Issuu on Google+

Inkoop & Logistiek

Innovaties & Nieuwe producten

Management & Strategie

Wegwerpbestek kan duurzamer zijn dan porcelein

Luxe Lexus RX 450h: écht zo groen als een Golf

Cateraar Albron sneller duurzaam zonder MVO-afdeling

NUMMER 1 | NOVEMBER 2009

Verantwoord ondernemen op zijn scherpst

DANNY VAN DER EIJK, ACHMEA-DIRECTEUR:

‘Wij zetten issues op de kaart’

DUURZAME ONDERNEMERS ZIEN KANSEN

1

878462 311106

Sterker uit de crisis En verder in dit nummer: > Drukkerij Pascal: in vier jaar compleet duurzaam p.22 > Hoe bescheiden MKB-er meer kan profiteren van zijn groene gedrag p.44


“Ik heb weer contact met mijn klasgenootjes, daar ben ik heel blij mee.” Valérie is chronisch ziek en kan daardoor niet naar school. Ze mist haar vriendinnen en haar klasgenoten. KlasseContact, een initiatief van Ziezon en het Mooiste Contact Fonds, brengt chronisch zieke kinderen weer in contact met hun klasgenoten. Vrijwilligers van KPN leren de kinderen hoe ze met een speciale laptop verbinding maken met de klas. Via beeld en geluid praten en lachen ze met elkaar en volgen samen de lessen. Voor de leerlingen voelt het of hun klasgenootje weer terug is in de klas. Het kind beleeft weer wat er in de klas omgaat en voelt zich even minder ziek.

KPN verbindt mensen. Dat doen wij al meer dan 125 jaar door producten en diensten te bieden waarmee mensen met elkaar in contact komen. We doen het ook met onze maatschappelijke activiteiten. Met het Mooiste Contact Fonds ondersteunt KPN initiatieven die zich richten op het stimuleren van sociaal contact. Kwetsbare groepen, voor wie het risico op sociaal isolement groot is, krijgen hierbij de meeste aandacht. Het Mooiste Contact Fonds, een initiatief van KPN. www.mooistecontactfonds.nl www.kpn.com


November 2009 PEPPERONLINE.NL 3

Voorwoord

MVOptimisme e laatste tijd deed een hardnekkig misverstand de ronde. Het Chinese woord voor “crisis” betekent ook “kans”, hoorde je steeds vaker zeggen. Alleen bleek dit niet helemaal te kloppen. Dat was eerder dit jaar te lezen in Vrij Nederland: het Chinese teken “wei-jie” bestaat uit twee karakters, waarvan “wei” onheil betekent. “Jie” kan verschillende betekenissen hebben, maar betekent gecombineerd met “wei” zoiets als “moment”. Dus ook voor Chinezen is een crisis gewoon een “moment waarop het misgaat”. Zo’n misverstand is een illustratie van het optimisme dat we er met z’n allen zo graag in willen houden in deze tijden. Dat neemt natuurlijk niet weg dat de huidige crisis wel degelijk kansen biedt. Nu steekt zo’n neergang volgens een economische wetmatigheid periodiek de kop op. Maar de huidige crisis is mede onder invloed van de kredietcrisis wel uitzonderlijk diep. Bovendien ligt aan die kredietcrisis een MVO-tekort ten grondslag. Marktimperfecties zullen in meer of mindere mate altijd wel worden benut door ongeremd opportunistisch en kortzichtig gedrag, maar er is ondertussen wel degelijk een idee ontstaan dat “het toch anders moet”. Misschien geen volledige Umwertung aller Werte, maar wel een herbezinning op wat verantwoord gedrag is, wat de maatschappelijke rol van bedrijven is en wat duurzame economische groei is. Dat alleen al is een kans. Ook voor bedrijven biedt de crisis kansen – juist hen. Op het moment dat prijzen onder druk staan en concurreren op prijs steeds lastiger wordt, is het tijd om je op andere manieren te onderscheiden. Met MVO, dus. Daarbij stellen opdrachtgevers, zoals alle Nederlandse overheden, steeds vaker en stringentere duurzaamheideisen aan leveranciers. En MVO helpt ook nog eens om een “great place to work” te zijn. Het zijn solide argumenten om in MVO te investeren. Bent u nog niet overtuigd, laat u dan inspireren door de ervaringen èn het realisme van MVO-koplopers en zie niet alleen waarom zij blijvend investeren in MVO, maar ook hoe zij dat doen. Of neem kennis van de oogst van de Nacht van de Duurzaamheid. U vindt het allemaal terug in deze eerste PEPPER. Daarmee willen we vooral zeggen, dat er alle reden is om optimistisch te zijn. Optimistisch over de toekomst van de economie, de kansen die er voor duurzame bedrijven zijn en de rol die MVO speelt en nog gaat spelen. PEPPER ís optimistisch en wij hopen een zeker MVOptimisme bij u aan te wakkeren. Simpelweg omdat MVO belangrijk is en kansen biedt – crisis of niet.

D

Toine Al en Lars Moratis (r) Fotografie Jiri Büller

Lars Moratis en Toine Al Hoofdredactie lmoratis@pepperonline.nl tal@pepperonline.nl www.pepperonline.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 4

PEPPER November 2009 Sterker uit de crisis! Als het goed gaat, is het makkelijk goed doen. Maar hoe zit het met verantwoord ondernemen nu het economisch flink tegenzit? De toon is veranderd.

20 Duurzaam inkopen loont De overheid gaat volgend jaar op zes terreinen duurzaam inkopen. Veel ondernemers willen dezelfde stap zetten. Maar hoe pak je dat het beste aan?

54

36 ‘Wij zijn reuze ambitieus’ Waaraan moet je als ondernemer in 2010 voldoen om aan de overheid te mogen leveren en hoe kun je van het duurzame overheidsbeleid profiteren? VROM-minister Jacqueline Cramer geeft tekst en uitleg.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 5

Inhoud

Management & strategie 16 Inspiratie opdoen bij Nacht van de Duurzaamheid

Profiteer meer van je MVO-imago Veel ondernemers zijn maatschappelijk actief maar praten er nauwelijks over met klanten, collega’s, medewerkers en investeerders. Een gemiste kans.

20 Rendeert MVO ook tijdens de crisis? 30 Hoe Rijkswaterstaat de duurzaamste wordt

Inkoop & logistiek 36 Overheid in 2010 duurzame opdrachtgever 48 Zo pak je duurzaam inkopen aan

Innovaties & nieuwe producten 50 GO-Greener laat auto’s zuiniger rijden

Marketing & communicatie 44 Duurzame MKB-er is te bescheiden 54 Achmea: hetzelfde product, maar dan anders

Personeel- en Organisatie 26 Zo hou je medewerkers wél betrokken 42 Albron geeft iedereen een MVO-taak

44

MVO Nederland Bulletin 60 Recessie stimuleert MVO-beleid in het MKB 62 Partnerprogramma: profiteren van MVO Nederland

Rubrieken

‘Een MVOafdeling helpt niet’

3 Voorwoord 6 De maand van... 7 Nieuws 13 Boeken 57 De ondernemersvraag

Duurzaam of maatschappelijk ondernemen is niets nieuws voor cateraar Albron. Volgens Henk Voormolen biedt de crisis zelfs kansen om slagen te maken.

20 Scherp&Zinnig

42

66 Colofon & service

35 U-turn: Drukkerij Pascal wordt groen 34 MVO-tool: online nulmetingen 47 Opleidingen & trainingen 24 MobileMe: Luxe Lexus als groene Golf

Columns

‘Wij zetten issues op de kaart’ Achmea-directeur Danny van der Eijk over verzekeren als kerntaak. ‘Van daaruit willen we een bijdrage leveren aan een prettiger samenleving voor iedereen.’

54 Coverfoto: Hans van den Heuvel

15 Margot van Sluis: Mag je medewerkers dwingen? 19 Monique Jansen: Fietsen in mantelpakje 53 Anne-Marie Rakhorst: Crisis? Bouw duurzaam! 64 Willem Lageweg: Positieve peilingen

Surf nu naar www.pepperonline.nl Elke week online nieuws en actualiteiten raadplegen, vragen stellen aan MVO-experts of collega-ondernemers met een duurzaam hart? Weten hoe je iets in de praktijk aanpakt? Tips en tools, boeken, evenementen, opleidingen en trainingen op MVO-gebied? U vind het op: www.pepperonline.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 6

Een maand uit de agenda van

TIMMO TERPSTRA PEEZE KOFFIEBRANDERIJ Energiebesparing, compensatie van CO2-uitstoot en de inkoop van duurzame koffie spelen een belangrijke rol bij Peeze. De koffiebrander uit Arnhem is een van de meest moderne en milieuvriendelijke ter wereld. Week 1 Maandag: Licentiehouderbijeenkomst Max Havelaar bij Peeze Voor het eerst hebben wij een bijeenkomst bij een licentiehouder. Het verloopt zeer succesvol. Max Havelaar staat voor ‘sociale duurzaamheid’ en dit thema komt dan ook ruim aan bod. Peeze levert circa 35% van haar volume met dit ‘+ EKO’ keurmerk. Dinsdag: Bijeenkomst werkgroep bedrijventerrein Deze werkgroep doet voorbereidend werk voor een nieuw bestemmingsplan. Ik pleit onder andere voor een duidelijke visie en ruimte op het gebied van duurzaamheid. Samen met ondernemers gaan we hier werk van maken: warmte-koude opslag, gezamenlijk groene energie inkopen, openbaar vervoer stimuleren et cetera. Woensdag: In bedrijf nemen nieuwe besturing koffiebrander Vandaag nemen we een nieuwe, modernere besturing in bedrijf. Direct al worden energiebesparingen toegepast en zien we vele verbetermogelijkheden voor de toekomst. Ik word heel enthousiast van wat dit systeem allemaal nog meer kan! Donderdag: Voorbereiden Dag van de Duurzaamheid Volgende week is de Dag van de Duurzaamheid, waaraan we natuurlijk deelnemen. We moeten alleen nog wel het een en ander in gang zetten… Week 2 Maandag: Projectbespreking Hogeschool Arnhem-Nijmegen (HAN) We starten het project ‘Supply chain & servicemanagement’, een groot project van zes maanden, waarbinnen duurzaamheid een belangrijke rol speelt. Persbericht MVO + netwerk Deze week wordt een nieuw netwerk in de regio Arnhem gestart van en voor ondernemers die maatschappelijk verantwoord ondernemen vanuit hun overtuiging (vandaar de +). Zij zijn en worden de kartrekkers om MVO verder in de regio uit te dragen. Dinsdag: De ‘Nacht van de Duurzaamheid’ in Amersfoort Samen met mijn collega Janneke ben ik ernaartoe gegaan, een ge-

‘Ik word heel enthousiast van dit systeem!’ (Foto: Frans Ypma APA)

weldig initiatief van Stichting Urgenda met een mooie opkomst. Alle koplopers en goeroes op het gebied van duurzaamheid zijn aanwezig. Woensdag: De Dag van de Duurzaamheid Vandaag hebben we vele initiatieven: een interne brainstorm om nog meer ideeën te krijgen, een uitgebreide biologische lunch, extra koffiebranden en verpakken voor de voedselbank, koffie schenken voor de buren en een actie in onze winkel om zoveel mogelijk met het OV en de fiets naar het werk komen. Een leuke dag…. Donderdag: Workshop ISO 26000 Helaas heb ik deze af moeten zeggen in verband met andere prioriteiten. Hier gaan we ons zeker later nog goed in verdiepen. Vrijdag: Een dagje zeilen Samen met bevriende ondernemers zijn we een dagje ‘duurzaam gaan recreëren’…. Week 3 Woensdag: Energie-efficiencyplan (EEP) afronden Vandaag hebben we met de projectgroep de laatste hand gelegd aan het EEP, de maatregelenlijst. Wij hebben ons dit jaar aangesloten bij de MJA-3. (meerjarenafspraken energie-efficiency, wat staat voor vrijwillige maar niet vrijblijvende afspraken tussen de overheid en het bedrijfsleven om de energie-efficiency te bevorderen). Week 4 Dinsdag: Duurzame Mobiliteitsmiddag in Arnhem De gemeente Arnhem en provincie Gelderland organiseren dit evenement en wij staan hier met een stand, koffie en onze aardgasauto. Donderdag: EEP bespreking Met onze consultant van Arcadis hebben we het plan doorgenomen en afgerond. Vrijdag: MVO+ netwerk bijeenkomst De eerste bijeenkomst met ondernemers uit de regio die grote ambities hebben op het gebied van MVO.


Nieuws

Samenstelling & redactie: Jos Widdershoven/Ravestijn & Zwart

Grote bedrijven vechten voor klimaat Het behoud van bossen is één van de speerpunten van grote multinationals bij acties tegen de klimaatverandering. [240/1.800] Half oktober werd de ‘Bossen voor Klimaatdag’ georganiseerd. Nederlandse bedrijven riepen op tot een stevig klimaatbeleid en het behoud van bossen als effectief wapen in de strijd tegen klimaatverandering. Paul Polman – ceo van Unilever – memoreerde dit ook al in mei tijdens zijn speech op de wereldtop over klimaatverandering in Kopenhagen. ‘Het tegengaan van ontbossing is een cruciale maatregel in de aanpak van klimaatverandering.’ Het verlies van bossen door menselijk toedoen over de hele wereld is verantwoordelijk voor ongeveer twintig procent van de totale CO2-uitstoot. Een van de belangrijkste oorzaken van ontbossing in Zuidoost-Azië, met name in Indonesië, is de palmolie-industrie. Als een van de belangrijkste afnemers van palmolie stond Unilever mede aan de wieg van de oprichting van de Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO). Polman wil dat ook de industrie voor consumentenproducten druk uitoefent op telers die niet duurzaam bezig zijn. Zij moeten ernaar streven om toch zoveel mogelijk gecertificeerde duurzame palmolie in te kopen. ‘Duurzaamheid is al jaren een speerpunt van ons bedrijf. Tweederde van onze grondstoffen is afkomstig uit de landbouw. Als we daar niet duurzaam mee omgaan schieten we onszelf in de voet’, zegt de persvoorlichter van Unilever. Unilever is geen roepende in de woestijn. Het communiqué voor behoud van het bos en het tegengaan van klimaatverandering is wereldwijd al ondertekend door meer dan 500 ceo’s. Nederlandse bedrijven die het communiqué ondertekenden zijn: Akzo Nobel, Fortis Bank Nederland, Philips Lighting, Shell, AlcatelLucent, KLM, DSM en Menzis.

“Die tent was een kenniscentrum voor duurzaamheid op de financiële markt. Nu is bijna alles weg” Giuseppe van der Helm, directeur van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO), verbaast zich over de ontwikkelingen bij staatsbank ABN Amro. (bron: Vrij Nederland)

November 2009 PEPPERONLINE.NL 7

Bedrijven & acties

Gildeprint ontvangt FSCcertificaat > Dit keurmerk geeft aan dat de drukker uit Enschede bijdraagt aan verantwoord bosbeheer. Zonder meerprijs te berekenen en dezelfde kwaliteit te garanderen vindt Gildeprint een optimale balans tussen people, planet en profit.

The Greenery opnieuw groener > Dit groente-, fruit- en paddenstoelenconcern is erin geslaagd de impact van haar bedrijfsvoering op de omgeving te verkleinen. Zo daalde de CO2-uitstoot en nam het water- en energieverbruik af.

Super de Boer lanceert milieuvriendelijke tas > De nieuwe tas is gemaakt van zwaar geweven papier en hierdoor 100 procent recyclebaar. Super de Boer roept klanten met deze vrolijke tas letterlijk op bij te dragen aan een beter milieu.

Achmea focust op MVO > Liesbeth van der Kruit wordt directeur Group Corporate Social Responsibility (CSR) bij verzekeringsgroep Eureko/Achmea. Met deze nieuwe afdeling verankert de verzekeraar MVO steeds verder in de bedrijfsvoering.

Ahrend in 2020 emissieneutraal > De inrichter en meubelproducent heeft ambitieuze plannen om in 2020 emissieneutraal te produceren. Door samen te werken met haar ketenpartners moet het volgens Ahrend mogelijk zijn deze doelstelling te realiseren.

> Grand Catering klimaatneutraal

Jonge managers graaien net zo hard mee Minister Maria Van der Hoeven van Economische Zaken organiseert een debat over ethische vorming van de jonge manager. Uit een rapport van adviesbureau KPMG blijkt dat de ethische vorming van studenten aan hogere onderwijsinstellingen volgens één op de drie Nederlandse organisaties onder de maat is. Vooral jonge managers missen een moreel kompas. Vier op de tien organisaties gaf aan de afgelopen twee jaar een veelbelovende medewerker te hebben weggestuurd omdat het hem ontbrak aan normen en waarden. Volgens Van der Hoeven zijn de onderwerpen ethiek en ondernemerschap ‘onlosmakelijk met elkaar verbonden’. De bewindsvrouw stelt dat de huidige crisis mede veroorzaakt is door ethisch onverantwoord handelen. Afhankelijk van de uitkomsten van het debat zal de minister bezien of en welke verdere acties nodig zijn.

De cateraar heeft duurzaamheid hoog in het vaandel. Om dat te onderstrepen wordt sinds 1 oktober de gehele catering klimaatneutraal uitgevoerd. De partycateraar uit Nieuwegein hoopt dat goed voorbeeld, goed doet volgen.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 8

Nieuws

Duurzame overheid kans voor bedrijven Iedere euro die de rijksoverheid vanaf 2010 besteedt zou bij duurzame ondernemers terecht moeten komen. De overheid geeft jaarlijks meer dan 50 miljard euro uit. Dit betreft een aanzienlijk deel van de markt van onder andere wegen bouwwerkzaamheden, transport en energie. De overheid wil met het duurzaam inkopen een signaal afgeven en de markt voor duurzame producten een stevige impuls geven. Voor ondernemers die al duurzaam bezig zijn, betekent dit goed nieuws. Zij kunnen direct profiteren van de gewijzigde koers van de overheid. Organisaties die nog niet duurzaam actief zijn maar wel opdrachten uitvoeren bij de overheid, doen er verstandig aan om snel te zorgen voor duurzame oplossingen. Anders raken ze die overheidsopdrachten op den duur mogelijk kwijt. (Zie ook het interview met minister van VROM Jacqueline Cramer verderop in dit nummer).

Jeugd: goed doel sponsoren is onvoldoende Elektronicasector pakt ook verantwoordelijkheid Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt populairder bij bedrijven in de elektronicasector. Uit een onlangs gepubliceerde analyse blijkt dat de elektronicasector mondiaal nog wat hindernissen heeft te nemen voordat hij toe is aan verantwoord ondernemen. Zo worden er nog veel grondstoffen gewonnen in conflictgebieden, is de sector vrouwonvriendelijk, komt kinderarbeid nog regelmatig voor en zijn er grote gezondheidsrisico’s voor werknemers. Eigenlijk zijn er nog problemen in iedere fase van de toeleveringsketen. Dit komt onder andere door een gebrek aan effectieve regelgeving en gedragscodes. Om al deze problemen het hoofd te bieden zijn er in de publicatie ook aanbevelingen en initiatieven opgenomen. Er wordt nu geïnvesteerd in klachtenprocedures, goede arbeidsverhoudingen en opleiding van werknemers. Dit alles moet ervoor zorgen dat MVO mondiaal een belangrijke pijler wordt binnen de elektronicasector.

Slechts 34 procent van de jongeren tussen de 12 en 29 jaar kennen het begrip maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dit blijkt uit recent onderzoek onder jongeren door Qrius. Overigens vinden jongeren het – als het begrip eenmaal is uitgelegd – wel degelijk belangrijk dat bedrijven maatschappelijk verantwoord bezig zijn. Voor de generatie van morgen is het vooral van belang dat bedrijven bij de productie geen gebruik maken van kinderhandjes. De ondervraagde jongeren reageren lauw op bedrijven die denken dat zij hun MVOverplichting kunnen ‘afkopen’ door het sponsoren van een goed doel.

Windenergie jaagt economie aan De Europese windenergiesector maakt een sterke groei door. De afgelopen vijf jaar verviervoudigde het aantal banen. Dit blijkt uit een gemeenschappelijke studie van de Europese Windenergievereniging en de universiteit van Alcalá (Spanje). De productie van windturbines verschaft de meeste werkgelegenheid. Koplopers in Europa zijn Duitsland, Spanje en Denemarken. Nederland mengt zich echter steeds nadrukkelijker. Nationaal is de ambitie om windenergie de komende

jaren fors te laten groeien. Dat biedt prima werkgelegenheidskansen voor verschillende regio’s zowel voor wat betreft de agrarische bedrijven als de bedrijven die actief zijn in de bouw en het onderhoud van windturbines. Als bijvoorbeeld Flevoland haar ambities rond windenergie waarmaakt, telt de provincie op termijn ruim 1.900 fulltime functies in de sector. Om deze kansen ten goede te laten komen aan de regionale economie, zou Flevoland erop moeten inzetten dat ook de bouw- en onderhoudsbedrijven zich vestigen in de provincie. Dat geldt ook voor bedrijven die actief zijn op het gebied van testlocaties, onderzoek en toelevering. Toch is er ook slecht nieuws. Volgens de onderzoekers zijn er te weinig mensen met kennis van zaken over windenergie. Ze roepen de overheden op te investeren in speciale opleidingen. Een voordeel voor de windenergiesector is dat ze tot nu toe weinig last heeft van de financiële en economische crisis. In Europees verband werd er alleen al dit jaar meer dan 6,8 miljard euro geïnvesteerd in de sector. Dit jaar produceerden de Europese windmolens gebroederlijk voor het eerst meer dan 100 gigawatt-uur stroom. Dat is een mijlpaal voor de windenergiesector. Door het bereiken van deze mijlpaal werd er 85 miljoen ton minder CO2 uitgestoten boven Europa.

PwC: ‘Maak MVO-claim ook hard’ Organisaties die claimen dat hun bedrijfsvoering duurzaam is, maken dat niet goed duidelijk. Duurzaamheid mag dan een vaste positie hebben veroverd in de strategie van steeds meer organisaties, ze dragen dit toch nog te weinig uit. Dat blijkt uit de nieuwe duurzaamheidbarometer van PricewaterhouseCoopers. ‘De geloofwaardigheid van duurzame organisaties zou enorm toenemen wanneer zij hun niet-financiële resultaten beter meten en transparant maken’, zegt Klaas van den Berg, sustainability-leader bij PwC. Volgens Van den Berg zouden ook de aandeelhouders zich hier actiever in moeten mengen. ‘Aandeelhouders moeten zich nadrukkelijker bemoeien met het duurzaamheidbeleid van bedrijven. De crisis heeft wel aangetoond dat niet-financiële resultaten een grotere rol moeten spelen bij de beloningen van managers. Bijvoorbeeld door variabele bonussen te koppelen aan


November 2009 PEPPERONLINE.NL 9

Nieuws duurzame prestaties. Maar de druk van beleggers, investeerders en aandeelhouders is nog onvoldoende, terwijl de instrumentaria om druk uit te oefenen er wel zijn.’ Een ander punt is dat bedrijven vaak wel claimen maatschappelijk verantwoord bezig te zijn, maar dat niet hard kunnen maken. Deze claim moet zowel in- als extern geloofwaardig zijn. De meeste organisaties beschikken nog niet over een rapportagestructuur om de claims te onderbouwen en ook worden de claims vaak niet onafhankelijk getoetst. Daar ligt nog een grote uitdaging voor veel organisaties. Wat verder opvalt uit de barometer is dat ondernemers door de crisis meer aandacht besteden aan maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Duurzame voeding is veel te duur De consument vindt duurzame producten nog te prijzig. Hij wil het wel kopen, maar alleen tegen een lagere prijs. Een van de redenen hiervoor is dat de Nederlandse consument denkt dat duurzame voeding van mindere kwaliteit is. Dit blijkt uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. De wetenschappers suggereren dat Nederland om de productie en consumptie van duurzame voeding te vergroten, een – gesubsidieerde - prijsverlaging moet doorvoeren. Ook is het verstandig om in de voorlichting kwaliteitsoordelen te benadrukken.

.

Bedrijven vinden zichzelf duurzaam Als werkgevers eigenschappen moeten opnoemen die zij zichzelf toedichten, dan hoort maatschappelijk verantwoord daar zeker bij. In 2006 zei nog geen 10 procent van de werkgevers dat ze aan maatschappelijk verantwoord ondernemen meededen. Toen beweerde minder dan 5 procent van de ondernemers duurzame ontwikkeling hoog in het vaandel te dragen. Nu is dat toch al 13 procent. Behalve maatschappelijk verantwoord, is de ondernemer van vandaag ook erg innovatief. En een kwart van de Nederlandse ondernemers stelt dat ze hechten aan klanttevredenheid en kwaliteit. Dit blijkt uit de Corporate Values Index 2009

.

Hybride auto is schoner dan diesel Volgens Milieu Centraal zijn hybride auto’s juist milieuvriendelijker dan vaak wordt beweerd. Milieu Centraal berekende op verzoek wat het verschil is in CO2-uitstoot tussen de zuinigste hybride-auto en de zuinigste dieselauto wanneer deze auto als leaseauto dienst doet. Uit die test bleek dat bij een gemiddeld gebruik de hybride-auto veel zuiniger uitpakt dan de traditionele diesel. Dit geldt volgens Milieu Centraal voor een meerderheid van de Nederlandse autogebruikers.

.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 10

/ŶŚŽĞǀĞƌƌĞǁĞƌŬƚƵǁŽƌŐĂŶŝƐĂƟĞĂůǀŽůŐĞŶƐ/^KϮϲϬϬϬ͍

concernz ISO 26000 is de nieuwe mondiale richtlijn op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. ŽĞŶƵĚĞŐƌĂƟƐŽŶůŝŶĞ/^KϮϲϬϬϬƐĐĂŶǀŝĂ ǁǁǁ͘ŝƐŽϮϲϬϬϬƐĐĂŶ͘Ŷů /^KϮϲϬϬϬďŝĞĚƚŽƌŐĂŶŝƐĂƟĞƐĞĞŶĚƵŝĚĞůŝũŬĞƐƚƌƵĐƚƵƵƌĞŶ biedt advies om invulling te geven aan MVO en MVO te ǀĞƌĂŶŬĞƌĞŶŝŶŽƌŐĂŶŝƐĂƟĞƐ ^ZĐĂĚĞŵLJĂĚǀŝƐĞĞƌƚďĞĚƌŝũǀĞŶĞŶŽǀĞƌŚĞĚĞŶďŝũ ƐƚƌĂƚĞŐŝĞŽŶƚǁŝŬŬĞůŝŶŐŽƉŚĞƚŐĞďŝĞĚǀĂŶDsK͕DsKͲ ŝŵƉůĞŵĞŶƚĂƟĞĞŶ/^KϮϲϬϬϬ͘ DĞĞƌǁĞƚĞŶ͍EĞĞŵĐŽŶƚĂĐƚǀŝĂŝŶĨŽΛĐƐƌͲĂĐĂĚĞŵLJ͘ĐŽŵ ŽĨǀŝĂϬϭϬͲϮϵϳ͘ϰϬ͘ϮϬ͘

sustaining your business

csr consulting

Concernz is een adviesbureau op het gebied van Maatschappelijk (Verantwoord) Ondernemen (MVO/CSR) en Duurzaamheid. Concernz helpt andere onder bij MVO strategie- en visiebepaling, implementie van MVO ambities en het ontwikkelen van duurzame reputaties. Concernz werkt voor het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, onderwijs en overheid.

MVO-ambities aanscherpen? MVO Strategie ontwikkeling, Visie en ambitie ontwikkeling Reputatiemanagement- en reparatie Training en doceren over MVO Stakeholdermanagement Issuemanagement ISO 26000 begeleiding MVO- rapportage Gedragscode ontwikkeling Workshops / in-company Second opinion advies

U kunt altijd vrijblijvend contact opnemen met Alex van der Zwart om na te gaan wat Concernz voor uw organisatie kan betekenen. Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag

Tel 06 22799733 Skype avdzwart

www.concernz.nl alex@concernz.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 11

Nieuws

Heet in de mond > ‘Honderd procent duurza-

Ministers Malediven vergaderen onder water Om aandacht te vragen voor de opwarming van de aarde vergaderde het kabinet van de Malediven onder water. President Mohamed Nasheed van het eilandenrijk vergaderde met twaalf van zijn ministers aan een grote tafel, vier meter onder water. Zij wilden daarmee aandacht vragen voor de rappe klimaatveranderingen. Als het niveau van het zeewater stijgt, dreigen de Malediven onder water te lopen. De regeringsleden waren gehuld in een duikerspak en communiceerden met elkaar via handgebaren en bordjes. Twee ministers moesten voor deze exercitie helaas verstek laten gaan vanwege gezondheidsredenen. Voor zover bekend heeft het uitstapje niet geleid tot caissonziekte bij de wel aanwezige kabinetsleden. Het was een eenmalige stunt om aandacht te vragen voor de klimaatverandering. De eilandengroep ten zuidwesten van India dreigt onder water te lopen als de zeespiegel blijft stijgen. De meeste eilanden komen maar net boven de zeespiegel uit – gemiddeld twee meter – en als de zeespiegel een halve meter stijgt, worden veel eilanden al verzwolgen door het water. Aan het eind van de zitting riepen de ministers in een resolutie de wereld op maatregelen te nemen om de uitstoot van het broeikasgas CO2 te verminderen. In december komen de wereldleiders bij elkaar in Kopenhagen voor een klimaattop. Nasheed drong er bij de deelnemers van de klimaatconferentie op aan een overeenkomst te sluiten die de uitstoot van broeikasgassen vermindert. ‘Wij moeten uit Kopenhagen vertrekken met een overeenkomst die waarborgt dat iedereen overleeft.’ Volgens de president was de vergadering een succes. De bewindslieden

hebben onder water minder gesproken, maar er werd meer werk verzet. Nasheed is de eerste gekozen president van de Malediven en staat bekend om zijn publiciteitsstunts.

Bittere pil voor bier- en wijnliefhebbers Door de opwarming van de aarde wordt de kwaliteit van de hop aangetast. Hop geeft bier zijn bittere smaak. Onderzoekers in Tsjechië – de bakermat van het pilsener – stelden vast dat de kwaliteit van de hop de afgelopen vijftig jaar is gedaald. De reden? De opwarming van de aarde. Die opwarming is vooral slecht voor de alfazuren in de hop. Goede Saazhop moet ongeveer vijf procent alfazuren bevatten. De Tsjechische onderzoekers stelden vast dat de alfazuren gedurende de laatste halve eeuw ieder jaar met 0,06 procent afnam. Alsof dat nog niet genoeg is, publiceerde Greenpeace ook nog eens een rapport waarin de organisatie waarschuwt voor het verdwijnen van Franse wijnen. De reden? Juist, de opwarming van de aarde.

me producten zijn een illusie, voor idealisten, heavy users, kortom een nichemarkt’ – Caspar Woolthuis, manager Kwaliteit en Duurzaamheid bij Super de Boer vindt verduurzaming een betere term dan duurzaam –.

> ‘Op energiegebied moet

de overheid echt een tandje bijzetten’ – Sven Drillenburg Lelijveld, MVO-manager bij KPN, dat graag volledig wil overstappen op Nederlandse groene stroom, maar die is onvoldoende beschikbaar –.

> ‘Ik ben vergevorderd een

gideonsbende van belangrijke internationaal opererende bedrijven te vormen’ – Minister Jacqueline Cramer (VROM) wil samen met Nederlandse multinationals optrekken tijdens de VNklimaatonderhandelingen in Kopenhagen –.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 12

,0/*/,-*+,&7"/(03$6. )PFLSJKHKF[FNFF 7JKGLSBDIUFOPNFFOWFSBOEFSJOHUFMBUFOTMBHFO 8JFCJOOFOFFOPSHBOJTBUJFFFOWFSBOEFSJOHXJMSFBMJTFSFOIFFGUEBBSCJKBMUJKEBOEFSFOOPEJH*OEJUCPFLXPSEFO WJKGLSBDIUFOCFTDISFWFOPNFFOWFSBOEFSJOHUFMBUFOTMBHFOVSHFOUJF BNCJUJF QMBOOJOH JOUFSBDUJFFOMFJEFSTDIBQ 7BOVJUEFWJTJFEBUXFFSTUBOEFSCJKIPPSU NBBSEBUWFFMPOOPEJHFXFFSTUBOELBOXPSEFOWPPSLPNFO6JUFJOEFMJKL HBBUIFUFSPNEBUNFOTFO[JDIBBOEFWFSBOEFSJOHWFSCJOEFO )PFLSJKHKF[FNFF JTHFCBTFFSEPQKBSFOMBOHFQSBLUJKLFSWBSJOH&STUBBOUBMMP[FIFSLFOCBSFQSBLUJKLWPPSCFFMEFO  WBMLVJMFOFONPHFMJKLIFEFOJO EJFEFMF[FSUPUOBEFOLFOTUFNNFOPWFS[JKOFJHFOSPMBMTWFSBOEFSBBS ".BST FESVL]]Q]` ]*4#/

#BTJTCPFL.70 .BBUTDIBQQFMJKLWFSBOUXPPSEPOEFSOFNFO %JUCPFLCFWBUCJKESBHFOWBOCFESJKWFO[FMGFOWBOBVUFVSTEJFWBOVJUIFFMWFSTDIJMMFOEFJOWBMTIPFLFOTDISJKWFO PWFS.708BBSPNEPFO[PWFFMCFESJKWFOBBO.70 )PFQBTUIFUJOEFPOEFSOFNJOHTTUSBUFHJF 8BU[JKOEF CFMBOHSJKLTUFOPSNFOXBBSBBOFFOCFESJKGNPFUWPMEPFO ,BO.70PPLXPSEFOJOHFWPFSEJOIFU.,# 8BUJTEF SPMWBOEFPWFSIFJE ;JKODPOTVNFOUFOXFMHFuOUFSFTTFFSE "BOXFMLFFJTFONPFUFFO.70WFSTMBHWPMEPFO %JU #BTJTCPFL.70CFIBOEFMUBMEF[FPOEFSXFSQFOWBOVJUFFO[BLFMJKLQFSTQFDUJFG -.PSBUJT .7BOEFSWFFO FESVL]]Q]` ]*4#/

%FQSFFLTUPFMWPPSCJK %VVS[BBNJOOPWFSFOJOIFU.,#

4UFFET XFFS CMJKLU EBU FFO .,#CFESJKG OJFU FFO ´LMFJO HSPPUCFESJKGµ JT  NBBS TQFDJ¾FLF WBBSEJHIFEFO FO NPHFMJKLIFEFO IFFGU %BBSPN WFSEJFOU EVVS[BNF JOOPWBUJF JO IFU .,# FFO FJHFO CFOBEFSJOH $FOUSBBM JO %F QSFFLTUPFM WPPSCJK TUBBU EF WFSUBBMTMBH WBO EF BCTUSBDUF EVVS[BBNIFJETUIFPSJFqO FO CFHSJQQFO OBBS EF CFMFWJOHTXFSFMEFOEFJOOPWBUJFQSPDFTTFOCJOOFOIFU.,#%JUCPFLMFFSUEFPOEFSOFNFSPWFSEFHSFO[FOWBO EFFJHFOPSHBOJTBUJFFOTFDUPSIFFOUFLJKLFOFOOBBSLFUFOTBNFOXFSLJOHUF[PFLFO (,FJK[FST )#PT#SPVXFST FESVL]]Q]` ]*4#/

.FFSJOGPSNBUJFFOPOMJOFCFTUFMMFOXXXWBOHPSDVNOM PGCFM XXXWBOHPSDVNOMOJFVXTCSJFG BMUJKEPQEFIPPHUFWBOEFOJFVXTUFVJUHBWFO

,POJOLMJKLF7BO(PSDVN#7 1PTUCVT """TTFO <F>WFSLPPQ!WBOHPSDVNOM


November 2009 PEPPERONLINE.NL 13

Boeken

‘De Noodzakelijk Revolutie’ van Peter Senge e.a.

‘OOK JIJ KUNT EEN KATALYSATORROL VERVULLEN!’ Hoe kan ik de aanjager van duurzaamheid worden in mijn organisatie? Hoe vergroot ik de betrokkenheid van collega’s bij duurzaamheidinitiatieven? Het zijn slechts enkele vragen die Peter Senge beantwoordt in ‘De Noodzakelijke Revolutie’. Tekst Alex van der Zwart Fotografie Barry Hetherington

edereen die op zoek is naar inspiratie zou in elk geval ‘De Noodzakelijke Revolutie’ moeten lezen. Het bevat talloze concrete hulpmiddelen om duurzaamheid binnen je bedrijf naar een hoger plan te tillen. En vele praktische handvatten om het in de eigen organisatie en zelfs in de privésituatie door te voeren. Het dient als handleiding om vruchtbare dialogen en (grensoverschrijdende) samenwerkingsverbanden op te zetten met als doel een duurzamere wereld en organisatie te creëren.

I

Effectieve gesprekken Volgens de auteurs is het hoog tijd voor verandering. We moeten de handen ineenslaan en innovatieve strategieën bedenken. De ongebreidelde uitputting van de grondstoffen en het milieu is niet langer houdbaar. ‘Niets doen is geen optie’, aldus Senge. En ook jij kunt daarbij een katalysatorrol vervullen! In snel tempo passeert een veelvoud aan mensen die bij bedrijven via effectieve gesprekken, partnerschappen en acties de duurzame samenleving een stapje dichterbij brengen. En toegegeven, het werkt inspirerend. Na het lezen van het boek wil je ook meedoen aan die noodzakelijke ommezwaai in denken en doen, overigens zonder het gevoel gehersenspoeld te zijn.

In het eerste deel van het boek wordt stilgestaan bij de achtergronden van ons onder druk staande (milieu-)systeem. Voor de doorgewinterde MVO-er wellicht bekende kost, maar het schetst het kader voor de overige zes delen. Daarin worden verschillende manieren beschreven waarop ondernemingen het onderwerp duurzaamheid

aanpakken. Amerikaanse voorbeelden zijn behoorlijk aanwezig, wat op zich niet storend is. Enkele delen moeten wat bezinken, zoals het waardevolle negende hoofdstuk waarin een bekend schema van Hart en Milstein opduikt. Met dat instrument kun je nieuwe wegen naar innovatie ontdekken, terwijl je tegelijkertijd de prangende duurzaamheidskwesties van het moment

Over Peter Senge Peter Senge is hoofddocent aan het Massachussetts Institute of Technology en oprichter van de Society for Organizational Learning. Hij is vooral bekend van de boeken ‘Presence’ en ‘The Fifth Discipline’. De laatste is volgens de Financial Times op zakelijk gebied een van de belangrijkste publicaties aller tijden. ‘De Noodzakelijke Revolutie’, Peter Senge, Bryan Smith, Nina Kruschwitz, Joe Laur en Sara Schley (Academic Service, 2009, ISBN: 9789052616711).

»


November 2009 PEPPERONLINE.NL 14

Boeken

PEPPER boekenselectie Voor ondernemers en MVO-managers en ieder ander, die op zoek is naar kennis en inspiratie. Duurzamer ondernemen Marleen Janssen Groesbeek Boek, paperback / 344 blz. € 27,90 Nederlandstalig Business Contact / 1e druk / 2009 ISBN-13: 9789047000044 Ondernemers die zich in de toekomst willen handhaven, zullen moeten omschakelen naar een nieuwe en maatschappelijk verantwoorde vorm van ondernemen. Marleen Janssen Groesbeek laat zien wat kleine en grote Nederlandse bedrijven op dit gebied al hebben bereikt. Governance in de groen-blauwe ruimte Handelingsperspectieven voor landbouw, landschap en water Gerard Breeman, Henri Goverde, Katrien Termeer Boek, ingenaaid / 318 blz. € 44,95 Nederlandstalig Van Gorcum / 1e druk / 2009 ISBN-13: 9789023245216 Duurzame landbouw, vitaal landelijk gebied, biodiversiteit en integraal watermanagement staan hoog op de politieke agenda. Governance in de groen-blauwe ruimte analyseert de wijze waarop overheden, burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties werken aan deze actuele vraagstukken.

Peter Senge: ‘Niets doen is geen optie’

behandelt. De delen die ingaan op het systeemdenken en samenwerking zijn rijkelijk voorzien van hulpmiddelen. De tips om effectievere gesprekken te voeren met externe en interne partijen bijvoorbeeld zijn uitermate toepasbaar en het proberen zeker waard. De jus zit in de laatste paar delen van het boek. Daarin staan innovatie, creatie, de toekomst en leiderschap centraal. Inspirerend en stimulerend De auteurs beschrijven op een doordachte manier alle uitdagingen op het gebied van duurzaamheid en plaatsen deze in een brede context. De gedachte is dat we samen een bloeiende toekomst moeten creëren voor na de ‘zeepbel’. Zo noemt Senge de uitholling van ons huidige systeem. ‘De Noodzakelijke Revolutie’ laat helder zien hoe individuen en organisaties aan de slag kunnen gaan om de wereld duurzamer te maken. Het boek is met name bruikbaar voor ondernemers en managers die verantwoordelijk zijn voor het ontwikkelen, implementeren en uitvoeren van MVObeleid. Een aanrader voor deze herfst! Alex van der Zwart werkt als duurzaamheids adviseur, auteur en docent. Heb je een interessante boekentip? Mail hem naar: alex@concernz.nl

De preekstoel voorbij Duurzaam innoveren in het MKB Gerard Keijzers Boek, ingenaaid / 132 blz. € 23,30 Nederlandstalig Van Gorcum / 1e druk / 2008 ISBN-13: 9789023244271 Duurzaam innoveren vraagt om steeds meer samenwerking, tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en overheden. Dat geldt zeker ook voor het MKB. Dit boek leert de ondernemer over de grenzen van de eigen organisatie en sector heen te kijken en naar ketensamenwerking te zoeken. De winst van duurzaam bouwen Anne-Marie Rakhorst Boek, gebonden / 232 blz. € 29,95 Nederlandstalig Scriptum / 1e druk / 2008 ISBN-13: 9789055946266 Het ontwikkelen van duurzaam vastgoed wint steeds meer terrein. Duurzaam bouwen is een van de gebieden waarop snel en doeltreffend winst valt te behalen. In ecologisch en maatschappelijk, maar zeker ook in economisch opzicht. Met 'De winst van duurzaam bouwen' wil Anne-Marie Rakhorst aantonen dat de bouw de basis legt voor een schone, leefbare en duurzame toekomst. Een aandeel in maatschappelijke ontwikkeling Harry Hummels Verkooppositie: #6701 Boek, ingenaaid / 112 blz. € 17,95 Nederlandstalig Van Gorcum / 1e druk / 2009 ISBN-13: 9789023245100 Waar geld de énige taal is, is het wachten op de volgende maatschappelijke en economische catastrofe slechts een kwestie tijd. Dit boek gaat over geld. Maar het gaat ook over missiegerelateerd investeren. De focus is daarbij gericht op charitatieve instellingen, voor wie het beheer van hun vermogen een instrument is in het realiseren van hun doeleinden.

Meer lezen over deze boeken of meer boeken over duurzaamheid en MVO? Ga naar www.pepperonline.nl of http://www.managementboek.nl/uitgever/66/van_gorcum


November 2009 PEPPERONLINE.NL 15

Column

M

ag je als werkgever je medewerkers verplichten deel te nemen aan een maatschappelijk event? Het jaarlijkse afdelingsuitje is ook verplichte kost, al was het maar vanwege de sociale druk. Waarom zou zo’n uitje, als dit in een maatschappelijk verantwoord jasje wordt gegoten, opeens niet dit verplichtende karakter mogen hebben? Vanuit de gedachte dat je kinderen ook moet leren groente te eten, zou enige - sociale - dwang best stimulerend kunnen werken. De impact van Maatschappelijk Betrokken Ondernemen is namelijk vaak direct zichtbaar, of op zijn minst voelbaar. Dat maakt MBO zo interessant voor organisaties. Waar MVO meestal draait om globale thema’s zoals milieusparende maatregelen, arbeidsomstandigheden of duurzame productontwikkeling, blijft MBO veel dichter bij huis. Dat toont zich vooral in thema’s in de directe leefomgeving zoals veiligheid op straat, schooluitval, eenzaamheid, schuldenlast. Een groot voordeel bij de uitvoering van MBO-beleid is dat medewerkers persoonlijk voor de samenleving aan de slag gaan. De werkgever faciliteert hen, ze werken vaak uit naam van de organisatie, en toch is hun inzet heel persoonlijk. Denk aan de samenwerking met maatschappelijke organisaties waarin medewerkers kunnen meedenken, adviseren, aanpakken en organiseren. Zo kunnen zij zichzelf en anderen ontwikkelen, inspireren en motiveren. Zij leren een nieuwe wereld kennen en krijgen begrip en respect zowel voor mensen die het leven anders moeten leven, als voor de mensen die hen daarbij helpen. Ze zien met eigen ogen wat die kleine geste van hun kant doet met die ander. Heel tastbaar en direct voelbaar. Maar moet je medewerkers alleen tegemoet komen in hun behoefte aan zingeving? Of mag je hun inspanningen ook combineren met bedrijfsbelangen, zoals competentieontwikkeling of teambuilding? We hebben het tenslotte over maatschappelijk betrokken ondernemen. Vreemd genoeg gaat de discussie vaak niet over óf de onderneming een belang mag hebben bij het MBO-beleid, maar over ‘goede’ en ‘verkeerde’ belangen. Dat maatschappelijk actief zijn een middel is tot teambuilding is alom geaccepteerd. Maar o wee als de onderneming denkt een positieve bijdrage aan haar reputatie te scoren. Terwijl uit onderzoek blijkt dat maatschappelijke organisaties omgekeerd graag met het bedrijfsleven samenwerken omdat dit hún reputatie wel ten goede komt. Het wordt tijd dat we met zijn allen accepteren dat bedrijven graag investeren in hun omgeving. En dat die bereidheid alleen maar toeneemt als daar iets voor terugkomt (teameffecten, tevreden personeel, competentieontwikkeling en jawel, reputatie). Daar hebben alle partijen immers baat bij. De inzet die bij MBO wordt gevraagd is echter heel persoonlijk. Daarom moet zorgvuldig worden omgesprongen met – sociale dwang. Want niet alleen de positieve effecten zijn direct tastbaar, ook de negatieve. Margot van Sluis-Barten

Enige dwang kweekt ook betrokkenheid

Fotografie Mirjam van der Linden

Mini-cv Margot M. van Sluis-Barten is directeur van de Fortis Foundation Nederland, die projecten steunt waar medewerkers van Fortis Bank en Fortis Verzekeren actief bij betrokken zijn. margot.vansluis@fortis.com


November 2009 PEPPERONLINE.NL 16

Nacht van de Duurzaamheid zindert van ideeën

ONDERNEMERS HELPEN ELKAAR OP WEG

De Nacht van de Duurzaamheid was de aftrap voor de landelijke Dag van de Duurzaamheid op 9 september. Honderden ondernemers met duurzame ambities deden inspiratie op en werkten aan hun netwerk. Tekst Toine Al Fotografie Urgenda

'D

e parkeerplaats staat vol met Porsches, dus duurzaam ondernemen is niet langer voorbehouden aan geitenwollensokkenbreiers,’ sneert gastheer en presentator Beau van Erven Dorens bij de opening van de Nacht van de Duurzaamheid. Bij het evenement op 8 september in de Rijtuigenloods in Amersfoort zijn veel hoofdrolspelers op MVO-gebied bijeen. Ministers Jacqueline Cramer van VROM en Camiel Eurlings van Verkeer en Waterstaat staan op het programma. In het forum op het hoofdpodium zien we later onder meer Wubbo Ockels (Ladies First), Boudewijn Poelman (Postcode Loterij) en Sylvia Borren (World Connectors). Aan het debat ‘Economie van de toekomst’ nemen onder anderen deel Femke Halsema (fractievoorzitter GroenLinks), Willem Vermeend (hoogleraar economie) en Matthijs Bierman (directeur Triodos Bank). Verder

zijn er workshops, biologische catering en een heuse modeshow. Op de catwalk herkent het publiek behalve bekende Nederlanders als Ed Nijpels ook MVO-coryfeeën als Michael Braungart (hoogleraar Cradleto-Cradle), Liesbeth van Tongeren (directeur GreenPeace) en Anne-Marie Rakhorst (directeur Search). Nieuwe economie Motor en initiator van het evenement is de Stichting Urgenda. In zijn openingsverhaal schetst Urgenda-voorzitter en hoogleraar transitiemanagement Jan Rotmans hoe we in 2049 zullen omgaan met onze leefomgeving, energie en grondstoffen. Zo’n wenkend toekomstperspectief hebben we volgens hem hard nodig: ‘We moeten nadenken over de vraag in wat voor soort Nederland we over veertig jaar willen leven.’ Rotmans beschrijft een aantal pijlers van dat toekomstige Nederland. De eerste

is een nieuwe economie, gebaseerd op een langetermijnvisie en kringloopprincipes. De tweede pijler is een duurzame leefomgeving waarin huizen en gebouwen energie leveren. Kleinschaligheid is de derde pijler. Globalisering stimuleert de behoefte aan lokale verbanden en initiatieven, zoals vrijwillig gemeenschappelijk energie opwekken. De vierde pijler is diversiteit. Een fysieke en een virtuele wereld bestaan straks naast elkaar. Universiteiten zullen veel onderwijs virtueel gaan geven. Ook sociale duurzaamheid zal van groot belang worden. Wie op zijn tachtigste nog wil werken, kan die mogelijkheid straks benutten. We besteden dan veel meer geld aan voeding, zorg en wonen. Rotmans: ‘In veertig jaar zal er meer veranderen dan mensen denken. Dat is het resultaat van een transitieproces. De oplossingen zijn er al. Het is een kwestie van deze op kleine schaal uitproberen en als het werkt opschalen.’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 17

Innovatie & Nieuwe producten Een duurzame energievoorziening voor iedereen is het onderwerp van spreker Ad van Wijk, oprichter van het inmiddels failliete en overgenomen Econcern. ‘Feitelijk hebben we geen energiecrisis,’ stelt hij. ‘Ten eerste verspillen we enorm veel energie, we gebruiken maar 2% nuttig. Ten tweede moeten we niet naar de bodem kijken maar omhoog. De zon geeft ons in minder dan een uur meer energie dan we in de wereld in een jaar nodig hebben.’ Van Wijk houdt het publiek een indrukwekkende lijst van energiebesparende en -leverende technische toepassingen voor. Geld besparen Wat later op de avond buigt het forum op het hoofdpodium zich over de vraag hoe we een maatschappelijke duurzaamheidbeweging kunnen creëren. Boudewijn Poelman vindt dat we na moeten denken over het feit dat we zoveel geld naar de olieboeren ‘brengen’ terwijl we dat geld ook zouden kunnen steken in het ontwikkelen van alternatieve energiebronnen en geld besparen. Sylvia Borren vindt de politiek te bang om echt aandacht te besteden aan een duurzaamheidbeweging; burgers moeten gestimuleerd worden om elkaar aan te spreken op hun energiegebruik. Volgens Wubbo Ockels loopt Nederland achter. In Duitsland weten burgers zeker dat zij betaald krijgen voor de terug geleverde stroom, terwijl dat in Nederland vaag blijft, aldus Ockels. Daarna presenteert Frans van Steenis, algemeen directeur van de Kamer van Koophandel, de resultaten van het project ‘MVO dat doe je zó!’ Nog wat later op de avond geeft minister Jacqueline Cramer met een presentatie het langverwachte startsein voor de Dag van de Duurzaamheid. De volgende dag zullen onder die noemer door het hele land honderden activiteiten plaatsvinden. Voor meer informatie, zie www.urgenda.nl

Maurice Boogaard, Greenmotion:

‘Ik wil hier kennis vergaren’ ‘Je hebt hier allerlei koplopers bij elkaar. Om bij te blijven wil ik me door hen laten inspireren. Ik hoop te weten te komen hoe ik bepaalde ideeën in de praktijk kan toepassen. Wij ontwerpen promotionele artikelen. Die laten we maken in China. Daar zegt Cradle-toCradle niets. Er wordt al gauw ergens een batterijtje in gestopt. Ik wil hier kennis vergaren, die doorgeven aan mijn afnemers en vervolgens hopen dat je dat terugziet in de hele keten.’

SUCCES VOOR ‘MVO DAT DOE JE ZÓ’ Fotografie Jantine Geurts

De Kamer van Koophandel en MVO Nederland stimuleren bedrijven met MVO-ervaring ook anderen op weg te helpen. Twee koplopers voor het voetlicht.

'S

amen met MVO Nederland brengen wij onder de noemer van ‘twinning’ MVO-koplopers in contact met bedrijven die daar net mee beginnen. Ons grote voordeel daarbij is dat we met 2 miljoen ingeschrevenen de grootste ondernemersclub van Nederland zijn.’ Aldus Frans van Steenis, algemeen directeur van de Kamer van Koophandel tijdens de Nacht van de Duurzaamheid. ‘Zo stimuleer je complete bedrijfsketens te gaan nadenken over en nog nadrukkelijker aan de slag te gaan met een duurzame manier van produceren. MVO is niet meer het werk van idealisten maar van iedere ondernemer, de nieuwe standaard voor succesvol zaken doen.’ Het twinningprogramma kreeg de naam ‘MVO dat doe je zó’ waarbij zich al snel 62 MVO-koplopers aansloten om een ander bedrijf te helpen. Van Steenis: ‘Zij hebben inmiddels al meer dan 100 andere bedrijven geïntroduceerd en meer dan 10.000 mensen bereikt. Die zijn aan het uitdragen dat MVO meer is dan een beetje window dressing en ook aantoonbaar geld oplevert. Nu en nog meer in de toekomst. Als je het niet goed aanpakt dan overleef je gewoon niet. Er ontstaat een samenleving die niet meer accepteert dat we slecht omgaan met afval, grondstoffen, normen en waarden. Klanten verwachten van ondernemers dat ze de goede dingen doen en verkopen anders gaan ze naar de concurrent.’ In de voorhoede ‘Om te laten zien wat bedrijven kunnen doen, hebben we twee geweldige voorbeelden uitgenodigd: Michiel Middendorf van World Forum en Bas Luijting van Connex Cablemanagement.’ Van Steenis nodigt hen en ook genodigde Willem Vermeend en presentator en debater Lennart Booij uit elk een nieuwe koploper aan te wijzen om het estafettestokje aan over te dragen. Middendorf en Luijting kiezen voor respectievelijk Green Label Events en het bestuur van duurzaamheidcentrum ICSE in Eindhoven (zie ook het kader). Vermeend kiest voor de baas van het Innovatieplatform, Jan-Peter Balkenende. ‘Ik zie hem deze week en dan ga ik hem vertellen dat we echt innovatieve ondernemers in dit land hebben. Ondernemers moeten nu vooral hun MVO-beleid niet in de kast zetten. Dat is fout. Kijk alleen al naar de voorschriften van de overheid die er aan komen.’ Daarbij is zeker in deze tijd aanwezigheid op internet cruciaal, aldus Vermeend. ‘Houd je website daarom actueel. Ontwikkel nieuwe dingen en wacht niet af tot de crisis over is. De vraag is niet alleen hoe je de omzet vergroot tijdens de crisis maar juist ook in de periode daarna. En dan niet meer door bodemuitputting, milieubederf enzovoort. Je kunt ook groeien met bijvoorbeeld zonne- en windenergie. Wie » nu begint, zit straks in de voorhoede.’ »


November 2009 PEPPERONLINE.NL 18

Innovatie & Nieuwe producten

KvK-directeur Frans van Steenis en hoogleraar Willem Vermeend tonen de lijst met sponsors en deelnemers van het eerste uur aan 'MVO dat doe je zó!'

Succesvolle deelnemers ���MVO dat doe je zó!’

Meer informatie over: MVO dat doe je zó!

Michiel Middendorf, World Forum:

http://www.kvk.nl/regio/ middennederland/ maatschappelijkverantwoordondernemen/095_ MVO_dat_doe_je_zo/ deelnemers/default.asp

‘Onze actie is als een steen in de vijver’ ‘Wij zijn met MVO begonnen omdat een van onze opdrachtgevers ons vroeg: wat is jullie green-policy? De markt vroeg erom, dat was voor ons het startsein. Toen beseften we dat ook wij leveranciers hebben die wij kunnen vragen na te denken over hun MVO-beleid. Onze actie werkt binnen de keten als een steen in de vijver,’ aldus Michiel Middendorf, directeur van World Forum. In het kader van ‘MVO dat doe je zó!’ organiseert zijn bedrijf lezingen op het gebied van MVO en hoe World Forum daar zelf mee omgaat. ‘Wij begonnen zelf met het ondertekenen van The United Nations Global Compact. Daarmee conformeer je je onder meer aan een focus op milieubeleid. Meetbare maatregelen betroffen onder meer het aanpassen van ons veertig jaar oude gebouw. Zo hebben we de gloeilampen waar mogelijk vervangen door ledlampen. Dat zijn er veel. Je verdient dat soort ingrepen in een paar jaar terug. En door de extra publiciteit die het geeft, hebben we nu opdrachten die we anders waarschijnlijk niet hadden gehad. Want zonder rendement zou denk ik niemand er aan beginnen.’

Bas Luiting, Connex Cablemanagement:

'Je kunt ook innoveren zonder research’ ‘In het kader van ‘MVO dat doe je zó!’ heb ik een van mijn co-makers zo ver gekregen flink te investeren in een nieuwe machine. Die fabriceert mijn product nu 100% groen zodat het Cradle-to-Cradle de markt in kan,’ aldus Bas Luiting, directeur van Connex Cablemanagement. ‘Wij werken in kantoorgebouwen stroom- en computerkabels weg in kabelgoten. Die maken wij sinds kort uit aardappelschillen. Wil je concurrerend zijn in een markt met zoveel aanbieders, dan moet je met innovaties komen. Een lezing van Anne-Marie Rakhorst bracht mij op het idee om grondstoffen te gebruiken die afbreekbaar zijn. We gingen experimenteren met zetmeelkorreltjes. Het werkte en het was nog goedkoper om te maken ook. Zo heb ik omzet en winst, en maak ik in deze conservatieve industrie ook nog iets los. Ik heb me voor deze vernieuwing vooral goed moeten informeren. Leg dus vooral contact met andere ondernemers. De dialoog levert innovaties op. Daarom vind ik het nieuwe duurzaamheidcentrum ICSE in Eindhoven zo enorm belangrijk.’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 19

Column

W

at een dilemma is het woon-werkverkeer toch als milieumanager in een zakelijke organisatie. Wanneer geef ik nu het goede voorbeeld? Op de fiets, om collega’s ook te stimuleren op de fiets te gaan? Of juist met mijn Prius? Want dan zien collega’s die met de auto komen dat er een milieuvriendelijk alternatief is. De keuze hangt voor mij in elk geval ook af van het weer en eventuele afspraken binnen of buiten de deur. Als het regent, of strak in een pak of met een rokje, vind ik het toch prettiger om met de auto naar kantoor te gaan. Anders ga ik graag op de fiets. Lekker even uitwaaien en met een fris gezicht op kantoor verschijnen. Mijn fietsroute is geweldig: door een natuurgebied dat is ingeklemd tussen bedrijventerreinen en woonwijken. Over de oude dijk, die slingert door het landschap, en waar ik in de verte het kantoorpand al boven de bomen kan zien uittorenen. Ik ben namelijk net verhuisd van hartje centrum naar een echte woonwijk, huisje, boompje, beestje - u kent het wel. Vanaf mijn oude adres in het centrum naar kantoor was de reistijd ongeveer twintig minuten. Vanaf mijn nieuwe stek is het nog maar tien minuten. Mijn fiets kan ik bovendien parkeren in de fietsenstalling tegenover de hoofdingang. De Prius moet op een verderop gelegen parkeerterrein, vijf minuten lopen van de hoofdingang. Maar hoe ik ook kom, in beide gevallen zet ik mensen hopelijk een beetje aan het denken Zo heb ik over de Prius al heel wat vragen gekregen: Heb je een speciaal stopcontact thuis nodig om hem op te laden? Hoe schakel je tussen de elektrische en de benzinemotor? Rijdt dat nou lekker? Wees gerust: je tankt gewoon benzine aan de pomp en de Prius doet het werk. De wielen werken als dynamo voor het opladen van de accu. De auto zoekt zelf naar de juiste balans tussen het gebruik van de elektrische en de benzinemotor. En voor diegenen die het weten willen: je hebt achterin ook nog eens meer beenruimte dan in de meeste andere auto’s. Kortom ik ben erg blij met mijn geleasede milieukoets. Helemaal gezien de lage maandelijkse bijtelling voor privégebruik. Prinsheerlijk en toch zuinig zakelijk onderweg. Maar als je me nu op de vrouw af vraagt hoe ik het liefst naar mijn werk ga. Eerlijk is eerlijk, dan stap ik toch het liefst op de fiets!

Rijdt dat nou lekker?

Monique Jansen

Fotografie Marcel Krijger

Mini-cv Monique Jansen werkt sinds acht jaar als milieumanager bij Ricoh. Voor Pepper schrijft Monique over de duurzame én minder duurzame dingen die zij in haar dagelijks leven tegenkomt. monique.jansen@ricoh.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 20

Vier experts over het nut van investeren vóór de volgende crisis

Sterker uit de

‘Vroeger was een klant na twee gesprekken klaar voor de aanschaf van zonnepanelen.’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 21

Management & Strategie

crisis Als het goed gaat, is het makkelijk goed doen. MVO ontstond in jaren dat de bomen de hemel in groeiden. Maar hoe zit het met verantwoord ondernemen nu het economisch flink tegenzit? De aandacht blijft, de toon is veranderd. Tekst Philip Dröge Fotografie Lex van Lieshout ANP / HollandseHoogte

O

mvallende banken die het spaargeld van duizenden mensen laten verdampen. De eerste massaontslagen in jaren. Het biljoen is het nieuwe miljard. Nee, de huidige economische crisis is bepaald niet ongemerkt voorbij aan het gaan. Nog nooit sinds de Tweede Wereldoorlog is de economie zo snel in het slop geraakt als het afgelopen jaar. Alle zekerheden die we meenden te hebben, blijken op drijfzand gebouwd. De tijd dat de bomen tot in de hemel leken te groeien lijkt ver achter ons te liggen. Wat betekent dat voor de idealen die in die periode ontstonden, zoals maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat staat het bijvoorbeeld met MVO? Wie gaat er door met deze vorm van ondernemen nu de economische tegenwind is aangewakkerd tot orkaankracht? Of betekent een teruggang in welvaart ook een vermindering van onze betrokkenheid? Het meest kwetsbaar voor de recessie is waarschijnlijk groene technologie. Die is duur en investeringen zijn op korte termijn niet essentieel voor de bedrijfsvoering. De aankoop van aardwarmte, zonnepanelen of een warmtekrachtcentrale is in krappe tijden makkelijk te schrappen. ‘We spreken inderdaad klanten die nu even geen investeringen doen in zonnepanelen’, zegt Frits Verhoef, oprichter en algemeen directeur van Energieker, een Amsterdamse leverancier van zonnecellen. ‘Maar anderen doen juist nu investeringen in groenere technologie. Een van onze klanten vertelde letterlijk dat hij liever twintigduizend euro steekt in panelen dan dat hij het geld bij de volgende IceSave parkeert. Hij is door de crisis en de onzekerheid van het bancaire stelsel juist overtuigd dat hij moet vergroenen.’ »


November 2009 PEPPERONLINE.NL 22

‘Met MVO is ook op relatief korte termijn geld te verdienen’

‘VOORAL DE BANKEN WORDEN AANGEPAKT EN DAT IS NIET HANDIG’ Bruno Braakhuis Ze hebben door een gebrek aan normen en waarden de economie in het ongeluk gestort, zo hoor je overal. Ik ben het daar niet mee eens, de dingen die mis zijn bij de banken, zoals een soms overmatig bonusbeleid, zie je in de hele economie terug. Zelfs bij een keurig bedrijf als Walt Disney wordt gegraaid. Dat is niet de reden. De banken worden verantwoordelijk gehouden voor de huidige economische crisis. Daardoor worden nu vooral de banken aangepakt en dat is niet handig.’

drijfsvoering niet energiezuiniger maakt, wordt ondernemen na de crisis nog veel moeilijker. Maar hoe zit het met minder tastbare activiteiten om het bedrijfsleven mens- en maatschappijvriendelijker te maken? MVO-congressen worden in ieder geval nog steeds goed bezocht, de pers blijft uitgebreid over ethiek in het bedrijfsleven schrijven. Toch is de toon veranderd. MVO is door de gebeurtenissen van de afgelopen twee jaar urgenter geworden, zo lijkt het wel. Als de crisis – en dan vooral de aanleiding voor de crisis, onverantwoordelijke banken – iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat er in het bedrijfsleven iets radicaal moet veranderen.

Niet iedereen heeft geld voor zonnepanelen. Vooral in de bouw is het op dit moment malaise, merkt Verhoef. ‘Daar zit de verkoop van panelen echt op slot; projectontwikkelaars en coöperaties hebben al hun geld in stenen zitten en juist onroerend goed is gedaald in waarde, ze hebben momenteel gewoon weinig te besteden.’ Toch groeit Energieker; juist doordat andere klanten ondanks de crisis wel doorzetten bij het vergroenen van hun onderneming. Verhoef weet waarom. ‘Mensen beseffen dat deze crisis een rimpeling zal zijn in vergelijking met de energiecrisis die er aan zit te komen. Als je nu investeert, ben je de volgende crisis voor.’

Dat is ook de ervaring van hoogleraar kwaliteitsmanagement Teun Hardjono, die als adviseur betrokken is bij een groot aantal MVO-projecten. ‘Mensen begrijpen instinctief dat de huidige crisis wordt veroorzaakt door doorgeschoten individualisme

Urgenter geworden Veel bedrijven lijken dus voorbij de crisis te kijken als het gaat om investeren in duurzame technologie (zie ook het kader ‘MVO gaat door’). Het zit nu misschien economisch niet mee, maar als je je be-

‘HET MKB ZOU ZICH STERK KUNNEN MAKEN VOOR MEER IMMIGRANTEN’ Floris Lambrechtsen ‘MVO gaat voor de ondernemer over het staan voor een zijn eigen visie op de toekomst. Ik denk dat het MKB bijvoorbeeld zich sterk zou kunnen maken voor meer immigranten in Nederland om de vergrijzing op te vangen. Dat vereist veel van de mensen op de werkvloer, die deze nieuwe collega’s de weg moeten wijzen. Het is zeer belangrijk dat je zorgt voor betrokkenheid, dat de werknemers weten welke verantwoordelijkheden ze hebben binnen zo’n visie.’

en hebzucht. MVO is een poging om gemeenschapszin en verantwoordelijkheid te verankeren in het bedrijfsleven. In zijn ultieme vorm is verantwoordelijk ondernemen het begrip dat jouw winst geen slachtoffers mag opleveren, zoals nu op grote schaal is gebeurd.’ De crisis zou dus een aanjager kunnen zijn om MVO naar een hoger plan te tillen. Hardjono wil zelfs nog verder gaan. ‘We hebben een fundamentelere discussie nodig. Organisaties zijn te groot geworden en daardoor onbestuurbaar. In zo’n klimaat is hebzucht onder werknemers niet meer in toom te houden en krijg je excessen. Je kunt nu wel aan symptoombestrijding doen, door bijvoorbeeld bonussen aan banden te leggen, maar je gaat dan voorbij aan het feit dat de dinosaurussen van het bedrijfsleven moeten uitsterven.’ Volgens de hoogleraar zal het MKB in de nabije toekomst steeds belangrijker worden. ‘Wat we maatschappelijk verantwoord ondernemen noemen, is iets dat het MKB instinctief heel goed aanvoelt. Hoe ga je met medewerkers om, waar komen je grondstoffen vandaan, gaat jouw succes niet ten koste van een ander? Dat zijn vragen die in het MKB vaak worden gesteld omdat directies veel dichter bij de werkvloer staan. Met dat gevoel voor verantwoordelijkheid is het mogelijk om uit de crisis te komen.’ Op de helling Dat is een mooi vergezicht. Maar veel bedrijven geven aan momenteel gewoon te weinig tijd te hebben voor MVO. Wie we in het Nederlandse MKB ook bellen om te spreken over de toekomst van maatschap-


November 2009 PEPPERONLINE.NL 23

Management & Strategie

‘De dinosaurussen van het bedrijfsleven moeten uitsterven’

Een crisis zorgt ervoor dat een nieuwe technologie kansen krijgt.

pelijk verantwoord ondernemen, het antwoord is bijna altijd hetzelfde: we zijn nu even heel erg druk met andere dingen. Er wordt gereorganiseerd, geherstructureerd, er vallen zelfs ontslagen. In zo’n omgeving is het ethische lange-termijnvoordeel van MVO wellicht iets minder urgent dan het overleven op korte termijn.

‘BESLISSINGEN WORDEN NU VEEL HOGER IN DE ORGANISATIE GENOMEN’ Frits Verhoef ‘We merken dat investeringen in duurzame technologie nog steeds worden gedaan, maar dat er langer over wordt nagedacht. Was een klant vroeger na twee gesprekken klaar voor de aanschaf van zonnepanelen, nu gaan we er wel zes keer heen, of acht. De beslissing wordt dankzij de crisis ook veel hoger in de organisatie genomen. We zien afgelopen jaar dat de raad van bestuur van een onderneming er voor moet tekenen, terwijl vroeger een lagere manager de aankoop deed.’ ‘Alles ligt op de helling’, beaamt ook Floris Lambrechtsen, directeur van Double Dividend, een adviesbureau op het gebied van verantwoord beleggen. ‘Ik ben een kleinere klant kwijt geraakt omdat hij erg hard bezig is met het reorganiseren van zijn onderneming. Hij heeft even geen tijd voor vernieuwing. Tegelijkertijd zie ik dat MVO meer dan ooit op de agenda staat bij de meeste grotere financiële instellingen en dit levert nieuwe klanten op. Ze zien dat ze kunnen scoren met verantwoord beloningsbeleid, schone technologie en » duurzame energie.’

Onderzoek: ondernemers zetten door met MVO Een peiling deze zomer door PricewaterhouseCoopers (PwC) onder ruim tweehonderd grote ondernemingen toont aan dat het bedrijfsleven vooralsnog ‘gewoon’ doorgaat met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Drie van de vier grote ondernemingen hebben geen plannen om duurzame investeringen te schrappen. Achttien procent van de ondervraagde bedrijven gaat juist nog harder aan de slag in de huidige crisis. Slechts zes procent staakt MVO projecten helemaal. Ook het midden- en kleinbedrijf ziet onverminderd brood in duurzame ontwikkeling. Zij huren wel minder adviseurs in en doen ook veel minder aan sponsoring en gulle giften. PwC heeft ook gevraagd waarom bedrijven MVO niet aan het begin van de crisis bij de weg hebben gezet. Meer dan de helft gaat door omdat het simpelweg al onderdeel is van de bedrijfsvoering. Ondernemingen die doorgaan met deze vorm van zaken doen, verwachten bovendien op termijn hun investeringen terug te verdienen. Zowel in geld als concurrentievoordeel. Ze weten dat hun klanten verantwoord ondernemen belangrijk vinden. Een derde van de bedrijven hoopt door MVO zelfs geld te besparen. En dan is er nog de overheid: achttien procent van de bedrijven moet wel aan MVO doen om te voldoen aan de inkoopeisen van vadertje staat.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 24

PEPPER is een nieuw multimediaal platform over en vooral voor Verantwoord Ondernemen. • Inspireert en helpt MVO te implementeren • Praktische kennis, direct toepasbaar • Bijdrage aan het imago en de winstgevendheid van uw onderneming! PEPPER BESTAAT UIT: • Een magazine, met ontwikkelingen, voorbeelden, opinies, tools en nog veel meer op het gebied van MVO. Het magazine verschijnt 6 keer per jaar. • PEPPERONLINE.nl, een interactieve website over en vooral vóór MVO. Stel via de website een vraag aan de MVO experts met allen hun eigen specialisme, lees nieuws, artikelen uit het magazine, columns en nog veel meer! • E-nieuwsbrieven die u informeren over de actualiteiten en belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van MVO.

Doe mee aan het marktonderzoek op win pepperonline.nl en is een jaar lang grat PEPPER!

Een jaarabonnement kost `65,- Word nu lid en ontvang het boek ‘Ondernemen met een maatschappelijke paragraaf’

CADEAU! WWW.PEPPERONLINE.NL


November 2009 PEPPERONLINE.NL 25

Management & Strategie

‘Maatschappelijk verantwoord ondernemen is iets dat het MKB instinctief heel goed aanvoelt’

‘WAT MET KWALITEITSZORG LUKTE, LUKT OOK MET MVO’ Teun Hardjono ‘Ik geloof niet dat MVO sneuvelt door tijdgebrek. Natuurlijk, bedrijven moeten vanwege de crisis reorganiseren en dat kost tijd. Maar toen het goed ging hadden mensen ook geen tijd omdat het te druk was. Je moet tijd maken. Met kwaliteitszorg was dat niet anders, toen was het ook een kwestie van werknemers er van overtuigen dat het nodig is en vervolgens zorgen dat ze ruimte maken in hun agenda. Dat is ons ook gelukt; kwaliteitszorg zit tegenwoordig goed tussen de oren. Ik zie niet in waarom ons dat met MVO niet zou lukken.’ Ook Lambrechtsen denkt dat de crisis juist het moment is om duurzaamheid in producten en diensten te verwerken. Hij wijst op de theorie van Kondratieff, de Russische econoom die al een eeuw geleden constateerde dat iedere crisis een nieuwe periode van groei oplevert. Een oude technologie is ‘uitgewerkt’ en dat zorgt voor een crisis; een heel nieuwe technologie krijgt daardoor de gelegenheid om op te komen en zorgt vervolgens voor economische groei. Lambrechtsen weet het zeker: ‘die nieuwe opleving komt voor een groot deel uit schone efficiënte technologie, duurzame energie en opkomst van micro-entrepeneurs in ontwikkelingslanden. Mijn klanten, financiële instellingen, herkennen dat en willen daar in een vroeg stadium in investeren. De tijd van window dressing is voorbij, het gaat nu concreet om de centen en die zijn te verdienen in duurzaamheid. Daar liggen momenteel zeer concrete kansen voor beleggers.’ Met MVO is dus ook op relatief korte ter-

mijn geld te verdienen. Dat betekent niet dat het een risicoloze sector is. Recentelijk heeft de ondergang van Econcern en Happy Shrimp aangetoond dat ook duurzaamheid last kan hebben van slecht bestuur, economische tegenwind of gewoon een slecht bedrijfsplan. Lambrechtsen wil ook zeker niet beweren dat MVO makkelijk is. ‘Vroeger had je het ISO-certificaat Milieuzorg, dan moest je een aantal regels in acht nemen en ineens was je milieuvriendelijk bezig; je had immers een certificaat aan de muur hangen waarop dat stond. In deze fase is het veel belangrijker om zelf na te denken over de koppeling van duurzaamheid in jouw businessmodel. Als MVO voor iets staat, dan is het invullen van eigen verantwoordelijkheid. Wat voor onderneming wil je zijn? Daarbij hoort dat je ook nadenkt over winstgevendheid en je prognose voor de lange termijn. Alleen maar een focus op “goed” doen is zeker niet genoeg, dan ben je alleen met de hype bezig.’ Op de rotonde Ergens in de komende twaalf maanden zal de economie de weg omhoog waarschijnlijk weer weten te vinden. Stijgende beurskoersen namen daar pas al een voorschot op. Is het vervolgens weer business as usual, misschien met een verguld MVO-randje? Of komt er dan toch echt een “nieuwe tijd” in de economie aan en gaat het bedrijfsleven naar een “hoger plan”? Bruno Braakhuis, verantwoordelijk voor MVO bij F. Van Lanschot Bankiers denkt dat de tijd er rijp voor is. ‘Misschien moeten we dan ook af van de term maatschappelijk verantwoord ondernemen. Die is uitgewerkt. Ik spreek zelf liever over AH: aanspreekbaarheid van handelen. Centraal daarin staat dat je weet dat je onderdeel uitmaakt van een keten en dat je handelen altijd ge-

volgen heeft voor anderen in die keten.’ Dat betekent concreet dat MVO (of AH) uit de niche moet komen. Braakhuis: ‘Dat levert kansen op. Neem banken als Triodos en ASN. Dat waren altijd kleine nichespelers die door andere bankiers niet altijd serieus werden genomen. Ze zitten nog altijd in een niche, maar die is veel groter geworden. Andere banken zien dat een groeiend deel van het publiek zich aangesproken voelt door de producten van deze twee banken. Mensen willen een fatsoenlijk rendement op hun kapitaal, maar dan wel op een eerlijke manier verdiend. Daar liggen dus gewoon kansen voor banken.’ Juist de bancaire sector heeft de afgelopen twee jaar uiteraard een flinke knauw gekregen. Maar Braakhuis denkt dat het graaien en najagen van korte-termijndoelen niet beperkt is tot de bancaire sector. ‘Door het gehele bedrijfsleven en eigenlijk door de hele samenleving heen sprake is van teveel gretigheid. Door de focus op de banken ontsnapt de rest van het bedrijfsleven aan de aandacht, en ook de gemiddelde burger. Dat is voor de lange termijn niet handig.’ Hij ziet dat bedrijven langzaam gaan beseffen dat ze zich verantwoordelijker moeten opstellen, al was het alleen maar om niet onder wetten en regels te worden bedolven, zoals nu in de financiële wereld dreigt. ‘Het is als in het verkeer. Als iemand bij het verlaten van een rotonde geen richting aangeeft, moet een andere automobilist langer wachten. Je kunt daar stoplichten neerzetten, maar dat doet de doorstroming van het verkeer geen goed. Je zult met campagnes en controle moeten afdwingen dat mensen het goede doen: richting aangeven. En als dat niet lukt, spreek elkaar dan gewoon aan op slecht gedrag. In het bedrijfsleven werkt dat hetzelfde: je moet niet al te inhalig zijn en elkaar dood concurreren.’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 26

Zo houd je personeel gemotiveerd in tijden van crisis

MEDEWERKERS ZIJN MANS GENOEG VOOR MEEBESLISSEN Goede werkgevers investeren in de relatie met hun werknemers. Vertrouwen opbouwen is hierin cruciaal. De investering verdien je terug, 贸贸k in crisistijd. Maar het vraagt wel om lef en discipline van de werkgever. Tekst Jos Plompen Illustratie Pepijn Barnard / Art Associates


November 2009 PEPPERONLINE.NL 27

Personeel & Organisatie

‘IT-bedrijf e-office legt alle managementbeslissingen voor aan de medewerkers’

E

enlijk wil je niet bezuinigen op personeelskosten, maar je weet dat het onvermijdelijk is. Misschien moet je zelfs afscheid nemen van medewerkers, mensen waarin je de afgelopen jaren hebt geïnvesteerd en die zich met hart en ziel voor je zaak hebben ingezet. En dat terwijl je als maatschappelijk verantwoord ondernemer weet hoe waardevol je medewerkers zijn. En hoe belangrijk het is om je mensen betrokken en gemotiveerd te houden. Er zijn werkgevers die deze uitdaging samen met hun medewerkers aangaan en daar opmerkelijke resultaten mee boeken. Zo doet het Great Place to Work Institute Nederland (GPTW) sinds 2002 onderzoek naar de personeelsaspecten van maatschappelijk verantwoord ondernemen, ofwel naar goed werkgeverschap. De observaties die daaruit naar voren komen kunnen ondernemers in deze tijd helpen. Bij goed werkgeverschap staan centraal: vertrouwen in het management, trots op het werk en plezier met collega’s. Dit blijken zelfs universele waarden te zijn, die vrijwel iedereen in zijn of haar werk zoekt. Zijn deze waarden voldoende aanwezig, dan leidt dit tot hogere motivatie, hogere productiviteit, lager ziekteverzuim, lager verloop en grotere bereidheid tot en betrokkenheid bij veranderingen in de organisatie. In het afgelopen jaar deed GPTW specifiek onderzoek naar het effect van de economische crisis op die universele waarden. Tegen de verwachtingen in blijkt dat in bedrijven die verantwoord ondernemen het vertrouwen onder de medewerkers is toegenomen. Onder de beste werkgevers van Nederland binnen het GPTW-onderzoek is de zogenaamde Trust Index Score (de indicator voor vertrouwen van medewerkers in hun werkgever) gestegen van 74 procent in 2003 tot 83 procent in 2009. Betrek medewerkers Het succes van deze bedrijven schuilt in drie aspecten. Het is cruciaal om medewerkers te betrekken bij het zoeken naar een

De Beste Werkgevers van Nederland Het Great Place to Work Institute Nederland publiceert ieder voorjaar zijn lijst van Beste Werkgevers. Naast de lijst van grote bedrijven en de lijst van middelgrote bedrijven (tussen 50 en 250 medewerkers) is er dit jaar voor het eerst ook een lijst van de beste kleine bedrijven (20-50 medewerkers). Meer informatie: http://www.greatplacetowork.nl/best/list-nd/htm

strategie om de problemen van de organisatie het hoofd te bieden. Het Houtense IT-bedrijf e-office legt bijvoorbeeld alle managementbeslissingen voor aan de medewerkers. Tevens bespreekt het management alle voorstellen van de medewerkers. Die komen vaak met verrassende ideeën over het herverdelen van werk, het aanboren van nieuwe klanten of het terugdringen van kosten. Door ze te betrekken krijgen ze ook een deel van de verantwoordelijkheid en de controle over wat er met hen en het bedrijf gebeurt. Deel informatie breed en consistent De economische teruggang is bij iedereen wel onderwerp van gesprek. Geruchten en roddels doen overal de ronde. Op het moment dat leidinggevenden te weinig informatie geven of inconsistente verhalen vertellen, gaan medewerkers onder elkaar hun eigen antwoorden op vragen verzinnen. Bij automatiseerder Hot Item in Amsterdam draaien de directieleden net als alle andere medewerkers mee in klantprojecten en dan niet per se als leider van het team, maar ook als projectmedewerker. Op deze manier laten zij zien hoe belangrijk zij dit werk vinden en communiceren ze continu met hun medewerkers over de laatste ontwikkelingen. Blijf investeren Moeilijke kwesties vragen om creatieve en innovatieve oplossingen. Blijven investeren

in ontwikkeling is dus cruciaal. Vooral in de ontwikkeling van de medewerkers. Dit wil niet direct zeggen dat opleidingsbudgetten omhoog moeten. Ook hier betaalt creativiteit zich terug. Denk aan het organiseren van snuffelstages op andere afdelingen, intervisie of het simpelweg met elkaar delen waar men mee bezig is. Dat kan allemaal een relevante bijdrage leveren aan de verspreiding van kennis en kunde binnen de organisatie, zonder al te grote investeringen. Management-detacheerder ORMIT springt er op dit punt uit. Het bedrijf heeft veel aandacht voor de ontwikkeling van medewerkers binnen de organisatie. En ondanks dat medewerkers steeds bij klanten gedetacheerd zijn, is de onderlinge betrokkenheid hoog door het continue delen van kennis en vaardigheden. Al is het voorgaande geen “rocket science”, toch blijkt de praktijk weerbarstig te zijn. Het toepassen van deze drie principes vraagt bovenal om discipline en lef. Discipline om met medewerkers te blijven praten, betrokkenheid te blijven tonen en naar creatieve mogelijkheden te blijven zoeken. En lef om je als werkgever kwetsbaar op te stellen, door te tonen dat je het soms ook niet weet of door met nieuwe, ongewone oplossingen te komen. Jos Plompen is directeur van het Great Place To Work Instituut Nederland


November 2009 PEPPERONLINE.NL 28

SUV Lexus RX 450h tegen het licht

ZO GROEN ALS EEN GOLF

Een SUV? Dat kan toch echt niet meer! Het benzineslurpende en CO2-dampende monster op wielen wordt tegenwoordig niet meer bewonderend, maar meewarig of zelfs ronduit walgend nagekeken. Tekst Pierre de Winter en Ben Kuiken


November 2009 PEPPERONLINE.NL 29

elfs wie zich daar niets van aantrekt, voelt zeker in deze economisch onzekere tijden toch elke keer weer die stekende pijn in de portemonnee bij de kassa van de pomp. Gelukkig is daar de Lexus RX 450h, een heuse SUV met het verbruik en de CO2-uitstoot van een kleine Golf of een Fiat 500. Kijk, daar kun je mee aankomen. Net als met de auto zelf trouwens, die qua uitstraling en comfort niet of nauwelijks onderdoet voor de grote jongens in dit segment, zoals de BMW X5 of de Porsche Cayenne. En met een 299 pk 3,5 liter V6-motor, ondersteund door twee elektromotoren, zijn ook de prestaties van deze Lexus zoals je van een luxe wagen mag verwachten. Bij het optrekken laat hij zijn concurrenten zelfs bijna staan. En dan toch zo’n laag verbruik. Hoe kan dat? De grootste milieuwinst haalt een hybridemotor bij het optrekken en afremmen. De motor moet hard werken om de massa van de auto (bij een SUV algauw twee ton) in beweging te

Z

zetten. Dit zware werk wordt bij de Lexus overgenomen door de twee elektromotoren, waardoor de auto niet alleen sneller optrekt, maar het verbruik ook nog eens flink wordt afgetopt. En bij het afremmen wordt de energie die normaal verspild wordt in de remmen (warmte), nu door de elektromotoren omgezet in elektriciteit voor later gebruik. Kijk, dat is nog eens win-win. Natuurlijk, de hybride auto is nog lang niet CO2-neutraal en een uitstoot van 148 gram per kilometer is niet genoeg om de aarde te behoeden voor een rampzalige opwarming. Maar het is een stap in de goede richting en bovendien een mooie tussenstap naar volledig elektrische auto’s. Die hebben nog een aantal nadelen, zoals een beperkte actieradius en een lange oplaadtijd, die de komende jaren ongetwijfeld zullen worden opgelost. In de tussentijd voelt u zich een heer in het verkeer in uw eigen verantwoorde Lexus SUV. Mede mogelijk gemaakt door het ministerie van Financiën.

De vergelijking BMW X5 xDrive30i

Lexus RX 450h Hybrid Pure

Consumentenprijs Prijs ex BTW Nettoprijs BPM Energielabel

€ 75.700,€ 67.175,€ 44.868,€ 22.309,D

€ 69.000,€ 59.836,€ 48.232,€ 11.604,A

Verbruik (gemiddeld, l/100 km) CO2 (g/km) Maximaal vermogen (pk) Acceleratie (0-100 km/h)

10,3 247 272 8,1

6,3 148 299 7,8

Lexus RX 450h Hybrid Pure

BMW X5 xDrive30i

Hybride wat? Hoewel er vaak gesproken wordt van een hybride-motor, gaat het strikt genomen om een technologie die twee type motoren combineert: een elektrische en een benzine-, diesel- of zelfs Stirlingmotor. De software in de auto zorgt ervoor dat er naadloos wordt geschakeld tussen de elektrische en de verbrandingsmotor en dat steeds de meest efficiënte energiebron wordt aangeboord. In de stad is dat meestal elektrisch, terwijl op de snelweg de verbrandingsmotor aan het werk wordt gezet. Tijdens het rijden en vooral bij het afremmen worden de accu’s door een generator weer opgeladen. De nieuwste generatie hybrides zelfs uitgerust met een stekker, zodat je ze ook thuis of aan een toekomstig te plaatsen stroompaal kunt ‘bijtanken’.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 30

Hoe Rijkswaterstaat leert van successen duurzame koplopers

De duurzaamste dienst

Rijkswaterstaat is begonnen aan een ambitieus duurzaamheidprogramma. Hiervoor Waterbeheer vanaf 2012 alleen nog duurzaam.

maakt het gebruik van ervaringen van koplopers op MVO-gebied in binnen- en buitenland. Wat maakt hun MVO-beleid zo succesvol? Een vergelijking.

Tekst Timo Cochius en Ireen RĂślling FotograďŹ e Rijkswaterstaat


November 2009 PEPPERONLINE.NL 31

Management & Strategie

‘Wij besteedden al langere tijd aandacht aan MVO, maar de directie heeft het echt op de agenda gezet’

e duurzame ambities van Rijkswaterstaat (RWS), onderdeel van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, liegen er niet om. In 2012 wil de organisatie – die zich al sinds 1798 bezighoudt met het aanleggen en beheren van water en wegen – zelfs de meest duurzame uitvoeringsorganisatie van de overheid zijn. Dat heeft nogal wat consequenties voor de bedrijfsvoering en de relaties met de markt. Om die in kaart te brengen besloot RWS nationale en internationale koplopers op MVO-gebied onder de loep nemen. CSR Academy, een in MVO gespecialiseerd adviesbureau, kreeg de opdracht om een studie uit te voeren onder dertien van zulke koplopers. Daaronder waren DSM, Nederlandse Spoorwegen, Schiphol Group, het Zweedse Vägverket en het Duitse Veolia. Het onderzoek gebeurde onder meer door uitgebreide interviews te houden met externe betrokkenen en medewerkers van hoog tot laag. En het bestuderen en analyseren van MVO-gerelateerde documentatie, zoals duurzaamheidverslagen. Deze verkenning leverde inzichten op die RWS momenteel vertaalt naar de eigen organisatie. Tevens leidde het tot betere contacten met duurzame marktpartijen en andere overheden. Een opvallende conclusie was dan ook dat actief bezig zijn met het onderwerp MVO op allerlei niveaus tot nieuwe contacten leidt. Zowel tussen afdelingen en collega’s als met externe partijen. De meest opvallende kenmerken van de aanpak bij de bestudeerde koplopers worden in dit artikel besproken.

D

Een ongestructureerde start Uit de studie is gebleken dat MVO een strategisch thema is dat de koplopers gefocust en gestructureerd invulling geven. Gefocust door voor een aantal organisatiespecifieke MVO-prioriteiten te kiezen. Gestructureerd omdat er een doordacht plan zit achter de MVO-strategie en de realisatie hiervan. Het proces om tot de invulling te komen heeft bij de meeste ook een duidelijke fasering, die bij de start echter nog niet altijd duidelijk was voor de onderzochte organisaties. De ontkieming van de eerste MVO-idealen verloopt vaker spontaan en ongestructureerd. Bijvoorbeeld in de vorm van een opkomend enthousiasme voor MVO binnen een kleine groep medewerkers. De startfase staat in de meeste gevallen louter in het teken van betekenisgeving. Het management gaat dan op zoek naar antwoorden op vragen als: Waar levert MVO een bijdrage? Waar raakt MVO onze kernactiviteiten en -processen? Welke initiatieven hebben de grootste impact voor wat betreft duurzaamheid? Voor de ant-

Organisaties die hebben zijn vergeleken in het onderzoek: DSM, De Nederlandse Spoorwegen, Koninklijke BAM Groep, ProRail, Provincie Utrecht, Schiphol Group, TNT, Waternet, Turku Water Works, Vägverket, Veolia Wasser en Watercare Services Limited.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 32

Het ontwikkelen van MVO blijkt met name gebaseerd te zijn op vrijwilTips voor een succesvolle MVO-strategie

ligheid, individueel

1 Breng focus aan in de MVO-prioriteiten (top-down) en geef tegelijkertijd medewerkers de ruimte zelf invulling aan deze prioriteiten te geven (bottom-up). 2 Maak de relatie tussen MVO en de kerntaken van de organisatie expliciet; dat gaat vaak verder dan thema’s als uitstoot van broeikasgassen of energiegebruik en raakt bijvoorbeeld voor RWS ook aan thema’s als ruimtelijke kwaliteit, diversiteit van het personeel, maatschappelijke betrokkenheid en duurzaam natuurbeheer. 3 Draagvlak en betrokkenheid bij medewerkers is essentieel; breng MVO dicht bij de medewerkers door bijvoorbeeld duidelijk te maken waar MVO hun werkzaamheden raakt. 4 Zorg voor interne en externe communicatie over MVO om te tonen dat de organisatie op weg is een duurzame organisatie te worden; dat trekt partners aan die dezelfde waarden hebben. MVO vormt zo het startpunt van een gesprek dat kan leiden tot nieuwe inzichten, samenwerkingsverbanden en innovaties. 5 Maatschappelijk betrokken ondernemen (MBO) wordt meer en meer gezien als een van de onderdelen van MVO en is een concrete invulling van het menselijke aspect (ook wel: ‘sociale duurzaamheid’). Dit biedt kansen voor onder meer de positionering op de arbeidsmarkt en profilering van de organisatie, het vergroten van de trots, betrokkenheid en ontwikkeling van medewerkers. 6 Wees eerlijk en transparant. Omdat MVO in een directe relatie staat tot de kerntaken van de organisatie is het van belang het effect van MVO-inspanningen te meten, extern te communiceren en te verbeteren. Hierbij gaat het om de positieve én negatieve voetafdruk. Kwetsbaar opstellen levert interne en externe feedback op die helpen een verbeterslag te maken.

enthousiasme en geïsoleerde en kleinschalige initiatieven.

woorden daarop inventariseren organisaties de ideeën van medewerkers én doen zij inspiratie op bij partners die al ervaring met MVO hebben. In deze fase krijgen enthousiaste medewerkers de ruimte om te experimenteren: wat kunnen zij met MVO in hun dagelijkse werkzaamheden? Opmerkelijk is dat dit proces met name gebaseerd is op vrijwilligheid, individueel enthousiasme en geïsoleerde en kleinschalige initiatieven. Daarnaast ontstaan de eerste formele en informele netwerken binnen en buiten de organisatie. Het eind van de eerste fase is in zicht. Op een gegeven moment bereikt het proces van betekenisgeving een punt waarop MVO een strategische waarde begint te krijgen. Belangrijk is dat deze strategische waarde erkend wordt door de top van de organisatie. Dit luidt de overgang naar de tweede fase in. Overigens is het betekenis geven aan het begrip MVO door medewerkers een continu proces. Het is bij alle onderzochte koplopers nog gaande en waarschijnlijk nooit helemaal afgerond. Alleen al door het verloop onder medewerkers, waardoor regelmatig nieuwkomers in het proces gaan meedraaien. Keuze voor specifieke thema’s In de tweede fase maakt de organisatie duidelijke keuzes voor enkele leidende principes en MVO-aandachtsgebieden die strategisch en specifiek zijn voor de organisatie. Deze moeten én waarde toevoegen én de duurzaamheidimpact of voetafdruk van de organisatie verkleinen. In het ideale geval maakt de organisatie die keuzes samen met de zogenaamde stakeholders: medewerkers, investeerders, leveranciers, opdrachtgevers. Er wordt dus focus aangebracht rondom specifieke thema’s. Bijvoorbeeld het reduceren van de CO2-uitstoot, maatschappelijke betrokkenheid, transparantie, energie- en waterbesparing. Als de prioriteiten duidelijk zijn, is de uitvoering ervan aan de afdelingen. Zij kunnen binnen de gestelde grenzen MVO een


November 2009 PEPPERONLINE.NL 33

Management & Strategie

Ook duurzaam rampen bestrijden vanaf 2012?

Concretisering van MVO in mogelijke aandachtsgebieden

Ketenverantwoordelijkheid

Gedragscodes

CO2-uitstoot

Stakeholderdialoog

Werknemersvrijwilligerswerk

Cradle-to-cradle

Business principles

Veiligheid

Afval

Duurzame producten

Diversiteit

Duurzame energieopwekking

Reputatie

MVO-bewustwording

Duurzaam bouwen

eigen ‘tintje’ geven. Dit eigenaarschap zorgt voor een zo optimale aansluiting bij de dagelijkse werkzaamheden van de medewerkers en creëert daarnaast ook draagvlak. Vanaf dat moment is MVO formeel onderdeel van de organisatie; er worden programma’s en projecten in gang gezet. Op dit moment is nog niet voor alle medewerkers duidelijk wat MVO precies voor hun functie betekent. Dit proces van betekenisgeving loopt nog door tot na de derde fase. Bestaande systemen In de derde fase staat verankering centraal. Dit is de fase van implementatie. Deze verankering heeft twee kanten. Het isoleren van het onderwerp om de betekenisgeving en invulling te versnellen. Daarnaast het leggen van een verbinding met de organisatie om te waarborgen dat MVO terugkomt in de bestaande systemen en structuren. Voor die verbinding zoekt de organisatie naar manieren om MVO onderdeel te maken van de bedrijfsprocessen en managementsystemen. Zo kan bijvoorbeeld periodiek een MVOaandachtsgebied behandeld worden tijdens een werkoverleg of een senior management meeting van alle directeuren. Uit dit laatste

blijkt de betrokkenheid van de top, wat ook een vereiste is voor een succesvol MVO-initiatief. Het doorlopen van deze drie fases beslaat in de regel drie tot vijf jaar. Invulling geven aan MVO is vervolgens een continu proces, vanwege veranderingen die binnen en buiten de organisatie plaatsvinden. Zo zullen verwachtingen van stakeholders veranderen, komen er nieuwe thema’s op de maatschappelijke agenda en zijn er sociale en technologische ontwikkelingen. Voortschrijdend inzicht binnen de organisatie speelt ook een rol. Implementatie van MVO vraagt een flexibele, open en pragmatische houding van organisaties. Na die eerste drie tot vijf jaar zijn zij dus niet ‘klaar’ met MVO, maar beginnen ze aan een periode waarin zij hun MVO-beleid verder aanscherpen en waar nodig aanpassen. Ireen Röling is senior innovatieadviseur bij Rijkswaterstaat, Timo Cochius is consultant bij CSR Academy.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 34

MVO-tool

Online scans en tests: MVO-nulmetingen voor een goede start Met een MVO-nulmeting kunnen organisaties betrekkelijk snel een indicatie krijgen van hun MVO-prestaties. Soms zelfs met een eerste lijst van actiepunten om direct toe te passen. Tekst Timo Cochius ok kan de uitkomst aanleiding zijn om juist MVO-doelen vast te stellen. Een nadeel van dergelijke tools is dat niet alle MVO-prestatiegebieden daarin voor iedere organisatie relevant zijn. Voor een textielfabrikant liggen de ecologische en sociale voetafdruk anders dan voor een restaurant. Om die redenen dient iedere MVO-nulmeting ook een beetje met een korreltje zout genomen te worden. Maar goed, het kan een begin zijn. Voor de meeste MVO-nulmetingen moet betaald worden: veel scans zijn ontwikkeld door adviesbureaus of zijn alleen maar in samenwerking met hen uit te voeren. Er zijn echter online MVO-nulmetingen gratis beschikbaar, variërend in MVOfocus, branchegerichtheid en omvang. Dit zijn vaak beknopte of, in vergelijking met uitgebreide betaalde versies, uitgeklede nulmetingen. Sommige van deze gratis MVO-nulmetingen zijn afkomstig van adviesbureaus, maar ook brancheorganisaties

O

bieden ze aan. Zo is er onder meer een Barometer Duurzame Bloemist, een BouwMVO-Quickscsan en een Klimaatcalculator. Hieronder bespreken we drie uiteenlopende MVO-nulmetingen: de Test Duurzame Groei, de MVO-DNA scan en de ISO 26000 quick scan. Test Duurzame Groei De Test Duurzame Groeitest wordt aangeboden door ING Bank en MKB Nederland. De test is door bedrijven uit diverse branches in te vullen: bouw en industrie, detailhandel, horeca, toerisme & recreatie en zakelijke dienstverlening. Als u de test heeft ingevuld, heeft u volgens de test een goed inzicht hoe duurzaam uw bedrijf is. Ook kunt u de uitkomst vergelijken met branchegenoten en krijgt jg u een praktisch stappenplan om tot stappenp duurzame duurzam groei in uw bedrijf te komen. Het invullen duurt ongeveer een kwartier. k Meer w weten? Surf naar www.duurzamegroei.nl www.duu

MVO-DNA scan De MVO-DNA scan wordt aangeboden door FNV Zelfstandigen en is specifiek gericht op eenmansbedrijven en freelancers uit alle branches. De aanduiding ‘DNA’ heeft betrekking op de (letterlijke) vereenzelviging van de zelfstandige met zijn of haar bedrijf. In de scan wordt onderscheid gemaakt tussen bedrijven al naar gelang zij producten leveren of diensten. Er worden onder meer vragen gesteld over het overbrengen van vakmanschap, samenwerking en maatschappelijke betrokkenheid. Het invullen van de MVO-DNA scan duurt ongeveer 15 minuten. Tevens bestaat er een MVO-community voor zelfstandigen die meer doen of willen doen met MVO. Meer weten? Surf naar www.fnvzzp.nl/mvoscan ISO 26000 quick scan Met de ISO 26000 quick scan kunnen organisaties in kaart brengen in hoeverre zij al werken volgens deze nieuwe, wereldwijde MVO-richtlijn. De scan bestaat uit 14 stellingen waarvan organisaties aan moeten geven in hoeverre deze betrekking hebben op hun eigen organisatie. Het resultaat is een ISO 26000-score die vergeleken wordt met organisaties uit dezelfde sector en van een vergelijkbare omvang. Ook is op deze website meer informatie over de richtlijn zelf te vinden. Deze scan is op dit moment de enige over ISO 26000. Het invullen duurt ongeveer 10 minuten. Meer weten? Surf naar www.iso26000scan.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 35

Complete U-Turn

‘Een groene ondernemer is nooit klaar’ Tekst T ekst H Herman erman K Kleintjes leintjes

Fotografi F otografie Martin Martin D Dijkstra ijkstra

Wie: Frans Boon Functie: Directeur Organisatie: Drukkerij Pascal

Wat voor een bedrijf is Drukkerij Pascal? ‘Drukkerij Pascal is sinds 1973 gevestigd in de oude binnenstad van Utrecht, dichtbij de opdrachtgevers. Met vijf collega’s maken we kwalitatief en duurzaam drukwerk voor klanten waaronder de Triodos Bank, Solidaridad, MVO Nederland en de Stadsschouwburg Utrecht.’

Duurzaam ondernemer sinds: 2006 In 2006 zette het bedrijf de eerste stap naar volledig MVOschap. Waarom was dat zo belangrijk? ‘Ik ben opgegroeid in de jaren zestig, dus met idealen. Vanuit deze levenshouding kwam ik als eerste klant bij de oprichters van de Triodos Bank terecht voor een lening. Later kwam ik door mijn zoon in aanraking met MVO Nederland. Ik heb toen besloten er helemaal voor te gaan. Het kostte aardig wat tijd om het allemaal uit te zoeken, maar het is het meer dan waard. Ik kwam er toen achter dat ik al veel goed deed. Als duurzaam bedrijf heb je een fantastische uitstraling.’ Wat is al bewerkstelligd en wat nog niet? ‘Op dit moment is het drukproces, laten we zeggen de drie p’s van de drukwereld: papier, platen en pers, al helemaal groen. Bio-inkt, honderd procent windenergie, FSC-gecertificeerd papier en chemievrije platen zijn bij ons standaard. Nu willen we ook CO2-neutraal gaan werken en onze inkoop geheel doorlichten. We willen dat ook onze leveranciers echt groen zijn. Het is een zoektocht om de juiste leveranciers te vinden. Er gaat heel veel tijd in zitten. MVO is nog lang niet overal gemeengoed.’ Wanneer werkt het bedrijf geheel volgens MVO-richtlijnen? ‘Je bent nooit klaar met MVO: je kunt altijd verder. Maar 2010 is een belangrijk jaar, want dan gaat de overheid producten en diensten honderd procent duurzaam inkopen. Er zijn criteria waaraan je daarvoor als bedrijf moet voldoen. Daar zijn we ons nu op aan het voorbereiden. Ik wil uiteindelijk bij de beste en groenste drukkers horen en bovenaan het lijstje van de overheidsleveranciers komen en blijven. Maar wil je daar blijven, dan moet je altijd vinger aan de pols houden. De wereld en de markt blijven veranderen en innovaties blijven komen.’ Heb je een tip voor andere MKB-bedrijven? ‘Wees pro-actief, ga zelf op zoek naar informatie. Duurzaam werken heeft enorme uitstraling op zowel oude en nieuwe klanten. En authenticiteit werkt altijd beter dan een gelikt verkooppraatje.’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 36

Minister van VROM Jacqueline Cramer: ‘Duurzame eisen zijn een steun in de rug voor bedrijven die willen innoveren’

Vrijwel alle producten en diensten die aan de overheid worden geleverd, moeten aan duurzaamheidseisen voldoen. Omdat de overheden samen jaarlijks ruim 50 miljard besteden is dit een belangrijke sturende maatregel. Maar waaraan moet je als ondernemer straks voldoen en hoe kun je van het duurzame overheidsbeleid profiteren? Pepper sprak hierover met minister van VROM Jacqueline Cramer. Tekst Alex Groothedde, met dank aan Marisa Monsanto Fotografie Jan Boeve HollandseHoogte / ANP


November 2009 PEPPERONLINE.NL 37

Inkoop & Logistiek

Overheid wil budget van 50 miljard duurzaam besteden

‘Als eerste stap vind ik onze criteria reuze ambitieus’’ Voor welke producten en diensten gaan er straks criteria gelden? ‘Voor vrijwel alle productgroepen die door de overheden worden ingekocht. Overheden zijn ze langzaam al gaan gebruiken, dus veel bedrijven zijn hier al op ingesteld. Het Rijk gaat deze criteria vanaf 1 januari 2010 voor alle producten en diensten toepassen. Provincies, gemeenten en waterschappen, maar ook hogeronderwijsinstellingen doen mee met eigen doelstellingen. Die criteria moeten natuurlijk onderhouden worden bij nieuwe ontwikkelingen in de markt. Zo blijven we de markt prikkelen tot verduurzaming.’ ‘Mijn boodschap aan het bedrijfsleven is: ga met die criteria aan de slag, dan blijft de overheid een goede klant. We doen dit alles natuurlijk met een reden. We willen de duurzame Nederlandse samenleving een flink eind op weg te helpen. En ik doe dat op verschillende manieren. Met innovaties besparen we energie en ontwikkelen we nieuwe vormen van groene energie. En ik wil onze economie verduurzamen, de automatische cyclus van produceren en consumeren doorbreken. Want straks moet iedereen gewoon bij de Hema, V&D, de Bijenkorf en de supermarkt duurzame producten kunnen kopen. Wij overheden zijn met onze jaarlijkse besteding van 50 miljard een reusachtige consument. Hoe meer bedrijven duurzame producten maken, des te meer die producten hun weg naar de consument gaan vinden.’ Even terug naar de criteria: hoe zijn die ontstaan? ‘Er is jarenlang over gepraat, maar nu gaan we het ook echt doen. We verstrekken allang informatie over duurzaamheid en inkoop. De Tweede Kamer nam in 2005 een motie aan die opriep tot 100% duurzaam inkopen in 2010. We hebben een lijst gemaakt van alle productgroepen die de overheden inkopen en hebben criteria ontwikkeld. Departementen, bedrijven, inkopers, milieuorganisaties en wetenschappers hebben meegepraat en hun kennis ingebracht. Zo hebben we het draagvlak voor de criteria vergroot. Dit voorjaar is het totaalpakket bekendgemaakt. We hebben een

focus aangebracht op productgroepen en criteria die de meeste, gegarandeerde milieuwinst opleveren.’ Vindt u de criteria ambitieus genoeg? ‘Ja, als eerste niet-vrijblijvende stap vind ik ze reuze ambitieus. Uit onderzoek blijkt dat ze daadwerkelijk effect hebben, zowel op het milieu als op productontwikkeling in de markt. Natuurlijk gaat het volgens sommige bedrijven in de duurzame voorhoede niet hard genoeg. En ik zou soms ook liever een hoger ambitieniveau hanteren. Maar we moeten ook met andere dingen rekening houden. Zo moet het wel juridisch correct zijn. Er moet ook voldoende gekwalificeerd aanbod zijn in een productgroep, zodat er voor overheden nog wel iets te kiezen valt.’

In hoeverre draagt het voorstel voor duurzaam inkopen bij aan meer innovatie bij leveranciers? ‘De criteria zijn ook een steun in de rug voor bedrijven die willen innoveren. In heel Europa zal deze aanpak navolging krijgen. Dan heeft ons bedrijfsleven al een mooie voorsprong opgebouwd. Bovendien weet iedereen dat de criteria regelmatig zullen worden »


November 2009 PEPPERONLINE.NL 38

Inkoop & Logistiek

’Wie extra duurzame producten en diensten kan leveren, heeft bij ons een streepje voor’

aangescherpt, dus ook de koplopers kunnen niet achterover leunen. We dagen alle bedrijven bovendien uit met wenscriteria: wie extra duurzame producten en diensten kan leveren, heeft bij ons een streepje voor. Steeds meer overheden gaan namelijk voor de kwalitatief meest voordelige aanbieding, waarbij veel meer factoren tellen dan alleen de laagste prijs. En veel overheden hanteren nog aanvullende criteria, zodat innovaties nog verder worden gestimuleerd.’ ‘Parallel aan duurzaam inkopen gaan we voor vijf producten een rol spelen als eerste

klant of ‘launching customer’. Zo stimuleren we in een aantal sectoren innovatie nog eens extra. Met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven ga ik bepalen welke producten, zoals bijvoorbeeld de elektrische auto, zich hiervoor lenen.’ Moeten ondernemers straks aan keurmerken voldoen? ‘Ondernemers worden door duurzaam inkopen niet verplicht om aan keurmerken, sector- of keteninitiatieven te voldoen. Overheden mogen dit namelijk van de Brussel-

Inkoopcriteria overheid vanaf 2010 De criteria voor de inkoop van productgroepen zijn gericht op minder energieverbruik, meer duurzame grondstoffen, minder afval, meer recycling en zo weinig mogelijk emissies van vervuilende stoffen. Concreet houdt dit het volgende in: • Gebouwen: een minimale score wordt verlangd op een integraal milieuprestatieinstrument • Grond-, weg- en waterbouw: inzet van zuinige voertuigen en werktuigen, afvalstoffen worden gescheiden en correct afgevoerd, bij conserveren worden bepaalde schadelijke stoffen niet meer toegepast en energiezuinigheid staat centraal bij verlichting en verkeersregelinstallaties • Vervoer: waar het energielabel bestaat, wordt een bepaald niveau label, een roetfilter of vergelijkbare techniek en stille banden gevraagd • Apparatuur: voor zover beschikbaar wordt aangesloten bij het Europese Energy Star Label • Op kantoor: criteria gebaseerd op eco-labels, voor zover die voor de betreffende productgroep beschikbaar zijn (stoffering, papier, kantoorartikelen, schoonmaakmiddelen, drukinkt). In andere gevallen gelden limietwaarden voor schadelijke stoffen (meubilair, drukproces, bedrijfskleding) • Energie: bijvoorbeeld groene in plaats van grijze stroom • Externe vergader- en verblijfslocaties: moeten goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer • Dienstreizen: de CO2-uitstoot wordt gecompenseerd • Catering: hierbij wordt verlangd dat een bepaald gedeelte van het assortiment bestaat uit biologische producten of producten met een vergelijkbare milieuwinst

se inkoopregels niet eisen. Wel maken de milieucriteria zoveel mogelijk gebruik van de inhoud van keurmerken. Voor sociale criteria is het zelfs de bedoeling leden van bepaalde keteninitiatieven het voordeel te geven dat zij niet meer apart hoeven te rapporteren; dat doet het keteninitiatief immers al. Zo wordt het voor ondernemers voordelig om bij zo’n keurmerk of initiatief aangesloten te zijn. Wij doen dit omdat deze bronnen eenduidige informatie bieden, opgesteld met inbreng van vele partijen. Bovendien is het communicatief duidelijk en voor de inkoper makkelijk te verifiëren.’ Wat als je duurzaam onderneemt en toch niet aan de criteria voldoet? ‘Dat snap ik dan niet. De criteria zijn universeel, dus waarom zou je er niet aan voldoen? Wel zijn sommige criteria strikt. In die gevallen vind ik het prima als inkopers ook vergelijkbare duurzaamheidsprestaties een kans geven. Maar niet alle inkopers hebben de deskundigheid om te beoordelen of iets vergelijkbaar is en dan is het wel makkelijk dat ze zich aan de criteria houden. Bedrijven die het oneens zijn met onze criteria kunnen meepraten over de herziening.’ Wat zegt u tegen ondernemers die zeggen zich gepakt te voelen door deze kostenverhogende eisen en de economische crisis? ‘Duurzaam inkopen is niet duurder inkopen. Goedkoper juist, dat bleek eerder dit jaar uit EU- onderzoek. Daar waar het wel kosten verhoogt, zaten de milieukosten vaak onvoldoende in de prijs. Die rekening moet je als samenleving later nog eens betalen. Met duurzaam inkopen zijn we goedkoper uit!’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 39

Pittige uitspraken

MVO VERGT EEN RADICALE OMSLAG Fotografie Ronald van den Heerik

Mini-cv Jan Rotmans is hoogleraar transitiemanagement aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en initiatiefnemer/voorzitter van actieorganisatie Urgenda, die op 9 september de landelijke Dag van de Duurzaamheid organiseerde.

‘M

aar liefst circa tachtig procent van de bedrijven beweert aan maatschappelijk verantwoord ondernemen te doen. Slechts zo’n tien procent doet dat intensief, proactief en innovatief. En van die tien procent heeft maar tien procent het volledig geïnternaliseerd en integraal in zijn bedrijfsvoering doorgevoerd. Is hier sprake van window dressing? Of van een zich sluipenderwijs voltrekkend transitieproces? Of van stagnatie na een flitsende start? Ik ben geneigd om te spreken van een haperend transitieproces. Veel bedrijven gebruiken duurzaamheid daarbij als schutblad of als marketinginstrument. Slechts weinigen durven de stap naar duurzaamheid werkelijk te maken. De reden is betrekkelijk eenvoudig: maatschappelijk verantwoord ondernemen vergt een radicale omslag binnen een onderneming. Een interne transitie, vanuit een andere structuur (interne organisatie), cultuur (dominant paradigma) en werkwijze (dagelijkse praktijk). Zowel structuur, cultuur als werkwijze dienen getransformeerd te worden als een bedrijf daadwerkelijk de omslag wil maken naar maatschappelijk verantwoord ondernemen. En dat betekent een groot risico voor een bedrijf: een nieuw businessmodel, een nieuw organisatiemodel, nieuwe rol en werkwijze in de bedrijfsketen, nieuwe competentieontwikkeling en nieuwe mensen. Kortom, de maatschappelijke transitie naar duurzaamheid vereist een transitie binnen elk bedrijf. En zo’n fundamentele omslag kost minstens één generatie. Je kunt zo’n interne bedrijfstransitie ook niet dwingend opleggen of top-down organiseren, dat heeft hooguit een kortstondig effect. Je kunt wel de gunstige voorwaarden creëren, waaronder zo’n transitie zou kunnen plaatsvinden. Dat kan echter slechts vanuit positieve drijfveren, inspiratie en passie.

Verleiden is op termijn effectiever dan dwingen en belonen effectiever dan straffen. De koplopers zijn al begonnen met hun bedrijfstransitie, de rest zal hoe dan ook volgen. Het tempo waarin zij zullen volgen bepaalt het succes van de MVO-transitie. De maatschappij duwt bedrijven echter steeds harder in een duurzame richting en oefent steeds meer druk uit. Zo eisen steeds meer burgers dat hun huis energie-zuinig is, hun auto schoon, hun voedsel gezond et cetera. Dat heeft enorme consequenties voor de bouwsector, de voedingssector, de mobiliteits-sector, de energiesector. Bovendien zien we als antwoord op de globalisering het fenomeen glocalisering, waardoor een hang ontstaat naar lokale en regionale worteling. In combinatie met het toenemende zelforganiserende vermogen van burgers, levert dit een wezenlijk ander maatschappelijk beeld op. Steeds meer bedrijven zullen rekening moeten houden met deze trends van verduurzaming, glocalisering en zelforganiserend vermogen van burgers. Dat heeft ook consequenties voor bedrijven in bovengenoemde sectoren. En de omloopsnelheid wordt steeds groter: waar binnenkort voor de gebouwde omgeving energieneutraal de norm wordt, wordt over pakweg tien jaar energieleverend de norm. Deze maatschappelijke evolutie naar duurzaamheid vraagt van bedrijven om een goed uitgekiende en doordachte transitiestrategie. Hiermee is nog betrekkelijk weinig ervaring, maar transitiemanagement verdient een topprioriteit. Anders zullen veel bedrijven sneuvelen op het slagveld van de transitie naar een duurzame samenleving.’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 40

Snapshots en soundbites van diverse Nederlandse weblogs over MVO: Er zijn ook voldoende zaken om trots op te zijn. Samenstelling Lars Moratis

90 procent van de Amerikanen: klimaatconferentie is urgent “De uitslag van de enquête van World Wide Views, die dit weekeinde onder 4.400 deelnemers in 38 landen is gehouden, roept herinneringen op aan verkiezingen in het vroegere Oostblok. Als 90 procent van de deelnemers vindt dat een akkoord op de klimaatconferentie in Kopenhagen dringend gewenst is, is enige argwaan op zijn plaats. Hoe representatief is een steekproef waarin 99 procent van de Zuid-Amerikanen het probleem ‘urgent’ noemt? En - misschien nog wel opvallender - ook 90 procent van de Noord-Amerikanen die mening heeft.” Paul Luttikhuis, klimaatblogger voor het NRC Handelsblad heeft vraagtekens bij de manier waarop een onderzoek naar het klimaatprobleem is uitgevoerd. (Bron: weblogs.nrc.nl/klimaatblog) Een heerlijke duurzame vakantie “Ik heb een heerlijke duurzame vakantie gehad. Lekker gekampeerd aan de Noord-Hollandse kust. Geen verre vliegreis, geen onbeheerste spilzucht. Net zoals vele andere Nederlanders, want het was druk op het strand. Zo zie je, even wat minder geld te besteden en burgers schakelen massaal over op een duurzame levensstijl.” Goodblogger Jolein Baidenmann is cynisch over de noodzaak voor een duurzamere levensstijl. (Bron: www.goodblog.nl) De dag dat Nederland een sprongetje in het duurzaamheidbewustzijn maakte ‘Nee, waar ik wel waarde aan hecht is dat 9.9.9 de boeken in gaat als de dag dat Nederland een sprongetje in het duurzaamheidbewustzijn maakte en dat we vierden wat er allemaal wèl goed ging op het gebied van duurzaamheid. Want ondanks dan er nog veel werk aan de winkel is en dat niet alle vooruitgang even snel gaat als we misschien zouden willen, zijn ook voldoende zaken om trots op te zijn. PEPPER-hoofdredacteur Lars Moratis vindt dat de Dag van de Duurzaamheid ook een moment is om zegeningen te tellen (Bron: www.mvoblog.nl) Begrijpelijk dat organisaties hun eigen voordelen voorop stellen Communicatie bij MVO heeft dus per definitie een strategische motivatie. Nu komt de crux: hoe ‘echt’ is deze motivatie? Willen organisaties echt bijdragen aan een betere wereld? Of doen ze aan MVO om er zelf beter van te worden? Over dit dilemma zijn al vele woorden geschreven. Je kunt er kort of lang over zijn. Persoonlijk zit ik er niet zo mee als een organisatie haar eigen voordelen voorop stelt. Moniek Schoofs van Bex Communicatie staat pragmatisch tegenover de motieven die bedrijven hebben om te communiceren over MVO (Bron: www.bexblog.nl)


November 2009 PEPPERONLINE.NL 41

Pepper’s Blogbites

Opt-in colportage “In India kunnen consumenten via SMS aangeven dat ze een verkoper (lees fondsenwerver) langs willen hebben voor een persoonlijk gesprek. Opt-in colportage dus.” Erik van Dorp wijst op mogelijkheden die in het buitenland worden benut om goede doelen te steunen (Bron: www.molblog.nl) The ultimate form of integrating sustainability in a company is… …linking it to HR practices: recruitment, performance management, remuneration and training and development. This way, sustainability becomes a subject which is part of employees day to day tasks. Something they are accountable for and should exercise if they want to perform well.’ Adviesbureau Triple Value ziet een cruciale rol voor personeelsbeleid weggelegd voor de verankering van MVO (Bron: www.triple-value.com) Een mensenleven is ook niet duurzaam ‘Verstandelijk snap ik dat we duurzaam moeten zijn. Nu is duurzaam ook weer een moeizaam woord omdat het staat voor ‘vast, niet afbreekbaar, lange termijn’ en dat past dan weer niet in een mensenleven dat tijdelijk, afbreekbaar en kort is.’ Rene Scheffer filosofeert over de betekenis van duurzaam (Bron: www.vkblog.nl). China niet verkwistend en verspillend? ‘Moeten we blij zijn met deze Chinese aanval op ons laatste restje superioriteitsgevoel, op onze enige sector waar Vadertje Europa nog een beetje in uitblinkt? Tja, ik ben blij dat China ons niet inhaalt op 19de eeuwse wijze — verkwistend, verspillend — maar met technologie voor de toekomst.’ Blogger St.Maarten over de inhaalslag van China op het gebied van investeringen in duurzaamheid (Bron: www.hetkanwel.net) ‘Daar halen we net de Eko-boer mee’ Reactie van blogger jeanC op de actieradius van de Fisker Karma – nieuwe elektrische sportwagen – die 80 kilometer zou bedragen (Bron: blog.duurzaamleven.net)

Reageren? Voor ideeën, aanvullingen of reacties zien we graag je email op redactie@pepperonline.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 42

Henk Voormolen, directeur Duurzamer Ondernemen Albron:

‘ONORTHODOXE WEGEN ZIJN SOMS NODIG’ Duurzaam of maatschappelijk ondernemen is niets nieuws voor cateraar Albron. De eisen die de overheid vanaf volgend jaar stelt, ziet het bedrijf met vertrouwen tegemoet. De huidige crisis biedt kansen om slagen te maken, ook op MVO-gebied. Tekst Toine Al Fotografie Albron

Wat betekenen de nieuwe duurzaamheideisen die de overheid volgend jaar stelt voor Albron? ‘Het uitgangspunt wordt gevormd door de criteria duurzaam inkopen die SenterNovem in opdracht van het ministerie van VROM heeft opgesteld. Voor de meeste producten geldt dat ze een bepaald keurmerken moeten hebben. We hebben inmiddels al behoorlijk wat ervaring opgedaan. Het is niet wereldschokkend.’ Leveranciers kunnen vaak al veel meer dan de meeste opdrachtgevers of consumenten vragen. Soms moet je ook onorthodoxe wegen bewandelen om toch een stap in duurzaamheid te kunnen maken Zo zijn we jaren terug al volledig overgegaan op biologische zuivel in onze grootverpakkingen. Je hebt dan altijd mensen die zeggen: biologisch smaakt minder goed. Maar als je niet verteld dat de herkomst biologisch is, dan hoor je ze niet. Onze vaste leverancier, Kruidenier Foodservices, doet enthousiast mee aan de verdere verduurzaming van ons assortiment. Dat is cruciaal, want duurzaamheid gaat altijd over ketens. In je eentje kan je bijna niks. Zo is er met alle betrokkenen een complete lijn Milieukeur-varkensvleeswaren opgezet. Met als resultaat meer aandacht voor duurzaamheid in stappen van de productieketen: van voer tot vork zogezegd. Je functie is directeur ‘duurzamer’ ondernemen? ‘We pretenderen niet dat we al iets bereikt hebben. Duurzaam ondernemen is een proces en dat proces is nooit af. We hebben gezegd, je moet ergens beginnen, stappen ondernemen om dat proces op gang te brengen. Dat is mijn rol. We hebben bewust niet gekozen voor het instellen van

een afdeling duurzaamheid. Het ontwikkelen en toepassen van duurzaamheidbeleid moet juist in alle geledingen en niveaus van de organisatie gebeuren.’ Wat maakt duurzaam ondernemen voor Albron belangrijk? ‘Het sluit goed aan bij ons gevoel en onze bedrijfscultuur. Daarin zitten van oudsher al elementen die vallen onder het begrip duurzaam ondernemen. Omdat wij beheerd worden door een stichting hoeven wij niet steeds alleen naar de kwartaalcijfers te kijken om te zien of we de aandeelhouders wel tevreden houden. We hebben de verantwoordelijkheid om met die ruimte iets te doen. Dat ligt ook in het verlengde van onze ontstaansgeschiedenis. We zijn opgericht rond 1900. In die tijd spendeerden arbeiders hun weekloon vaak in het café. Dat leidde tot drankmisbruik en sociale ellende. Albron is ooit opgericht als stichting met het doel om arbeiders een plaats te bieden waar geen drank geschonken werd, de zogenaamde


November 2009 PEPPERONLINE.NL 43

Management & Strategie

‘We communiceren onze MVO-doelstellingen ook naar leveranciers en opdrachtgevers’

Zo pakt Albron duurzamer ondernemen aan

koffiehuizen. Daaruit zijn de latere cateringactiviteiten ontstaan. Zorg dragen voor het welzijn van werknemers is dus feitelijk altijd onze doelstelling geweest.’ Noopt de economische crisis jullie tot het schrappen van duurzame ambities? ‘Ook wij hebben last van de crisis. Organisaties proberen te bezuinigen op van alles en dat merken we aan de omzet. Maar ons duurzaamheid- en MVO-beleid stellen we niet uit. Het staat op de strategische agenda van de organisatie en is daarmee verheven boven de waan van de dag. Tegelijk biedt deze crisis kansen om slagen te maken. Met onze ambities en onze ontstaansgeschiedenis kunnen we ons momenteel positief onderscheiden in de markt.’ Hoe dragen jullie je ambities uit onder de medewerkers en het management? ‘Onze medewerkers bereiken we via onze uitingen zoals een nieuwsbrief met veel praktische informatie, ons personeelsblad en het intranetsysteem. Met name de nieuwsbrief wordt goed gelezen. We schrijven dan bijvoorbeeld over een contract dat we gesloten hebben met een sociaal werkleerbedrijf. Onderdeel van dat contract is dat we 25 mensen met minder mogelijkheden inzetten op onze locaties in de regio.

Op ons intranet staat inmiddels een filmpje waarin ik in 3 minuten uitleg wat duurzamer ondernemen voor ons inhoudt. En in november brengen we een eerste MVO-magazine uit voor alle medewerkers. Daarin beschrijven we projecten die vallen onder een van die drie overkoepelende thema’s, natuur, samenleving en gezondheid’ Zo voelen we als grote cateraar nadrukkelijk dat we een rol hebben in de bestrijding van obesitas. We kunnen en willen de frikadel niet uitbannen, maar we hoeven hem ook niet vooraan in de vitrine te leggen. Door producten het vignet ‘Ik kies bewust’ te geven onderscheid je die van minder gezonde keuzes. Tegelijkertijd krijgen medewerkers van ons de ruimte om op te treden als trainer in het Kids in Balance lesprogramma op basisscholen gericht op een zelfbewuste, actieve en gezonde levenstijl. Komt MVO ook terug in jullie personeelsbeleid? ‘Ja, we willen graag een hele goede werkgever zijn voor onze medewerkers. Onze MVO-ambities vertalen we daarom ook in aandachtsgebieden als persoonlijke ontwikkeling en natuurlijk de gezondheid van onze medewerkers. Dat zijn voor ons weliswaar geen nieuwe thema’s, maar het duurzaamheidstreven vestigt er wel opnieuw de aandacht op. Zo komen de doelstellingen ook terug in ons personeelsbeleid.’

Hoe begin je als je geen goede definitie van duurzamer ondernemen hebt? Eenvoudig: door over die betekenis met een brede groep medewerkers in het bedrijf te praten, aldus Henk Voormolen. ‘Zo heb ik met de directieleden en kwaliteits-, arbo-, milieu- en HRmanagers gesproken. Maar ook met medewerkers die nauwelijks iets van MVO weten. De vraag was wat zij daaronder verstaan en wat hen daarin aanspreekt. Zo hebben we 11 speerpunten gedefinieerd. Voor elk daarvan hebben we een kartrekker benoemd, meestal de functionele afdelingsverantwoordelijke. Zo heeft ‘verduurzaming van het assortiment’ als kartrekker de directeur ‘inkoop en vermindering derving’ de directeur operations. Zij sturen weer task forces aan die doelen hebben geformuleerd en daarover regelmatig rapporteren. Belangrijk is dat de aandachtsgebieden in de kernprocessen liggen. De drie overkoepelende thema’s zijn samenleving, natuur en gezondheid. Hierover hebben we gezamenlijk een MVO-statement geformuleerd. Een eyeopener was dat de uitvoering hiervan niet centraal gebeurt maar op elk van die 1100 locaties ergens in Nederland. Het zit hem niet alleen in het veranderen van ons gedrag maar ook in het communiceren over onze MVO-doelstellingen naar de medewerkers, de leveranciers, de opdrachtgevers enzovoort. Daarmee bereik je een multipliereffect.’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 44

10 manieren om je MVO-beleid te communiceren

GOED DOEN MAG MEER OPLEVEREN

Veel MKB-ondernemers zijn maatschappelijk actief en doen daarin amper onder voor grotere bedrijven. Toch praten ze er nauwelijks over met klanten, collega’s, medewerkers en investeerders. Een gemiste kans. Tekst Enno Masurel Illustratie Rhonald Blommestijn

ring is dat MKB-ondernemers niet goed weten hoe ze die activiteiten passend onder de aandacht kunnen brengen. Een andere verklaring is dat ze niet weten wat de waarde van deze communicatie is. Ze missen zo namelijk een belangrijke kans om bij hun stakeholders in een beter blaadje te komen, met activiteiten die ze toch al verrichten.

Z

owel op sociaal als op ecologisch vlak blijkt het MKB op MVO-gebied weinig onder te doen voor het grootbedrijf. Behalve als het erom gaat dat ook aan klanten, medewerkers, investeerders en andere stakeholders te laten zien. Dit zou je de MVO/ MKB-paradox kunnen noemen: MKB-ondernemers doen wel aan MVO maar praten er weinig over. Het blijft gissen waarom zij daar zo weinig over communiceren. Eén verkla-

Opportunisme en flexibiliteit Onder druk van hun interne en externe relaties zijn grote ondernemingen en vooral multinationals er toe overgegaan om naast hun winstcijfers ook hun sociale en ecologische activiteiten naar buiten te brengen. Meestal verwoorden zij die in dikke duurzaamheidrapporten, geschreven door de PR-afdeling van het bedrijf. De richtlijnen van het Global Reporting Initiative (GRI) hebben deze rapportages sterk beïnvloed. Volgens dit GRI heeft duurzaam ondernemen een bewust en structureel karakter, met een achterliggende visie, die idealiter op papier is gezet. Dit alles staat haaks op het karakter van de MKB-ondernemer. Die heeft meestal een broertje dood aan het schrijven van dikke rapporten. Laat staan dat hij er functionarissen


November 2009 PEPPERONLINE.NL 45

Inkoop & Logistiek

voor in dienst heeft. MKB-ondernemers kunnen daarom weinig met het GRI. Vaak hebben ze er niet eens van gehoord. Verder is het MKB sterk gericht op de korte en middellange termijn, met veel opportunisme en flexibiliteit in de bedrijfsvoering. Daarbij past het bewust en structureel integreren van duurzaamheid niet. ‘Down-to-earth’ Dat neemt niet weg dat veel MKB-ondernemers maatschappelijk verantwoord ondernemen serieus oppakken. Al is er dan geen consensus over wat dat precies inhoudt. Je zou het kunnen zien als het creëren van maatschappelijke waarde. Ofwel: de ondernemer doet meer aan mens en milieu dan hij wettelijk verplicht is. Hij streeft naar een balans tussen de financieel-economische, sociale en ecologische dimensies in zijn bedrijf. Hij streeft niet alleen naar winstmaximalisatie, maar wil ook extra investeren in bijvoorbeeld afvalscheiding en het in dienst nemen van mensen met een verstandelijke beperking. We hebben het dus over heel “down-to-earth”-initiatieven, die zo goed passen bij het MKB. Het gaat om “normale” MKB-ondernemingen die duurzaamheid op de een of andere manier in hun bedrijfsvoering hebben verwerkt. Hoe kun je in deze gevallen de buitenwereld het beste over die maatschappelijke activiteiten informeren? Dat kan bijvoorbeeld door een maatschappelijke paragraaf op te stellen en die langs verschillende wegen naar buiten te brengen. Bijgaand overzicht geeft daarvan tien praktische voorbeelden. Zo kunnen MKB-ondernemers hun MVOactiviteiten relatief eenvoudig onder de aandacht brengen van hun stakeholders en er hun voordeel mee doen.

Enno Masurel is hoogleraar duurzaam ondernemen aan de VU, directeur van het VU Center for Entrepreneurship en auteur van ‘Ondernemen met een maatschappelijke paragraaf’. Dit artikel is een bewerking van een eerdere publicatie in Avenir Magazine, 15, 2009.

Je MVO-beleid uitdragen doe je zó: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Website: beschrijf uw MVO-beleid en maatschappelijke activiteiten op uw website in een paar regels, puntsgewijs, eventueel aangevuld met de logo’s van behaalde certificaten. Folder/brochure: beschrijf de maatschappelijke paragraaf van uw bedrijf in een apart boekje, of neem deze op als onderwerp in de vaste folder of brochure. Jaarverslag: maak de maatschappelijke paragraaf tot een apart onderdeel van het financiële jaarverslag of breng los daarvan een maatschappelijk jaarverslag uit. Presentatie: beschrijf de maatschappelijke paragraaf in een PowerPoint-presentatie en presenteer deze voor clubs waar u lid van bent. Zet hem eventueel ook op uw website. Productmap: zet de maatschappelijke paragraaf op een A4tje, neem dit op in uw productmap en deel het bijvoorbeeld uit tijdens beurzen. Forum: start een forum op internet en wissel informatie over maatschappelijke activiteiten uit met andere organisaties. Free publicity: werk mee aan een artikel over uw maatschappelijke activiteiten in een krant of tijdschrift. Algemene voorwaarden: neem uw maatschappelijke randvoorwaarden op in uw algemene voorwaarden, gericht op klanten of leveranciers. Huishoudelijk reglement: besteed expliciet aandacht aan het maatschappelijk gehalte van uw bedrijf in de omgangsregels voor uw medewerkers. Briefpapier: ook dit biedt plaats voor een korte vermelding van uw maatschappelijke activiteiten.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 46


November 2009 PEPPERONLINE.NL 47

Opleiden & Trainen

Aantal opleidingen voor MVO-managers groeit als kool

HOE PAS JE MVO TOE IN DE ORGANISATIE? Iedereen weet inmiddels wel wat MVO is. De vraag verschuift van wat het is naar: hoe geef ik het vorm in mijn bedrijf? Dat zie je aan het opleidingsaanbod. Een rondgang. Tekst Rob Voorwinden

n feite hebben we het in de leergang MVO veel over verandermanagement’, zegt coordinator Pierre Hupperts van de Radboud Universiteit Nijmegen. Bij de vraag ‘Hoe pas je MVO toe in de organisatie?’ wordt uitgebreid stilgestaan in deze leergang van de Academie voor Bestuurs- en Bedrijfswetenschappelijke Kennis van de Nijmeegse universiteit. ‘Want als je binnen je bedrijf aan de slag gaat met MVO, dan ga je zaken veranderen.’ De leergang is niet de enige cursus op het gebied van MVO: er zijn genoeg post-masteropleidingen, workshops, eendaagse trainingen en masterclasses op dit terrein. Vaak gekoppeld aan een bepaald onderwerp of discipline, van arbo, milieu en veiligheid tot inkoop. Er zijn echter ook langer lopende en bredere MVO-opleidingen voor managers. Bijvoorbeeld de leergang van de Radboud Universiteit en de opleiding CSR Management van de Erasmus School of Accounting and Assurance.

‘I

Enorme behoefte De focus in beide opleidingen ligt op de ‘O’ van MVO: er komen vooral managers uit grote en kleine bedrijven op af. ‘MVO voor de overheid is ook interessant’, vindt Hupperts. ‘Maar overheidsorganisaties hebben een heel andere dynamiek: die hebben te maken met bijvoorbeeld politiek en wetgeving. Dat is een heel ander verhaal dan ondernemen.’ Een belangrijk onderdeel van de opleiding

CSR Management van Erasmus zijn kostencalculaties en verslaglegging, zegt programmadirecteur Nancy Kamp. ‘Hoe zorg je ervoor dat MVO wordt ingebed in je organisatie, en hoe leg je daar bedrijfseconomisch verantwoording over af tegenover de directie? Bijvoorbeeld in een maandelijkse rapportage.’ Daarbij draait alles om het boven water halen van de goede informatie over de kosten en baten van MVO. ‘Dat is cruciaal. Alleen op basis van betrouwbare informatie kun je goede beslissingen nemen.’ Een belangrijk onderdeel van de leergang MVO van de Radboud Universiteit is dat cursisten van elkaar leren, zegt Hupperts. ‘Mensen die met MVO aan de slag gaan, lopen tegen blokkades aan: ik krijg geen draagvlak bij de top, ik krijg de salesafdeling niet mee... In de opleiding brengt iedereen zijn cases in, en die worden dan besproken waarbij iedereen ideeën kan aandragen. Daar is een enorme behoefte aan.’ Verder wordt er aandacht besteed aan hoe MVO kan worden ingebed in de organisatie. ‘Je moet voorkomen dat MVO een individuele staffunctie blijft’, zegt Hupperts. Zo van: ja, ons bedrijf doet aan MVO - daar moet je Klaas voor bellen. MVO moet je zo snel mogelijk in de lijn brengen. Bestaande taken en processen - als marketing, productie, inkoop, hrm - moeten worden gekoppeld aan duurzaamheid. Als MVO niet geïntegreerd wordt in het bedrijf, kun je het schudden.’ Financiële opbrengst En om dat voor elkaar te krijgen is het

belangrijk om de opbrengsten van MVO goed in kaart te brengen, vindt Kamp van de Erasmus Universiteit. En dan niet alleen het zachte, maatschappelijke rendement, maar ook gewoon de harde cash. ‘Je kunt de financiële opbrengst van MVO steeds beter berekenen. Op het gebied van CO2, met verhandelbare emissierechten, is dat bijvoorbeeld al heel goed mogelijk. En als de opbrengst duidelijk is, gaat MVO vanzelf leven voor een brede groep in het bedrijf.’ ‘MVO is een kritische succesfactor voor je onderneming’, vult Hupperts aan. Veel bedrijven weten nog niet wat ze met MVO aan moeten, maar ik adviseer ze om het te zien als een kans. Er is vráág naar klimaatneutraal bier. De autoverkopen zakken in, behalve die van hybride auto’s als de Toyota Prius. Met MVO kan je producten en diensten ontwikkelen waarmee je je onderscheidt in deze markt.’

Meer weten over het aanbod aan opleidingen en trainingen op MVO-gebied? Surf voor een overzicht van het huidige aanbod en de agenda voor de komende twee maanden naar www.pepperonline.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 48

Is er een businesscase te maken van duurzaam inkopen?

DUURZAAM IS NIET ALTIJD DUURDER Nu de overheid volgend jaar op zes terreinen duurzaam gaat inkopen, moeten ook veel ondernemers hun inkoop verduurzamen. Los daarvan willen veel bedrijven dezelfde stap zetten. Maar hoe maak je de juiste keuze? Tekst Elfrieke van Galen Illustratie Nanna Koekoek n het brede spectrum van maatschappelijk verantwoord ondernemen staat het inkoopbeleid van bedrijven garant voor vele grijze haren. Het is een van de lastigste, maar tegelijkertijd ook meest uitdagende aspecten van MVO. Bijna dagelijks lezen we in de kant over ‘inkoopschandaaltjes’. Zo hoorden we recent nog over te lage lonen in een fabriek in Bangladesh, waar een aantal bekende modemerken kleding laat produceren. Of over woonwarenhuis Ikea, dat dons zou gebruiken geplukt van levende ganzen. De reactie van bedrijven is standaard: zij wijzen de praktijken af en beloven met de gewraakte leverancier te stoppen. Dit lijkt afdoende, want consumenten komen niet in opstand. Een van de desbetreffende modemerken haalde nota bene dezelfde week op positieve wijze de publiciteit door een kledinglijn van biologisch katoen te lanceren.

I

Afwegingen De term ‘duurzame inkoop’ suggereert dat er een keuze is. Geen ondernemer zou kinderarbeid toestaan bij zijn toeleverancier en geen voedselmerk wil geassocieerd worden met het platbranden van tropisch regenwoud. Maar ook als je denkt dat je het goed doet, zijn er kanttekeningen te maken. De biologische wijn uit Nieuw-Zeeland heeft een grote afstand afgelegd voor die hier is, net als de peultjes uit Kenia. Maar die leveren in Kenia weer veel werkgelegenheid op. Kortom: hoe ver gaat je verantwoordelijkheid en welke afwegingen maak je? Duurzaam is ook niet altijd wat je verwacht. KLM vroeg onderzoeksinstituut TNO een integrale analyse te maken van de levenscyclus van haar bestek en servies aan boord. Wat is meer belastend: plastic of porselein? Kijkend naar de totale cyclus van grondstof tot product en afval maar ook rekening houdend met het gewicht tijdens de vlucht. De uitkomst leidde tot grote verbazing. In dit specifieke geval had porselein een zes maal hogere milieu-impact dan wegwerpplastic. De inkoop werd hierop aangepast. Leerproces De argumenten voor duurzame inkoop variëren van het beschermen van de reputatie - door ‘not doing bad’- tot en met het actief neerzetten van nieuwe duurzaamheidnormen in samenwerking met leveranciers en belangenorganisaties.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 49

Inkoop & Logistiek

‘Klanten zullen om duurzame prestaties gaan vragen. Daar hoort inkoop ook bij’

Nog maar enkele decennia geleden ging de kledingindustrie door een, soms pijnlijk, leerproces. Het verplaatsen van de productie betekende niet dat je geen verantwoordelijkheid meer zou dragen voor de arbeidsomstandigheden in de fabrieken van de leveranciers. En inmiddels verwachten we ook verantwoordelijkheid van de leverancier voor zijn leveranciers. Bedrijven werken ook steeds vaker met gedragscodes voor hun leveranciers. Maar alleen afspraken maken is niet voldoende. Tot op zekere hoogte zal er daadwerkelijk controle moeten plaatsvinden, zij het beperkt. Inspecteurs moeten niet van hot naar her vliegen om controles uit te voeren op exotische en vaak verre locaties. De toeleverancier krijgt dan wekelijks een nieuw inspectieteam op bezoek met net iets andere duurzaamheidnormen. Dat is onuitvoerbaar, brengt hoge kosten met zich mee en is niet effectief.

Is er dan toch een business case te maken voor duurzame inkoop? Vaak niet op de traditionele manier waarop we business cases bouwen, al is het pertinent niet zo dat duurzame inkoop per definitie een verhoging van de kosten met zich meebrengt. De waarde van duurzame inkoop ligt niet langer alleen in een leefbaardere planeet. Het zal steeds meer een voorwaarde worden om zaken te kunnen doen met een steeds groter wordende klantengroep. Klanten die om uw prestaties op het gebied van duurzaamheid vragen en daar hoort

Duurzaam duurder? Dat duurzame inkoop absoluut niet beperkt hoeft te zijn tot niches bewijst Verkade. Alle cacao en suiker in de Verkade chocoladerepen is duurzaam en op basis van fairtrade ingekocht. Het is een proces van drie jaar geweest om het gewenste volume fairtrade cacao en -suiker regulier aangevoerd te krijgen tegen constante kwaliteit en de juiste prijs. De chocoladefabriek uit Zaandam toont hiermee aan dat duurzame inkoop ook mogelijk is voor grote volumes. Zonder dat de prijs voor duurzame inkoop wordt doorberekend aan de consument. Volgens Oxfam Novib is de wereldmarkt voor fairtrade cacao hiermee met twintig procent gegroeid. Dergelijke initiatieven zijn nodig om de fairtrade productie omhoog te stuwen.

Gelukkig zijn er steeds meer keurmerken op de markt, zoals FSC, MSC, EKO, Utz, Max Havelaar, Green Key en nog vele andere. Inkopen met een keurmerk is een eerste makkelijke stap in duurzame inkoop. Sommige keurmerken groeien zo snel dat het inkopen van goederen met keurmerk binnen afzienbare tijd de norm zal zijn. Doe je daar als ondernemer niet aan mee, dan heb je iets uit te leggen.

inkoop bij. Zeker als uw concurrenten ook die kant op gaan. Er is nog een lange weg te gaan, maar elke stap telt: Je kunt beter nu en dan iets ten goede veranderen, dan consequent het verkeerde blijven doen. Elfrieke van Galen is directeur van SalixX en voormalig hoofd CSR KLM.

Waar te beginnen met duurzame inkoop? 1 Koop uitsluitend keurmerken

2 Verduurzaam in brancheverband Verduurzaam je inkoop niet alleen, maar doe het in brancheverband. MVO Nederland neemt initiatieven met brancheorganisaties om per branche duurzame inkoop te standaardiseren en te stimuleren. Zo

heeft brancheorganisatie ANVR inmiddels duurzaamheidnormen voor en met haar leden vastgelegd. Onderdeel daarvan zijn standaarden voor inkoop en screening van leveranciers. De standaarden heeft de ANVR in internationaal verband vastgelegd.

3 Maak een vuist met andere bedrijven Je kunt ook samen met collegabedrijven gemeenschappelijke leveranciers benaderen. Fareno is een netwerk van vijf onderhoudsbedrijven, die zich hardmaken voor een gezonde samenleving. Zij zijn in gesprek met verffabrikanten om de ontwikkeling van duurzame materialen te stimuleren. Afzonderlijk zouden de leden van Fareno niet zo ver gekomen zijn.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 50

Go Greener, InterfaceFlor en Moonen Natural

MVO-koplopers doen goede zaken In het Koploperprogramma van MVO Nederland zit het neusje van de zalm onder de duurzame organisaties. GO-Greener, InterfaceFLOR en Moonen Natural vertellen waarmee zij in de voorhoede terecht kwamen. Tekst Irene Schoemakers Fotografie Mirjam van der Linden

VO Nederland wil dat in 2012 de meerderheid van het Nederlandse bedrijfsleven actief en bewust met MVO aan de slag is. Het MVO Koploperprogramma vormt daarbij een belangrijke inspiratiebron’, vertelt programmamanager Karin Jansens. ‘Hieraan nemen bedrijven deel die erkend zijn om hun integrale en vergaande MVO inspanningen en die al ver zijn met de integratie van MVO in de diverse bedrijfsprocessen. Veel van deze bedrijven hebben bijvoorbeeld MVO-prijzen gewonnen. We hebben op dit moment een kopgroep van zo’n honderd bedrijven, waarvan er vijftig actief deelnemen aan ons programma waarbij ontmoetingen worden georganiseerd voor de koploperbedrijven.

M

Het animo voor het onderwerp is de laatste jaren sterk toegenomen, zo signaleert Jansens. ‘We merken dat niet alleen aan het groeiend aantal aanmeldingen voor dit programma, maar ook door de toegenomen behoefte aan samenwerking met elkaar, bij grote en kleine bedrijven.’ GO-Greener ‘Wij hebben eenvoudige en goedkope producten gevonden waarmee bestaande auto’s aanzienlijk groener en zuiniger kunnen rijden,’ aldus Ton van Rooijen, oprichter en mededirecteur van MVOkoploper GO-Greener. Het bedrijf heeft manieren en middelen gevonden om auto’s schoner en zuiniger te maken. Van Rooijen: ‘Bijvoorbeeld met een bandenspanningskleurventiel. Deze kan op het

ventiel van een band worden aangebracht. Aan de kleur van het ventiel kun je op afstand zien of de band de goede spanning heeft. Auto’s met een te lage bandenspanning verbruiken meer brandstof dan auto’s met een optimale bandenspanning, hebben minder grip op de weg en slijten onnodig. Zo’n kleurventiel is universeel toepasbaar voor personenauto’s en kost een paar euro. Een kleine en goedkope ingreep dus, met behoorlijk wat rendement. Maar ook bieden we onze klanten de mogelijkheid om LED-verlichting aan te schaffen voor hun huidige auto. Deze lampen gaan niet alleen vijf keer zo lang mee, ze verbruiken maar liefst negentig procent minder energie dan reguliere autoverlichting. Het is een raadsel waarom niet alle autofabrikanten van LED-verlichting


November 2009 PEPPERONLINE.NL 51

Innovaties & Nieuwe producten

InterfaceFLOR: ‘Nu is onze productieketen zoveel mogelijk gesloten’

gebruik maken. Daarnaast hebben we nog tal van producten die de garagehouder kan inbouwen in auto’s. Bijvoorbeeld de ‘airtwister’. Deze zorgt ervoor dat de motor beter gaat “ademen” waardoor een volledigere verbranding ontstaat. Zo komt er meer energie uit dezelfde hoeveelheid brandstof. Door de airtwister te combineren met een uitwasbare luchtfilter wordt de verbrandingsgraad zelfs nog hoger. Kortom: autorijden kan altijd groener en voordeliger.’ InterfaceFLOR ‘Een van onze missies is om in 2020 volledig duurzaam te kunnen opereren en zelfs een herstellende bijdrage te leveren aan het milieu’, aldus Roderick Conijn,

accountmanager en sustainability ambassador bij InterfaceFLOR, wereldwijd marktleider op het gebied van tegeltapijt. In 1994 al besloot dit bedrijf over te stappen op een circulair productieproces waarin sprake is van weinig afval en CO2-uitstoot. ‘Voor die tijd namen we, produceerden we en gooiden we weg. Nu is onze productieketen zoveel mogelijk gesloten en bestaan onze producten steeds vaker uit hernieuwbare grondstoffen. Al onze productielocaties draaien daarnaast op groene stroom, produceren geen afval voor de vuilstort, kennen een gesloten watersysteem, enzovoorts. Daarnaast hebben we in de fabriek het programma Quest geintroduceerd waarmee we alle productiemedewerkers betrekken bij maatschappe-

GO-Greener: ‘Autorijden kan altijd groener en voordeliger’

»

lijk verantwoord ondernemen. We vragen hen bijvoorbeeld om mee te denken over nog efficiëntere werkprocessen en het verbeteringen van hun werkplek.’ Ray Anderson, CEO van InterfaceFLOR heeft de reis van het bedrijf naar MVO wel vergeleken met het beklimmen van een berg die hoger is dan de Mount Everest. Conijn: ‘Met dit in gedachten hebben we een pad ontwikkeld om duurzaamheid te bereiken op zeven fronten: voorkomen van verspilling, schadelijke emissies vermijden, hernieuwbare energie inzetten, de crikel sluiten, efficiënt transporteren, betrokkenheid creëren en innovatief ondernemen. We zijn al een eind op weg, maar we hebben de top van de berg nog niet gehaald.’ »


November 2009 PEPPERONLINE.NL 52

Innovaties & Nieuwe producten

Moonen Natural ‘Tien jaar geleden al zijn we begonnen met het ontwikkelen van verpakkingsproducten en wegwerpartikelen - denk aan koffiebekertjes, draagtassen, etiketten en folies – op basis van hernieuwbare grondstoffen. We kwamen destijds een productiemethode op het spoor waarbij geen gebruik werd gemaakt van kunststof materialen, maar van hernieuwbare materialen als suikerrietvezels. Daar zijn we mee aan de slag gegaan, met als resultaat de divisie Moonen Natural met een eigen assortiment van duurzame composteerbare verpakkingen. Zo hebben we composteerbare koffiebekers in het assortiment zitten, maar ook milieuvriendelijke roerstaafjes en composteerbare draagtassen waarvoor gebruik is gemaakt van zetmeel.’ Aan het woord is Koen van den Eede, salesmanager van Moonen Natural dat onderdeel uitmaakt van Moonen Packaging. De markt voor composteerbare verpakkingen en disposables is vandaag de dag groter dan tien jaar geleden. Van den Eede: ‘Maar het blijft een nichemarkt. Dit soort MVO-producten zijn vooralsnog duurder dan producten die via de traditionele manier worden gefabriceerd. Maar de markt is er meer en meer klaar voor. En we zijn er heilig van overtuigd dat die nichemarkt zich snel zal uitbreiden.’ Sinds twee jaar maakt Moonen Natural deel uit van het koploperprogramma. Van den Eede: ‘Het is inspirerend om met “gelijkgestemden” bezig te zijn een trend vorm te geven. Daarnaast leren we bijvoorbeeld van elkaar hoe we de medewerkers gemotiveerd kunnen krijgen en houden voor een onderwerp als maatschappelijk verantwoord ondernemen. MVO is en blijft immers nog altijd mensenwerk.’

Moonen Natural: ‘Tien jaar geleden al zijn we begonnen’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 53

Column

O

nlangs kreeg ik weer eens de vraag: ‘Wat moet een ondernemer nu met duurzaamheid? Dit kost toch alleen maar geld?.’ Ik zou het tegendeel willen beweren, duurzaamheid biedt juist kansen! Een duurzame toekomst is onontkoombaar. Al was het maar omdat fossiele brandstoffen opraken en we op zoek moeten naar alternatieve oplossingen. Dat biedt kansen. Nederland kan hierin een koploperspositie vervullen. Bijvoorbeeld door met z’n allen van duurzaamheid hét exportproduct van Nederland maken. We hebben de expertise, het opleidingsniveau en het innovatievermogen om dit waar te maken. Als ondernemend Nederland - in samenwerking met overheid en consument - hier goed op inspringt levert dit winst op. Meervoudige winst zelfs: winst voor de wereld, voor de mens en voor de BV Nederland. De oplossingen om dit op te pakken zijn ruimschoots voor handen. Laat ik een voorbeeld geven op het gebied van bouw en renovatie. De bouwsector gebruikt niet alleen bijna veertig procent van alle beschikbare grondstoffen en materialen, zij veroorzaakt ook nog eens verreweg de grootste hoeveelheid afval. Een sector waar duurzame oplossingen dus van harte welkom zijn. Er zijn diverse ambitieniveaus om duurzaam te bouwen, maar een mooie en misschien wel de meest ambitieuze manier van bouwen is gestoeld op de Cradle-to-Cradle-filosofie. William McDonough, een van de grondleggers, gebruikt hiervoor als leidraad ‘A building like a tree, a city like a forest’. In de praktijk leidt dit onder andere tot kantoren die zelf energie opwekken, lucht en water zuiveren, en waarvoor zowel bij de bouw als bij de inrichting gebruik wordt gemaakt van duurzame materialen die eindeloos herbruikbaar zijn. Een utopie? Geenszins. Niet alleen adviseren we bij Search nu al diverse opdrachtgevers op dit gebied. Onder het motto ‘practice what you preach’ hebben we ook onze eigen kantoren op deze wijze gebouwd. Goed voor het milieu, goed voor de mensen. De bouw daarvan heeft geen meerkosten veroorzaakt, en bovendien krijgen we in de toekomst geen energierekening meer. Het levert dus direct winst op. De toegepaste kennis vormt inmiddels input voor andere plannen voor duurzame (her)bestemming en renovatie. Ondermeer projecten zoals de binnenstad van Rotterdam, Greenpark Venlo en kantorenpark Park 20|20 in Hoofddorp. Kortom, een mooi voorbeeld van hoe duurzame oplossingen kunnen leiden tot die meervoudige winst. Laten we van duurzaamheid daarom hét exportproduct van Nederland maken en zo niet alleen een antwoord hebben op de klimaatcrisis maar tevens op de huidige economische crisis. Anne-Marie Rakhorst

Hét antwoord op de klimaatcrisis

Fotografie Marcel Krijger

Mini-cv Gastcolumnist Anne-Marie Rakhorst is directeur-eigenaar van Search BV, een internationaal opererend ingenieursbureau, laboratorium en opleidingsinstituut met ruim 190 medewerkers.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 54

Hoe zet je als verzekeraar MVO-beleid neer?

Hetzelfde product maar dan anders

Bestaat er ook zoiets als maatschappelijk onverantwoord ondernemen? Verzekeraar Achmea stelt deze en andere gewetensvragen op levensgrote billboards langs de snelweg. ‘Verzekeren is onze kerntaak. Van daaruit willen we een bijdrage leveren aan een prettiger samenleving voor iedereen.’ Tekst Linda Huijsmans Fotografie Kees AB

Danny van der Eijk: ‘Wij streven niet naar een zo hoog mogelijk rendement’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 55

Marketing & Communicatie

‘We willen weten waar mensen mee bezig zijn. Daar komt Waarzijnwemeebezig.nl uit voort’

ijna tweehonderd jaar geleden stak een groepje boeren de koppen bij elkaar. Als ze nu allemaal een bescheiden bedrag zouden inleggen, dan zou er geld zijn als onverhoopt een van hun boerderijen zou afbranden. Deze solidariteit gecombineerd met welbegrepen eigen belang, vormen nog steeds de basis van de verzekeringsactiviteiten van het huidige Achmea. En van de maatschappelijke betrokkenheid van het bedrijf. Een vader die “slaap-kindje-slaap” sms’t aan zijn kind of een tekst als: “Nog even en de files lossen het parkeerprobleem vanzelf op” zetten je aan het denken en dat is precies de bedoeling van de campagne Waarzijnwemeebezig.nl, aldus Danny van der Eijk. Als lid van de Raad van Bestuur is hij verantwoordelijk voor het MVO-beleid. ‘Wij zijn een verzekeringsgroep met merken als Centraal Beheer Achmea, Interpolis, Zilveren Kruis Achmea en we willen laten zien waar we voor staan. Ons doel is de meest vertrouwde verzekeraar van Nederland te zijn. Daarvoor kijken we goed naar wat er leeft in de maatschappij en dus onder onze klanten. We willen weten waar mensen mee bezig zijn. Daar komt de campagne Waarzijnwemeebezig.nl uit voort.’ De kerntaak van Achmea is ontzorgen, stelt Van der Eijk. Maar waaruit blijkt die maatschappelijke betrokkenheid? Er zijn tenslotte meer bedrijven waar je een auto- of levensverzekering kunt afsluiten. ‘Dat begint al met onze intenties. Zo streven wij niet naar een zo hoog mogelijk rendement maar naar een redelijk resultaat. Het is belangrijker hoe we meerwaarde kunnen creëren voor alle stakeholders. Het eindproduct kan dan wel hetzelfde zijn, maar de manier waarop het tot stand komt verschilt’

B

MVO in je genen Als voorbeeld noemt hij een autoverzekering. ‘Je kunt je beperken tot het vergoeden van de schade en dat is prima, want dat is je kerntaak. Wij realiseren ons dat er meer bij komt kijken. Daarom zorgen we voor een afspraak voor reparatie en eventueel voor een vervangende auto.’ Een ander voorbeeld is het gebied van de letselschade waar de relatie tussen »


November 2009 PEPPERONLINE.NL 56

slachtoffer en verzekeraar er bijna altijd een is van wantrouwen. Met als gevolg dat de afhandeling van de dossiers lang duurt en dat sommige cliënten van ellende nog zieker worden. ‘Wij hebben dat omgedraaid. Vertrouwen krijg je door vertrouwen te geven. Voor ons is het normaal dat je zo met mensen omgaat. Het gevolg van die houding is dat de behandeltijd van onze dossiers veel korter is. Mensen kunnen eerder weer aan het werk en het geld dat je daarmee bespaart betaalt zich uit in een beter rendement. En dat vinden de aandeelhouders weer prettig.’ Maatschappelijk verantwoord ondernemen is ook van belang als het om de eigen werknemers gaat. Achmea voert een diversiteitbeleid op het gebied van HRM en biedt ruime mogelijkheden om werk en privé te combineren. ‘Wij zijn het eerste bedrijf in Nederland dat een regeling voor mantelzorgers in zijn CAO heeft opgenomen’, zegt Van der Eijk. ‘Er kan zich een periode in je leven voordoen dat je partner ziek wordt, of een ouder extra verzorging nodig heeft. Wij bieden die mogelijkheid.’ Behalve gemotiveerde medewerkers, levert dat uiteindelijk ook betere producten op meent hij. ‘We hebben de ervaring van diverse doelgroepen in huis en weten zo wat er in welke levensfase speelt.’ Als MVO in je genen zit, zoals Danny van der Eijk keer op keer benadrukt, dan moet de aandacht voor het milieu en zorg voor het klimaat er ook zijn ingebakken. Als hij eenmaal begint, blijft Van der Eijk de voorbeelden oplepelen. Zo is er een autoverzekering die niet standaard nieuwe onderdelen in een auto zet, maar soms ook gebruikte onderdelen met garantie. ‘Een deel van de winst van ons leasebedrijf investeren we in de aanleg van een bos. Daarmee zijn we CO2-neutraal. Het initiatief daarvoor komt van onze eigen mensen. Een half procent van onze winst gaat elk jaar naar de Eureko Achmea Foundation die er goede doelen mee ondersteunt. We verzorgen microverzekeringen in ontwikkelingslanden. Dat is voor ons maatschappelijk verantwoord ondernemen en dat geeft ons een goed gevoel.’ Onverantwoord ondernemen Dit najaar zal de campagne Waarzijnwemeebezig.nl ons opnieuw aan het denken proberen te zetten. Behalve vragen komen daarin ook mogelijke antwoorden aan bod. In korte webdocumentaires op internet vertelt een piloot bijvoorbeeld hoe hij door een echtscheiding in de financiele problemen is gekomen, en hoe hij daar weer uit is gekomen. Van der Eijk: ‘Op deze manier zetten wij issues op de kaart en we

Marketing & Communicatie laten zien welke oplossingen mogelijk zijn. Dat kan met een dienst van Achmea, maar dat hoeft niet.’ En om nog even terug te komen op de vraag of er zoiets bestaat als maatschappelijk onverantwoord ondernemen. ‘Die boeren uit 1811 lieten al zien wat de basis van verzekeren is: onderlinge solidariteit, maar ook welbegrepen eigenbelang. Het vinden van de balans daartussen is volgens mij de basis van maatschappelijk verantwoord ondernemen.’ Om daar glimlachend aan toe te voegen: ‘Ik zeg niet dat een ander het niet had kunnen bedenken, maar wij voelen ons daar prima bij.’

‘Een deel van de winst van ons leasebedrijf investeren we in de aanleg van een bos’

Ook duurzaam succes voor intermediairs? Voor zijn eigen bedrijfsvoering legt Achmea de lat hoog als het om MVO gaat. Maar dochters als Interpolis, Centraal Beheer en Avéro werken met tussenpersonen. Welke eisen stelt Achmea op dit gebied eigenlijk aan hen? Woordvoerder Bert Rensen: ‘Al onze tussenpersonen moeten natuurlijk voldoen aan bestaande wet- en regelgeving, maar wij zien het ook als onze taak om hen daarin te ondersteunen. Daarvoor hebben we een ondersteuningsprogramma ontwikkeld (www.voorzie.nl). Neem bijvoorbeeld Avéro Achmea; dat focust zich expliciet op het duurzame succes van haar intermediairs. Die uitgesproken visie trekt ondernemers aan die deze filosofie onderschrijven.’

Malafide Achmea heeft, net als alle verzekeraars in Nederland, de Gedragscode Verzekeraars ondertekend, waarin expliciet staat dat ze geen zaken doen met malafide personen en bedrijven. Zo onderwerpt Centraal Beheer, dat zonder tussenpersonen werkt, regelmatig zijn grote relaties aan risico-inspecties en geeft ze risicoadvies. Relaties worden ook periodiek gescreend aan de hand van de Europese sanctielijst. In de verzekeringbranche bestaat een incidentensignaleringssysteem Facts, waar Centraal Beheer gebruik van maakt.

Opspraak Interpolis werkt met slechts één tussenpersoon, de Rabobank, en samen hebben ze een Ken-uw-Klantregeling ontwikkeld. Rensen: ‘De Rabobank stelt hoge eisen aan haar zakelijke klanten en beoordeelt ze ondermeer op hun visie en activiteiten op het gebied van MVO. Zo zijn wij ervan verzekerd dat we geen zaken doen met mogelijk malafide klanten. Als een bestaande relatie in opspraak raakt, bekijkt de relatiecommissie of de relatie kan worden voortgezet.’


November 2009 PEPPERONLINE.NL 57

PepperAdvies

In Pepper Advies beantwoordt een expert uit het Pepper Expertpanel een ondernemersvraag over de dagelijkse praktijk van het duurzaam ondernemen.

LAAT DE MEDEWERKER ZELF MET IDEEËN KOMEN Bas van Eijk Wat kan ik doen om mijn, vooral technisch en uitvoerend ingestelde mensen meer ‘MVO-minded’ te krijgen, zonder met iedereen individueel het gesprek aan te gaan?

Mini-cv Dr. Willem A.M. de Lange is als wetenschappelijk onderzoeker verbonden aan OSA Institute for Labour Studies en auteur van het boek De duurzame arbeidsorganisatie. Willem de Lange is tevens lid van het expert-panel van PEPPER. Vragen aan het PEPPER-expert-panel? Ga naar www.pepper.me Bas van Eijk is dga van HIG-Groep, technische dienst-verlenende bedrijven op het gebied van IT & communicatie, elektrotechniek en verkeerstechniek met ongeveer 220 medewerkers. De maatschappelijke rol als onderneming geeft HIG-groep sinds het ontstaan in 1982 op verschillende manieren vorm.

Willem de Lange: Milieubewust handelen begint inderdaad bij bewustwording; doordrongen raken van het belang van maatschappelijk verantwoord ondernemen én werken. Als ondernemer of manager verlang je van je medewerkers dat zij op een bepaalde manier te werk gaan. Milieubewust handelen is vanuit dat oogpunt niets anders dan kostenbewust handelen, klantgerichtheid, veilig werken et cetera Het gaat steeds om de houding en het gedrag van de medewerker. Personeelsmanagement is gericht op het beïnvloeden van dat gedrag en communicatie neemt hierbij een centrale plaats in. Dat begint al bij de werving en selectie. Als MVO voor het bedrijf prioriteit heeft, laat dat dan ook een van de selectiecriteria zijn, naast zaken als vakkennis en (bijvoorbeeld) klantgerichtheid. Veel bedrijven werken met competentiemanagement; een bepaalde methode van personeelsmanagement waarin sturing op gedrag en houding en de ontwikkeling van de medewerkers centraal staan. In deze methodiek worden competenties benoemd waarover de medewerkers moeten beschikken voor een goede uitoefening van de functie en daarop worden zij ook beoordeeld. De kerncompetenties worden onder meer afgeleid van de strategie, de missie en de waarden van de onderneming. Laat milieubewustzijn een van die kerncompetenties zijn. Dat kan ook voor uw onderneming van groot belang zijn, mede vanuit economisch oogpunt. U onderscheidt zich daarmee van de concurrent, en dat kan concurrentievoordeel opleveren. Immers, steeds meer van uw klanten hechten belang aan MVO. Dan is het inderdaad wel heel belangrijk dat al uw medewerkers daarnaar handelen; anders bent u niet geloofwaardig. U hoeft hierover met uw medewerkers niet apart het gesprek aan te gaan. Op de manier die ik hier schets, is het opgenomen in het ‘gewone’ personeelsmanagement. Het maakt onderdeel uit van de beoordelingsgesprekken die de leidinggevenden – naar ik hoop – jaarlijks voeren met hun medewerkers. Dat laat onverlet dat het goed is om als DGA van tijd ‘op de zeepkist’ te gaan staan. Ten slotte nog een paar tips. Stel het thema geregeld aan de orde in het werkoverleg. Laat de medewerkers zelf ook met ideeën komen en daarover met elkaar in gesprek gaan. Zoals we in de jaren tachtig de kwaliteitskringen hadden, zo zou je ook milieukringen in het leven kunnen roepen. En wat dacht u van de oude ideeënbus? Loof een prijs uit voor de medewerker met het beste MVO-idee. Maak het vooral niet te zwaar, hou het leuk en luchtig – en vooral: uitdagend. Want is MVO niet de grootste uitdaging voor ons allemaal?


November 2009 PEPPERONLINE.NL 58

Maak kennis met het Pepper Expertpanel Heeft u vragen over uw MVO-

PEPPER denkt met u mee als het gaat om het in de praktijk brengen van

plannen? Leg ze voor aan het

MVO. Daar bent u natuurlijk zelf mans genoeg voor. Maar waarom zou u

Pepper Expertpanel en u krijgt des-

alleen het wiel uitvinden? De kracht van MVO is juist inspireren en geïnspi-

kundig antwoord. De beste vraag

reerd worden. En waarom niet eerst uw vraag voorleggen aan een expert? Het

wordt beloond met een boek.

Pepper Expertpanel helpt u op weg. In elk nummer lichten we er één lezersvraag uit. In dit nummer is dat een vraag aan Willem de Lange. Zie de pagina hiervoor. Op deze pagina’s kunt alvast kennis met maken de andere drie panelexperts. Het panel bestaat uit: Timo Cochius, management & strategie (tcochius@pepperonline.nl) Elfrieke van Galen, inkoop & logistiek (evangalen@pepperonline.nl) Alex van der Zwart, marketing & communicatie (avanderzwart@pepperonline.nl) Willem de Lange, personeel & organisatie (wdelange@pepperonline.nl) de aandacht brengen. Dat vergt dus extra sensitiviteit van ondernemers en organisaties. Het risico bestaat namelijk dat consumenten dit soort uitingen niet altijd even serieus nemen of zelfs als hinderlijk ervaren. Het is belangrijk om te weten wat consumenten precies wel en niet willen weten. Je moet dus onderscheid gaan maken tussen klantengroepen die bepaalde informatie wel willen en die dat niet willen. Tegelijk zal juist het marketen van werkelijk nieuwe en innovatieve producten en diensten de komende jaren kansen bieden. Het gaat om de toegankelijkheid en het kiezen van de juiste dosering van de informatie. [einde quote]

MVO-thema: marketing &

MVO-thema management & Mini-CV

communicatie Alex van der Zwart ‘Marketing en communicatie zijn twee verschillende disciplines, maar beiden zijn cruciaal voor het creëren van draagvlak voor de MVO-ambities van de organisaties.’ ‘Zonder communicatie krijg je medewerkers, klanten en leveranciers niet mee. En marketing is van belang omdat er ontegenzeggelijk een toenemende vraag is naar producten en diensten die voldoen aan MVO-criteria. Echter, lang niet iedereen zit te wachten op uitingen die de duurzaamheid van een organisatie, product of dienst onder

Drs. Alex van der Zwart is directeur van MVO-adviesbureau Concernz. Hij adviseert sinds 2002 organisaties over MVO, duurzaamheid, reputatiemanagement, strategie en communicatie. Daarnaast geeft hij regelmatig gastlezingen op diverse onderwijsinstellingen waaronder de Erasmus Universiteit. Hij heeft verschillende MVO-gerelateerde publicaties uitgebracht waaronder het in 2004 als Managementboek van het Jaar genomineerde boek ‘Reputaties op het spel, maatschappelijke verantwoord ondernemen in een onderhandelingssamenleving’ (Het Spectrum, 2003), ‘International Business-Society Management’ (Routledge, 2006) en bijdragen aan het ‘Basisboek MVO’ (Van Gorcum, 2006) en ‘Een Wereld te Winnen’ (Kluwer, 2006). Alex van der Zwart publiceert verder artikelen, blogs en column.

strategie Timo Cochius ‘Wil je het maximale halen uit je MVOambities, dan is het van belang dat je zelf het initiatief neemt. Wacht niet af tot opdrachtgevers vragen of eisen gaan stellen, maar begin direct met het vaststellen van je eigen MVOdoelstellingen én met zichtbare MVOactiviteiten.’ ‘Wil je je MVO-ambities goed in de organisatie verankeren, dan is het belangrijk dat je diè MVO-aandachtsgebieden kiest die passen bij de bedrijfsactiviteiten. In de regel betekent dat, dat je eerst met alle betrokken


November 2009 PEPPERONLINE.NL 59

Pepper Expertpanel

MVO-experts adviseren u partijen invult wat je maatschappelijke verantwoordelijkheden zijn. Vervolgens kun je bekijken welke activiteiten of processen hieraan het beste kunnen bijdragen. Een bruikbaar criterium voor de meeste organisaties is het verminderen van hun duurzaamheidsimpact.’ ‘De grootste uitdaging zal de komende jaren zijn het daadwerkelijk effectueren van MVO-plannen, de sturing en met name de professionalisering hiervan. Denk aan het meetbaar maken van de effecten en het vaststellen van kwantitatieve doelstellingen. Een andere uitdaging zal zijn consequent voorbeeldgedrag tonen, een van de randvoorwaarden om het MVO-bewustzijn van medewerkers en opdrachtgevers te vergroten. Organisaties die proactief zijn, zullen het meest geloofwaardig zijn.’

Mini-CV Timo Cochius is adviseur bij CSR Academy. De afgelopen jaren heeft hij expertise en ervaring opgebouwd op het terrein van MVO-strategieontwikkeling en -implementatie. Vanuit een bedrijfskundig perspectief adviseert en begeleidt hij met name bedrijven, maar ook overheden bij de ontwikkeling en implementatie van een organisatiespecifiek MVO-profiel. Ook geeft hij MVO-trainingen voor managers en medewerkers van bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen en treedt regelmatig op als gastdocent op het gebied van MVO bij diverse hogescholen en universiteiten. Tevens is hij een van de auteurs van ‘ISO 26000: een handboek voor maatschappelijk verantwoord ondernemen’.

MVO-thema: personeel & organisatie Willem de Lange

organisatie zich wel aan de internationale normen houdt. Daarvoor zou je overigens verschillende disciplines uit de organisatie kunnen inzetten. Zo zou je als het om mensen gaat de HR-expertise die je in huis hebt, goed kunnen gebruiken.’ ‘Bedrijven hebben ongelooflijk veel invloed. Het gaat erom om hun positieve invloed op maatschappelijke zaken te vergroten en hun negatieve invloed te verkleinen. Daarvoor moet CSR in alle disciplines in het bedrijf geïntegreerd zijn. Zo kun je dus ook in de inkoopfucntie op allerlei manieren invloed uitoefenen. Ik ben ervan overtuigd dat het mogelijk is om vanuit de commercie de natuur te beschermen en de people-kant te verbeteren en ook nog een positief resultaat onder de streep te behalen.’

Mini-CV

MVO-thema: Inkoop & logistiek Elfrieke van Galen ‘In het brede spectrum van maatschappelijk verantwoord ondernemen staat het inkoopbeleid garant voor vele grijze haren. Het is een van de lastigste, maar tegelijkertijd meest uitdagende MVO-aspecten. En bovendien onontkoombaar. Denk aan ontwikkelingen zoals nationale en internationale regelgeving en ketenaansprakelijkheid. Inkopers van materialen, grondstoffen en producten zullen in dat kader moeten beoordelen of een

Elfrieke van Galen (1961) is directeur van SalixX, voor CSR implementatie en inspiratie. Na haar studie rechten aan de Universiteit van Amsterdam werkte zij enige tijd in de ICT-branche. Vervolgens stapte zij over naar KLM, aanvankelijk als arbeidsjurist, daarna in verschillende lijnmanagementfuncties bij KLM Cargo. In 2002 werd zij managing director van KLM Cityhopper en ceo van KLM uk. In 2007 werd zij senior vice president corporate communications & csr. In juni 2009 trad zij bij KLM uit dienst. Naast haar werk is Elfrieke van Galen onder meer bestuurslid van stichting Hart voor Amsterdam en van de Foundation for Natural Leadership. Tevens is zij lid van de raad van advies van RPMS.

‘Als ondernemer kun je MVO-doelstellingen dichterbij brengen via - wat ik noem - de duurzame arbeidsorganisatie. Daarvoor is het belangrijk om de noodzakelijke vertaalslag te maken van je MVO-statement. Niet alleen naar de buitenwereld toe maar ook intern naar de medewerkers toe. Dat betekent dus dat je je duurzaamheiddoelstellingen vertaalt in het personeelsbeleid, de manier waarop je omgaat met de medewerkers, de arbeidsrelaties et cetera. De grootste uitdaging daarbij zal de komende jaren zijn het vinden van de juiste balans tussen doelstellingen op korte termijn en doelstellingen op lange termijn. Consequent vasthouden aan MVO-ambities is moeilijk als het bedrijf economisch scherp aan de wind moet varen. Maar het is ook moeilijk in tijden dat het juist goed gaat. Dan hebben we het vaak weer te druk. Daar komt nog bij dat je als bedrijf steeds beter moet kunnen omgaan met de toegenomen globalisering en concurrentie. Echter, het duurzaamheidsdenken is geen bijkomend probleem, maar juist een manier van denken waarmee je de uitdagingen het hoofd kunt bieden.’

Mini-CV Dr. Willem de Lange (1950) is lector HRM bij Avans hogeschool in Breda en ’s-Hertogenbosch. Daarnaast is hij werkzaam bij de OSA, een onderzoeksinstituut van de Universiteit van Tilburg. Hij richt zich in zijn onderzoeks- en advieswerk onder meer op de gebieden leeftijdbewust personeelsbeleid, kwaliteit van arbeid en arbeidsverhoudingen. Het concept van de duurzame arbeidsorganisatie vormt in zijn werk een belangrijk – conceptueel - uitgangspunt. Hij is verder hoofdredacteur van het Tijdschrift voor HRM, kerndocent bij De Baak en docent bij TIAS. Zijn vele publicaties hebben met name betrekking personeelsmanagement, onder andere mobiliteitsbeleid, flexibilisering van arbeid en de Arbeidstijdenwet. In 2004 verscheen van zijn hand (samen met Jeroen Koppens) 'De duurzame arbeidsorganisatie' (Zwolle: Netwerkpers; 2e druk, 2007, Amsterdam: Weka).


November 2009 PEPPERONLINE.NL 60

MKB heeft stijgende aandacht voor MVO

PEILING: CRISIS HOUDT MKB NIET TEGEN Volgens peilingen investeren MKB-bedrijven steeds meer in maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ondanks de crisis. Tweederde van de onderzochte bedrijven besteedt hier in 2009 meer aandacht aan dan een jaar geleden. Slechts vier procent bezuinigt erop. Tekst Karel van Delft Fotografie ANP / Hollandse Hoogte

ONDERZOEK: OOK GROEI MVO BIJ GROTE BEDRIJVEN Adviesbureau McKinsey & Company heeft recent onderzoek gedaan naar maatschappelijk verantwoord ondernemen onder 84 financiële topmannen (CFO’s) van grote bedrijven. In 2009 is er vergeleken met 2008 bij 9 procent sprake van meer en bij 43 procent van gelijkblijvende aandacht voor het milieu. Op sociaal gebied spreekt 14 procent over meer en 44 procent over gelijkblijvende aandacht. Goed bestuur (‘governance’) scoort bij 37 procent hoger, terwijl het bij 46 procent gelijk blijft. CFO’s zien vooral mogelijkheden om waarde te creëren op het gebied van reputatie, motiveren van werknemers, voldoen aan maatschappelijke verwachtingen en kostenreductie.

ls het gaat om maatschappelijk verantwoord ondernemen heeft het MKB nu vooral oog voor energie, afval, communicatie en duurzaam inkopen. Investeringen in personeelsbeleid, kwaliteit van arbeid en sponsoring blijven gelijk. Die conclusies trekt Madeleine Vos, student aan de Universiteit van Amsterdam, in haar bachelorscriptie aan de faculteit Economie en Bedrijfskunde. Haar onderzoek is gebaseerd op een enquête onder 50 MKB-ondernemingen die betrokken zijn bij MVO-Nederland.

A

Slechts 10 procent van de geënquêteerde managers zegt dat kostenbesparing de hoofdreden is om meer aandacht te besteden aan MVO. Vraag bij klanten is voor 20 procent aanleiding, 4 procent verwijst naar eisen van “stakeholders” en 4 procent naar wetgeving. Vaak speelt een combinatie van motieven een rol, maar een derde van de ondervraagden geeft als hoofdreden op dat MVO past bij de bedrijfsfilosofie.

Waarde creëren Vos onderscheidt zeven speerpunten van MVO-beleid: energie, afval, arbeidsparticipatie & diversiteit, kwaliteit van arbeid, transparantie & communicatie, ketenverantwoordelijkheid & duurzaam inkopen, alsook maatschappelijk betrokken ondernemen. Op elk van deze thema’s kunnen bedrijven waarde creëren voor zichzelf, hun medewerkers en hun omgeving. De onderzoekster stelt vast dat de kostenvoordelen van MVO volgens de onderzochte bedrijven soms pas op lange termijn ontstaan. Vos stelt dat immateriële zaken als bedrijfsreputatie en motivatie van medewerkers op de lange duur essentieel kunnen zijn voor succes. Deze conclusies komen overeen met hetgeen de SER in 2000 al constateerde in het rapport “De winst van waarden”. Namelijk dat maatschappelijk verantwoord ondernemen soms tot ingrijpende veranderingen leidt, terwijl het pas op langere termijn loont.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 61

MVO Nederland Bulletin

voedsel, scholing en werkgelegenheid. Van Dorp wil net zoveel kinderen helpen als dat hij medewerkers heeft. Het bedrijf houdt vast aan haar MVO-principes, zegt Ten Haaf. ‘De financiële crisis mag daar geen invloed op hebben.’

Sinds kort rijdt in AmsterdamCentrum en -Noord de eerste elektrische 'clean cab'.

‘WE DOEN WAT WE KUNNEN, MAAR HET IS BEPERKT’

‘WE GAAN UITBREIDEN MET 20 BIOLOGISCHE ARTIKELEN’ ‘Het milieubewustzijn groeit. Dat zie ik om me heen. Mijn overtuiging is dat kunstmest en bestrijdingsmiddelen leiden tot gewassen zonder weerstand. Als we in staat zijn de juiste groeiomstandigheden te creëren zullen planten minder vatbaar zijn voor ziektes en plagen.’ Dat zegt directeur Folke van Dorp van tuinbouwgroothandel Amevo. Die presenteert vanaf 2010 een pakket aan biologische en ecologische tuinbouwbenodigdheden. Het bedrijf in Dronten levert sinds negen jaar honderden artikelen aan hoveniers en kwekers in Nederland en Duitsland. ‘We breiden het aanbod in onze catalogus uit met zo’n 20 biologische en ecologische artikelen’, zegt Van Dorp. ‘We willen wel meer brengen, maar het aanbod is nog beperkt.’ Voorbeelden zijn afbreekbare bindmaterialen, biologische potten, composteerbare folies en biologische potgrond. De prijs is tien tot twintig procent hoger dan van gangbare producten. Van Dorp is er van overtuigd dat veel afnemers die meerprijs willen betalen. Amevo heeft tot nu toe niet voorop gelopen met duurzaam ondernemen. Van Dorp: ‘Maar door gesprekken met klanten en

leveranciers realiseerde ik me dat milieubewustzijn en duurzaam ondernemen de enige weg naar een betere toekomst zijn.’

‘DE CRISIS MAG ONZE MVO-PRINCIPES NIET BEÏNVLOEDEN’ ‘De mens is meer waard dan de euro’. Dat staat op de visitekaartjes van alle medewerkers van Van Dorp installaties. Het Zoetermeerse bedrijf telt 750 medewerkers en heeft vestigingen door heel Nederland. MVO-beleid is een hoeksteen van het bedrijf, stelt directiesecretaris Simone ten Haaf. ‘Directeur Henk Willem van Dorp werkt vanuit christelijke overtuiging: geld verdienen hoeft niet ten koste van mensen te gaan. Hij heeft dat vertaald in een missie die op de bedrijfssite staat (www.vdi.nl). Het bedrijf vindt het belangrijk met duurzame materialen te werken en doorlopend wordt gezocht naar nieuwe milieuvriendelijke technieken en procedures. Als iemand arbeidsongeschikt raakt, wordt een andere werkplek binnen het bedrijf gezocht. Vijf procent van de bedrijfswinst gaat naar de Van Dorp Foundation. Daaruit worden kinderprojecten in Oeganda gesteund met

‘We gebruiken veel duurzaam FSC-papier. Net als de meeste grafische bedrijven doen we dat omdat de overheid vanaf 2010 door SenterNovem geformuleerde duurzaamheideisen stelt aan leveranciers.’ Directeur Aemil Schellens van het Apeldoornse grafimediabedrijf VDA-Groep wil niet roomser dan de paus lijken. ‘We doen wat we kunnen op MVO-gebied, maar het is beperkt. Diverse klanten zijn failliet gegaan en de grafische sector heeft last van overcapaciteit. Via de brancheorganisatie kopen we collectief groene stroom in. Maar dat is makkelijk scoren zolang het geen geld kost.’ Qua ‘people management’ ziet Schellens weinig kansen. ‘Het gaat niet echt geweldig in de branche en veel is geregeld via de cao. Voor personeels- en ouderenbeleid is dan weinig ruimte.’ MVO-beleid komt wel tot uiting in steun aan maatschappelijke initiatieven. Schellens: ‘We maken bijvoorbeeld tegen papierkosten drukwerk voor het Apeldoorns platform Noodzaak.nl, dat belangeloos goede doelen steunt. Dan doe je toch iets. Indirect levert het wellicht nog goodwill op.’

MEDEWERKERS EN CONSUMENTEN ZIJN BELANGRIJKE FACTOR BIJ MVO Consumenten blijven ondanks de economische crisis vragen om milieuvriendelijke producten, diensten en productiemethoden. Driekwart laat duurzaamheid zelfs meespelen bij koopbeslissingen. Ondernemers moeten daar op inspelen. Een open communicatie met de werknemers levert tevredenheid en betrokkenheid op. Het leidt tot grotere motivatie, minder ziekteverzuim, meer inzet en enthousiastere klantcontacten. Bovendien ontwikkelen gemotiveerde medewerkers eerder product- en procesinnovaties.


November 2009 PEPPERONLINE.NL 62

MVO Nederland bedrijvennetwerk Waarom partner worden? • U krijgt toegang tot het netwerk van ondernemers die net als u MVO belangrijk vinden: profilering en zaken doen met andere MVO ondernemers; • U kunt kennis delen met collegaondernemers: u hoeft het wiel niet zelf uit te vinden; • U blijft op de hoogte van de allerlaatste MVO ontwikkelingen; • U steunt het kenniscentrum MVO Nederland en helpt zo mee de MVO boodschap verder te verspreiden.

Wat krijgt u? • Uitnodigingen voor inspirerende netwerkbijeenkomsten, waaronder een jaarlijkse nieuwjaarsbijeenkomst en bijeenkomsten voor nieuwe partners; • Kortingen voor evenementen, congressen en publicaties; • Iedere twee weken een nieuwsbrief vol inspiratie en tips; • Een gratis abonnement op P+, het nationale MVO vakblad; • Een kosteloze MVO zelfscan en tips hoe aan de slag te gaan met MVO; • Gebruik van ons nieuwe logo ‘Partner van MVO Nederland’, speciaal voor uw website; • Een officieel ‘manifest’, waarbij u als partner verklaart actief met MVO aan de slag te gaan zowel binnen als buiten uw bedrijf/organisatie; • Toegang tot het netwerk van MVObedrijven en -organisaties; • Profilering van uw bedrijf op onze website en als ‘best practice’; • Kortingen van en voor partners; • Servicedesk om vragen over uw partnerschap te beantwoorden; • Digitaal informatiepakket.

Wat kost het? • € 100 voor bedrijven en organisaties van 1-10 medewerkers; • € 250 voor bedrijven en organisaties van 11-100 medewerkers; • € 500 voor bedrijven en organisaties van 101- 500 medewerkers; • € 1500 voor bedrijven en organisaties boven 500 medewerkers en/of beursgenoteerd en/ of omzet boven € 100 miljoen. Voor het jaar 2009 krijgt u een korting van 50% op deze tarieven.

Deel duurzame ambities!

Zowel Multicopy als Mondialmovers betrekken de medewerkers nauw bij het vormgeven en uitvoeren van hun duurzaamheidbeleid

Als ondernemer is het vaak niet eenvoudig de weg te vinden in duurzaam Nederland. Zijn er subsidies? Hoe kom ik in contact met gelijkgestemde ondernemers? Hoe communiceer ik met mijn klant? MVO Nederland helpt de ondernemer de weg te vinden. Tekst Karin van Nistelrode

O

ndernemers met ambities op gebied van MVO voelen zich thuis bij MVO Nederland. Veel van hen hebben zich aangesloten als partner, waardoor zij onder andere hun zakelijk netwerk kunnen vergroten, hun MVO-kennis uitbreiden en praktische instrumenten aangereikt krijgen om hun ambities waar te maken. Het partnernetwerk en de activiteiten daarvan worden het komend jaar flink uitgebreid. Zowel voor het groot-, midden- als kleinbedrijf. Zo worden er per doelgroep evenementen georganiseerd, ‘toolkits’ gemaakt, trainingen samengesteld en sociale netwerken geactiveerd. Want duurzaamheid doe je niet alleen!


November 2009 PEPPERONLINE.NL 63

MVO Nederland Bulletin

Partner MultiCopy

Partner Mondial Movers

´MVO is nooit af´

‘Heerlijk met medestanders te praten’

MultyCopy is sinds drie jaar partner van MVO Nederland. Jolanda Rovers coördineert vanuit het hoofdkantoor de MVOstrategie.

Verhuisbedrijf Mondial Movers is een partner van het eerste uur. Directeur Ton Stuij vertelt waarom.

‘Wij zijn nu een paar jaar bezig om MVO binnen MultiCopy gestalte te geven. Dan is het fijn dat je als partner van MVO Nederland op hun kennis kunt terugvallen. Wat bijvoorbeeld erg helpt is dat we iedere twee weken een nieuwsbrief ontvangen die vol ideeën en voorbeelden staat. Dan wordt je er iedere keer weer aan herinnerd dat MVO nooit af is. Het geeft ons energie om verder te gaan. Veel informatie halen we ook van de website.’ MultiCopy is klein begonnen met MVO. ‘Eerst hebben we gekeken naar onze producten en diensten. Die proberen we zo duurzaam mogelijk te maken. Dit heeft onder andere tot het gebruik van de toner ‘better choice’ geleid,’ aldus Rovers. Van recenter datum is de FSC-certificering van alle MultiCopy grafische bedrijven. Deze massale certificering is uniek in de wereld. MultiCopy kan daarbij haar klanten helpen grafische diensten duurzaam in te kopen. Daarmee wordt een zeer actieve bijdrage geleverd aan verantwoord bosbeheer omdat MultiCopy in Nederland voor al meer dan 50.000 MKB-ondernemingen en organisaties de communicatieondersteuner is. Een volgende stap is volgens Rovers dat alle vestigingen gaan voldoen aan de criteria die VROM heeft vastgesteld voor duurzaam Inkopen. Via de MultiCopy Academy worden alle 80 vestigingen ook hier op voorbereid. Zij voegt er aan toe dat ook de p van ‘people’ bij MultiCopy belangrijk is. Zo werkt het bedrijf veel samen met erkende leerbedrijven om de leerlingen een kans te geven ervaring op te doen en om op deze manier een continue instroom van mensen in de sector te garanderen. Ook een mooi voorbeeld is hun zorg voor voormalige eigenaren van een vestiging. Deze Ambassadeursclub wordt ieder jaar uitgenodigd voor een gezellige bijeenkomst. Soms worden enkele oud-ondernemers ingezet bij een franchisevestiging als zich daar bijvoorbeeld familiecalamiteiten voordoen. People, planet en profit gaan op deze manier hand in hand.

‘MVO Nederland is voor mij vooral de gangmaker op MVO-gebied. Ik haal er veel inspiratie maar ook praktische informatie vandaan. Voor mij is het als het ware de brancheorganisatie voor MVO-bedrijven. Maar bovenal voel ik mij daar geborgen. Het is heerlijk om met medestanders te praten. Dat stimuleert om MVO nog meer te integreren in ons bedrijf.’ Voor Ton Stuij is MVO iets natuurlijks. Het heeft altijd zijn persoonlijke interesse gehad. Pas later ontdekte hij ook de zakelijke voordelen ervan. Daarom is MVO nu integraal doorgevoerd in zijn bedrijf. Zowel op het gebied van kwaliteitseisen (ISO 9001) en milieuverbeteringen als op het terrein van personeelsmanagement en maatschappelijke betrokkenheid. Zo kijkt Mondial Movers niet alleen naar het eigen bedrijf, maar ook naar het netwerk. Het verhuisbedrijf toetst of de door hen ingekochte materialen en producten daadwerkelijk met aandacht voor de mensenrechten van arbeiders geproduceerd en vervoerd zijn. En recentelijk reserveerde het bedrijf tijdens de Nacht van de Duurzaamheid alvast drie elektrische auto’s.

Wie kan partner worden? In principe mogen alle bedrijven met een MVO-ambitie partner worden. Wel wordt hen gevraagd het manifest te ondertekenen. Dit manifest heeft onder andere als uitgangspunt dat partners van MVO Nederland bij alle bedrijfsbeslissingen streven naar een zorgvuldige balans tussen ‘people, planet en profit’. www.mvonederland.nl uwpartner@mvonederland.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 64

O

pmerkelijk is dat veel MVO koplopers minder hard klagen over de crisis dan hun sectorgenoten. Natuurlijk zijn er ook duurzame koplopers die het moeilijk hebben, vooral als zij zwaar gefinancierd zijn of veel kapitaal nodig hebben. Maar de meeste duurzame koplopers vertellen mij dat het hen tot nu toe redelijk en soms zelfs zeer goed gaat. Bekend zijn de goede resultaten van Triodos Bank en ASN Bank. Maar ik hoor ook positieve verhalen van het ingenieursbureau voor duurzaam bouwen Search BV, van het klimaatneutrale congrescentrum Antropia, van installateurs die zich hebben toegelegd op energiebesparing, van Van Houtum Papier dat duurzaam toiletpapier fabriceert, van ECOstyle met haar milieuvriendelijke meststoffen et cetera. Tegelijkertijd zijn er ook opmerkelijke ontwikkelingen bij het MKB. Zo is er recent onderzoek gedaan door advies- en onderzoeksbureau EIM. En daaruit blijkt dat dit jaar een sterk groeiende groep MKB-ondernemers merkt dat steeds meer klanten naar MVO-aspecten vragen. Vorig jaar kreeg zo’n 25 tot 30 procent van de ondervraagde MKB-ondernemers die vragen, dit voorjaar was dat zo’n 45 procent. In de sector bouw was dat zelfs zo’n 50 procent en in de sector logies en maaltijden maar liefst tweederde! Dit zijn opvallende en zeer verheugende ontwikkelingen. Dat duurzame koplopers het in de crisis relatief goed doen is dus niet zo vreemd. Het EIM onderzoek toont echter ook aan dat slechts 15 tot 20 procent van de MKB-ondernemers actief op zoek is naar milieuvriendelijker productiemethoden en -producten. En dat is weer opvallend laag als je kijkt naar de groeiende behoefte van klanten.

Column

Duurzame ondernemers zijn crisisbestendig

Hoog tijd dus dat ook de achterblijvers in beweging komen. Brancheorganisaties en kamers van koophandel kunnen hen daarbij goed helpen. MVO Nederland werkt met deze partijen nauw samen om MVO bij hun achterban hoog op de agenda te krijgen. In steeds meer sectoren komt dat proces goed op gang. Actieve brancheorganisaties zijn bijvoorbeeld UNETO VNI (installateurs), Tuinbranche Nederland, PPV (projectverhuizers), VBZ (bakkerij- en zoetwaren) en Modint (mode, tapijt en textiel). MVO wordt dus steeds meer mainstream. Dat is een goede zaak, maar zeker nog geen reden om tevreden achterover te leunen. Het tempo van verduurzaming moet omhoog, zowel op ecologisch als op sociaal terrein. Wie daarop niet wil wachten kan nu al partner worden van MVO Nederland en zich aansluiten bij het snel groeiende netwerk van ondernemers met MVO-ambitie (zie www.mvonederland.nl). Daar kun je op een laagdrempelige manier leren hoe je met MVO kunt versnellen. Recessie of geen recessie. Willem Lageweg

Fotografie Jiri Büller

Mini-cv Willem Lageweg is directeur van MVO Nederland, het nationale kennisnetwerk op MVO-gebied. MVO Nederland ondersteunt en stimuleert het Nederlandse bedrijfsleven bij het starten met en verankeren van maatschappelijk verantwoord ondernemen. w.lageweg@mvonederland.nl


November 2009 PEPPERONLINE.NL 65


November 2009 PEPPERONLINE.NL 66

Service & Colofon

Pepper is een inspirerend en informatief special interestblad voor ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf en ieder ander die in zijn functie te maken heeft met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Inkoop & Logistiek

Innovaties & Nieuwe producten

Management & Strategie

Wegwerpbestek kan duurzamer zijn dan porcelein

Luxe Lexus RX 450h: écht zo groen als een Golf

Cateraar Albron sneller duurzaam zonder MVO-afdeling

NUMMER 1 | NOVEMBER 2009

Verantwoord ondernemen op zijn scherpst

COLOFON Hoofdredactie Toine Al en Lars Moratis

Uitgever Sonja Geurts-Japenga

Eindredactie Toine Al, Eveline Beijst

Advertentieacquisitie Acquire Media Faradaystraat 4A 8013 PH Zwolle T 038 – 460 63 84 F 038 – 460 63 18

DANNY VAN DER EIJK, ACHMEA-DIRECTEUR:

‘Wij zetten issues op de kaart’

DUURZAME ONDERNEMERS ZIEN KANSEN

1

878462 311106

Sterker uit de crisis

Basisvormgeving Snijder & Scherphuis

En verder in dit nummer: > Drukkerij Pascal: in vier jaar compleet duurzaam p.22 > Hoe bescheiden MKB-er meer kan profiteren van zijn groene gedrag p.44

Algemene coördinatie Mirte van Dijk

Abonnementen en losse nummers Surf naar www.pepperonline.nl voor het aanvragen van een gratis proefnummer of om meteen abonnee te worden. Losse nummers: 4,95 (inclusief BTW, exclusief verzendkosten). Jaarabonnement: 65 euro (exclusief BTW). Pepper verschijnt 6 keer per jaar in een omvang van circa 64 pagina’s. Het volgende nummer verschijnt in februari 2010.

Adverteren in PEPPER? Koninklijke Van Gorcum, Assen, is verantwoordelijk voor de advertentie-exploitatie van PEPPER. Via de onderstaande link vindt u meer informatie over de mogelijkheden en tarieven. Voor meer informatie of voor een afspraak met één van de accountmanagers kunt u contact opnemen met: Koninklijke Van Gorcum Postbus 43 - 9400 AA ASSEN Industrieweg 38 - 9403 AB ASSEN [t] 0592 376 935 [f] 0592 379 552

Bijdragen Toine Al, Timo Cochius, Karel van Delft, Philip Dröge, Elfrieke van Galen, Alex Groothedde, Linda Huijsmans, Herman Kleintjes, Ben Kuiken, Willem de Lange, Enno Masurel, Lars Moratis, Karin van Nistelrode, Alex van der Zwart, Timmo Terpstra, Irene Schoemaker, Jos Plompen, Ravestein & Zwart, Ireen Rölling, Jos Widdershoven, Pierre de Winter, Rob Voorwinden

Druk Koninklijke Van Gorcum, Assen Distributie Koninklijke Van Gorcum, Assen Uitgave PEPPER Magazine is een uitgave van Koninklijke Van Gorcum, Assen Postbus 43 9400 AA ASSEN Industrieweg 38 9403 AB ASSEN [t] 0592 376 935 [f] 0592 379 552

Columns Monique Jansen, Margot van Sluis, Willem Lageweg, AnneMarie Rakhorst, Jan Rotmans Beeldredactie Anja Koelstra Illustraties & fotografi e ANP, Kees AB, Pepijn Barnard/ Art Associates, Jan Boeve/ Hollandse Hoogte, Rhonald Blommestijn, Jiri Büller, Martin Dijkstra, Paul Fleming, Jantine Geurts, Ronald van den Heerik, Barry Hetherington, Hans van den Heuvel/Studio Zero, Hollandse Hoogte, Nanna Koekoek, Marcel Krijger, Lex van Lieshout/ANP, Mirjam van der Linden, Rijkswaterstaat, Huib van Wersch, Frans Ypma/AP

De inhoud van dit magazine is een journalistiek product en mag niet worden opgevat als juridisch advies. Hoewel bij de samenstelling van dit magazine de uiterste zorgvuldigheid is betracht, kan voor eventuele onjuistheden niet worden ingestaan. Uitgever, redactie en auteurs aanvaarden deswege geen enkele aansprakelijkheid. Informatie in dit magazine is niet noodzakelijk compleet en is mogelijk niet van toepassing in een specifieke concrete situatie. © copyright 2009 Koninklijke Van Gorcum, Assen. Niets uit deze uitgave mag op enigerlei wijze worden gereproduceerd of vermenigvuldigd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.


,0/*/,-*+,&7"/(03$6. (SBUJTCJKFFO BCPOOFNFOU

0OEFSOFNFONFUFFONBBUTDIBQQFMJKLFQBSBHSBBG

PQ1&11&3

)BOEMFJEJOHWPPSPOEFSOFNFSTJOIFU.,#PN[FMGBBOUFHFWFOIPFNFONBBUTDIBQQFMJKLBDUJFGJT /BIFUMF[FOWBOEJUCPFLXFFUNFOXBUNBBUTDIBQQFMJKLWFSBOUXPPSEPOEFSOFNFOJOIPVEU%JUXPSEUUPFHFMJDIU BBOEFIBOEWBOCFLFOEFFONJOEFSCFLFOEFQSBLUJKLWPPSCFFMEFO%BBSOBBTUJTNFOJOTUBBUPNUFPOEFSOFNFO NFUFFONBBUTDIBQQFMJKLFQBSBHSBBG%F[F¾HVVSMJKLCFEPFMEFNBBUTDIBQQFMJKLFQBSBHSBBGJTOJFUFFOEJLSBQQPSU NBBS FFO PQ IFU .,# UPFHFTOFEFO WPSN WBO SBQQPSUFSFO *O EJU CPFL LPNFO UJFO WFSTDIJMMFOEF WPSNFO WBO NBBUTDIBQQFMJKLFQBSBHSBGFOBBOEFPSEF &.BTVSFM FESVL]]Q]` ]*4#/

6JUCMJOLFOBMTGBNJMJFCFESJKG 0WFSEFJOSJDIUJOHFOXFSLJOHWBOHPFECFTUVVS %JUCPFLCFTDISJKGUEFSUJFO[FFSEJWFSTFWPPSCFFMEFOWBOCFLFOEF/FEFSMBOETFGBNJMJFCFESJKWFO FMLNFUIVO FJHFOCJK[POEFSIFEFOEJFWPPSULPNFOVJUEFJEFOUJUFJUWBOEFGBNJMJFFOEFPNHFWJOHXBBSJOIFUCFESJKGPQFSFFSU 7BOVJUEJFEJWFSTJUFJUNBLFOEFBVUFVSTEVJEFMJKLEBUHFEFUBJMMFFSEFSFHFMTWPPSEFJOSJDIUJOHWBOIFUCFTUVVS NJOEFS HFTDIJLU [JKO WPPS IFU GBNJMJFCFESJKG FO TUFMMFO [JK  QSJODJQFT WPPS BMT BMUFSOBUJFG *O EFSUJFO FTTBZT  EJF PPL MPT WBO FMLBBS UF MF[FO [JKO  XPSEFO EBBSOBBTU EF CFMBOHSJKLTUF CFTUVVSMJKLF UIFNBµT EJF CJOOFO IFU GBNJMJFCFESJKGTQFMFO WFSEFSVJUHFXFSLU .#SVFM +(FFSMJOHT +WBO)BNFM FESVL]]Q]` ]*4#/

#FESJKGTFUIJFLFFOHPFEF[BBL #FESJKGTFUIJFLFFOHPFEF[BBLCFTDISJKGUFOBOBMZTFFSUEF[FPOUXJLLFMJOHFOWBOVJUFFONPSFFMQFSTQFDUJFG"BO EFIBOEWBOVJUHFCSFJEFDBTVuTUJFLLPNFOTUSBUFHJFqOFOJOTUSVNFOUFOBBOEFPSEFXBBSNFFPOEFSOFNJOHFO EFNPSFMFLXBMJUFJUWBOIVOCFTMVJUWPSNJOHLVOOFOWFSCFUFSFO [PBMTJOUFHSJUFJUTUSBJOJOHFOTPDJBMFFOFUIJTDIF EPPSMJDIUJOH )FU CPFL CJFEU FFO GVOEBNFOUFFM LBEFS PN EF SFDFOUF POUXJLLFMJOHFO PQ IFU HFCJFE WBO JOUFHSJUFJUTNBOBHFNFOUFONBBUTDIBQQFMJKLWFSBOUXPPSEPOEFSOFNFOUFCFHSJKQFOFOFS[FMGNFFBBOEFTMBH UFHBBO 3+.+FVSJTTFO FESVL]]Q]` ]*4#/

.FFSJOGPSNBUJFFOPOMJOFCFTUFMMFOXXXWBOHPSDVNOM PGCFM XXXWBOHPSDVNOMOJFVXTCSJFG BMUJKEPQEFIPPHUFWBOEFOJFVXTUFVJUHBWFO

,POJOLMJKLF7BO(PSDVN#7 1PTUCVT """TTFO <F>WFSLPPQ!WBOHPSDVNOM


CERTIFIED PROFESSIONAL PROGRAM

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen People, Planet, Profit Werk bij de Open Universiteit aan uw eigen professionele

en? t e w r Mee u.nl/MVO

ontwikkeling en ontwerp tegelijkertijd een MVO-profiel en MVO-implementatieplan voor uw eigen organisatie.

o www.

- Individuele professionalisering op academisch niveau - Unieke combinatie van praktijk, theorie en didactiek - Uw eigen bedrijfspraktijk staat centraal

In samenwerking met MVO Nederland, het nationale MVO-kenniscentrum, en CSR Academy.

CPP www.ou.nl/cpp 5209512


Pepper magazine nummer 1