović, oko koga se kao okosnice i u „Karnevalu u Amnionu“ organizuju stihovna polja, natopljena sentencama, katehrezama, gnomima – kroz koje može da korača samo onaj opskrbljen strpljenjem dešifrovanja, mudrošću erudite, senzibilnošću taktilnog, koji palimpsistički guli slojeve, okoštale forme i izanđale konstrukcije, sve do raskrilnosti fenomena u pojavi, čistog i blještavog u svoj nagoti jednostavnosti:

PRELUDIJUM NESTAJANJA

Uklupčani embrion luta po praegzistenciji. Dan gubi naslućene obrise, rasipa se. Do jutra će sila apokalipse naći novi oblik. Skupljene latice lotosa pričaju drevne legende. Napolju sijevaju oštrice noža –

sjeku gusti mrak. 484


Kiša dobuje po metalnoj nastrešnici – sam, sam, sam! Izdvojeni svjetovi, u miru. Umiru.

ĆORAVE RIJEČI

Tu, u metamorfozama savjesti stoje ćorave riječi. Stoje i gledaju se. Gledaju se ušima. I vide se. Smiju mi se i ćute, uz smijeh. A njih od vrha dijeli razina duboka

485


Biografija autorke:

Stanka Rađenović-Stanojević, rođena je 25. januara 1977. na Cetinju. Diplomirala je na odsjeku za Srpski jezik i književnost na Filozofskom fakultetu u Nikšiću. Učesnik je brojnih festivala i pjesničkih susreta, među kojima su: „Pjesnička riječ na izvoru Pive”, „Ratkovićeve večeri poezije”, „Trg pjesnika – Grad teatar Budva”, „Makarijevo slovo”, Međunarodni Beogradski festival poezije – „Trgni se! Poezija”, „Festival poezije mladih” – Vrbas, „Prvi regionalni pjesnički susreti” – Brčko, itd. Takođe, dobitnik je priznanja i nagrada na festivalima poezije. Neke pjesme su joj prevedene na engleski, albanski i slovenački jezik i objavljivane: u mariborskoj reviji za kulturu i društvo „Dialogi”, zatim u crnogorskom časopisu za književnost, kulturu i društvena pitanja „Ars”, „Književnom zapisu”, u “Inflight” magazinu, „Balkanskom književnom glasniku”, „Paštrovskom almanahu”, „Stvaranju”, dnevnim novinama „Dan” i drugim, kao i u mnogim elektronskim časopisima i na web portalima. Radi kao organizator književnog programa u Narodnoj biblioteci Budve. Živi u Podgorici. Objavila je četiri pjesničke zbirke: „Nijemo govori ljubav (INTER NOS)”, Međurepublička zajednica za kulturno-prosvjetnu djelatnost, Pljevlja, 1998; „Pjesme” 2003. za koju je dobila nagradu „Spasoje Pajo Blagojević”, takođe, Međurepublička zajednica; „Tajna polomljenih sitnica”, Gligorije Dijak, 2012; koautorska zbirka zajedno sa još tri pjesnikinje „Personalni karusel”, Narodna biblioteka Budve, 2017. i „Karneval u Amnionu”, Narodna biblioteka Budve, 2020. Zastupljena je u antologiji „Pjesnikinje Crne Gore 1975–2015” Jovanke Vukanović, prvoj ove vrste u Crnoj Gori. U martu 2021. godine biće joj objavljena nova zbirka poezije u izdanju Liberlanda iz Beograda.

486


TIBOR HRS PANDUR, Ljubljana

Stvaralaštvo Tibora Hrs Pandura analiziraću po motivima iz teksta Didiera Eribona „Nestrpljivost slobode“, u kojem se konfrontiraju kritička tradicija Frankfurtske škole „mislilac koji unosi razdor“ i „anarhizujući kritičar koji drma gvozdene zidine razuma“, sa ciljem da se na osnovama moderne zasnuje nemilosrdni antimodernizam. U pjesmi koju u cjelosti navodim, Tiborov poetski subjekt postaje upravo Didierov „anarhizujući kritičar“, čije verbalne halucinacije razvaljuju zidine razuma common sens-a, po kojem se upravlja racio. Nasuprot tome, on je operater tramvaja, čija je jedina misao praktikovanje slobode – bez obzira na cijenu koju će u sferi praktične egzistencije to svoje putovanje da plati, Tibor, zapravo, ide i korak dalje, njegova poezija postaje antipostmodernistička, štaviše, anti svih izama koji su, istrošeno izumrli još prije ulaska u novi milenijum, koji je tek označio njihovu smrt:

SANJAL KNJIGO KRATKIH ZGODB SUBCOMANDANTA MARCOSA

z izvezenimi žuželkastimi posvetili univerzalnim, namenjenim vsem Na zavihku blurb: »Bil žrtev lastnih verbalnih halucinacij«

Operater tramvaja sem ki se odloči prakticirat svobodo tako, da vozi po neprogramiranih linijah 487


in to imenuje umetniški dogodek da gre levo, ko bi moral it desno vleče nit vagonov kakor mu paše četud po vnaprej vzpostavljenih štrekah Svoboda je it levo, ko bi moral it desno naprej, ko bi moral it nazaj Zagovarjam kršitev teh pravil kot legitimno umetniško akcijo v čudnih cajtih ko nad-rejeni ne razumejo kompleksnosti sodobnosti vladavine prava in takih reči

Za primjere svoje hipoteze Didier uzima „Genealogiju morala“ kod Fukoa, u kojoj dominira antiistorijski racionalizam, i Habermasovu restauraciju iracionalizma. Kako su poezija i filosofija, još od antike, preko sholastike, pa sve do postmoderne stajale na istom tlu, koji je okončan ulaskom u suvi novi digitalni milenijum, u kojem je praksa štancovanje literature, muzike, pozorišta, koji mahom poprimaju komercijalni i zabavni karakter, te tako gube osnovnu esenciju – rijetki su primjeri stvaralaštva na savremenoj sceni koja bi se mogla uvrstiti u istorijsko-društveni pobunjenički kontekst. U sljedeće dvije Tiborove pjesme čitamo dvije varijacije na temu sloboda versus zatvor – prva je o nepokolebljivoj moralnoj dimenziji Če Gevare, vječno živog simbola revolucije; a druga je nomadska, ciganska, za koju je još Puškin kazao da je jedina oaza slobodnog življenja, mada, i dan-danas prezrena od savremenih društava koje sebe nazivaju „civilizovanim“:

488


SOBRE LA MARCHA

Kaj vse je moral na svojih potovanjih doživet moj brat Che Guevara Koliko časnikov je sviralo njegovi elektrostatični volji in kam bo šel zdaj skoz kere hodnike je plezal kolk je moral plačat da je lahk šel srat na črpalki koga je moral zapecat za en drk mesa za en faf ljubezni (vseh sil sprostitev v prostor brez vsakršnih omejitev) da je lahk v miru zaspal in ni rabu več razmišljat o ekonomiji revolucije ki gre v kurac kr so nasadili preveč sladkornega trsa al pa kr ni dovolj Vietnamov po svetu 489


da bi se razmerje moči vsaj minimalno zamajalo Kaj se je naučil v Kongu in kaj je v dnevnike čečkal ki so mu jih v zaplenli Boliviji? Je shekal Marxa v đungli? In postavil nove temelje socializma s puško in penkalom na vrhu drevesa medtem ko so se iz trianguliranega navzkrižja proti njim šlajhale sile ameriške in bolivijske kontraobveščevalne Jasno je blo eno nikoli ne bomo zvedli ker mi ni povedal

U doslovnom shvatanju angažovane kniževnosti, onako kako ju je Sartr postulirao (engagment) po terminu marksističke kritike, ukazuje se na osnovnu njenu svrhu, a to je kritika i promjena društva, ukidanje hijerarhije između društvenih slojeva i nepravednih socijalnih uloga, marginalizacije određenih grupa, a elitiziranje onih povlašćenih. Aktivan stav autora izražava se, prije svega, kroz značenje djela, odnosno, kroz predmet prikazivanja, a manje kroz njegov način (postupke i književu tehniku). Savršen primjer je sljedeća Tiborova pjesma u prozi:

490


DIE BOURGEOISIE DES FLEISCHES

Staklo razbijeno staklo posvud, po kojem hodam, flaša kojom sam joj razbio lice, vraća se. Hodam zapuštenim prostorima polnih orgija, žutih zidova, sperme i krvi, ugljenisanog drveća i nasukanih jedrilica, komune cigana haraju po napuštenim fabrikama gvožđa, bude se u prah i sastavljaju rečenice od đuladi mrtvih jezika. Prolazio kroz sobe gde su vozači donosili poene. Deca su hodala u rikverc ako su htela nešto da kažu i skoro da su ih pregazili autobusi. Udarali su o drveće i protresli celu šumu. Na Akademiji za Film, što je bila maska i alegorija tužnog ljudskog karnevala: Lepa vratarka otvara vrata. Immer weiter, immer weiter dok nisi u razbijenom kupatilu gde te svi gledaju kako pišaš i ne možeš pobeći. Mada možeš da probaš.

Tiborova poezija korenspondira i sa Fukoovim sistemom kažnjavanja i nadziranja, kao poezija ispisana u duhu i slavljenju slobode, a znamo da je Kiš zapisao kako „revolucija jede svoju najbolju djecu“; njena spremnost na podnošenje žrtve je a priori u sam kod Tiborovog pjesništva upisana. U sljedećim pjesmama, svjedoci smo da i danas živimo pod „panoptičkim okom kaznenog mehanizma“, mada je on, zahvaljujući medijskoj propagandni i šarenilu neonske mašinerije, primamljive ambalaže 21. v., itekako, vješto, opsjenarski zamaskiran, ali ne i kod našeg pjesnika:

SEM DOLGO UPAL

DOLGO SPAL

Srednji vek se ni končal Družine utopljene v krvi bratov Vazektomije surove izvedene Z iglami v blatu špajz Grožnje umorov Če naročiš napačno pivo

491


Na napačni strani ulice Zaturfanih lokalpatriotov Skreganih bratov, ki nikoli niso zvedli Da so v žlahti In tudi če bi Taval sem nazaj Skoz vrata do mame, ki me je zadrževala Valjala sva se po vrtu Poteptala rože Tulipane Razlite barve prašnic Na oblekah pražnih Pozabljenih otroštev Poteptane lilije Ranjen mal od trnov Zaskrbljene mame Šel samo Se ne več srečal V Kobane S kislino, ki mi je razžrla obraz Zablurala pogled Nasilje Indiferencia Skrb

492


Ki mi je raztreščila spomin

Da mislim, da vem Kdo sem Samo, ko sanjam Sanje Reparativnih izkušenj Drugih Wishful thinking Da bi svet lahko bil drugačen Da me niso izgnali Da me niso pozabli Da me domišljija napizdi Da lahko grem dalje

Cjelokupno stvaralaštvo autora, na kraju, podrazumijeva i zahtijeva neprestanu metakomunikaciju u okvirima samosvjesne zajednice, u kojoj je pjesnički čin mnogo više od pjesničkog dekora današnjice – on prerasta u politički poklič. Dakle, originalno pjesničko stvaralaštvo transponovano u poziv na društvenu akciju.

493


Biografija autora:

(ŽIVLJENJEPIS) Rojen v Mariboru, 05.01.1985, ob 07:29. 2003/04 študiral slikarstvo na Accademia di Belle Arti v Benetkah. 2011 diplomiral na Filozofski Fakulteti v Ljubljani, smer Primerjalna književnost in literarna teorija. 2007 sodeluje kot soavtor teksta in prevajalec pri projektu Don Juan. Kdo?, v režiji Anne Furse, v koprodukciji Slovenskega Mladinskega gledališča in angleške skupine Athletes of the Heart in kot neodvisni raziskovalec pri projektu Matjaža Pograjca Dance or Die, l. 2008 pa kot prevajalec pri projektu Matjaža Pograjca Run for Love. 2008 je v gledališču Glej, v režiji Jane Peršuh uprizorjen njegov dramski prvenec Sen 59. 2009 soustanovi paraliterarno organizacijo I.D.I.O.T. katere urednik je do današnjih dni. Aprila 2009 izide prva številka revije Idiot, ki si je zadala izbirati ter predstavljati najmlajše in najbrutalnejše iskrene možne glasove ter tako šele formirati novo generacijo. Junija 2011 je izšla peta številka revije, čemur sledijo manifestacije in literarni koncerti po celi Sloveniji. (Več na id.iot.si) 2009 prav tako adaptira in preobrazi Kovičevo pravljico Pajacek in punčka, v režiji Jane Peršuh: Punčka in svet. 2010 izide njegov pesniški prvenec ENERĐIMAŠINA pri založbi Aleph, v Ljubljani.

494


RADOMIR D. MITRIĆ, Jajce–Kragujevac

Kulturno baštinjen memorijski kod, zabilježen u poetskom iskazu Radomira D. Mitrića, izuzetna je rekonstrukcija mozaika

stare

primorske

etnokulture,

upotpunjene

naslagama frezeoloških resursa koji nestaju iz žive, govorne upotrebe. I to ne samo jezika, već i poetskih slika – „Kino Mediteran”, zbirka Radomira D. Mitrića, kao da se, u skladu sa sintagmatikom naslova, projektuje sa pokretnih slika, istovremeno projektujući autopoetiku autora, stamenost drevnog kamena:

Pastiši Boke naše svagdašnje

Predjeli ovog skritog Sredozemlja, navijek znani su i prisni, usječeni u oluj i tkanja sinja morja i mramorja, u rujeve vatri što gore pod kapcima očinjvida, oknima i kominima kuća i palata boje starog srebra, kovanog u toke i džeferdare, i u ćemer tankostruk za djevojačka bedra, što uznos su i pristan moreplovcu voljenome, kojino bdije na pučine sveudilju. Perlo od gradova načičkanih nad uvalama u malenu fjordu ukrivenom u zaleđu Jadrana, što sjajiš u modrinama noćnim,

na trgovima od soli i alabastra, i bisernom bjelilu, 495


poput murve osojne nadnesene nad lastarom i napetom mišicom što je bere kao mušule sa pergulara. Žumanca od sunaca i lune njinih utroba sinu, pokadšto, u sutonima mlačnim, poput grobnog kalopera, nijemom onirikom, otvarajući vrata blagoutrobna, sušte inokosti. Tako se i srce otvara, nalik mogranju što prska crveno u razbranju čvrstih šaka. I koraljnica okovratna kako se po dojkama raspe i sine kao u durbinu vizija Boke. Pjace i pjacete, začini i grnčarije, tkanice i bronzini, tunjevi što vise na kukama, sardele, burini i fešte, skalinade i balustrade, sve to vrvi u virovlju vena, kao žive inkunabule primorcima. Svaka je ljubav tu strašno preobraženjstvo, nestalna vestalka, u kob uronjena, maglena koprena nad vodama, unca čista zlata što ne trune ni kad usni u samrtnom zagrljaju ilovače. Odive negdašnje, Kosare i Jakvinte, Jelene i Jacinte, priviđaju nam se u vama, Fajumi hodajući, što krmanite našim brodicama, vi, jedre i ćudljive knjeginjice, krupnooke, lovina ste nad kojom šestarimo grabežljivo, dok pomno slušate naše pjesme ljuvene, ta milozvučja i usjekovanja jezika u klancima černogorskim, gdjeno se ljube sjene priljubljene i zmijopleti na vrelu kamu. A onda se opet izgubimo, hitronogi, u olovu godina, u tihoj sačmi bola što rije naše grudi, a svako zrno trne u crnu krvcu,

496


kako starimo bez vas, pogrebeni, nepovratno odaljeni.

Snažnom i upečatljivom vizualizacijom, lokalnom bojom, osobenom retorikom koja uključuje prikaze obreda, rituala plemenskog ambijenta sa svim njegovim kodeksima, bogato baroknom zasvođenom leksičkom linijom – poetske slike se ređaju interliterarno i interkulturalno. U spoju osobenosti jezika koji sažima romanizme, latinizme, topografe i onomastiku sa jedne, a kultna mjesta ikoničkih svetilišta crnogorskog primorja i njegovih lokalnih junaka i junakinja, opjevanih u usmenoj epskoj tradiciji i uklesanih u zidine Boke, Skadra, ehu Durmitora, sa druge strane:

Skadarski elegijar

Počuj, ljeto što glasa se, u svakoj čaški i travci, u ćutnji i u javci, pod lepetom krila i trepetom bilja ocvala, u kojem vrijedno rade uporni mravoredi, ti, neumorni benediktinci, na lužnjake daleke mirišući, na trope, katune i kantune izgubljene, namah što ih nosnice prizovu bliskoj memoriji, s zlatna jantarna puta. Zlatno je i grlo žaboprinca što roni gustim zelenilom, nad kojim žuti se srce lokvanja poput divizme; na tragu, da li, vjenčanice nevjestice, što zaplete se u kvrgave žile dubovoda, u šimšir i ornat, koji krase staze što vode podvodnome carstvu. Gdje se oglasi oblak mjehurova, na površju, tu joj bje i disanje, u očnim vruljama zavazda otvorenim. Sunce se ogleda u prstenu njenom

davnoodbačenom, u drezgu, i u žukovinu, čitav je 497


tu svijet pohranjen, nebivljiv i snebivljiv istovremence. Kao nesuđenika tijelo, ženikovo, što počiva u muklu kiparisovu hladu. Obnoć se iz plutanja otrgne i vrgne nebesnim visinama da poleti u lunarnim kočijama. Ofelijo, ko, tvom će nerođenstvu, naći vječna mira. Hira kletoj sudbi, što presječe niti tvoje ljubavstvene, kao kosa glavu smuka grmožurskog; pa sad brodiš, nesretnica, nad maglama jezernim, do naših ovih slijepih ura, tugaljiva i prezrena. Neprežaljeni su tvoji jadi, kad pripekne zvizdan, i bog se iz ovog svijeta povlači sa sjetom, nalik tvojoj. U rubašku boje karbita, u ćutljivi kam što će oživjeti tek sretna ruka klesareva, u ozvjezdan dendrit, što kost je i časlovac tvoga blagoslova i vapor duha nesmirivog, poput ribojata, prpošnog, skadarskog, kad se trgne, u prporu, bježeći od vesla čamdžijinog što odvozi u smiraj i na usnule oči meće obole vječnom tvome bolu.

Koristeći frazeologizme i idiome u kojima se odražavaju predstave nosilaca ove osobene kulture, jedinice koje obrazuju leksičko-semantičku paradigmu, pjesnik iskazuje umjeće reprodukovanja makrokoncepta jednog svijeta sa svim njegovim mikrokonceptima, časti, morala, čojstva, herojstva, slobode nepokornog duha – te tako stvara (po definiciji ruske konceptualne lingvistike) jedinicu kolektivnog znanja sa svim kolektivno nesvjesnim arhetipovima (po Jungovoj teoriji), tj. modelima koji stvaraju pomenutu obrazovnu paradigmu, u koju se iznova, po principu čitave lepeze asocijativnih veza, predstave upisuju u kodove filogenetskog pamćenja:

498


Pjesan za Kosaru

Spiš čuvstveno, davna i čedna ljepoto ljeta, lakokrila, u šašu i drači, kud brodila si vodama, nogama od topaza, Lunu si za oblake skrila, suncu bljesak odmamila, u Prespi omrkneš sa oreolom zmija, u Ostrosu osvaneš rosna, u šafrana perivoju. Suguba sudbo, mobo gorskih vjetara štono pališ noću luče dubravama i raskidaš njegve adske, silazeći u tmice tamničke da dukljanskog od sužanjstva spasiš ženika, parusiju i primus inter paresa. Svaki je kamen zemlje ove tvoja insignija, težak tuč očas bude onima što drznu se da omrznu je, uteg i silnograški znoj na strašnu čelopeku. Nad crnogoricom noćni glasu kukuvije, gugutko dneva rajskih. Spomeni nas, dok prebireš brojanice, črnorizna, upastiri kad sve se raspe i u rasapu raspne. Oganj budi, razbuktinjaj, sa Sinjajevine sini, na sinjem moru, u Verigama, lahorom odmjeni buru zaljuljanoj lađi. Tico-bugarštico, vilo-posestrimo gospe sa Škripa i sestrica-uzidnica, plačevna majko-okajnice našim sagriješenjima, slutiš li glavu što svijetli prekosvodno za zubun tvoga tkanja, od Elbasana, za bonika svojeg ljubav budi što bistri gorske oči Durmitora, nama silan izmol za oprost, mol za bitvu što čvrsto stoji, stamena i gorda kao klobuk u peraških kapetana kad se vrću u svete ove krše. Krajnji estetski doživljaj je originalno oblikovan kulturno-poetički kontekst u kojem pesnik, po svom ličnom i dubokom intimnom nahođenju, sklapa vlastiti mozaik koji aktuelizuje i osavremenjava istoriju i kulturu, premošćujući prostor između prošlosti i sadašnjosti, čineći je iznova viđenom i doživljenom. 499


505