Page 1

UNIWERSYTET ŁÓDZKI WYDZIAŁ NAUK O WYCHOWANIU KIERUNEK: PEDAGOGIKA SPECJALNOŚĆ: EDUKACJA PRZEZ SZTUKĘ

Piotr Witczak

Oprawy plastyczne na stadionach i ich przygotowanie, jako alternatywny sposób spędzania czasu wolnego przez młodzież

Praca licencjacka napisana pod kierunkiem dr Anny Pikały

ŁÓDŹ 2012


SPIS TREŚCI WSTĘP……………………………………………………………………………………. 4

ROZDZIAŁ I Formy spędzania czasu wolnego przez współczesną młodzież 1. Problematyka społeczna czasu wolnego młodzieży………………………………..… 6 2. Czas wolny w dobie Internetu……………………………………………………….. 11 3. Kibicowanie jako alternatywa dla młodych ludzi…………………………………… 15

ROZDZIAŁ II Przedstawienie wizerunku kibiców na stadionach (analiza teoretyczna) 1. Historia zjawiska kibicowania……………………………………………………….. 20 2. Rozróżnienie grup zasiadających na trybunach ……………………………………... 24 3. Wpływ tłumu na odbiór widowiska sportowego…………………………………….. 29

ROZDZIAŁ III Oprawy plastyczne na stadionach 1. Prace związane z przygotowaniem oprawy plastycznej i dopingu………………….. 34 2. Sztuka kibicowania czyli artyści na stadionie……………………………………….. 40 3. Przekaz płynący z opraw i ich charakter wychowawczy……………………………. 43

ROZDZIAŁ IV Problemy wychowawcze towarzyszące imprezom sportowym 1. Zjawisko chuligaństwa na stadionach……………………………………………….. 48 2. Sposoby eliminowania wandali ze stadionów……………………………………….. 52 3. Zamykanie stadionów……………………………………………………………….. 58 4.Sposoby zaangażowania pseudokibiców do udziału w przygotowaniu opraw plastycznych…………………………………………………………………………. 61

ROZDZIAŁ V Metodologia badań własnych 1. Cel i przedmiot badań………………………………………………………………. 65 2. Problemy badawcze oraz hipotezy………………………………………………….. 66 3. Metody, techniki i narzędzia badawcze…………………………………………….. 68

3


4. Charakterystyka badanej populacji………………………………………………….. 72 5. Opis i przebieg badań……………………………………………………………….. 72

ROZDZIAŁ VI Kibicowanie jako niewykorzystany potencjał aktywności kulturalnej oraz społecznej – wnioski z badań………………………………………………………………………...… 73

ZAKOŃCZENIE……………………………………………………………………. 83 BIBLIOGRAFIA……………………………………………………………………. 85 ANEKSY……………………………………………………………………………… 89


Wstęp W dzisiejszym świecie jedną z głównych ról odgrywają imprezy sportowe. Przyciągają coraz większe tłumy nie tylko na same trybuny, ale również przed telewizory. Sport zdobywa ogromną popularność w coraz to nowszych kręgach społecznych. Praca ta wiąże się ze zjawiskiem kibicowania na imprezach sportowych a dokładnie z wykonywaniem opraw plastycznych tj.: flag, banerów, transparentów itp. Przedstawiony w niej został wizerunek kibiców, opisana została problematyka czasu wolnego młodzieży oraz charakter wychowawczy opraw plastycznych. Analizie poddane zostało również zjawisko chuligaństwa na stadionach. W pracy założono, że oprawy plastyczne tworzone przez kibiców mogą rozwijać osobowość i zdolności młodych ludzi, być alternatywnym, wartościowym sposobem spędzania czasu wolnego. Problematyka badawcza dotyczyła poznania przebiegu prac związanych z przygotowaniem opraw oraz najpopularniejszych obecnie form spędzania czasu wolnego przez młodzież. Celem pracy było uzyskanie odpowiedzi m.in. na następujące pytania: jaki przekaz płynie z opraw? Czy współczesna młodzież aktywnie spędza czas wolny? Jednym z kluczowych elementów było także przedstawienie zjawiska kibicowania oraz uzmysłowienie, że ludzie zasiadający na trybunach stadionów to nie tylko i wyłącznie „pseudokibice”. Wpływ na wybór tematu miało jedno z moich wielu zainteresowań jakim jest piłka nożna. Podczas wizyt na stadionach i transmisji telewizyjnych z innych

spotkań

piłkarskich, ciekawość i podziw wzbudziły we mnie „ogromne” flagi z bardzo interesująco, perfekcyjnie wykonaną szatą graficzną. W ten sposób zaciekawiły mnie oprawy plastyczne i obudziło się we mnie pragnienie poznania przebiegu prac związanych z ich przygotowaniem(tj. proces powstawania, ilość osób zaangażowanych, miejsce wykonania dużych flag, użyte materiały, podział ról, współpraca, finansowanie oprawy zatwierdzenie i wymyślanie projektów itd.) Zjawisku kibicowania jak i samym oprawom plastycznym na imprezach sportowych poświęcono stosunkowo mało uwagi w literaturze zarówno polskiej, jak i zagranicznej. Było to jednym z motywów przewodnich wyboru tematu. Prezentowana praca ma charakter teoretyczno-empiryczny i składa się z sześciu rozdziałów. Pierwszy rozdział dotyczy problematyki czasu wolnego młodzieży, opisuje czas wolny w dobie Internetu oraz ukazuje kibicowanie jako alternatywę dla innych sposobów spędzania czasu wolnego przez młodych ludzi. Rozdział drugi przedstawia

5


zjawisko kibicowania. Rozdział trzeci, jeden z najważniejszych w pracy, dotyczy już samych opraw i przygotowań z nimi związanych. Ukazany został w nim charakter wychowawczy opraw i płynący z nich przekaz . Rozdział czwarty dotyczy analizy zjawiska chuligaństwa na stadionach i sposobów jego eliminowania. W rozdziale zawarte zostały również propozycje na temat sposobów zaangażowania pseudokibiców do udziału w przygotowaniu opraw. Rozdział piąty to metodologia badań. Wykorzystane zostały metody: sondażu diagnostycznego i obserwacji. Jeśli chodzi o techniki badawcze był to: wywiad

i

ankieta.

Narzędziami

badawczymi

były:

kwestionariusz

wywiadu,

kwestionariusz ankiety, Ostatni, szósty rozdział pracy to wnioski z przeprowadzonych badań i uogólnienia. Literatura na temat kibicowania nie była zbyt obszerna. Istotną role odegrały artykuły dotyczące kibiców, źródła internetowe, wywiady, fora o tematyce kibicowskiej oraz własne spostrzeżenia.

6


ROZDZIAŁ I Formy spędzania czasu wolnego przez współczesną młodzież 1. Problematyka społeczna czasu wolnego młodzieży Czas wolny według R. Winiarskiego, definiować można jako „część dobowego budżetu czasu, która pozostaje po wykonaniu wszelkich obowiązków (zawodowych i pozazawodowych) oraz zaspokojeniu podstawowych potrzeb organizmu (…), czas, którym człowiek może swobodnie dysponować, przeznaczając go np. na wypoczynek, rozrywkę, samodoskonalenie. Jest to czas, w którym człowiek robi to na co ma ochotę i co sprawia mu przyjemność.”1 Czas wolny to element życia społecznego towarzyszący człowiekowi od zarania dziejów. Jest on składnikiem życia codziennego oraz nośnikiem wartości kulturowych przekazywanych przez wcześniejsze pokolenia.2. Czas wolny jest obciążony presją zewnętrznych czynników skierowanych na jego odpowiednią formę realizacji, właściwą oczekiwaniom i wartościom społecznym respektowanym przez grupę społeczna w obrębie której jednostka funkcjonuje.3 M. Oliwa-Ciesielska wyróżnia cztery kategorie czasu: 1. Czas dla siebie – czas jednostki wyłącznie do jej dyspozycji, uznawany jako wartość szczególna, może być wykorzystywany czynnie lub

biernie, ma różną długość,

ograniczony zostaje poprzez finanse, czynności przymusowe, bogatość oferty kulturalnej.4 2. Czas niezorganizowany i niekontrolowany – w przypadku dzieci i młodzieży bez opieki rodziców w danym momencie, czas ten spędzany jest na ogół wraz z rówieśnikami na czynnościach bezcelowych i spontanicznych.5 3. Czas przymusowo wolny – to czas, który jednostki posiadają w nadmiarze i wbrew własnej woli, dotyczy bezrobotnych lub młodzieży niepełnosprawnej lub wywodzącej się ze środowisk patologicznych, przesiąknięty nudą, której towarzyszy frustracja.6

1

R. Winiarski, Wprowadzenie do zagadnień rekreacji i czasu wolnego, „Rekreacja i czas wolny”, (Red.) R. Winiarski, wyd. Łośgraf, Warszawa 2011 2 J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego. Wydanie II”, wyd. Almamer, Warszawa 2008 3 M. Gorczyca, Warunki kształtowania tożsamości współczesnego nieletniego a niewłaściwy charakter spędzania czasu wolnego, „Czas wolny. Przeszłość - teraźniejszość – przyszłość”, (Red.) J. Paszykowska, R. Pelczar, wyd. Katolicki Uniwersytet lubelski Jana Pawła II, Stalowa Wola 2009 4 M. Oliwa-Ciesielska, Aktywność w czasie bezczynności osób żyjących w kulturze ubóstwa, „Czas wolny. Refleksje, dylematy, perspektywy” , (Red.) D. Mroczkowska, wyd. Difin, Warszawa 2011 5 Tamże 6 Jak wyżej

7


4. Czas pozornie wolny – wszechobecny w sytuacjach czasowych lub trwałych przerw w pracy, będący uprawnieniem dla jednostki, jednak może być wyczerpujący np. urlop macierzyński, renciści, emeryci.7 Według J. Pięty najpopularniejsze obecnie formy spędzania czasu wolnego to: 1. Turystyka – to wszystkie formy nieobowiązkowej zmiany pobytu jednostki, niepowiązanej ze zmianą zamieszkania lub praca zawodową. Turystyka obejmuje funkcje:

wychowawcze,

poznawcze,

kulturalne,

zdrowotne,

wypoczynkowe

i ekonomiczne. Zazwyczaj postrzegana jest jako jeden z czynników kultury fizycznej.8 2. Sport - jest to istotny element jednoczący różne warstwy społeczne. Obecnie sport stanowi strukturę globalnego widowiska, pozwalającego zaangażować się w nie emocjonalnie milionom kibiców. Sport jest dobrowolną działalnością, podejmowaną przez jednostkę w celu spełnienia potrzeb współzawodnictwa, zabawy oraz usprawniania potrzeb umysłowych i fizycznych. Sport przejawia się poprzez gry i ćwiczenia wykonywane w imię określonych zasad. 9 3. Środki masowego przekazu - to instytucje i urządzenia służące komunikacji w obszarze kultury masowej zalicza się do nich: książki, prasa, wideokasety, telewizja, radio, Internet, kino, przemysł fonograficzny.10 Do form spędzania czasu wolnego o ograniczonej popularności J. Pięta zakwalifikował: samokształcenie, amatorstwo artystyczne, majsterkowanie i amatorstwo techniczne, zabawy i kontakty towarzyskie, kolekcjonerstwo oraz aktywność społeczną: 1. Samokształcenie - jako sposób spędzania czasu wolnego, to proces kształcenia się w przeróżnych dziedzinach techniki, nauki, sztuki, kultury lub gospodarki, nie związany z praca zawodową, podjęty dobrowolnie i bez przymusu.11 2. Amatorstwo artystyczne - to samodzielnie zdobywanie i rozwój zdolności w różnych dziedzinach sztuki. Zaliczane są do nich: plastyka, fotografia, filmowanie, orkiestry, teatry, itp.12 3. Majsterkowanie i amatorstwo techniczne - to realizacja prac rzemieślniczych: murarskich, budowlanych, ślusarskich, stolarskich, monterskich, hydraulicznych, itp. 4. Hodowla amatorska, - hodowanie zwierząt lub uprawa roślin różnych gatunków, jednak nie zawsze w celu bezinteresownym.13 7

M. Oliwa-Ciesielska, Aktywność w czasie…, op. cit. J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit. 9 Tamże 10 Jak wyżej 11 Op. cit. 12 Op. cit. 8

8


5. Zabawy i kontakty towarzyskie - Według J. Pięty zabawa i kontakty towarzyskie to forma spędzania czasu, której pożyteczność może być bez sporna lub też poważnie kwestionowana. W szczególności zabawa postrzegana jest jako organizowanie w domach prywatnych, kawiarniach, klubach, świetlicach i innych lokalach spotkań towarzyskich, różnorakich rozrywek i gier, często powiązanych z jedzeniem i piciem, dyskusją na dowolne tematy, muzyka czy tańcem.14 Czas wolny nie odłącznie związany jest z zabawą, która jest elementem rozległym i znaczącym w każdej kulturze. Zabawa w czasach kultury masowej to przede wszystkim hazard, film, telewizja oraz sieć internetowa, w której to powstają nowe cybersubkultury ludyczne. Jako element zabawy postrzegana jest także technologia , wszelkiego rodzaju gadżety, zabawki, rekwizyty różnego rodzaju.15 6. Kolekcjonerstwo – gromadzenie różnych przedmiotów, według ustalonych, istotnych dla kolekcjonera kryteriów.16 7. Aktywność społeczna – działalność charytatywna skierowana dla dobra społeczeństwa. Może być to opieka osobami starszymi, chorymi, zbiórki odzieży, żywności lub pieniędzy dla osób potrzebujących, itp.17 Formy te wpływają na korzystny dla jednostki i społeczeństwa efekt jakim jest samorealizacja, kreatywność i ekspresja. Sposoby te oddziałują na odpoczynek profilaktykę zdrowia fizycznego oraz psychicznego.18 W badaniach przeprowadzonych na potrzeby niniejszej pracy, wśród młodzieży ponadgimnazjalnej najpopularniejszym sposobem spędzania czasu wolnego okazały się spotkania ze znajomymi. Odpowiedź tę zaznaczyło 73,3% ankietowanych.19 Samokształcenie (jako funkcja czasu wolnego) w dziedzinach kultury (takich jak: teatry, filharmonie, wystawy,

muzea,

amatorstwo artystyczne,

itp.) wiąże się

z jej upowszechnianiem i wzbogacaniem. Dokonywane może być ono na trzy sposoby: aktywny, społeczny lub zindywidualizowany. Aktywność twórców i odbiorców kultury pobudza w nich wrażliwość intelektualną i uczuciową człowieka oraz prowadzi do wywołania aktu odtwarzania lub tworzenia nowych wartości kulturalnych. W sposobie społecznym twórczość kulturalna odnosi się do uznanych zawodowych artystów 13

J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit. Tamże 15 T. Paleczny, Zabawa w czasach globalizacji, (Red.) R. Kantor, T. Paleczny, M. Banaszkiewicz, „Wąż w raju, zabawa w społeczeństwie konsumpcyjnym”, wyd. Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2011 16 J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit. 17 Tamże 18 M. Gorczyca, Warunki kształtowania tożsamości…, op. cit. 19 Por. Kwestionariusz ankiety – Aneks nr 2 14

9


a także szerokich kręgów społecznych, przede wszystkim amatorskiej bezimiennej twórczości ludowej, przez co rozszerza się krąg twórców, a ich dzieła docierają do różnych warstw społecznych, przez co następuje upowszechnienie i wzbogacenie kultury. Sposób zindywidualizowany charakteryzuje się tym, że za przyczyną pracy nad sobą w dziedzinie kultury staje się ona sprawą osobistą jej miłośników, którzy w niej i przez nią realizują jakąś część swojego życia i osobowości.20 Niekiedy reprezentanci każdej z grup społecznych mogą ulegać niepożądanym, szkodliwym sposobom wykorzystywania czasu wolnego.21 W drugiej połowie ubiegłego wieku wg J. Pięty zaobserwowano brutalizację stosunków międzyludzkich, oraz innych alarmujących zjawisk społecznych. W głównej mierze to dynamiczny rozwój zachowań dewiacyjnych wśród dzieci i młodzieży. Ich oznaką są bójki, kradzieże, rozboje, zabójstwa dokonywane przez nieletnich lub z ich udziałem, oraz kontakt młodzieży z tytoniem, alkoholem i narkotykami. Czynniki te wpływają na zagrożenie porządku społecznego, zdrowia, rozwoju i jakości życia młodych ludzi.22 Wzrost aspołecznych zachowań oraz czynów karalnych wśród młodzieży powiązane jest ze zmianami czynników społeczno – kulturowymi jakim ona podlega. Czynniki te odnoszą się do niewłaściwego spędzania czasu wolnego, przez przyswojenie nieodpowiednich wzorców i wartości, mieszaniny kultur oraz niekontrolowanego dostępu do mass mediów.23 Niektóre zachowania grup społecznych lub jednostek odbiegające od norm określane są jako dewiacje (odstępstwa, zejście z właściwej drogi) i mogą oznaczać (ale nie zawsze) zachowania przestępcze. Zachowania te określane są jako podkulturowe, nonkonformistyczne, kontrkulturowe czy dysydenckie. W przypadku gdy wymienione zachowania przekraczają normy etyczne, prawne lub dobro wspólne, wtedy definiowane są jako patologia. Patologii towarzyszy umyślne zadawanie cierpienia drugiej osobie. Patologia w rodzinie jest jednym z głównych powodów oznak agresji w społeczeństwie. Jako patologiczne postrzegane są m. in.: rodziny rozbite, zdezintegrowane czy dysfunkcjonalne. Przejawami patologii są przemoc, maltretowanie, dzieciobójstwo, pedofilia, kazirodztwo, podejmowanie istotnych w życiu decyzji takich jak płodzenie dzieci lub ślub, pod wpływem używek, udział członków rodziny w przestępczości zorganizowanej.24

20

J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit M. Gorczyca, Warunki kształtowania tożsamości…, op. cit. 22 J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit. 23 M. Gorczyca, Warunki kształtowania tożsamości…, op. cit. 24 J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit 21

10


Swoistą oznaką brutalizacji społeczeństwa są agresywne zachowania młodych pseudokibiców w czasie imprez sportowych. Kibicowanie czyli forma uczestnictwa przez społeczeństwa w wydarzeniach publicznych takich jak widowiska, wiece, demonstracjach i różnych imprez masowych, a przede wszystkim sportowych, którym zazwyczaj towarzyszą emocjonalne przeżycia uczestników. Emocje te wielokrotnie przeradzały się w agresję. Współczynnik występowania agresywnych zachowań powiązany jest z masowością imprez sportowych. Dynamiczny rozwój sportu jako widowiska sprawia, że cieszy się ogromna popularnością na całym globie. Kibicowanie wpływa na efektowność widowiska, które dostarcza uczestnikom wiele przeżyć emocjonalnych i estetycznych. Od ponad dwudziestu lat zaobserwować można, głownie w Europie, zjawisko agresji wśród kibiców sportowych, a przede wszystkim na meczach piłki nożnej. W relacjach międzyludzkich zanika bliźni, a pojawia się oponent, którego trzeba zwalczyć, a nawet też wróg , którego niszczy się na boiskach sportowych i poza nimi25 Z kształtowaniem się agresji w społeczeństwie kojarzone jest również zjawisko subkultur.26 Subkultura według J. Pięty to „zespół symbolicznych i aksjologicznych odniesień określających odrębność danej grupy względem innych grup społecznych. Położenie grupy w relacji do władzy, autorytetów, jej status i poczucie własnej tożsamości (np. etycznej, zawodowej, kultowej, hobbystycznej) prowadzą do wyłonienia się subkultury, której zasadniczą funkcją jest zapewnienie bezpieczeństwa i spójności grupy oraz wypracowanie układu znaczeń, pozwalającego członkom takiej grupy tolerować wymogi sytuacji w jakiej się znajdują.”27 W kręgach subkultur formują się wzory zachowań członków grupy, ich wygląd, slang i system wartości. Przynależność do określonej subkultury z reguły nie prowadzi do odosobnienia się od reszty społeczeństwa czy panujących wzorów kulturowych. Jednak w subkulturach młodzieżowych sukcesywnie klaruje się model zachowań antyhumanistycznych, które tworzą klimat agresji i wyzwalają młodych ludzi od odpowiedzialności.28 Tożsamość jednostki bez względu na wiek, status społeczny lub pochodzenie, uzależnione jest od presji innych ludzi, kultur, grup i struktur społecznych. Wpływ na to jak człowiek postrzega siebie mają nie tylko jego dotychczasowe przeżycia, opanowane normy i wartości, ale również kontakty z innymi ludźmi i interakcje społeczne, ich spoistość oraz częstotliwość.29 25

J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit Tamże 27 Jak wyżej, s. 133 28 Op. cit. 29 M. Gorczyca, Warunki kształtowania tożsamości…, op. cit. 26

11


2. Czas wolny w dobie Internetu Internet jest obecnie jednym z najpopularniejszych medium na świecie. Według badań TNS OBOB opublikowanych w 2009 roku wynika, że dostęp do Internetu ma ok. 56% Polaków.30 Z każdym dniem grono osób korzystających z Internetu jest coraz większe. „Kogo nie ma w sieci, ten nie istnieje, czego nie ma w sieci, to też nie istnieje” – przytacza B. Szmigielska.31 Obecnie ciężko wyobrazić sobie działanie jakiejkolwiek instytucji bez użycia komputerów. Spotkać można je m. in.: w urzędach, szkołach, szpitalach czy różnych firmach. Powszechnie komunikujemy się między sobą podczas relacji bezpośrednich, czyli „twarzą w twarz”, inaczej przedstawia się komunikacja poprzez Internet. Nadawcy wiadomości natychmiast chcą uzyskać informację zwrotną, np. kiedy rezerwuje wczasy lub bilety na samolot. Komunikacja w sieci polega na wymianie informacji pomiędzy jej uczestnikami w Internecie. Z łac. Inter – między + ang. Net – sieć. Komputerowa sieć zapewnia połączenie ze sobą komputerów na całym świecie. Możliwe jest to przy pomocy łączy satelitarnych, światłowodowych lub sieci telefonicznych. Połączenia z siecią są przez cały czas udoskonalane.32 Historia Internetu sięga roku 1969, kiedy to w instytutach badawczych US Defense Departement’s Advanced Researche Projects Agency (Agencja Zaawansowanych Programów Badawczych Departamentu Obrony US) w USA, stworzony został w celu uniemożliwienia

Sowietom

zniszczenia

lub

przejęcia

amerykańskiego

systemu

informacyjnego, przy ewentualności wybuchu wojny nuklearnej. Udoskonalenia technologii cyfrowej pozwalały na przekazywanie dźwięków i obrazów. 1 września 1969 roku zaistniał ARPANET, pierwsza komputerowa sieć łącząca ze sobą cztery uniwersytety w USA. W 1989 roku porzucono ARPANET. Internet przejęły organizacje naukowe oraz instytucje komercyjne i osoby prywatne. Obecnie dostęp do sieci nie jest już możliwy tylko i wyłącznie przy użyciu komputera, opcję taką stwarzają telefony komórkowe, palm topy, czy rożne inne urządzenia multimedialne, takie jak np. tablet33 Według P. Aftab, Internet jest wspaniałym miejscem, z ogromną liczbą interesujących stron dla dzieci i rodziców. Otwiera on nowy świat przed ludźmi. Dzieci uczą się

30

http://www.slideshare.net/szakatak/raport-cbos-korzystanie-z-internetu, 14. 05. 2012 B. Szmigielska, Rola Internetu w biegu życia ludzkiego, „Całe życie w sieci”, (Red.) B. Szmigielska, wyd. Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2008 32 S. Kozak, „Patologie komunikowania w Internecie. Zagrożenia i skutki dla dzieci i młodzieży”, wyd. Difin, Warszawa 2011 33 Tamże 31

12


twórczego spojrzenia na świat, wymianą spostrzeżeń i pomysłów, poprzez komunikację w sieci. Spotykają osoby z różnych krajów i innych kultur wymieniając informacje, opowieści lub zdjęcia. Mają możliwość nie ruszając się z domu poznawać problemy naukowe lub kontaktować się z nauczycielami. Poprzez Internet bliscy mogą wspierać się w trudnych chwilach lub dzielić się szczęściem. Młodzi rodzice mają warunki do nauki rodzicielstwa, znalezienia odpowiedzi na nurtujące pytania lub osobę chętną do pomocy. Młodzież może sprawdzać szkoły które wybrała, lub składać podania o przyjęcie do nich przy pomocy Internetu. Również zakupy internetowe są dużo łatwiejsze i

pozwalają

zaoszczędzić rodzicom czas. Listę tę można wydłużać w nieskończoność.34 Osoby korzystające z Internetu przebywają w „wirtualnej przestrzeni”, w której ludzie stają się komunikatami na ekranach innych użytkowników. Społeczności w Internecie komunikują się używając języka pisanego HTML. Na język jakim posługuje się jednostka na co dzień, wpływ mają normy społeczne oraz media z jakich korzystamy. Od użytkowników sieci wymaga się szybkiego pisania, przez co tworzą różnego rodzaju skróty, np. : ZW – zaraz wracam, 3MAJ SIĘ – trzymaj się, itp. Porozumiewanie się między sobą w świecie wirtualnym charakteryzuje uboga postać komunikacji niewerbalnej. Użytkownikom sieci podczas takich dyskusji brak kontaktu wzrokowego, intonacji czy mimiki, co wpływa na brak możliwości całkowitego przekazania emocji, co z kolei prowadzi do zubożenia kontaktów międzyludzkich.35 Od każdego z użytkowników Internetu zależy, czy będzie on jednym ze sposobów poznawania świata i komunikacji z innymi ludźmi, czy niebezpieczną pułapką odcinająca nas od realnego świata i naturalnego kontaktu ze społeczeństwem.36 Młodzi internauci mają dostęp do szeregu różnych informacji, do których ze względu na wiek nie są jeszcze przygotowani.37 P. Aftab wśród zagrożeń jakie dzieci i młodzież mogą napotkać w Internecie wymienia: dostęp do informacji nieodpowiednich, takich jak pornografia, przemoc, nietolerancja, nienawiść, itp., witryny zagrażające zdrowiu- oferujące narkotyki, broń, instrukcje do konstruowania bomb, trucizny itp., oszustwa i wykorzystania podczas zakupów internetowych, dzieci mogą ujawniać dostęp do poufnych informacji – numerów kont, kard kredytowych, haseł lub kodów pin. Dzieci i młodzież mogą być również napastowane lub uwodzone przez innych ludzi włamujących się do ich komputera lub 34

P. Aftab, „Internet a dzieci. Uzależnienia i inne niebezpieczeństwa”, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2003 35 S. Kozak, „Patologie komunikowania w Internecie..”, op. cit. 36 M. Dziewiecki, Internet i młodzież, http://www.opoka.org.pl/biblioteka/X/XK/internet_ersatz.html, data pobrania: 20. 06. 2012 37 B. Szmigielska, Rola Internetu.., op. cit.

13


chcących spotkać się twarzą w twarz.38 Kontakt w Internecie z innymi osobami jest ułatwiony poprzez anonimowość, w sieci nie można być pewnym czy osoba za którą się podaje, jest nią w rzeczywistości.39 Według M. Dziewieckiego: „Za pomocą Internetu czy poczty elektronicznej można podtrzymywać znajomości zawarte w świecie rzeczywistym, ale nie powinno się tych znajomości rozpoczynać drogą internetową.”40 Według S. Kozaka, niestety coraz większa część użytkowników przebywa w sieci zbyt dużo czasu, co powoduje symptomy o cechach uzależnienia.41 Powoduje to, że osobom tym zaczyna brakować czasu na inne sprawy, takie jak kontakty towarzyskie, nauka, praca, życie rodzinne czy odpoczynek. S. Kozak uważa, że przejawami uzależnienia od sieci internetowej może być chęć poznania wszystkich stron internetowych, obsesyjne myślenie, o tym co aktualnie dzieje się w sieci internetowej, również w snach, osoba taka coraz częściej łączy się z Internetem i spędza coraz więcej czasu korzystając z jego usług. Uzależnienie

od

sieci

internetowej

wiąże

się

ze

skutkami

psychologicznymi

i fizjologicznymi. W sferze psychologicznej efektami uzależnienia są zachwiania w komunikacji z innymi osobami poza sferą internetową, unikanie kontaktu z nimi, depresje, uzależniony zazwyczaj rozmawia jedynie o wydarzeniach w sieci.42 Do tego gwałtownie przesuwające się obrazy na ekranie monitora destabilizują mechanizm percepcji młodych ludzi, co prowadzić może do pogorszenia koncentracji, do zmęczenia lub agresywności, a również kłopotów emocjonalnych.43 W sferze fizjologicznej uzależnienie od Internetu przejawia się w kłopotach ze wzrokiem, ze względu na promieniowanie jakie emituje ekran monitora, złe ustawienie klawiatury i rozkład rąk może wpływać na pojawienie się bolesnych skurczów, niewłaściwie dobrane krzesło naraża na skrzywienia kręgosłupa.44 S. Kozak wyróżnia pięć rodzajów uzależnień od Internetu: - erotomania internetowa – oglądanie materiałów filmowych i zdjęć o treści pornograficznej, rozmowy na forach internetowych o charakterze seksualnym. Powodem takiego zaburzenia są różnego rodzaju dewiacje seksualne ( m. in. zoofilia, pedofilia,

38

P. Aftab, „Internet a dzieci…”, op. cit. S. Kozak, „Patologie komunikowania w Internecie..”, op. cit. 40 M. Dziewiecki, Internet…, op. cit. 41 S. Kozak, „Patologie komunikowania w Internecie..”, op. cit. 42 Tamże 43 M. Dziewiecki, Internet…, op. cit. 44 S. Kozak, „Patologie komunikowania w Internecie..”, op. cit. 39

14


ekshibicjonizm i inne). Zjawisko to jest szczególnie niebezpieczne gdy trafiają na osoby niepełnoletnie lub posiadające zaburzenia w sferze emocjonalnej.45 - socjomania internetowa – uzależnienie od nawiązywania kontaktów społecznych w sieci, zawieranie wirtualnych związków. Osoby takie nawiązują znajomości jedynie drogą internetową, przez co osłabione są ich kontakty osobiste z innymi ludźmi. Za pomocą sieci natomiast potrafią „rozmawiać” całymi dniami.46 - uzależnienie od sieci – przejawia się notorycznym logowaniem do sieci i obserwowaniu zachodzących w niej zmian ( aktualizacje stron, nowe informacje, itp.).47 - uzależnienie od komputera – osoba z tym uzależnieniem nie musi mieć dostępu do Internetu, istotne jest dla niej, że przebywa przy komputerze, niezależnie od czynności na nim wykonywanych.48 - przeciążenie informacyjne – maniakalne poruszanie się po sieci internetowej, poszukiwanie kanałów informacyjnych lub baz danych49 Poprzez uzależnienie od Internetu i komputera wyrastają mało aktywne pokolenia młodych ludzi znudzonych i zmęczonych życiem, mając zaledwie dwadzieścia kilka lat. Osoby takie kompletnie zapominają o jakiejkolwiek aktywności ruchowej.50 Szczególnie w wakacje, Internet wystawia młodych ludzi na próbę dojrzałości. Młodzież ma wtedy dużo czasu wolnego, a rodzice mają mniejszą możliwość sprawowania kontroli nad swoimi dziećmi. Najbardziej przykra sytuacja ma miejsce gdy w słoneczne dni osoba zamiast spotykać się ze znajomymi, grać w piłkę, kąpać się w jeziorze lub biegać po lesie, spędza wiele godzin przed komputerem.51 Jednak w takich sytuacjach Internet może być pożyteczny. Istnieje bowiem wiele portali mogących inspirować młodzież do wyłączenia komputera i poświęcenia czasu dla czegoś bardziej wartościowego i relaksacyjnego.52 Puentując ten podrozdział skwitować go można słowami M. Dziewieckiego: „Wyłącz Internet, włącz życie!”53

45

S. Kozak, „Patologie komunikowania w Internecie..”, op. cit. Tamże 47 Jak wyżej 48 Op. cit. 49 Op. cit. 50 M. Wcisło, Wpływ Internetu na młodzież, http://www.mojeopinie.pl/wplyw_internetu_na_mlodziez,3,1219824186, data pobrania: 20. 06. 2012 51 M. Dziewiecki, Internet…, op. cit. 52 M. Wcisło, Wpływ Internetu.., op. cit. 53 M. Dziewiecki, Internet…, op. cit. 46

15


3. Kibicowanie jako alternatywa dla młodych ludzi Współcześnie coraz częściej mówi się o rosnących zagrożeniach dla rozwoju dzieci i

młodzieży

oraz

sygnalizuje

konieczność

udoskonalenia

systemu

profilaktyki

i resocjalizacji posiłkując się przy tym zasobami pedagogiki czasu wolnego. Profilaktyka jako układ dyscyplinarnych działań, ma wzmacniać czynniki chroniące, przez stymulację zdrowia, zapewnienie radości życia oraz rozwój talentów dzieci i młodzieży. Profilaktyka to również eliminacja niebezpieczeństw i zapobieganie im, przede wszystkim w działalności środowiskowej i instytucjonalnej. Profilaktyka poszukuje coraz więcej metod prowadzących do redukcji i przeciwdziałania zachowaniom dewiacyjnym i czynom karalnym,

również

wprowadza

konieczność

organizacji

dla

młodzieży

zajęć

pozalekcyjnych, pozaszkolnych oraz konsultacji doradczych.54 Według J. Sztumskiego: „w (…) odczuciach dotyczących zjawisk dewiacji, a tym samym i zachowań dewiacyjnych, upatruje się nie tylko w zboczeniach seksualnych; w alkoholizmie lub narkomanii; przestępczości dorosłych i nieletnich, w perwersyjnych zachowaniach seksualnych i wyuzdanym sposobie zaspokajania różnych potrzeb niższego rzędu lub w wyrafinowanym zaspokajaniu

potrzeb

wyższego

rzędu,

w

wykonywaniu

hańbiących

zawodów

(np. prostytutki, stręczyciela czy pasera), ale także w głoszeniu ekstremistycznych poglądów politycznych lub etycznych oraz w rozmaitych zachowaniach subkulturowych.”55 Jako patologiczne w ludzkich zachowaniach określane jest to, co niezgodne z powszechnymi normami respektowanymi w danym społeczeństwie. Oznacza to, że poglądy ludzi wyznaczają granice patologii. Spowodować to może zatracenie cennych wartości, uznanych przez inne

społeczeństwa.56 Jednostka, która przynależy do

określonych grup społecznych przyjmuje, świadomie lub mniej, obowiązujące w tych grupach wzorce społeczne oraz wchodzi w dane role społeczne.57 Przeciwdziałanie patologii i wyzwalanie spod jej opresji młodzieży, to najcięższa praca w profesji wychowawcy czasu wolnego. Jednak jest też dowodem siły działalności

54

J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit. J. Sztumski, Wybrane problemy socjologii dewiacji, „Młodzież a współczesne dewiacje i patologie społeczne. Diagnoza – profilaktyka – resocjalizacja”, (Red.) S. Kawula, H. Machel, wyd. A. Marszałek, Toruń 1999, s. 10 56 T. Szymanowski, Młodzi Polacy wobec niektórych zachowań patologicznych, przestępczych oraz budzących społeczne kontrowersje, „Młodzież a współczesne…”, op. cit. 57 J. Sztumski, Wybrane problemy socjologii…, op. cit. 55

16


wychowawczej i wiedzy o niej, jaką posiadają nauczyciele, rodzice, pracownicy socjalni, czy działacze społeczni.58 Wpływ na właściwe zachowania młodych ludzi ma wychowanie w szkole, rodzinie i środowiskach jakich przebywają. Jednak to sport staje się elementem wielostronnego wychowania, a nawet wzrasta do poziomu czynnika dominującego. Obecnie nastały czasy burzliwej

ewolucji,

konkurencji

oraz

wysokich

wymagań

stawianych

przed

społeczeństwem, co sprawia, że konieczne jest wypracowanie systemu zasad etycznych i społecznych. O sile wychowawczej sportu świadczą funkcje jakie pełni. Wymienia je Z. Chromiński, powołując się na Dokument Konsultacyjny X Dyrektoriatu Komisji Europejskiej, to funkcje: społeczna, kulturalna, edukacyjna, rekreacyjna i zdrowotna. Stanowią one podstawę progresu we wszystkich dziedzinach życia.59 Nieodłącznie ze sportem związane jest kibicowanie, w słowniku języka polskiego definiowane jako, „przyglądanie się rozgrywkom sportowym, szachowym, karcianym, dopingowanie graczy swojej drużyny(…)”60 (zjawisko to szerzej opisywane jest w kolejnych rozdziałach). J. Lipiec uważa, że nastąpił całkowity koniec ery sportu dla sportowców, a nastała epoka sportu dla publiki, łącznie z pozytywnymi i negatywnymi konsekwencjami.61 W przeciwieństwie do stereotypowych opinii o negatywnym wydźwięku, dotyczących zjawiska kibicowania, fenomen ten posiada zdecydowanie więcej stron pozytywnych. Kibicowanie, w różnych swoich aspektach, to jeszcze nie odkryty do końca potencjał, który może stać się alternatywną formą zainteresowań młodych osób. Zjawisko to nie doczekało się jeszcze zbyt wielu publikacji, przedstawiających jego pozytywny ogląd. Jednak stopniowo pojawia się ich na tzw. rynku wydawniczym coraz więcej. Po pierwsze, wbrew powszechnej opinii mediów, kibice piłkarscy to nie margines społeczny. To przedstawiciele wszystkich sfer społecznych, a średnia wykształcenia oraz zamożności, systematycznie wzrasta. Wśród kibiców drzemie duży potencjał i zdolności do tworzenia wydarzeń w formie kulturowo-społecznej. Nawet jeśli początkowo kibice funkcjonowali na marginesie społecznym, to obecnie poszerzają swoje horyzonty, będąc „aktorami społecznymi”, twórcami różnych inscenizacji.62 Według Z. Ciupak, uczestnicy widowisk sportowych, postrzegają obecność na stadionie, jako własne, indywidualne przeżycie, 58

J. Pięta, „Pedagogika czasu wolnego..”, op. cit. Z. Chromiński, K. Chromiński, Zachowania kulturalne w sporcie i ich uwarunkowania, „Sport jako kulturowa rzeczywistość”, (Red.) Z. Dziubiński, wyd. Salezjańska Organizacja Sportowa RP, Warszawa 2005 60 Słownik Języka Polskiego,(Red.) M. Szymczak, wyd. PWN, Warszawa 1979 61 J. Lipiec, Pożegnanie z Olimpią, wyd. „Fall”, Kraków 2007 62 T. Sahaj, Fani sportowi jako kapitał społeczny, „Od fana do chuligana. Kibicowanie w sporcie współczesnym.”, (Red.) T. Sahaj, wyd. AWF, Poznań 2011 59

17


dodające pozytywnych emocji, ułatwiających im życie. Stadion to przede wszystkim duma mieszkańców. Wyjątkowe miejsce, dzięki któremu

można spotkać się w szerszym

gronie.63 Zawody sportowe, to widowisko o stałych regułach, pełnym emocji przebiegu, które występuje regularnie. Sprawia to, że bezpośredni jak i pośredni udział w nich, zapisuje określone wzory zachowań, daje możliwość szerokiej ekspresji oraz uwolnienia emocji.64

negatywnych

Sport

jest

nieodłącznie

powiązany

z rytuałem, czyli „zespołem czynności stanowiącym ustalona formę zewnętrzną społecznie doniosłego aktu, uroczystości, ceremonii (…)”.65 Rytuał poprzez kontrolowaną rozgrywkę, toczącą się w odosobnionej rzeczywistości, zgodnie z ustalonymi regułami, daje upust emocjom i pozwala rozładować napięcie powstałe wewnątrz zbiorowości. Rytuał daje również możliwość, osobom uczestniczącym w nim, intensywne odczucie solidarności ze społeczeństwem.

W

szczególności

założeniem

rytuału

jest

aktywność,

w sporcie występuje ona na dwóch poziomach. Sportowcy muszą realizować swoje określone role, to samo tyczy się kibiców, którzy mają wspierać dopingiem, znać reguły gry, czynnie obserwować zawody, itp., co wymaga od nich dużego zaangażowania. Rytualność

sportu

przeciwdziała

rozwarstwieniu

społeczeństwa

oraz

psychiki

poszczególnych jednostek, wchodzących w jego skład. A więc poprzez rytuał możliwa jest harmonia istnienia społeczeństwa oraz psychiczna harmonia tworzących go jednostek.66 Widowisko sportowe jest również jedną z najbardziej oddziałujących obecnie form tożsamości narodowej. Mecz międzypaństwowy to możliwość manifestacji uczuć patriotycznych, przywiązania do własnego narodu, poprzez przyodzianie narodowych barw czy eksponowanie flag państwowych.67 Sporty zespołowe, poprzez różne sytuacje w grze, dają szansę na prezentację własnej kultury sportowej, którą zawodnicy zachowują podczas rywalizacji przebiegającej przy silnych emocjach i walce ze zmęczeniem. To między innymi właśnie pełna gama zachowań kulturalnych jest jednym z elementów, które przyciągają widzów na trybuny.

63

Z. Ciupak, Widownia sportowa, (Red.) Z. Krawczyk, Sport w społeczeństwie współczesnym, wyd. PWN, Warszawa 1973 64 P. Nosal, Między lokalnością a globalnością. Sport a konteksty tożsamości grupowej , „Od fana do chuligana.., op. cit. 65 Słownik Języka Polskiego,(Red.) M. Szymczak, wyd. PWN, Warszawa 1979 66 P. Nosal, Między lokalnością a globalnością…, op. cit. 67 T. Edensor, „Tożsamość narodowa, kultura popularna i życie codzienne”, wyd. Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2004

18


Dla kibiców to nauka jak walczyć o zwycięstwo przestrzegając zasady fair play68(ang. „honorowa, uczciwa gra”69). Jak twierdzi Z. Ciupak, „życie sportowe to nie tylko uczestnictwo na widowni w określone dni i godziny, to przede wszystkim organizacja grup społecznych wokół instytucji sportowych, to czynnik kształtujący postawę tych grup. Jest ono również probierzem społecznej wartości grupy i jej członków.”70 Środowisko kibiców to również różnego rodzaju aktywność, taka jak tworzenie domowymi metodami magazynów kibicowskich, projektowanie tworzenie flag, transparentów, nalepek czy graffiti71 (patrz – Aneks nr 1). Działalność ta kształtuje umiejętność pracy w grupie oraz rozwija umiejętności plastyczne, takie jak szkicowanie, cieniowanie oraz samo rysowanie.72 Ciekawym zjawiskiem związanym z kibicowaniem, wartym szerszej uwagi jest fanoturystyka, termin użyty przez M. Mike. Jest to połączenie wyrazów fan, kibic oraz turystyka. Sklasyfikowany został jako forma turystyki poznawczej.73 Fanoturystyka jest odmianą turystyki polegającą na wyjazdach kibiców do miejsc gdzie rozgrywane są interesujące ich zawody sportowe. Jednak tacy fani nie ograniczają się tylko i wyłącznie do roli kibiców, realizując inne rodzaje turystyki takie jak: turystyka kulturowa, kulinarna lub wolontariat czy wypoczynek. Turystyka spełnia funkcje kształcącą poprzez kontakt ze środowiskiem kulturowym i przyrodniczym. To duża zaleta w czasie wyjazdów z młodzieżą szkolną, poprzez naoczne uczestnictwo daje im możliwość dużo szybszego przyswojenia informacji oraz wiedzy teoretycznej i praktycznej. Młodzież zdobywa cechy odpowiedzialności za siebie oraz samodzielności. Funkcja ta wyzwala wśród turystów szacunek dla przyrody oraz walorów środowiska przyrodniczego. Turystyka posiada również funkcję wychowawczą, która pozwala na obcowanie z osobami odmiennych kultur, co oddziałuje na poszerzenie granic myślowych oraz powiększenie wiedzy na temat obyczajów obowiązujących w innych krajach. Fanoturystyka w kontekście wolontariatu na różnych imprezach sportowych, może stanowić alternatywę dla innych rodzajów turystyki. W tym przypadku o wyjeździe nie decyduje zamożność ale chęć niesienia wsparcia przy organizacji imprez i podejmowania nowych wyzwań.74

68

Z. Chromiński, K. Chromiński, Zachowania kulturalne w sporcie…, op. cit. Słownik wyrazów obcych, (Red.) J. Tokarski, wyd. PWN, Warszawa 1980 70 Z. Ciupak, Widownia sportowa…, op. cit., s. 327 71 T. Sahaj, Fani sportowi jako kapitał społeczny…, op. cit. 72 Por. Kwestionariusz wywiadu - Aneks nr 2 73 M. Mika, „Turystyka”, (Red.) W. Kurek, wyd. PWN, Warszawa 2008 74 K. Brumm, „Fanoturystyka. Kibice w pozytywnym świetle”, wyd. K&A K.M.A. Karasiak, Poznań 2012 69

19


Kibice sportowi, a przede wszystkim piłkarscy, o czym rzadko wspominają media, trudnią się niesieniem bezinteresownej pomocy, np. organizując akcje związane z rozdawaniem prezentów świątecznych dla chorych i ubogich dzieci, oddając krew dla potrzebujących lub zimą pomagając odśnieżać płytę boiska.75 Zjawisko kibicowania stwarza możliwość aktywności na różnego rodzaju płaszczyznach. W związku z minionymi mistrzostwami europy w piłce nożnej Euro 2012 oraz igrzyskami olimpijskimi w Londynie, organizacje rządowe i pozarządowe w Polsce, parały się z promowaniem pozytywnych stron kibicowania. Powstał szereg różnych spotkań profilaktycznych o tematyce kibicowskiej, przygotowanych dla młodzieży.76 Również Polski Komitet Olimpijski udostępnia na swojej stronie internetowej wiele materiałów edukacyjnych, związanych z kibicowaniem, które mogą być wykorzystane w pracy dydaktycznej z młodzieżą.77 Poprzez aktywne kibicowanie, fani stają się współtwórcami widowiska sportowego. Sprawia to, że czują się niezbędnym elementem potrzebnym do powstania zawodów na wysokim poziomie.78 Kibice sportowi to wartościowy kapitał, który umiejętnie zagospodarowany

może

przynosić

zainwestować w rozwój tego zjawiska.

zyski

społeczne,

jednak

najpierw

potrzeba

79

75

T. Sahaj, Fani sportowi jako kapitał społeczny…, op. cit. http://www.potrafiekibicowac.eu/pl/a-o-co-chodzi/ 77 http://www.pkol.pl/pl/pages/display/15864 78 K. Brumm, „Fanoturystyka…, op. cit. 79 T. Sahaj, Fani sportowi jako kapitał społeczny…, op. cit. 76

20


ROZDZIAŁ II Przedstawienie wizerunku kibiców na stadionach (analiza teoretyczna) 1. Historia zjawiska kibicowania Kibicowanie, tak jak sport, jest odwiecznie trwającym zjawiskiem i nieustannie mu towarzyszącym. Już około 4000 lat p.n.e. miały miejsce pierwsze publiczne zmagania atletów. Igrzyska greckie zainicjowane około IX w. p.n.e. były najpopularniejszymi rozgrywkami w starożytności i od tamtej pory stosowane jest pojęcie publiczność sportowa. W antycznej Grecji wędrowano do Olimpii i Delf, by uczestniczyć w konkurencjach atletów. W Rzymie i Bizancjum publiczność zbierała się by dopingować walki gladiatorów i wyścigi rydwanów. W okresie średniowiecza na turniejach rycerskich pojawiała się spora rzesza widzów.80 Początki dziejów organizacji publiczności sportowej w porównaniu z wszechobecnym dziś zjawiskiem kibicowania pozostają w kolosalnym kontraście, jedynie zjawiska „chuligaństwa” występowały na podobnym poziomie (albo nawet wyższym) co współcześnie. Szczegóły dotyczące tego zawarte zostały w dalszej części pracy. Kibicowanie tak mocno wpisało się w ramy sportu, że aktualnie ciężko zobrazować zawody sportowe bez obecności widowni. Fizyczne zmagania od starożytności miały kierunek indywidualny, poczynając od atletów w Grecji, pojedynków rzymskich gladiatorów, aż do średniowiecznych turniejów rycerskich. Zawody pojmowane były jako konfrontacja dwóch osób o triumf, która gromadziła żądną sensacji miejscową widownię oraz zupełnie przypadkowe osoby. Według D. Antonowicza i Ł. Wrzesińskiego, publika nie

przykuwała

wtedy

uwagi

do

życia

poza

sceną

rywalizacji,

ani

nie identyfikowała się z konkurującymi ze sobą „protagonistami”. Istotą tych widowisk miało być płytkie urozmaicenie czasu tłumnie zgromadzonym uczestnikom.81 Jednak odrębne zdanie, ale tylko co do samego średniowiecza, posiada T. Sahaj: „Nic nie było w stanie powstrzymać pasji rycerskich i chęci widzów do oglądania rycerskich zmagań. Na podobieństwo kościelnego kultu świętych, rycerze stali się świeckimi postaciami kultowymi(…). Na temat historii rycerzy tworzono barwne legendy i niezliczone opowieści. Byli bohaterami nie tylko życia wojennego, turniejowego i dworskiego, ale i coraz częściej 80

P. Piotrowski, „Szalikowcy. O zachowaniach dewiacyjnych kibiców sportowych”, Wyd. Adam Marszałek. Toruń 2000 81 D. Antonowicz, Ł. Wrzesiński, Kibice jako wspólnota niewidzialnej religii, [w:] „Studia Socjologiczne”1/2009 (192), s.115-149.

21


bohaterami literackimi; a już zwłaszcza bohaterami romansów. Wielu odbiorców rycerskich widowisk żyło życiem osobistym bohaterów, podobnie jak dziś niektórzy żyją życiem gwiazd aren sportowych.”82 Jest to dowód na to, że publiczność nie pozostawała statyczna, a czuła coraz większą potrzebę współudziału w widowiskach. Turnieje

rycerskie

cieszyły

się

taką

popularnością,

że

przeniesiono

je

z podmiejskich terenów na książęce dwory, głównym tego powodem było zwiększenie komfortu oglądania zawodów przez publiczność. Turnieje miały charakter spektakularny i ściągały na trybuny tłumy widzów. Średniowieczne wyższe sfery zajmowały się organizacją turniejów nie tylko dla własnej zabawy i rozrywki, ale też famy, zysku czy wywoływania zazdrości u innych. Turnieje rycerskie aktywizowały obywateli, ich życie towarzyskie oraz poruszały system gospodarczy oraz ekonomiczny.83 Sytuacje te pokazują, jak ważne były dla społeczeństwa imprezy masowe. Razem z ich wagą wzrastała publiczność, dla której zaczęto podwyższać standardy widowiska. Publika zaczęła obejmować coraz to większy wymiar znaczenia i rangi wydarzenia sportowego. „Organizacja i widowiskowość(turniejów rycerskich) były zaskakująco podobne do oprawy współczesnych igrzysk olimpijskich(…). Wiek później ukazywały się już instrukcje i podręczniki dla tych, którzy mieli za zadanie organizację zawodów rycerskich. Ich odpowiedzialność musiała być duża i przypominała tę, którą mają dziś menadżerowie imprez masowych. Być może na potrzeby widzów wprowadzono wiele zmian w przebiegu zawodów(…). Zawody reklamowano dużo wcześniej i ze znacznym wyprzedzeniem wysyłano zaproszenia dla najznaczniejszych postaci ówczesnego establishmentu(…). Heroldowie- pełniący funkcję naszych

sprawozdawców telewizyjnych – na bieżąco

informowali licznie zgromadzoną widownię o wydarzeniach i barwnie je komentowali.”84 Jednym z najważniejszych wydarzeń zarysowujących obecną formę zjawiska kibicowania było coraz to większe zainteresowanie i wzrost popularności piłki nożnej. Futbol ewoluował najpotężniej w drugiej połowie XIX wieku. Bardzo istotne dla rozwoju kibicowania było powstanie w Anglii pierwszych klubów piłkarskich oraz cyklicznych rozgrywek. Sport zaczęto pojmować jako metodę na wzrost rozwoju fizycznego i moralnego młodego pokolenia. Główną dyscypliną tego rozwoju miał być futbol. Już na przełomie XIX i XX wieku, w Anglii piłka nożna cieszyła się rekordową popularnością i do dziś ma bardzo wysoką pozycję dla ludzi w tym kraju. Po I wojnie światowej nastąpiły 82

T. Sahaj, „Fani futbolowi. Historyczno – społeczne studium zjawiska kibicowania”, Wyd. AWF, Poznań 2007, s. 33 83 Tamże 84 Jak wyżej, s. 31

22


w sporcie ważne zmiany: zwiększyła się liczba graczy oraz publika, powstało coraz więcej stowarzyszeń

i

frakcji

związanych

z

kulturą

fizyczną,

która

została

jedną

z najistotniejszych części życia społecznego obywateli. Sport zaczął rozprzestrzeniać się poza ramy stadionów, przez co został znaczącym elementem kulturowego obszaru społeczeństwa. Aby poradzić sobie z oczekiwaniami powiększającej się publiczności oraz z jej bezpieczeństwem, w Wielkiej Brytanii zainaugurowano proces modernizacji stadionów. Mimo wybuchu II wojny światowej popularność futbolu nie słabła lecz po jej zakończeniu jeszcze bardziej eksplodowała.85 Piłka nożna nie podzieliła losów turniejów rycerskich, które mimo iż cieszyły się powodzeniem, zniknęły wraz ze Średniowieczem. Siła futbolu tkwi nie tylko w tym, że jest to gra zespołowa, która pozwala na współpracę wielu osób na boisku, ale także w umyśle i

psychice

graczy.

Istotne

bowiem

jest

wykreowanie

w

głowie

sytuacji

i przewidzenie zachowania nie tylko jednego zawodnika, ale kilku i zagranie piłki tak by nikt nie mógł tego przewidzieć. W tym właśnie tkwi fenomen futbolu, który stał się pasją dla wielu ludzi na całym globie i skupia uwagę niebagatelnej liczby fanów pragnących oglądać zmagania na boisku. Według P. Piotrowskiego, „(…)w komercyjnym przedsięwzięciu, jakim jest współczesny sport, widz pełni role konsumenta(…). Widownia sportowa tworzy rozległy rynek zbytu, co jest skwapliwie wykorzystywane przez specjalistów od reklamy. Następuje istotne przesunięcie akcentów – to widz, a nie zawodnik staje się najistotniejszym, wręcz niezbędnym elementem widowiska sportowego. Wartość rywalizacji sportowej zawodników jest często

określana przez liczbę widzów, którzy się nią zainteresowali. Zawodnicy

akceptując

swoja

„usługowa”

rolę,

podkreślają,

grają

dla

publiczności,

a nawet, że rozgrywanie zawodów sportowych bez niej nie ma sensu.”86 Ekspansja globalizacji pozwala na coraz większy dostęp do informacji, co wiąże się z większym zaangażowaniem w kulturę kibicowania. Istnieje wiele forów internetowych umożliwiających jednoczenie się w „fan cluby”, wymienianie się pomeczowymi odczuciami, spostrzeżeniami czy doświadczeniami, wspólne wyprawy na mecze wyjazdowe, poznanie historii kibiców innych drużyn czy nawet nawiązywanie przyjaźni z nimi. Kibicowanie stało się sposobem na aktywne uczestnictwo w społeczeństwie.

85 86

T. Sahaj, „Fani futbolowi. Historyczno…”, op. cit. P. Piotrowski, „Szalikowcy. O zachowaniach dewiacyjnych kibiców sportowych”, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2000, s. 9

23


Współcześni fani tak mocno identyfikują się z zawodnikami drużyny, której kibicują, że doświadczają takich emocji, jak by to oni biegali za piłką po płycie boiska. Zdaniem wielu socjologów sport może zastępować realną walkę. Obecnie kibic wymaga wysokiego poziomu wydarzenia sportowego. Charakteryzuje się szeroką znajomością dziedzin sportowych i inwestuje w wydarzenia sportowe. Podczas uczestnictwa w nich udziela mu się atmosfera, humor panujący na trybunach (od radości z wygranej do smutku i przygnębienia porażką „swojej” drużyny). Często temat wydarzeń sportowych jest nieodłącznym elementem codziennych konwersacji.. Kibice są bardzo przywiązani do własnego klubu i pozostają z nim „na dobre i na złe” (fanatyczni kibice porównują miłość do klubu z miłością do kobiety), planują swój czas tak by brać udział w widowiskach sportowych, mają przynajmniej jedną drużynę do której żywią animozję oraz szukają znajomych, którzy interesują się sportem.87 Współcześnie wielu ludzi w całości poświęca się pasji kibicowania. Dla takich fanatycznych kibiców według J. Dudały: ”(…) życie jest podporządkowane terminarzowi rozgrywek, biegnie „od meczu do meczu”. Dla tych osób praca i rodzina są na dalszych miejscach, najważniejsze są występy ulubionej drużyny czy raczej ulubionego klubu (nie zawsze poziom sportowy idzie w parze z liczba widzów na trybunach. Są kluby, które mają liczne rzesze kibiców. Oni chodzą na mecze niezależnie od wyników osiąganych przez graczy, ważniejsze są bowiem dla nich tradycje i przywiązanie do barw klubowych)’’88 Zjawisko kibicowania nie wiąże się jedynie z obecnością na stadionie i dopingiem dla własnej drużyny. Równie istotne jest przywiązanie do barw klubowych które są dla kibiców świętością. ”(…) wyróżnianie się przy pomocy kolorów nie jest wcale pomysłem współczesnych fanów, tylko kontynuacją tego, co w starożytności działo się w cyrkach. Już wtedy prężnie działały cztery fakcje: „Zielonych”, „Błękitnych”, „Czerwonych” i „Białych”. Dwie pierwsze były najpotężniejsze, one decydowały o rozkładzie sił na stadionach. W hipodromie wrzało jak w ulu. Kolory i ich kibice toczyli ze sobą wojnę na okrzyki, obrzucano się wyzwiskami, a nawet grożono śmiercią urzędnikom, których akurat nie lubił dany kolor. Przynależność do jednej z tych barw dodawała siły i często prowadziła do niekontrolowanych wybuchów.”89 Kolejnymi formami aktywności związanymi z kibicowaniem jest wykonywanie stadionowych flag, miejskiego graffiti 87

J. Dudała, „Fani-chuligani. Rzecz o polskich kibolach. Studium socjologiczne”, Wydawnictwo Akademickie ŻAK, Warszawa 2004 88 Tamże, s. 22-24 89 K. Składowski, Odwieczna natura chuligana, http://www.focus.pl/historia/artykuly/zobacz/publikacje/odwieczna-natura-chuligana/nc/1/, 16.10.2011

24


(„Niejednokrotnie jest to zrobione z wielką starannością oraz dużym nakładem pracy i środków”90) oraz rozklejanie tzw. „vlepek” w celu oznaczenia terenu i dotarcia z przekazem do szerszej publiki.

2.Rozróżnienie grup zasiadających na trybunach Grupy osób zasiadające na trybunach stadionów nie są jednolite i posiadają różnorodne struktury. Najczęściej spotykany i właściwy dla kręgów kibicowskich podział to: „Ultrasi”, „pikniki” i „normalni” oraz pseudokibice. W Polsce podział ten narodził się na początku XXI wieku za przykładem kibiców z zachodu.91 „Ultrasi”, to kibice odpowiadający za doping oraz oprawę plastyczną widowiska (tj. wcześniejsze przygotowanie i zawieszenie flag , transparentów, układanie piosenek, kartoniada, odpalanie rac świetlnych).92 Słowo „Ultras” z języka łacińskiego oznacza wyjątkowy, coś ponad stan normalny. W nawiązaniu do kibiców słowo to określa kogoś więcej niż tylko zwyczajnego wielbiciela piłki nożnej. Ruch ten w Europie zapoczątkowany został w 1950 roku przez kibiców chorwackiego ( wtedy Jugosławia) Hajduka Split tworzących grupę o nazwie „Torcida Split”. Jednak na szeroką skalę, ruch „Ultras” rozprzestrzenił się dopiero we Włoszech na przełomie lat 60 i 70 XX wieku i „wsiąknął” w tamtejsza subkulturę kibiców. Fani określani jako ultras przychodzili na sektory stadionu, w których ceny biletów były obniżane przez władze klubu w celu przyciągnięcia na widowisko sportowe ludzi o niższym statusie materialnym. Grupy te stały się powszechnie znane poprzez mobilizacje drużyny do walki, energiczne okrzyki i śpiewy, uderzenia w bębny i tworzenie flag. W ten sposób prowadzony doping postrzegany był jako strategia do osiągnięcia zwycięstwa swojej drużyny. Od tego momentu

kibiców

„niosących”

doping

zaczęto

określać

mianem

„dwunastego

zawodnika”.93 W Polsce ruch ultras rozpowszechnił się na samym początku XXI wieku i kształtował na bazie ruchu powstałego we Włoszech. Pierwsza w Polsce grupa ultras nosiła nazwę „Cyberf@ni” i zrodziła się z idei kibiców warszawskiej Legii w 1999 roku. Pomysłodawcy 90

M. Babik, „Szkoła wobec subkultury pseudokibiców”, Wyd. WAM, Kraków 2010 http://ultra-fanatic.one.pl/index.php/scena-kibicowska/felietony/410-schyek-wiekow-rednich.html , 3.01.2012 92 K. Dec, A. Tomaszuk: „Projekt Społeczny 2012”. http://www.ps2012.pl/index.php/Raporty/Kibic-to-nieznaczy-zawsze-to-samo , 23.10.2011 93 Autor anonimowy, Historia Ultrasów, "To my kibice" nr 7, Kwiecień 2002 91

25


powstania grupy nawiązali kontakty poprzez Internet, a wcześniej zasiadali obok siebie na trybunach podczas meczów stołecznej drużyny. Chęć propagowania aktywnego kibicowania sprawiła, że stali się promotorami ruchu Ultras (również wykorzystywania różnych elementów oprawy) w Polsce.94 Ultrasi zbierają się zawsze na tym samym sektorze stadionu swojej drużyny. Sektor ten umownie nazywany jest jako „młyn”. Dla Ultrasów walka nie toczy się tylko na boisku. Przede wszystkim konkurują z kibicami drużyny przyjezdnej, o to czyj doping pozostawi po sobie lepsze wrażenie. W większości przypadków kibice gości pojawiają się w mniejszej ilość na stadionie, ale nie chodzi tylko o to kto prowadzi głośniejszy doping. Istotne jest to, kto wykaże się oryginalnością i większą aktywnością. Ultrasi odpowiadają za organizowanie grup kibiców na mecz wyjazdowe. Jedną z ich podstawowych zasad jest przywiązanie do drużyny niezależnie od zwycięstw i porażek (jeżeli piłkarze grają z zaangażowaniem w przeciwnym razie może przejawić się to gwizdami lub brakiem dopingu). Grupa ta najbardziej przywiązana jest do herbu i barw drużyny, której kibicują.95 Kolejną ważną sprawą dla Ultrasów jest to, aby na stadionie stawiła się jak największa liczba fanów zarówno na meczach „domowych”, jak i wyjazdowych. Ultrasi skoncentrowani są głównie na dopingu. Na drugi plan schodzą wydarzenia na boisku (przede wszystkim uwaga skupiona jest na osobie „dyrygującej” dopingiem, również flagi rozwijane na cały sektor zasłaniają zmagania na murawie). Współcześni ultrasi niezwykli uczestniczyć w bójkach i prowokować agresywnym zachowaniem do awantur. Jeżeli już wystąpią takie sytuacje to są one sporadyczne, choć początkowo Ultras nie był kojarzony jedynie jako kulturalny kibic przygotowujący oprawy i dopingujący drużynę. Wtedy Ultrasi wielokrotnie uczestniczyli w bójkach i awanturach, dopiero ich obecny wizerunek odbiega od początków. ”Niekiedy członkowie grup ultras wychodzą poza doping, włączając się w działalność edukacyjną czy charytatywną, organizując spotkania w szkołach, turnieje fanklubów , wigilie w domach dziecka(…).”96 „Normalni”, to określenie kibiców nie biorących udziału w przygotowaniu opraw, ani nie będących chuliganami. Zazwyczaj nie jeżdżą też na mecze wyjazdowe, ale interesują się wynikami swojej drużyny, nie rzadko angażują się w doping i przeżywają sytuacje oraz rozwój wydarzeń na boisku. Takich fanów na stadionie pojawia się najwięcej.97 94

http://ultra-fanatic.one.pl/index.php/scena-kibicowska/ruch-ultras-w-polsce/102-prekursorzy-polskiegoruchu-ultras-cyberfni.html , 3.01.2012 95 K. Dec, A. Tomaszuk, Projekt Społeczny… , op. cit. 96 Tamże 97 Jak wyżej

26


„Pikniki”, to grupa, której ultrasi nie darzą szczególną sympatią i respektem. Do tej grupy zaliczani są „(…)ci, którzy przychodzą na mecz, żeby posiedzieć, popatrzeć na piłkarzy kopiących piłkę, zjeść kiełbaskę, wypić piwo. Nie dopingują, są bierni, przeklinają na piłkarzy, gdy ci tracą gola, często są „kibicami sukcesu”98 (interesują się klubem tylko wtedy gdy ten wygrywa). Już w czasach starożytnych

rozpowszechniło się zjawisko chuligaństwa na

widowiskach sportowych, co przytacza K. Składowski: „13 stycznia 532 roku. Hipodrom w Konstantynopolu. Gorąco jest już od pierwszych wyścigów, bo z trybun padają obelgi. Te jednak nikogo nie dziwią, wszak tylko w hipodromie lud ma okazję wykrzyczeć swe żądania. Sytuacja wymyka się spod kontroli (...). W tym momencie połączone fakcje „Błękitnych” i „Zielonych” wywołują zamieszki, które zwrócone są przeciwko władzom.(…) Sytuacja jest o tyle niecodzienna, że przez wieki te dwa najpotężniejsze kluby kibica zaciekle ze sobą rywalizowały. Nigdy wcześniej nawet nie pomyślały o współpracy. Kiedy niespodziewanie połączyły swe siły przeciwko cesarzowi Justynianowi I Wielkiemu (527–565 n.e.), ruszyły na pobliski pałac. Oblężenie trwało kilka dni.”99 Pseudokibice, to najmniejsza grupa osób pojawiających się na stadionie, ale to jej media poświęcają najwięcej uwagi, budując negatywny wizerunek prawdziwych kibiców. Priorytetem ich obecności na widowisku sportowym są starcia z policją lub fanami przeciwnej drużyny oraz wszczynanie awantur. W odróżnieniu od innych grup chuligani nie skupiają uwagi ani na dopingu, ani na przebiegu meczu(jeśli tak to w bardzo minimalnym stopniu). Ale mimo to „kochają swój klub i są wstanie przelać za niego krew(dosłownie).”100 Pseudokibice zazwyczaj zasiadają w okolicach sektorów gości, tam gdzie pojawia się realna szansa konfrontacji z kibicami rywali, służbami porządkowymi czy policją.101 Chuligani szukają jak najmniejszego pretekstu do sprowokowania awantury. Największym wrogiem dla chuliganów nie są fani zwaśnionej drużyny, ale policja. Prawdopodobnie dlatego, że policjanci próbują zapobiegać awanturom, do których to dążą chuligani. Ostatnimi czasy pseudokibice częściej na walki przeciwko chuliganom z innych klubów umawiają się w wcześniej ustalonym miejscu z dala od stadionu.102 W czasie tzw. „ustawki” ustalony jest zakaz używania wszelkiego rodzaju broni. Łupami po takich 98

Op. cit. K. Składowski, Odwieczna natura chuligana…, op. cit. 100 K. Dec, A. Tomaszuk, Projekt Społeczny… , op. cit. 101 P. Piotrowski, „Szalikowcy…”, op. cit. 102 R. Kowalski, „Szalikowcy. Potomkowie Hooligana.” Wyd. Adam Marszałek. Toruń 2002 99

27


ustawkach są szaliki i flagi przeciwników (pseudokibi nie kradną portfeli, telefonów komórkowych itp.), które następnie zostają spalone w czasie meczu, na oczach przegranych pseudokibiców. Potyczki chuliganów stadionowych maja własne klasyfikacje, funkcjonuje tzw. „liga chuliganów”, są podsumowywane i oceniane na forach internetowych o tematyce pseudokibicowskiej.103 Grupy chuliganów prowadzą swoistą strategię zawierając „zgody”, czyli „wspólne wyjazdy na mecze, wspólne dopingowanie, zadymy i imprezy(tzw. alkoholizacja), ci sami przeciwnicy104. Pseudokibice zawierają również układy(„swego rodzaju „zawieszenie broni”, nie-wrogość, ale też nie-przyjaźń”105), czy prowadzą wojny(tzw. „kosy”„spotkanie zainteresowanych drużyn (i ich kibiców) zawsze grozi wybuchem zadymy. Nie ma mowy o jakichkolwiek układach czy zgodach.”106) z pseudokibicami innych drużyn piłkarskich. „Zgody i kosy zawierane są przez nieformalne kierownictwo grup chuligańskich i respektowane przez większość kibiców danego klubu. (…)Niezastosowanie się do ustaleń grozi konsekwencjami ze strony własnej grupy kibicowskiej.”107 Pseudokibice traktują wizyty i bójki na stadionach jako rozrywkę, oderwanie i od stresowanie się od monotonii codziennego życia. Chuligani tak skutecznie ukrywają swoją „działalność”, że często rodzina nie jest jej świadoma.108 Prawdziwi fani piłki nożnej potępiają zachowania dewiacyjne pseudokibiców, przez które negatywnie przedstawiana jest cała subkultura kibiców w mediach.109 Również w literaturze, najwięcej uwagi poświęcono zjawisku pseudokibiców i chuligaństwa na stadionach.(prace m. in. P. Chlebowicza, J. Dudały czy M. Buczka) Autorzy literatury o tematyce kibicowskiej przyjmują różne podziały grup zasiadających na stadionach. Przemysław Piotrowski dokonuje podziału na 3 grupy. Pierwszą grupą są „prawdziwi widzowie” (tzw. konsumenci). To osoby przychodzące na stadion po to by brać udział w widowisku sportowym. Nie są oni agresywni. Drugą grupę tworzą kibice(fani), którzy pozostają zaangażowani emocjonalnie w poczynania swojej drużyny na boisku i silnie utożsamiają się z nią. Wygraną zespołu , któremu kibicują uważają za swój triumf, a przegraną jako osobistą klęskę. Porażka jest dla nich wielkim zawodem i może prowadzić do agresywnych zachowań. Cytowany autor pisze, że grupa ta 103

K. Dec, A. Tomaszuk, „Projekt Społeczny…”, op. cit. R. Kowalski, „Szalikowcy…” , op. cit. 105 Tamże, s. 26 106 Jak wyżej, s. 26 107 K. Dec, A. Tomaszuk, „Projekt Społeczny… , op. cit. 108 R. Kowalski, Szalikowcy.. , op. cit. 109 K. Dec, A. Tomaszuk, Projekt Społeczny… , op. cit. 104

28


przegraną na boisku może zatuszować w starciach na trybunach lub poza stadionem. Trzecią grupą są chuligani.110 Piotr Piotrowski w swoim podziale nie wspomina o osobach tworzących doping i oprawę plastyczną widowiska, być może dlatego że ruch ultras w Polsce ukształtował się stosunkowo nie dawno(tj. po 2000 roku ). Wcześniej oprawy organizowano sporadycznie. Główną siłę przekazu stanowił doping, obecnie nastąpiła eskalacja ruchu ultrasów. R. Kowalski (i za nim kilku innych autorów, m. in. M. Babik, P. Pałaszewski) dokonał podziału widzów na trybunach na 7 grup: 1. Animals- to osoby nie zainteresowane sportem(lub w minimalnym stopniu), skupieni są na szukaniu okazji do awantury, zazwyczaj nie jeżdżą oni na mecze wyjazdowe. Ich prymitywne myślenie przejawia się tylko w kategoriach „czarne-białe”.111 2. Zadymiarze- posiadają te same cechy co animals, ale w odróżnieniu od nich mocniej interesują się wydarzeniami na boisku i niekiedy uczestniczą w meczach wyjazdowych, kojarzą drużyny i pamiętają wynik meczu.112 3. Official hooligans- identyfikują się ze swoją drużyną, szanują barwy klubowe, pojawiają się na meczach niezależnie od uzyskiwanych przez klub wyników. Cel ich obecności na stadionie to uczestnictwo w wydarzeniu sportowym i wszczynanie awantur. Osoby te przejawiają większą świadomość społeczną od poprzednich grup.113 4. Ultras- to według autora grupa podobna do official hooligan, ale z mniejszą skłonnością do zadym i awantur. Jeżeli uczestniczą w zachowaniach dewiacyjnych to często dlatego, że zostali wcześniej sprowokowani. Ultrasi są zainteresowani wydarzeniami na boisku i przy okazji odpalają w czasie meczu race, fajerwerki itp. Osoby te na bieżąco interesują się sportem.114 5. Szalikowcy- to pasjonaci sportu, zachowują respekt dla barw klubowych, pojawiają się na stadionie z szalikami, pomalowanymi twarzami i koszulkami swojej drużyny. Jeśli uczestniczą w bójkach stadionowych to w charakterze defensywnym. Z reguły są ostrożni w stosunku do osób z wcześniej wymienionych grup. Są pozytywnie nastawieni do świata.115 6. Kibice- nie biorą udziału w żadnych awanturach i bójkach. Charakteryzują się bardzo szeroką wiedzą o sporcie, na stadion przybywają z różnego typu akcesoriami 110

P. Piotrowski, Szalikowcy… , op. cit. R. Kowalski, Szalikowcy.. , op. cit 112 Tamże 113 Jak wyżej 114 Op. cit. 115 Op. cit. 111

29


kibicowskimi(szalik, flaga itp.). Zazwyczaj zajmują miejsce na tzw. „młynie”, rzadko uczestniczą w meczach wyjazdowych, za to pojawiają się na każdym meczu w ich mieście.116 7. Fanatycy- charakteryzują się najszerszą wiedzą o sporcie ze wszystkich grup. Robią wszystko by uczestniczyć w każdym meczu swojego klubu. Na stadionie fanatycy pojawiają się bez żadnych szalików i flag, nie darzą respektem szalikowców i hooligans.117 Powyższy podział wydaje się być zbyt obszerny. Ponadto różni się on

od tego

funkcjonującego w środowisku kibiców. Do podanej charakteryzacji niektórych grup, można by przypisać zaledwie pojedyncze osoby. Najbardziej trafny i czytelny pozostaje pierwszy podział autorstwa: K. Dec i A. Tomaszuk.

3. Wpływ tłumu na odbiór widowiska sportowego Imprezy sportowe organizowane są dla publiki jako forma rozrywki oraz urozmaicenie życia. Większość widzów przybywa na stadion w celu przeżycia pozytywnych zdarzeń i emocji związanych z uczestnictwem w zawodach. Jednak pojawiają się na nich także osoby, które wytwarzają negatywne emocje dla zwyczajnych uczestników. Udział w widowisku sportowym ściśle związany jest z percepcją jest to "złożony proces poznawczy polegający na odzwierciedleniu przez człowieka przedmiotów zjawisk i procesów, zachodzących wskutek działania określonych bodźców na narządy zmysłowe”.118 Ludzie spostrzegają świat za pomocą kilku zmysłów. Można podzielić je na trzy rodzaje: zmysły dystalne.- wzrok i słuch, skórne – czucie dotyku, ciepła, zimna, bólu oraz połączone z nimi zmysły chemiczne – smaku i węchu i zmysły głębokie – czucie położenia i ruchu mięśni i stawów, równowaga. i czucie introceptywne (narządy wewnętrzne). Dla każdego z wymienionych zmysłów człowiek posiada narządy zmysłowe, które poprzez działanie bodźców zostają pobudzone do aktywności fizjologicznej. Podczas obserwacji świata, człowiek zauważa wiele zjawisk, o których można powiedzieć dużo więcej niż tylko, że jest ciemno lub jasno, cisza lub hałas. Ludzie są w stanie dokonywać odmiennych obserwacji dzięki każdemu narządowi zmysłowemu np. rozróżnienie rodzajów świateł, ich siły lub natężenia, oraz wiele innych właściwości. To co istota ludzka dosięga wzrokiem, nigdy nie jest równoznaczne z sytuacją fizyczną. Niektóre sfery 116

R. Kowalski, „Szalikowcy…” , op. cit Tamże 118 Słownik Języka Polskiego, (red.) Mieczysław Szymczak, op. cit. 117

30


zostają opuszczone, kolejne uzupełnione a inne zdeformowane. Jeśli jakieś zjawisko będzie aktywizować narządy zmysłowe, to wcale nie znaczy, że zauważymy to zjawisko, przede wszystkim trzeba najpierw dostrzec to zjawisko. Prócz tego ludzie mimo iż zwracają na coś uwagę, nie zawsze są w stanie to dostrzec. O ile z dźwiękiem i światłem łatwo jest działać i realizować ich pomiar, to trudności występują przy wydarzeniach i obiektach społecznych. Ciężko jest eksperymentalnie manipulować na

jednostkach

i grupach ludzi.119 Widownia sportowa tworzy pewnego rodzaju ogół, który kieruje się swoimi przywilejami. Z reguły inteligencja tłumu pozostaje niższa od rozsądku pojedynczych osób. Tłum jest szczególnie uległy wobec gwałtownych niejednoznacznych sytuacji. Wtedy jego zachowania są prymitywne i pozbawione wszelkiego namysłu.120 Bitwa o dominacje biologiczną miała od zawsze zasadnicze znaczenie, dlatego pojedynki o zwycięstwo i gromadzą tabuny widzów chętnych je oglądać. Zwyczaj rywalizacji i konfrontacji pozostał współcześnie obecny w sporcie. Obserwacja batalii o zwycięstwo, kiedy to samemu jest się bezpiecznym, to rozrywka i zabawa z chęcią przeżywana i obserwowana przez społeczeństwo. W porównaniu z widowiskami estradowymi czy teatralnymi to widowiska sportowe kumulują i wyzwalają najwięcej emocji.121 Czas wolny wyzwala w człowieku chęć odkrywania i poszukiwanie działalności społecznej pod różną postacią. Zawody sportowe kumulują miliony widzów, nie tylko ze względów sportowych. Ludzie odczuwają potrzebę spotkania, wymiany poglądów czy doświadczeń z osobami o tych samych lub podobnych zainteresowaniach. Kiedy emocje i akcja widowiska sięgają zenitu, cała publika reaguje solidarnie, koncentracja oraz zaangażowanie kibiców dochodzi do apogeum. Wtedy nastaje integracja i zespolenie publiki, zacierają się wszelkiego rodzaju bariery dzielące ludzi. Pojawia się chwilowe wystąpienie pozytywnych kontaktów i współpracy w grupie, które można nazwać zjawiskiem afiliacji.122 Ludzie pod wpływem pozytywnych i negatywnych emocji podłączają się do grup innych osób. Celem takiego postępowania w przypadku negatywnych emocji jest obniżenie strachu, zaś dla emocji pozytywnych, dzielenie się nimi i porównywanie ich 119

J. E. Hochberg, „Percepcja”, Wyd. PWN, Warszawa 1970 W. Półtorak, „Agresywne zachowania widzów imprez sportowych w świetle współczesnych teorii”, http://www.cos.pl/sw/34/49.pdf, 16.12.2011 121 Cz. Matusewicz, „Widowisko sportowe: analiza psychospołeczna”, Wyd. AWF, Warszawa 1990 122 Tamże 120

31


z przeżyciami innych ludzi. Osoba taka staje się otwarta i ekspresyjna w wyrażaniu swych uczuć. Następstwem tego procesu jest zjednoczenie, konsolidacja widowni, które wywalają się nawet u graczy i arbitrów. Publika pozostaje odizolowana psychicznie od rzeczywistości i pozbawiona jasności umysłu. Natomiast sportowcy na skutek ożywienia i dopingu publiczności uzyskują maksimum mobilizacji. Według Czesława Matusewicza efekt konsolidacji formowany jest poprzez silne pożądanie pozytywnego wyniku, uwielbienie albo niechęć do danego gracza lub drużyny, nierespektowanie zasad gry i fair play (mobilizuje publikę przeciwko grającym wbrew zasad), oraz dramaturgia widowiska, wysoka jakość sportowych zawodów i ich wyrównana walka.123 Na widowiskach sportowych występują

różne wzorce ideologiczne. Wyżej

wymienione przykłady należą do pozytywnych aspektów konsolidacji oddziałującej na jakość widowiska sportowego. Istnieją także negatywne aspekty konsolidacji. Publika pozostaje wtedy w antypatii i negatywnym nastawieniu do sędziów, poszczególnych zawodników

czy

całego

zespołu.

Widzowie

pozostają

wtedy

zjednoczeni

w uczuciu nienawiści, poprzez które tworzą siłę destrukcji o podwyższonym ryzyku. W czasie zawodów sportowych na widowni występuje zestawienie różnych wzorców ideologicznych. Jedni widzowie traktują zawody jedynie jako formę rozrywki, drudzy utożsamiają się ze swoją drużyną i przyszli wspomagać ją dopingiem, następni widzą sport jako klucz do sukcesów, a dla innych widowisko sportowe pozostaje formą do promocji kultury fizycznej.124 Anonimowość publiki na obiekcie sportowym kreuje warunki do wybuchu agresji i awantur oraz sprawia, że tłum nie boi się konsekwencji zachowań dewiacyjnych. Postępowanie jednostek często pobudza kolejne osoby do dosadnych czynów. Potencjalny uczestnik widowiska sportowego, mimo iż w normalnym, codziennym życiu zachowuje jasność i równowagę umysłu, to w obecności tłumu ulega sile jego wpływu. To, czy jednostka będzie tolerowała swoją obecność w tłumie, zależne jest od tego, jak zaznajomiona jest z jego zachowaniem. Wśród kibiców zasiadających na stadionach są również ludzie , którzy upodobali sobie przebywanie w większym gremium. Daje im to większą siłę i pole do działania. Osoby takie mogą mieć zdolności przywódcze i kierować tłumem do zachowań aspołecznych(do takich osób zaliczani są „pseudokibice).125

123

Cz. Matusewicz: „Widowisko sportowe…”, op. cit. Tamże 125 W. Półtorak: „Agresywne zachowania…”, op. cit. 124

32


Kibice zasiadający na stadionie przeważnie zapominają o swoich rolach społecznych i to kim są w życiu codziennym. Na trybunach wszyscy widzowie przyjmują postać uczestnika i obserwatora imprezy sportowej, co sprawia że dystans i różnice między nimi zredukowane są do minimum.126 Jak twierdzi Cz. Matusewicz: „Uwidacznia się to na różnorakie sposoby. W mowie zanikają wszelkie zwroty służące podkreśleniu ważności pozycji(…). Nie mówi się np.: „czy byłby pan łaskaw się przesunąć(..)?” lecz: „ Posuń się pan”. Znikają społeczno-psychologiczne bariery komunikacyjne. Widzowie nie przeżywają wahań czy przekazać informacje czy też nie. Mówią wszystkim co aktualnie się dzieje, co widzów interesuje. (…)Między uczestnikami widowiska sportowego występuje ułatwienie komunikacyjne i przyspieszone krążenie informacji sprofilowanej tematycznie.”127 Na stadionach zdarza się, że kiedy jeden z kibiców wykonuje dane czynności, a następnie reszta widowni z pasją i zaangażowaniem próbuje powtarzać je, wyładowując jednocześnie swoje emocje. Zjawisko zarażenia może być chwilowe lub rozległe w czasie. Do jego wystąpienia przyczyniają się nowość i „świeżość” współgrające z poglądami, działaniami i zasadami respektowanymi przez subkulturę kibiców oraz aktualności ze świata codziennego. Fenomen zjawiska zarażenia prowadzi do eskalacji pozytywnych emocji, zespolenia widowni i beztroski na trybunach. Jednak w negatywnym aspekcie kierować może do bezsensownych i nieakceptowanych społecznie zachowań( Matusewicz jako przykład podaje wyrywanie krzesełek i zabieranie ich „na pamiątkę”). Kibice którzy wchodzą wzajemnie w interakcje poddają się konformizmowi. Kiedy jednostka sprzeciwi się poglądom całego tłumu od razu zostaje potępiona. W zależności od sytuacji, niekiedy może dojść nawet do przemocy fizycznej ze strony reszty widowni. Część osób przyjmuje na pozór racje i zdanie tłumu, ale inni będą bronić swoich argumentów, licząc się z ich bolesnymi i gorzkimi skutkami. Prawdopodobnie w kręgach kibicowskich występuje wielu konformistów, przemawia za tym fakt jednomyślności w wyrażaniu stanowiska grupy dla danych sytuacji. Konformistyczni kibice naśladują innych widzów kierując się ich działaniami i postępowaniem.128 Mimo zachowań konformistycznych, po raz kolejny należy zaznaczyć, że widownia sportowa to zbiorowisko o różnorodnych strukturach i nie wszyscy ulegają temu zjawisku. Niestety niekiedy na stadionach można spotkać się z zachowaniami agresywnymi. Na trybunach pojawiają się osoby nie posiadające rozwagi i nie myślące o konsekwencjach

126

Cz. Matusewicz: „Widowisko sportowe…”, op. cit. Tamże, s.63 128 Jak wyżej 127

33


swych czynów, prowadzących do rozpowszechniania się przemocy. Przyczyna tych zachowań, może być niemoc w osiągnięciu wyznaczonych celów, prowokujące sytuacje oraz protegowanie przez innych widzów do wrogich i destrukcyjnych zachowań. Agresja, która zostanie ukarana może następnie ujawnić się w formie agresji zakamuflowanej, w umyśle osoby potępionej zmianie ulegnie postać pod jaką agresja występowała do tej pory (np.: zamiast bójki, „obrzucanie” sie obelgami między kibicami przeciwnych drużyn). Na stadionach występuje również zjawisko tzw. agresji przemieszczonej. Pseudokibice w związku z fiaskiem w starciach z policją lub ochroną, zaczynają dezorganizować porządek publiczny.129 Według Cz. Matusewicza: „Psychologicznym warunkiem występowania emocji destruktywno-agresywnych jest utrata tożsamości widzów, zatracenie się jednostki w

masie,

poddanie

się

ślepej

sile

żądzy

natychmiastowego

wymierzenia

„sprawiedliwości”. (…)Gdy ludzie nie biorą pod uwagę tego co będzie, lecz kierują się tym, co jest, łatwiej pobudzić u nich emocje destruktywne, grupę widzów przekształcić w agresywny tłum sportowy (…), człowiek w takim stanie nie dokładni e kontroluje albo w ogóle nie kontroluje swoich zachowań”130 Publika, która tworzy tłum silnie podniecony, a jej emocje sięgają ekstremum, nie za każdym razem ulegają negatywnym bodźcom. Taki tłum niekiedy może okazywać swoją radość i zadowolenie poprzez brawurowe szaleństwa na ulicach miast. Jednak jego działania nie mają wtedy na celu wywoływania emocji negatywnych u innych ludzi. Ale mimo to mogą tak owe emocje wywołać, poprzez swoją natarczywość i uciążliwość. W tym przypadku postępowanie uczestników takich zgromadzeń kwalifikuje się do zachowań aspołecznych.

129 130

W. Półtorak: „Agresywne zachowania…”, op. cit. Cz. Matusewicz: „Widowisko sportowe…”, op. cit., s. 65

34


ROZDZIAŁ III Oprawy plastyczne na stadionach 1. Prace związane z przygotowaniem oprawy plastycznej i dopingu Obecnie w czasie widowisk sportowych trudno nie spotkać choćby jednego elementu oprawy plastycznej. Podczas transmisji telewizyjnych z różnych zakątków świata nie trudno zauważyć, że również oprawy stadionowe uległy zjawisku globalizacji. Natomiast współczynnik ich „natężenia” wyznacza ranga zawodów sportowych. Do elementów stadionowej oprawy plastycznej zaliczane są: flagi, wszelkiego rodzaju wyroby

papiernicze(od

serpentyn

po

kolorowe

kartony),

balony

oraz

środki

pirotechniczne. W oprawie plastycznej to właśnie flagi odgrywają pierwszorzędną rolę. Podczas zawodów sportowych prezentowane są flagi obejmujące cały sektor (znane jako „sektorówki”), zawieszone na płocie, lub mniejsze flagi umocowane na kijach. 131 Mogą być

wykonane

z

jednolitej

tkaniny,

lub

bardziej

rozbudowane,

stworzone

z kilku elementów, o różnych rozmiarach, uzupełnione innymi wymienionymi wyżej formami oprawy.132 Przygotowanie stadionowej oprawy ściśle związane jest z projektowaniem graficznym („projektowanie- czyli obmyślanie koncepcji plastycznej i określenie założeń, według których dany wytwór będzie produkowany”133) . Projektowanie graficzne odgrywa znaczącą rolę w życiu ludzi. Styczność z nim jest nieustanna, czy to w strukturach informacyjnych,

rachunkach,

formularzach

podatkowych,

a

przede

wszystkim

w reklamie.134 Projektowanie graficzne wiąże się z planowaniem i sprawowaniem kontroli, która jest następstwem wytwarzania obrazów. Jak wiadomo każde zwierzchnictwo łączy się z odpowiedzialnością za czyny.135 Autor odpowiada za to jakie przesłanie obejmuje jego projekt, czy będzie ono zgodne z normami społecznymi, lub też zostanie odebrane negatywnie przez opinię publiczną. „Dla wielu projektantów sztuka/projektowanie to misja kulturowa, traktująca życie i pracę jako nierozłączną całość. Podstawowe prawdy wiary projektanta to czyste powierzchnie, proste materiały i oszczędność środków. Dobry 131

Por. Twórczość kibiców - Aneks nr 1 http://www.naukowy.pl/encyklopedia/Ultras_%28sport%29,vstrona_3 , 9.01.2012 133 F.H. Wills, „Grafika reklamowa” , Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1972. s.7 134 P. Dębowczyk, J. Mrowczyk, O co tyle gadania, „Widzieć/wiedzieć. Wybór najważniejszych tekstów o dizajnie” , (Red.) P. Dębowski, J. Mrowczyk, Wydawnictwo Karakter, Kraków 2011 135 M. Rock, Czy projektowanie może być odpowiedzialne społecznie?, „Widzieć/wiedzieć…”, op. cit. 132

35


projektant odnajduje więc motywację nie w „dostatnim życiu”, lecz w ascetyzmie – w wierności ideałom malarzy, architektów(…)”136 Projektowanie kreuje ze sobą problemy natury moralnej. Projekt który nie posiada treści a skupia się jedynie na formie, może mieć urok, jednak będzie pozbawiony komunikacji z odbiorcą. Z kolei projekt, w którym zawarta zostanie jedynie treść, będzie nudny i mało kto skoncentruje na nim swoją uwagę. Rzetelny i solidny projekt scala ze sobą zapotrzebowanie odbiorcy na formę i treści.137 Grafika niejednokrotnie pełni funkcje zamienną z fotografią, wtedy gdy np. wielkoformatowość lub kształt nie pozwalają na uwidocznienie obiektu na zdjęciu. Fotografia zawsze ukazuje prawdziwe wydarzenie, z kolei rysunek wpływa na ludzką wyobraźnie, poprzez odczyt wzrokowy rozbudza w człowieku emocje. Grafika posiada większe szanse na przyciągnięcie uwagi odbiorcy niż fotografia. Odbiorca ma regularnie styczność z fotografią, np. w prasie lub telewizji, dlatego nie ma ona już na niego tak silnego pola oddziaływania. 138 Nawiązując do pisma jako środka wyrazu: „Pismo nie jest jedynie kiepską imitacją, wadliwą transkrypcją słowa mówionego; dokonuje ono wtargnięcia w myśl i mowę, przeobrażając pamięć, wiedzę i ducha. (…)Pismo łączy z językiem mówionym oderwanie od wewnętrznej świadomości, ponieważ także i jego działanie uzależnione jest od powtarzalności znaków, a więc od rozdziału między myślą samą w sobie a sposobem jej wyrażenia, między oryginalnością spontanicznej wypowiedzi a przewidywalnością kopii.”139 Osoba, której działania mają związek z pismem i obrazem, powinien cechować się wyczuciem estetycznym, które daje możliwość spontanicznego wyboru tego co stylowo prezentuje wysoką rangę i wartość. Nie ma albowiem wzorów i reguł estetycznych, jakich można by się wyuczyć.140 Kreator powinien krytycznie podchodzić do swojej twórczości. „Kto ucząc się nie odkryje we własnej pracy żadnego błędu, ten znajduje się w stadium stagnacji. Sukcesy odnosi tylko ten, kto przewiduje postęp lub co najmniej jest gotów dotrzymywać mu kroku.”141 Wśród projektantów graficznych znana jest również taktyka oparta na adaptowaniu wcześniej stworzonych tekstów i obrazów, usytuowaniu ich w nowej otoczce, tak by

136

P. Rand, Dobre wzornictwo znaczy dobra reputacja, „Widzieć/wiedzieć…”, op. cit. Tamże 138 F. H. Wills, „Grafika…” op. cit. 139 E. Lupton, J. A. Miller, Projektowanie graficzne a dekonstrukcja, „Widzieć/wiedzieć…”, op.cit. 140 F. H. Wills, „Grafika…” op. cit. 141 Tamże, s.12 137

36


wyeksponować zakamuflowane elementy i początkowy kontekst.142 Manewr ten wykorzystywany był również w tworzeniu opraw plastycznych, np. kibice Lecha Poznań przy wykonywaniu „sektorówki”. Za wzór potraktowali plakat promujący wystawę „Poland first to fight. Polski plakat wojskowy”, przeistaczając jego kontekst w bardziej lokalny patriotyzm jako „Poznań first to fight”143(tłumacz. z j. ang.: Poznań pierwszy do walki).144 Z badań prowadzonych w latach osiemdziesiątych, przez Cz. Matusewicza w ramach Centralnego Problemu Badań Podstawowych wynika że większość polskich widzów (ok.80/85%) „nie pragnie oprawy estetycznej widowiska sportowego w postaci popularnej gdzie indziej (w Czechach, USA) muzyki orkiestrowej, natomiast pragnie oprawy wizualnej, łącznie z reklamami różnych firm.”145 Być może ma to wpływ na coraz to większą jakość wykonywanych opraw i zainteresowanie nimi (również w mediach). Do przedstawienia prac związanych z przygotowaniem stadionowej oprawy plastycznej posłużyła relacja Ultrasów Apatora Toruń. Oprawa której przygotowania opisane zostały w niniejszej pracy, prezentowana była w meczu żużlowym przeciwko Falubazowi Zielona Góra z 25 Października 2009 roku: -Pierwsza fazą przygotowywania każdej oprawy jest jej koncept. Wśród kibiców Apatora zaistniał pomysł, by na najważniejszy mecz sezonu, wykonać największą jak do tej pory w historii Ultrasów tego klubu sektorówkę. Zaplanowano, że flaga ta ma zakrywać trybuny znajdujące się w łuku, a więc jej wymiary miały wynosić 140 na 20 metrów. Kibice mieli miesiąc na przygotowanie oprawy.146 -Kolejnym etapem było zamówienie materiału do wykonania sektorówki. Standardowa szerokość pasa zamawianego materiału wynosiła 1,5 metra, tak więc potrzebne było 1800 metrów podszewki. Sektorówka miała powierzchnię 2800 metrów kwadratowych, przy czym koszt jednego metra kwadratowego materiału wynosił 1zł.147 -Następna faza to zszywanie kawałków materiałów, które zostały dostarczone po upływie tygodnia od zamówienia. Jak wynika z relacji była to mozolna praca która trwała następny tydzień. Twórcy oprawy zszywali materiał na dwóch maszynach. Zszywanie ze sobą trzynastu pasów wymagało pracy zespołowej. Przy każdym ze szwów potrzeba było przesunąć 140 metrów tkaniny. Podział obowiązków wyglądał następująco: jedna osoba 142

A. Szydłowska, Kartka papieru to pole bitwy, 2011, Widzieć/wiedzieć…” op. cit. Por. Twórczość kibiców - Aneks nr 1 144 http://legionisci.com/news/38601_Na_stadionach_First_to_fight.html data pobrania: 10.01.2012 145 Cz. Matusewicz: „Widowisko sportowe…”, op. cit. 146 http://www.net-fans.org/od-kuchni-1.php , data pobrania: 6.01.2012 147 Tamże 143

37


pracowała na maszynie, dwie podawały materiał, a kolejna osoba odbierała zszyte elementy.148 Jak opisuje autor sprawozdania: „Po zszyciu i jako takim zwinięciu całość zajmowała (sektorówka) powierzchnię połowy sporego pokoju i miała około metra wysokości. Jako, że nie posiadaliśmy lokalu na parterze a materiał nie chciał się zmieścić do windy - musieliśmy znaleźć rozwiązanie zastępcze. Postanowiliśmy znieść go po schodach. W rzeczywistości wyglądało to jednak bardziej jak turlanie wielkiej kuli. Cała operacja zajęła nam godzinę czasu.”149 -Czwarty etap to transport zszytego w całość materiału do wynajętej hali gdzie przebiegał będzie dalszy proces tworzenia, który również miał trwać około tygodnia.150 Kibice mieli do dyspozycji halę o około 30 metrów długości i 15 metrów szerokości. W początkowym stadium potrzebne było naniesienie szkicu na sektorówkę. Materiał podzielono na kwadraty o bokach 1,5 metra.151A więc tak jak i projektanci graficzni w swoich pracach, również ultrasi używają przy tworzeniu oprawy metody „siatki”, czyli podziału płaszczyzny. „Użycie siatki jako systemu porządkującego jest wyrazem pewnej postawy

intelektualnej,

w

której

projektant

pojmuje

swoją

pracę

w

sposób

konstruktywny(…). Praca projektanta powinna opierać się na myśleniu matematycznym, być klarowna, przejrzysta, rzeczowa, funkcjonalna i estetyczna(…). W projektowaniu użytkowym, poświęconym dobru powszechnemu, prawidłowo skomponowanym i nie pospolitym, tkwią założenia zachowania demokratycznego.”152 Najbardziej pospolity jest prostolinijny podział płaszczyzny przez środek materiału, pionowo lub poziomo, a kolejno uzyskane w ten sposób prostokąty ponownie dzielone są w takim samym kierunku. Wtedy wygenerowane zostaną cztery pasy o równej szerokości i długości, gdy tą samą metoda podzielone będzie pole w przeciwnym kierunku, powstanie szesnaście prostokątów tej samej wielkości. Nie jest to jedyna metoda, można podzielić przestrzeń na linie biegnące na ukos, rysując kwadrat lub koło. Podział linii okrywa poszczególne elementy płaszczyzny, a w nim zlokalizowane są pismo i rysunki.153 „Formalnie precyzyjna i systematyczna praca spełnia wymagania przejrzystości, bezpośredniości (…). Zastosowanie siatki projektowej zakłada: (..)wolę dotarcia do istoty rzeczy oraz koncentrowania się na niej,(…) wolę łączenia formy, barwy i materiału,(…) uznanie wychowawczego znaczenia i oddziaływania prac zaprojektowanych konstruktywnie 148

Jak wyżej „http://www.net-fans.org...” op. cit. 150 Tamże 151 Jak wyżej 152 J. Müller-Brockmann, Filozofia siatki w projektowaniu, Widzieć/wiedzieć…” op. cit. s. 83 153 F. H. Wills, „Grafika…” op. cit. 149

38


i kreatywnie. Każda kreatywna praca wizualna jest manifestacją charakteru twórcy. Odbija się w niej jego wiedza, umiejętności i mentalność.”154 Wracając do oprawy kibiców Apatora, po naniesieniu siatki na flagę, przystąpiono do tworzenia szkicu, który zajmował 2 godziny każdego dnia pracy nad oprawą. Flaga była dużo większa od powierzchni hali, dlatego malowano ją fragmentami.155 Jednak samo oczekiwanie na wyschnięcie farby zajmowałoby zbyt wiele czasu. „Aby to przyspieszyć, po skończonym malowaniu za pomocą specjalistycznego sprzętu suszyliśmy część malowidła, tak aby móc przesunąć sektorówkę o kilka metrów i dalej kontynuować pracę.”156 Działania związane z malowaniem zajęły kibicom 6 dni. Przy produkcji działało wspólnie ponad 20 osób. Praca trwała dzień i noc, a niejednokrotnie kończyła się na dopiero nad ranem.157 Wkraczając z wolna do finalnej fazy, gotową flagę trzeba było przetransportować na obiekt sportowy Apatora, a kolejno przygotowanie do prezentacji na meczu. Kibice przygotowujący oprawę, zjawili się na stadionie o 10 rano, czyli 6 godzin przed początkiem zawodów. Po pierwsze całą flagę trzeba było rozwinąć, wtedy światło dzienne ujrzały luki powstałe w sektorówce, przypuszczalnie podczas transportu flagi. Przystąpiono do ich szybkiej korekty i gotową flagę zaczęto przenosić na trybuny. Przymocowano do niej sznurki, które umożliwiły jej wciągnięcie na górę sektora. Flagę wciągało wspólnie 15 osób. Na sektorówce naniesiony był biały napis „Toruńskie Anioły”, po jego bokach widniały zarysy postaci aniołów siedzących na motocyklach żużlowych.158 Flaga była wykonana w barwach klubowych Apatora, czyli żółty, niebieski, biały, umieszczone na czarnym tle.159 Oprócz wykonania sektorówki, Ultrasi zamówili również 14 tysięcy małych flag i sreberek w barwach klubowych, na tydzień przed finałowym meczem. Niestety flagi i kijki były wysłane osobno. A więc każda flaga musiała zostać wbita na kijek i następnie przymocowana zszywka. Celem było rozlokowanie flagi i sreberka na każdym krzesełku. Początkowo rozkładano razem flagę z zawiniętym w nią sreberkiem, ale po kilku godzinach rozłożono jedynie 1000 kompletów. Podjęto więc decyzje o osobnym rozłożeniu flag i sreberek. Proces ten zajął około 10 godzin w ciągu dwóch dni.160 Ultrasi 154

J. Müller-Brockmann, Filozofia siatki…” op. cit. s. 83-84 „http://www.net-fans.org...” op. cit. 156 Tamże 157 Jak wyżej 158 Por. Twórczość kibiców – Aneks nr 1 159 Op. cit. 160 Op. cit. 155

39


często tworzą kartoniadę (kolorowe kartony lub też sreberka rozkładane przed meczem na krzesełkach, na określony znak unoszone przez wszystkich kibiców do góry161) nie tylko w barwach klubowych, ale także przedstawiających różne motywy. Jest to praca pochłaniająca mniej czasu, niż wykonanie samej sektorówki, nie mniej jednak równie żmudna. Na odpowiednich miejscach trzeba usytuować karton o danym kolorze. Drugim najważniejszym elementem oprawy meczów piłkarskich jest doping w postaci pieśni, przyśpiewek lub okrzyków. Każda z grup kibiców posiada co najmniej kilka z nich. Teksty wymyślane są przez samych szalikowców (np. podczas meczu). Często piosenki kibiców melodycznie wzorowane są na różnych znanych utworach. Zazwyczaj na sektorze ultrasów wyznaczona jest jedna osoba odpowiedzialna za doping, która zachęca resztę kibiców do śpiewania.162 Wyróżnia się następujące rodzaje piosenek stadionowych: 1. Hymny klubów- ich ranga stawiana jest na równi z barwami klubu i herbem. Tak jak hymny narodowe, również wykonywane są na stojąco. Często przy hymnie klubowym kibice unoszą szaliki w barwach zespołu w górę.163

2. Piosenki zagrzewające piłkarzy do walki- przeważnie wykonywane w szybkim tempie.164 Np.: „Naprzód piłkarze, Dzisiaj ambicja Wam każe, Grać na całego, I walczyć do upadłego, Bramki zdobywać, I wszystkie mecze wygrywać(…)”165

3.

Pieśni wychwalające drużynę, jej zalety oraz jej fanów- stanowią one największą

gamę z pośród wszystkich przyśpiewek. Dana drużyna przestawiana jest jako niezwyciężona, a kibice jako jej wierni i oddani fani.166 Np.: „Niebieski z białym na niebie się mieni… To poznańskiego Lecha znak… 161

Por. Twórczość kibiców – Aneks nr 1 P. Piotrowski, „Szalikowcy…”, op. cit. 163 Tamże 164 Jak wyżej 165 http://www.widzewtomy.net/index.php?option=com_content&view=article&id=198&Itemid=166 166 P. Piotrowski, Szalikowcy…”, op. cit. 162

40


Nasi kibice są niezwyciężeni… Boi się nas cały świat…(…)”167 Do tych pieśni zaliczane są również piosenki wyrażające przyjaźń pomiędzy klubami.168 Np. przyjaźń pomiędzy Widzewem Łódź a Ruchem Chorzów: „Dwa kluby różne barwy, Ale wiara jest ta sama, To niebiesko-biała armia, Z czerwoną się zgrała”169

4.

Przyśpiewki mające na celu poniżenie drużyny przeciwnej. Mają służyć zastąpieniu

bezpośredniej agresji i wywoływać złość u kibiców drużyny przyjezdnej. 170

Wykonywanie piosenek przez kibiców ma pokazać jedność fanów, ich siłę i zaangażowanie w życie klubu. Kibice chcą wypaść jak najlepiej przed sympatykami drużyny przyjezdnej i zyskać ich respekt. Dlatego osoba prowadząca doping często dosadnie zachęca do jak najgłośniejszego i zgranego śpiewania przez wszystkich kibiców. W czasie spotkania zawsze można usłyszeć pojedyncze spontaniczne okrzyki wyrażające emocje towarzyszące zawodom sportowym.

2. Sztuka kibicowania czyli artyści na stadionie Oprawy stadionowe wykonywane przez grupy ultrasów ściśle wiążą się z twórczością, estetyką, a nawet i sztuką. Oczywiście nie można zaliczyć do tych pojęć wszystkich opraw stadionowych. Człowiek jest przede wszystkim istotą twórczą. Dzieło sztuki charakteryzuje się nie tylko pięknem wizualnym, ale jest przejawem instynktu, który prowadzi człowieka do poszerzania jego zdolności percepcyjnych. W dzieciństwie instynkt ten odpowiedzialny jest za rozwój zmysłów. Jeżeli zostanie wdrożony w dorosłe życie, pobudzał będzie do działań twórczych ponad działania destrukcyjne.171 Twórczość określana jest jako 167

http://lechpoznan.bloog.pl/id,1826686,title,Spiewnik-Lech-Poznan,index.html?ticaid=6df99 P. Piotrowski, Szalikowcy…”, op. cit. 169 http://www.doboju.pl/index.php?team=54 170 P. Piotrowski, Szalikowcy. O zachowaniach…., op. cit. 171 T. Sośniak, „Sztuka, technika, wartości”, wyd. Śląsk, Katowice 2001, s.37 168

41


predyspozycja do wytwarzania innowacyjnych, nieznanych wcześniej twórcy pomysłów, wytworów lub kompozycji. Może nią być też wena twórcza lub kreatywne myślenie, ale produkt nie jest tylko i wyłącznie ich podsumowaniem. Jeżeli jakiś wytwór zalicza się do twórczości, to musi powstać celowo, lub być na ten cel nakierowany. Jednak nie może to być bezsensowne improwizowanie. Twórczość nie musi mieć wprost zastosowania praktycznego. Nie jest nią tylko i wyłącznie wspaniały i skończony wytwór.172 Wymaga ona

zapału, zacięcia oraz niezależności. Związana jest z tworzeniem pomysłów,

rozstrzygnięć i odpowiedzi ale również z ich analizą i weryfikacją. Twórczość potrzebuje zasobów wiedzy, jednak odrzuca jej ograniczenia. Jest to kreowanie nieznanych do tej pory idei ale nie muszą one mieć związku z namacalnym wytworem. Twórczość potrzebuje przekraczać normy społeczne, jednak w granicach ostatecznego poziomu tolerowanego przez społeczeństwo. To czym charakteryzuje się produkt i idea twórcza to oryginalność i funkcjonalność.173 Z pojęciem sztuki zawiązana jest świadomość artystyczna oraz wytwory artystyczne będące owocem tej świadomości, a także działania zmierzające do powstania wytworu artystycznego. Jako sztukę pojmuje się również zjawiska społeczne wywodzące się ze sztuki, będące jej pochodnymi.174 Zanim obszerniej przedstawiona zostanie definicja sztuki nakreślić trzeba pojęcie estetyzacji. „Często określenie „estetyczny” jest (..) odnoszone do sztuki. (…) Za estetyczny uważa się wytwór, w którym różnice zostały doskonale połączone, doprowadzone do harmonii, współbrzmienia i zgodności. Elementy na co dzień zderzające się ze sobą i niezgodne, jakby samoistnie estetycznie dopasowują się do siebie. Przejście od zmysłowości elementarnej do estetycznej jest jednocześnie przejściem od rozdzielczości do połączenia od sprzeczności do harmonii, od różnicy do pojednania.”175 Pojęcia odnoszące się do sztuki obejmują zazwyczaj takie elementy jak : przyjemność z oglądania, zmysłowość, doskonałe proporcje i formy, niepraktyczność, fenomenalizm, dopełnianie i przekraczanie oraz dystans do rzeczywistości.176 Oglądając wybrane plastyczne oprawy stadionowe, nie trudno jest odnaleźć wymienione wyżej elementy.

172

H. Krauze-Sikorska, „Edukacja przez sztukę. O edukacyjnych wartościach artystycznej twórczości dziecka”, wyd. UAM, Poznań 2006, s. 22 173 K. J. Szmidt, „Pedagogika twórczości. Idee – aplikacje - rady na twórczą drogę.”, wyd. Impuls, Kraków 2005, s. 16-17 174 K.Zamiara, Wstęp, (Red.) K. Zamiara, M. Golka, „Sztuka i estetyzacja. Studia teoretyczne”, wyd. Fundacja Humaniora, Poznań 1999, s. 7 175 W. Welsch, „Procesy estetyzacji. Zjawiska, rozróżnienia, perspektywy”, (Red.) K. Zamiara, M. Golka, „Sztuka i estetyzacja. Studia teoretyczne”, wyd. Fundacja Humaniora, Poznań 1999 176 Tamże, s.29

42


Sztuka ma wpływ na powiązanie wartości „życiowych” wraz z poglądem na świat poprzez upowszechnianie konkretnych estetycznych wizji świata. Tą drogą dzieło sztuki przedstawia nie tylko rzeczywistość ale i również artystyczną wizję świata. Z powodu obecności zróżnicowanych grup czynników, sposób odbioru sztuki nie jest jednolity. Na poziomie teorii komunikacji wyznaczone zostały cztery główne poziomy: powiązany z nadawcą, wywodzący się od odbiorcy oraz pochodzący od treści i środka przekazu. Głównym podmiotem mającym oddziaływanie na odbiór sztuki jest sam autor. To on stanowi o tym co przedstawia i jakie przesłanie niesie jego dzieło. Autor sugeruje pierwotnie możliwą interpretację jego dzieła. Pozostaje ona porównywalna z wartościami które przyjął, otoczeniem w którym się wychował, jego własnym światopoglądem i osobowością. Twórczość jest drogą do wyrażania samego siebie oraz sposobem komunikacji ze światem zewnętrznym. Strategia odbioru sztuki rozpoczyna się od autora i jego sposobu rozumienia świata. Odbiorca natomiast decyduje o sposobie odbioru sztuki. Podstawą interpretacji odbiorcy pozostają identyczne czynniki jak w przypadku interpretacji autora dzieła.177 Wielokrotnie sztuka powiązana jest ze zjawiskiem projekcji. Oglądając abstrakcyjną rzeźbę lub obraz, prawie każdy człowiek będzie doszukiwał się w niej różnych rzeczy. W takich przypadkach zostaje nadany tytuł dziełu, który ukierunkowuje drogę jego interpretacji. Czytając tytuł odbiorca doszukuje się potwierdzenia lub zaprzeczenia dzieła, oraz elementów z nim powiązanych. Tytuł staje się odwołaniem do niego.178 Podobna metoda stosowana jest w tworzeniu opraw plastycznych, szata graficzna często uzupełniona jest elementami typograficznymi. O tym, że twórczość ultrasów nie pozostaje próżna świadczy to, że jest wielokrotnie chwalona i doceniana w mediach i nie tylko. Działania te zostają zauważane również przez różne organizacje. Przykładowo kibice gdańskiej Lechii na realizację projektu „Artyści ze stadionów” otrzymali z funduszu Unii Europejskie 3600 euro, w ramach programu „Młodzież w działaniu”. Program ten ma na celu wspieranie kształcenia pozaszkolnego. Kibice z Gdańska są prekursorami w rozpowszechnianiu tzw. „pozytywnego kibicowania”. Nikt wcześniej nie brał udziału w podobnych projektach. W ramach tego przedsięwzięcia wykonano cztery „sektorówki”, oraz odbyły się warsztaty dla dzieci i studentów. Przed wykonaniem „sektorówek”, kibice Lechii spotkali się razem ze studentami Wydziału

177

T. Kostyrko, „W kwestii pojęcia estetyzacji i anestetyzacji oraz praktyki współczesnej kultury artystycznej”, (Red.) K. Zamiara, M. Golka, „Sztuka i estetyzacja…”, op. cit. 178 Tamże, s. 69-70

43


Architektury Politechniki Gdańskiej oraz Akademii Sztuk Pięknych. Ultrasi wzbogacali umiejętności związane z odwzorowywaniem postaci oraz rysunkiem przestrzennym. Tworzenie kilku metrowych rysunków wymaga różnych technik (wymienionych w poprzednim podrozdziale). Jeśli chodzi zaś o narzędzia do tworzenia warstwy graficznej to: najprostsze elementy rozrysowane na materiale wypełniane są farbą za pomocą wałków,

natomiast

elementy bardziej

skomplikowane potrzeba wykonać farbą

w sprayu. Wśród ultrasów istnieje niepisana zasada, że sami kibice wykonują oprawę plastyczną, bez pomocy przy tym profesjonalistów. „Sektorówki” trzymane są do ostatniej chwili w sekrecie, tak by były jak największym zaskoczeniem.179 Jedną z „sektorówek” wykonywanych w ramach projektu „Artyści ze stadionów” był projekt przedstawiający popiersie Józefa Piłsudskiego z orłem na ramieniu. Pod postacią widniał napis „Lechia znaczy Polska”.180 Jak twierdzą kibicie był to wyraz ich lokalnego i krajowego patriotyzmu. Ich zamiarem była gloryfikacja pamięci o historycznych wydarzeniach. Ultrasi zaznaczają jednak że ich patriotyzm nie jest powiązany z polityką.181 Profesjonalnie przygotowane oprawy, które zawierają i elementy improwizacji i wcześniejszy ogromny nakład pracy sprawiają, że efektem animowania i dekorowania sektorów jest jedność publiki i stworzenie gorącej atmosfery zawodów.182 Kibicowanie to nie tylko obecność na stadionie przez 90 minut w czasie trwania meczu. To takie elementy, jak: pozyskiwanie funduszy na oprawy, ich przygotowanie, przygotowanie meczów wyjazdowych, pomoc innym fanklubom, malowanie graffiti związanego z kibicowaniem oraz wychowywanie następnych pokoleń kibiców.183

3. Przekaz płynący z opraw i ich charakter wychowawczy Stadionowe oprawy plastyczne zawierają bardzo różnorodne przesłanie, poprzez co są ogromnym komunikacyjnym medium. Wykorzystywane są do tego kosztowne sektorówki, ceny największych sięgają nawet 50 tysięcy złotych. O to kilka przykładów przekazu „płynącego” z opraw: Słaba frekwencja związana z modernizacją stadionu przy

179

B. Kossakowski, http://rozrywka.trojmiasto.pl/Sztuka-kibicowania-czyli-artysci-na-stadionie-n45794.html, 1.04.2012 180 Por. Twórczość kibiców – Aneks nr 1 181 Tamże 182 T. Sahaj, „Fani futbolowi…”, op. cit. 183 http://czado.blox.pl/2011/01/Kibice-w-swoim-miescie.html, 1.04.2012

44


ulicy Bułgarskiej w Poznaniu sprawiła, że kibice Lecha dali wyraz swojego przygnębienia wywieszając transparent o treści: „Było nas wielu, dziś jestem sam. Stadion wciąż stoi, adres bez zmian.” Kolejna akcja związana również z kibicami Lecha, to mecz wyjazdowy w sierpniu 2004 roku do Szczecina na mecz z Pogonią. Zetknęli się oni z nieciekawą sytuacją, związaną z tym, że działacze Pogoni sprzedali bilety swoim fanom na sektory zajmowane przez kibiców przyjezdnych. Działacze chcieli zarobić na dużym zainteresowaniu meczem ze strony kibiców ze Szczecina. By wszystko odbyło się zgodnie z przepisami, dla kibiców Lecha stworzono sfuszerowany sektor. Jego umiejscowienie i wykonanie pozostawiało wiele do życzenia. Fani z Poznania zareagowali na tą gościnność transparentem z napisem: „Dwa dni budowy – kurnik gotowy.” Często pojawiają się flagi manifestujące wiarę w wybrany klub, np. kibice Górnika Zabrze wywieszają flagę z napisem: „Będziemy z tobą aż do śmierci.”

184

W grudniu 2011 ultrasi

Lechii Gdańsk uczcili 30. rocznicę wprowadzenia stanu wojennego, prezentując sektorówkę przedstawiającą telewizor a w nim postać generała Jaruzelskiego, uzupełniona napisem: „Zamiast teleranka były mordy i łapanka. WyMOrdowali tak wielu , dzisiaj kreowani na bohaterów”185 (czerwony napis, jedynie „MO” w słowie wymordowali, zaznaczone na niebiesko nawiązując do Milicji Obywatelskiej).186 Na trybunach pojawiają się również transparenty oddające szacunek i uwielbienie piłkarzom lub krytykujące ich, w zależności od ich formy oraz od samopoczucia kibiców. Np. Radosław Majdan w meczu przeciwko swojemu byłemu klubowi – Wiśle Kraków, został przyjaźnie przyjęty przez kibiców z Krakowa. Powitany został oklaskami i dopingującymi okrzykami wywieszono także flagę: „Radek Majdan – Szacunek.” Fani tej samej drużyny dali się we znaki w mniej pozytywny sposób innemu piłkarzowi Tomaszowi Frankowskiemu. Rzekomą krytykę szkoleniowca i chęć odejścia z klubu kibice skwitowali wywieszeniem płótna z napisem: „Mogłeś być żywą legendą. Jesteś zwykłym..” obok namalowany był przekreślony numer 21, następnie dowieszono dalszą część transparentu ze słowem - „judaszem.”187 Ultrasi wielokrotnie używają w oprawach plastycznych aktualnych wydarzeń społecznych. Nieraz posługują się nimi w celu uprzykrzenia życia fanom nielubianej drużyny. Kiedy zatrzymano dyrygenta poznańskiego chóru chłopięcego, w związku 184

T. Sahaj, „Fani futbolowi…”, op. cit. Por. Twórczość kibiców – Aneks nr 1 186 http://legionisci.com/news/45954_Na_stadionach_Zamiast_teleranka_byly_mordy_i_lapanka.html, 02.04.12 187 T. Sahaj, „Fani futbolowi…”, op. cit. 185

45


z oskarżeniem o pedofilię fanatycy warszawskiej Legii w meczu przeciwko drużynie Lecha Poznań zaprezentowali „sektorówkę” z podobizna dyrygenta i napisem: „Cały Poznań chórem”. Kibice z Poznania czekali na rewanż za to upokorzenie. Kiedy to w ręce policji schwytany został znany psycholog dziecięcy z Warszawy, Poznaniacy w ramach odwetu wykonali ogromna „sektorówkę” z twarzą psychologa i słowami: „Zły dotyk prowadzi na Łazienkowską” (ulica, przy której mieści się stadion Legii). Najlepsza atmosfera panuje na meczach zaprzyjaźnionych drużyn. Wtedy kibice obu drużyn mogą swobodnie ukazywać swoją inwencje twórczą.188 W czasie takich meczów kibice dwóch zespołów „wymieszani” są razem na trybunach, co stwarza przyjazną atmosferę zawodów. Często prezentowane są flagi łączone, zawierające herby i nazwy dwóch zaprzyjaźnionych klubów.189 Nie kiedy oprawy maja charakter humorystyczny. I tu znowu przykład kibiców poznańskiego Lecha którzy należą do najaktywniejszych ultrasów w Polsce. W kwietniu 2005 roku wywiesili oni flagę warszawskiej Legii przedstawiającą żyletkę (flaga ta lansuje sektor najzagorzalszych kibiców Legii właśnie o nazwie „Żyleta”). Kiedy wszyscy na stadionie byli zszokowani obrotem sytuacji, zwinięty został transparent z żyletką i jego miejsce zajął napis „Prima aprilis:)”.190 Jeżeli dochodzi do konfliktów na linii kibice – władze klubu, pierwsi często pokazują swoje niezadowolenie poprzez tworzenie opraw odwołujących się do włodarzy. Fani Polonii Warszawa, zaprotestowali przeciwko podwyższeniu cen biletów, wystawiając na meczach tekturowe ludziki oraz transparent: „Oni będą na każdym meczu. Stać ich – są z tektury”. Nie tylko transparenty191 i „sektorówki” są znaczącym środkiem przekazu, ale także „kartoniada”192. Zazwyczaj układane z kartonów są daty powstania klubów, wkomponowane w jego barwy, nazwy dzielnic, napisy okolicznościowe lub określone elementy graficzne.193 Sztuki plastyczne to „dziedzina twórczości artystycznej, z którą wiążą się dzieła sztuki doznawane wizualnie ; dzieła te mogą być trójwymiarowe(…) lub płaszczyznowe (malarstwo, rysunek, grafika)(…).”194Oprawa plastyczna to natomiast „zespół elementów architektonicznych, rzeźbiarskich, malarskich itp. ozdabiających jakieś wnętrze, obiekt 188

T. Sahaj, „Fani futbolowi…”, op. cit. Tamże 190 Jak wyżej 191 Por. Twórczość kibiców – Aneks nr 1 192 Tamże 193 T. Sahaj, „Fani futbolowi…”, op. cit. 194 Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1976 189

46


budowlany itp.”195 Stadionowe oprawy plastyczne, jak wskazuje sam przymiotnik „plastyczne”, związane są ściśle z tą twórczością, a z kolei przebieg działania twórczego posiada

naczelną

wartość

psychoterapeutyczną.

Twórczość

posiada

elementy

charakterystyczne dla ekspresji [Ekspresja –„to wyrażanie zewnętrzne (mimiką, pantomimiką słowami) - swych przeżyć, zwłaszcza uczuć, to duża wyrazistość zewnętrznych przejawów

przeżyć

psychicznych”196],

poprzez

zaangażowanie

fizyczne

i psychiczne umożliwia pełną i jednocześnie autentyczną wypowiedź. Ekspresja plastyczna to jedna z najbardziej upowszechnionych form ekspresji. Dziecko samorzutnie rysuje, maluje lub formuje w różnych materiałach. Działania twórcze kształtują funkcje odpowiadające ekspresji swobodnej, takie jak spontaniczność w wyrażaniu doznań i przeżyć, przedstawienie przez podopiecznego jego pojmowania świata, zobrazowanie jego miejsca w środowisku, wzmagają procesy emocjonalne, motywacyjne i poznawcze. Początkowe fazy procesu twórczego są uwewnętrznione co sprawia, że trudno je uchwycić. Dotyczy to przede wszystkim trzech faz procesu twórczego. Pierwsza to faza preparacji, w której etapowo powstaje pomysł, przygotowywany jest nastrój sprzyjający tworzeniu. Następne dwie fazy to inkubacja i iluminacja, w których występuje najpierw podświadome a końcowo świadome kreowanie wizji twórczej.197 Teoria wychowania przez sztukę oraz pedagogika przypisują ekspresji bardzo duże znaczenie. Pojmują ją w taki sposób, iż wyrażanie własnej osoby jest wynikiem procesu percepcji a także uwewnętrznianiem doświadczeń i przeżyć osobnika w świecie zewnętrznym. W procesie tworzenia można odkrywać i poznawać samego siebie, swoje uczucia a także umożliwić innym poznanie twórcy. Działanie twórcze wytwarza warunki do refleksyjnego i introspektywnego skoncentrowania się na swoich przeżyciach, które mają możliwość ujścia podczas tworzenia, ale również zostać uchwycone w wytworze plastycznym. W myśleniu pobudzanym w procesie twórczości plastycznej analizie muszą zostać poddane dwa powiązane procesy: konstruowanie wizerunków i opracowywanie sposobów ich tworzenia oraz kształtowanie wyobrażeń i posługiwanie się nimi.

198

Działania

związane z realizacją wytworu ( malowanie, rysowanie , komponowanie, konstruowanie, itd.) są najbardziej angażującymi twórcę, ponieważ mają wszystkie cechy i funkcje 195

Słownik Języka Polskiego…, op. cit. J. Ekiel, J. Jaroszyński, J. Ostaszewska, „Mały słownik psychologiczny”, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1965, s. 38 197 R. Popek, Psychoterapeutyczna funkcja dziecięcej ekspresji artystycznej, wstęp, „Twórczość artystyczna w wychowaniu dzieci i młodzieży”, (Red.) S. Popek, wyd. WSIP, Warszawa 1985 198 H. Krauze-Sikorska, „Edukacja przez sztukę. O edukacyjnych wartościach estetycznej twórczości dziecka”, wyd. Naukowe Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2006 196

47


ekspresji. Wśród młodzieży sporą rolę spełnia proces analizy oceny wytworu. Praca twórcza zostaje wtedy odrzucona albo zaakceptowana, następuje zadowolenie i aprobata osobowości, zapał do podjęcia nowych zadań, poznania sensu życia. W działaniach twórczych nie tylko sukcesy ale i przejściowa porażka mobilizuje do zrehabilitowania się za nią. Potknięcie daje możliwość zainteresowania problemem doprowadzając do pasji tworzenia.199 Udział młodzieży w przygotowywaniu opraw stadionowych pozwala na promocję wśród niej takich wartości jak tolerancja, solidarność, zasady fair play, praca zespołowa, zachęcanie do uczestnictwa w wolontariacie i działalności nieskierowanej na zysk, kreatywność, realizowanych

bezkonfliktowe

rozwiązywanie

problemów.

Celem

programów

przez kibiców w ramach dotacji z funduszu Unii Europejskiej jest

propagowanie obywatelstwa europejskiego, przybliżanie tradycji i historii sportowych danego regionu, aktywowanie młodzieży, szczególnie tej zagrożonej wykolejeniem społecznym do działania, a także rozwój umiejętności realizacji skutecznych projektów, przezwyciężanie stereotypów, uprzedzeń i barier.200 Działalność plastyczna łączy ze sobą procesy motoryczne, poznawcze i emocjonalne rozwijając się na różnych poziomach systemu nerwowego, co przyczynia się do prawidłowego rozwoju osobowości. Czynności wykonywane podczas aktywności plastycznej dają satysfakcję, wzbogaca poczucie własnej wartości, potrzebne do rozwijania osobowości w czasie działania i współżycia z otoczeniem. Twórczość plastyczna jest impulsem do rozwoju koordynacji wzrokowo – ruchowej oraz doskonali czynności manualne.201 Aktywność plastyczna jest działalnością „(…) której za jeden z podstawowych celów stawia się kształcenie umiejętności myślenia twórczego przez: analizowanie języka formalnego kultury (sztuki)oraz syntetyzowanie swoich wypowiedzi w tym języku, abstrahowanie i konkretyzację interpretacji tradycji kulturowej i współczesnych zjawisk kulturowych oraz uogólnianie w procesie dorastania ucznia do roli społecznego mecenasa kultury, odpowiadającego za jej artystyczno – moralny poziom.202 Oprawy plastyczne jako alternatywa dla młodych osób zasługują na większą promocję, dzięki warunkom stwarzającym pole do aktywności i kreatywności, proces przygotowywania opraw jest w stanie zainteresować duże rzesze osób.

199

R. Popek, Psychoterapeutyczna funkcja…, op. cit http://www.siarka-tarnobrzeg.eu/zs/mlodziez.html, data pobrania: 06.04.2012 201 M. Łopatkowa, “Piękno w życiu dziecka”, wyd. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1970 202 W. Czapski, Psychoterapeutyczna funkcja dziecięcej ekspresji artystycznej, „Twórczość artystyczna w wychowaniu dzieci i młodzieży”, (Red.) S. Popek, wyd. WSIP, Warszawa 1985 200

48


ROZDZIAŁ IV Problemy wychowawcze towarzyszące imprezom sportowym 1. Zjawisko chuligaństwa na stadionach Negatywne zachowania pseudokibiców na stadionach stanowią jedno z podstawowych zagrożeń dla współczesnego sportu. Niektórzy uczeni postrzegają zjawisko chuligaństwa na obiektach sportowych jako „chorobę”, która dotyka populacji końca XX wieku. Choć zjawisko to rozprzestrzeniło się na szeroką skalę na przełomie kilkunastu lat, to jego korzenie sięgają już czasów starożytnych203, co obszerniej opisane zostało w II podrozdziale. Mecze piłki nożnej, spośród wszystkich innych dyscyplin sportowych, kumulują najwięcej chuliganów i w czasie ich rozgrywania zostaje zainicjowanych najwięcej awantur. Występujące pod obecną postacią zjawisko chuligaństwa stadionowego powstało w Wielkiej Brytanii, kiedy kibice wybierali się na mecze wyjazdowe by towarzyszyć swojej drużynie. Pierwszy artykuł o chuligańskich wybrykach na obiekcie sportowym opublikowany został w 1888 roku przez dziennik „Athletic News”204 Geneza słowa „hooligan” jako określenia oznaczającego pseudokibica, powiązana jest z nazwiskiem Hooligan, czyli rodziny ze wschodniego Londynu, pochodzącej ze społecznych nizin205. Istnieją również inne wersje etymologii słowa „hooligan”. Jedną z nich przedstawia D. Antonowicz. Według niego wiąże się ona z aktywnością irlandzkiej kibicowskiej szajki dowodzonej przez Edwarda Hooligana. Haniebne czyny rozsławiły jego nazwisko, które stało się odpowiednikiem bijatyk i awantur.206 Momentem zwrotnym w dziejach pseudokibiców na Wyspach, było narodzenie się subkultury skinheads. Wraz z ich pojawieniem się zniesiono nacisk z dopingowania zespołu na szukanie pretekstu do awantur. Mechanizm ten rozprzestrzenił się na szeroką skalę. Pseudokibice byli podsycani przez media, które wyczuły zapotrzebowanie na ich temat, co prowadziło do kolejnych aktów agresji. „Rozdmuchanie” tematu przez środki masowego przekazu rozpowszechniły zjawisko chuligaństwa do innych europejskich krajów. Eskalacja nastąpiła w latach osiemdziesiątych XX wieku.207

203

P. Piotrowski, „Szalikowcy…”, op. cit. J. Dudała, Fani-chuligani…”, op. cit 205 Tamże 206 D. Antonowicz, Szaliki i kaptury, „Kultura Współczesna” 2005, 3 (45) 207 M. Babik, „Szkoła wobec …”, op. cit. 204

49


W Polsce początki ekscesów chuligańskich datuje się na lata siedemdziesiąte XX wieku.208

Jednak

kliki

„hooligans”

zaczęły

funkcjonować

dopiero

w

latach

osiemdziesiątych. We wstępnej fazie powstawania tego ruchu w Polsce, liczba osób należąca do nich była niewielka, zarówno tak jak liczba grup chuliganów. Powstawały one w dużych miastach, a niechęć do innych drużyn była wtedy znikoma. W Polsce nie doszło do dynamicznego rozrostu stadionowego wandalizmu na początku jego powstania. Wpływ na to miał komunistyczny ustrój, w którym to media nie relacjonowały wiadomości o aktywności pseudokibiców. Dopiero pod koniec lat osiemdziesiątych media miały wpływ na rozpowszechnienie się zjawiska chuligaństwa. Wtedy powstała również „liga chuliganów” (nieoficjalne klasyfikacje walk chuliganów). W przeciwieństwie do innych krajów europejskich (po Wielkiej Brytanii), w Polsce w latach 90. ruch chuliganów rozrastał się w dynamicznym tempie. Problem ten zaczął występować także w mniejszych miejscowościach. Wrogiem numer jeden dla pseudokibiców od razu stały się służby porządkowe i policja, które tłumiły ich wszelkie przejawy. Przeciwko mundurowym jednoczyli się nawet kibice zwaśnionych ze sobą klubów.209 Pojęcie pseudokibice dotyczy aktów przemocy, mających nie tylko miejsce na stadionie w czasie zawodów sportowych. Dochodzą do tego zajścia przed meczem i po jego zakończeniu, a także w czasie dojazdu na obiekt sportowy. Również piosenki o charakterze agresywnym, obrażające inne kluby lub innych kibiców klasyfikują się do zachowań dewiacyjnych. Walki między chuliganami przyjmują różny wymiar. Może to być np.: walka jeden na jeden(tzw. solo), pojedynki w mniejszych grupach, ale najczęściej w mediach przedstawiony jest obraz, w którym „dzikie” hordy chuliganów walczą z policją lub innymi pseudokibicami. Niekiedy mają miejsce sytuacje w których przegrani oddają swój ekwipunek kibicowski (szaliki, flagi itp.), jednak zazwyczaj chuligani takowych nie posiadają. W półświatku wandali ustalony jest niepisany zakaz używania „sprzętu”. Chuligani przed walką ustalają jej reguły. W zależności od ustaleń może się ona toczyć wtedy z użyciem niebezpiecznych przedmiotów(kastety, kije baseballowe itp.).210 Pod określenie awantur stadionowych zaliczane są także wszelkie wtargnięcia na płytę boiska(np.: z powodu ekstazy po wygranym meczu, lub w zamyśle jego przerwania, kiedy nie układa się pomyślnie, choć i tak w wielu przypadkach zostanie on zweryfikowany jako

208

Tamże M. Babik, „Szkoła wobec…”, op. cit. 210 P. Piotrowski, „Szalikowcy…”, op. cit. 209

50


walkower na niekorzyść drużyny, której kibice wtargnęli na boisko). Bardzo często odnotowywane są przypadki rzucania różnych przedmiotów na murawę boiska lub w zawodników, albo sędziów (także w tym przypadku konsekwencją może być przerwanie meczu). Zazwyczaj rzucanymi przedmiotami są butelki, petardy czy race świetlne. Zachowania dewiacyjne piłkarskich chuliganów dopełniają akty wandalizmu związane z przemarszami tłumu ulicami miast, czy z przejazdem środkami komunikacji, oraz napisami na murach. Warto wspomnieć, że zdarzają się również sporadyczne przypadki zastraszania piłkarzy lub działaczy.211 Zazwyczaj grupy pseudokibiców nie tworzą sztywnego grona. Jedne osoby udzielają się bardziej inne mniej. Na czele grupy stoją osoby z największym doświadczeniem i najdłuższym stażem w wizytach na stadionie, awanturach i meczach wyjazdowych. Z reguły to osoba w przedziale 25-35 lat. Liderzy cieszą się szacunkiem i uznaniem przez resztę kolektywu, jednak rzadko uczestniczą w bezpośrednich starciach. Do ich zadań należy organizacja meczów wyjazdowych, nawiązywanie kontaktów i koalicji z innymi „bojówkami” oraz zaaranżowanie „ustawek”.212 Chuligani stadionowi mają konkretnie ustalone zasady postępowania. Osoby uczestniczące w bójkach zaznaczają, że przestrzegają tych wartości.213 Walki toczą się pod dyktando tzw. „Kodeksu kibica”. Zawarte są w nim dewizy takie jak: zakaz współpracy z policją, walka na gołe pięści, przywiązanie do drużyny, szacunek dla rywala, umowny spokój na meczach reprezentacji narodowej, równe siły z obu stron podczas walki, podtrzymywanie dobrych relacji z zaprzyjaźnionymi grupami kibiców. Pseudokibice nie mogą szukać obrony przed innymi chuliganami wśród służb mundurowych. Kiedy policja atakuje kibiców, nawet tych darzonych największą nienawiścią, zawsze trzyma się stronę kibiców. Bójki prowadzone są bez użycia „sprzętu”(chyba, że oby dwie strony wyrażą na to zgodę). Konfrontacje powinny odbywać się z dala od stadionu, w bezpiecznym miejscu, w którym nie przebywają osoby niezaangażowane w walkę. Niezależnie od wyników osiąganych przez drużynę, zawsze pozostaje się jej wiernym. Kibice nie są złodziejami – wrogom nie zabiera się przedmiotów niezwiązanych z kibicowaniem. Na meczach drużyny narodowej obowiązuje „zawieszenie broni” między wrogimi ekipami. Kiedy przez większą lub mniejszą grupę spotkany zostanie pojedynczy kibic, należy zaproponować mu walkę jeden na jeden. Jeżeli kibic nie jest chętny do walki i odda swoje „barwy”, należy

211

P. Piotrowski, „Szalikowcy…”, op. cit. Tamże 213 J. Dudała, Fani-chuligani…”, op. cit. 212

51


pozostawić go w spokoju. W żadnych okolicznościach nie należy wypierać się zgody i układu z innymi grupami kibicowskimi.214 Warto zauważyć, że wbrew nazwie – „kodeks kibica”, w większości reguły te nie dotyczą prawdziwych kibiców, a odnoszą się do postawy pasującej do pseudokibiców. Chuligani stadionowi porównują siebie do średniowiecznych rycerzy, broniących chwały symboli i barw klubowych, poprzez udział w „szlachetnych” i „sprawiedliwych” walkach. Na pewno wspólną cechą pseudokibiców i rycerzy jest ich odwaga. Rycerski los opierał się na poszukiwaniu przygód, wrażeń i możliwości stoczenia pojedynków. Sukcesy w kolejnych potyczkach przynosiły dumę i sławę. Nie trudno dopatrzyć się analogii w poczynaniach stadionowych chuliganów, podróżujących między miastami, gdzie toczą się piłkarskie mecze ich zespołu, w poszukiwaniu okazji do walki i wywoływania awantur. Kolejnymi wspólnymi cechami pseudokibiców i rycerzy, jest większe przywiązanie uwagi do stylu walki, niż wygranej, respekt dla rywala oraz dbanie o wyrównany charakter batalii. Pogłos rycerskiej honorowej postawy

niesie się też wśród zasad chuliganów

związanych z nieatakowaniem przez nich kobiet, dzieci i osób neutralnych.215 W subkulturze chuliganów stadionowej popularny jest podział na „my” i „oni”, pokazujący jak schematyczne pozostaje myślenie pseudokibiców. Chuligani coraz częściej pojawiają się bez klubowych barw, by nie zostać rozpoznanymi. Za formę komunikacji między grupami służą obecnie strony i fora internetowe o tematyce pseudokibicowskiej. Chuligani z zasady nie żyją w zgodzie ze społeczeństwem i ogólnie przyjętymi normami.216 Warto podkreślić, że wśród pseudokibiców występują osoby, które na co dzień akceptują reguły społeczne. Ich chuligańska „aktywność” ujawnia się tylko w weekendy na meczach piłkarskich. Dla organów ścigania wyczyny pseudokibiców pozostają dużym problemem. Dość często podczas większych zamieszek na trybunach wydarzenia wymykają się spod kontroli służb porządkowych.217 Niestety zjawisko chuligaństwa stadionowego, tak jak piłka nożna jest obecne na całym świecie w mniejszym lub większym stopniu. Swoistym paradoksem jest to, że sport stworzony dla rozrywki i zabawy, zapoczątkował to negatywne zjawisko, które współcześnie trudno wyeliminować.

214

M. Babik, „Szkoła wobec…”, op. cit. P. Piotrowski, „Szalikowcy…”, op. cit. 216 J. Dudała, Fani-chuligani…”, op. cit. 217 M. Babik, „Szkoła wobec…”, op. cit. 215

52


2. Sposoby eliminowania wandali ze stadionów Rozwój chuligaństwa stadionowego przyczynił się do opracowywania różnych form eliminowania tego zjawiska. Kluczowe znaczenie miało opracowanie Europejskiej Konwencji nr 120, dotyczącej przemocy i ekscesów widzów w czasie imprez sportowych. Ten międzynarodowy akt uchwalony przez Radę Europy w dniu 19 Sierpnia 1985 roku, do dziś jest jednym z głównych aktów dotyczących przeciwdziałania chuligaństwu stadionowemu218 Konwencja ta jest otwarta dla państw członkowskich Rady Europy i państw będących podmiotami Europejskiej konwencji kulturalnej. Konwencja nr 120 została przyjęta i ratyfikowana przez ówczesnego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – Lecha Wałęsę i ministra spraw zagranicznych – Andrzeja Olechowskiego, w dniu 9 Marca 1995 roku.219 Inicjatorzy konwencji założyli, iż bezpieczeństwo publiki leży w rekach władz państwowych i organizacji sportowych.220 A więc przy organizacji imprez sportowych wymagana jest współpraca między tymi podmiotami. W artykule trzecim, Europejskiej Konwencji nr 120, zawarte zostały środki działania przeciwko agresji stadionowej: Organizatorzy w celu przeciwdziałania i nadzorowania przemocy i agresji na obiekcie sportowym , w jego obrębie i na trasach dojazdowych , zobowiązani są do zaangażowania właściwych służb porządkowych. Strony mają usprawniać współdziałanie i przepływ informacji pomiędzy siłami policyjnymi, posługiwać się lub w koniecznych przypadkach inicjować nowe przepisy, mające na celu wymierzenie określonych sankcji karnych.221 Władze państwowe

i organizacje sportowe mają motywować kluby kibica do

odpowiedniego postępowania, organizacji, wyłonienia lidera klubu, zaangażowanego w jego przewodnictwo. Strony mają mobilizować (w kooperacji z klubem kibica) do właściwej organizacji meczów wyjazdowych, która będzie zapobiegać udziału w nich potencjalnych sprawców awantur.222 Wymienione strony mają zagwarantować, że zaprojektowanie obiektów sportowych oraz wykorzystane materiały budowlane, mają mieć na uwadze bezpieczeństwo publiczności, właściwe sprawowanie kontroli nad tłumem, zapewnić efektywne działanie 218

P. Chlebowicz, „Chuligaństwo stadionowe. Studium kryminologiczne”, wyd. Wolter Kluwer, Warszawa 2009 219 J. Szewczyk, Wstęp, „Bezpieczeństwo i zachowanie publiczności na imprezach sportowych” , (Red.) J. Szewczyk, wyd. Urząd kultury fizycznej i sportu, Warszawa 2001 220 P. Chlebowicz, „Chuligaństwo stadionowe…” op. cit. 221 J. Szewczyk, Wstęp… op. cit. 222 Tamże

53


służbom zabezpieczającym widowisko i nie umożliwiać działań agresywnych. Obiekty sportowe muszą zawierać prawidłowe ulokowanie barierek oraz właściwe rozdzielenie sympatyków przeciwnych drużyn. Strony w tym celu prowadzą nadzór nad sprzedażą biletów oraz przyjmują metody przezorności, w czasie poprzedzającym zawody. Podmioty odpowiedzialne za organizację imprez sportowych mają prawo usunąć lub zabronić wejścia na obiekt osobom pod wpływem różnego rodzaju używek czy znanym z agresywnego zachowania. Stadiony mają być zaopatrzone w mechanizm informacyjny motywujący widzów do poprawnego postępowania. Organizatorzy mają dopilnować by na stadionie obowiązywał zakaz sprzedawania alkoholu oraz zakaz wnoszenia go na obiekt. Wszystkie inne napoje powinny być w bezpiecznych opakowaniach(całkowity zakaz wnoszenia szklanych butelek). Strony zobowiązane są do ścisłej kontroli osób przybywających na stadion, celem zapobiegnięcia wnoszenia przedmiotów mogących posłużyć do przejawów agresji oraz wnoszenia materiałów pirotechnicznych.223 Konwencja zawiera również ważną kwestię społeczną, informującą, że: „Strony podejmą

właściwe działania społeczne i wychowawcze w celu zapobieżenia aktom

przemocy w sporcie(…) w szczególności przez propagowanie ideałów sportowych w ramach kampanii wychowawczych (…), popierając zasadą fair play, zwłaszcza wśród młodzieży, do kształtowania wzajemnego poszanowania wśród widzów i sportowców oraz zachęcania do aktywnego udziału w imprezach sportowych.”224 Istotą tego punktu jest założenie eliminowania zachowań agresywnych i przestrzeganie przed nimi już od samych podstaw. Na polskim gruncie bezpieczeństwo na stadionach wielokrotnie stało pod znakiem zapytania. Aktem prawnym, który w całości systematyzował problem bezpieczeństwa na imprezach masowych, była ustawa z 22 sierpnia 1997 roku. Jednak pojawienie się nowych kwestii związanych z bezpieczeństwem ( takich jak identyfikacja wszystkich uczestników, monitoring), doprowadziły do powstania nowej Ustawy z 20 marca 2009 roku o bezpieczeństwie imprez masowych.225 Pod pojęcie imprezy masowej zaliczane są masowe imprezy artystyczno-rozrywkowe oraz masowe imprezy sportowe. Do imprezy masowej artystyczno- rozrywkowej włączane są wydarzenia odbywające się na obiekcie (nie będącym budynkiem) o pojemności nie 223

J. Szewczyk, Wstęp… op. cit. Europejska Konwencja nr 120, w sprawie przemocy i ekscesów widzów w czasie imprez sportowych, a w szczególności meczów piłki nożnej, „Bezpieczeństwo i zachowanie publiczności…” op. cit., s. 82 225 K. Eichstaedt, Przestępstwa i wykroczenia w świetle ustawy z 20 marca 2009r. o bezpieczeństwie imprez masowych, „Przestępczość stadionowa. Etiologia, fenomenologia, przeciwdziałanie zjawisku.”, (Red.) W. Pływaczewski, J. Kudrelka, wyd. Wyższa Szkoła Policji, Szczytno, 2010, 224

54


mniej niż 1000 miejsc. Taka impreza może odbyć się również w hali lub budynku, gdzie znajduje się nie mniej niż 500 miejsc. Imprezę masową o charakterze rywalizacji sportowej lub promującą kulturę fizyczną, rozumiemy wydarzenie odbywające się na stadionie lub innym obiekcie (nie w budynku) o liczbie 1000 miejsc. Zaliczane są do tego również: hala sportowa lub budynek o pojemności nie mniej niż 300 miejsc oraz teren umożliwiający przeprowadzenie takiej imprezy, gdzie liczba miejsc wynosi nie mniej niż 1000226 W Ustawie o bezpieczeństwie imprez masowych z 2009 roku zawarto 4 typy przestępstw:227 1. Nie przestrzeganie warunków uczestnictwa w imprezie masowej228 2. Próby przemycenia broni na obiekt, w którym odbywa się impreza229 3. Wtargnięcie,

rzucanie

wszelkiego

rodzaju

przedmiotami,

przekroczenie

nietykalności cielesnej230 4. Odpowiedzialność spikera, jeśli prowokuje on do zachowań agresywnych231 Oprócz przestępstw w ustawie tej wyróżniono również 4 rodzaje wykroczeń:232 1. Brak reakcji na zalecenia służb porządkowych233 2. Brak reakcji na zalecenie Policji lub Żandarmerii wojskowej234 3. Próby przemycenia alkoholu235 4. Transfer błędnych informacji236

Bezpieczeństwo podczas imprez masowych wiąże się z właściwą organizacją. Na organizatorach spoczywa wiele obowiązków takich, jak np. dostosowanie się do zarządzeń sanitarnych , budowlanych oraz przepisów przeciwpożarowych. Podmiot odpowiedzialny za organizację zobowiązany jest do zapewnienia obecności na obiekcie służb porządkowych, informacyjnych oraz medycznych. Obiekt, na którym odbywa się impreza musi być wyposażony w bazę sanitarno higieniczną, drogi ewakuacji oraz drogi dojazdu 226

Dz. U. z 2009r., nr 62, poz. 504, roz. 1, art. 3.2 K. Eichstaedt, Przestępstwa i wykroczenia… op. cit. 228 DzU z 2009r., nr 62, poz. 504, Roz. 1, art. 3. 3 229 Tamże 230 Jak wyżej 231 Op. cit. 232 K. Eichstaedt, Przestępstwa i wykroczenia… op. cit. 233 Dz.U. z 2009r., nr 62, poz. 504 234 Tamże 235 Jak wyżej 236 Op. cit. 227

55


dla służb ratowniczych lub Policji. Organizator musi udostępnić

dla uczestników

regulamin obiektu oraz regulamin imprezy masowej oraz instrukcję przeciwpożarową uznana prze komendanta powiatowego Straży Pożarnej.237 W skład służb porządkowych wchodzą osoby posiadające licencję na pracę przy ochronie fizycznej, wytypowane prze organizatora. Do zadań służb informacyjnych i porządkowych należy: sprawdzenie tożsamości osób chcących uczestniczyć w imprezie, kontrola rzeczy i sprawdzenie czy osoby te nie posiadają zakazu uczestnictwa w imprezach masowych, w przypadku zakazu służby te maja odmówić wstępu. Porządkowi mogą wydawać polecenia osobom postępującym wbrew regulaminowi lub przekazać

je

Policji.238 W celu zapewnienia bezpieczeństwa, służby porządkowe mają szerokie kompetencje. „(…) mają prawo do stosowania przymusu bezpośredniego przez stosowanie chwytów obezwładniających, różnych technik obrony, mają też prawo do użycia kajdanek , a także ręcznych miotaczy gazu.”239 Współcześnie to służby porządkowe są głównym ogniwem w procesie zwalczania chuligaństwa stadionowego. Coraz częściej ograniczone zostaje znaczenie Policji w utrzymywaniu porządku na stadionach. Osoba zatrudniona w służbach porządkowych nie może identyfikować się z drużyna, w żadnym wypadku przejawiać radości po golu lub zwycięstwie oraz posiadać symboli związanych z jakimkolwiek klubem. Warto odnotować, że występują też przypadki zatrudnienia przez podmiot organizujący imprezę, firm porządkowych o niedostatecznym przygotowaniu zawodowym. Mimo tego, jakość pracy służb porządkowych systematycznie rośnie. Należy uwzględnić, że istotna jest współpraca pomiędzy tymi służbami a Policją w celu utrzymania porządku. Zadanie to nie jest proste i wymaga dużego nakładu czasu by stało się klarowne.240 Jeżeli zaś chodzi o służby informacyjne , to w ramach ich obowiązków zawiera się przekazywanie

informacji

dotyczących

bezpieczeństwa,

rozmieszczenia

punktów

sanitarnych, medycznych lub gastronomicznych.. Kolejne ich funkcje to: kontrola bezpieczeństwa podczas wejścia na obiekt i jego opuszczenia przez uczestników imprezy, ich odpowiednie rozlokowanie, odzew na wszelkie zdarzenia i niebezpieczeństwo, komunikowanie o tym służbom porządkowym, skupienie uwagi na miejscach, w których może dojść do niebezpieczeństwa . Oprócz wymienionych zadań do kompetencji służb 237

S. Żbikowski, Zadania podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo imprez masowych w zakresie ich kompetencji wynikających z ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych, „Przestępczość stadionowa…”, op. cit. 238 Tamże 239 Jak wyżej, s. 250 240 P. Chlebowicz, „Chuligaństwo stadionowe…”, op. cit.

56


informacyjnych zaliczają się również : czuwanie nad tym by uczestnicy zachowywali się zgodnie z regulaminem, odpowiedź i reakcja na ich skargi.241 Ilość służb porządkowych i informacyjnych obecnych podczas imprez masowych, uwzględniona została w artykule 6.2, ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych z 2009 roku: - „w przypadku imprezy masowej nie będącej imprezą masową podwyższonego ryzyka – co najmniej 10 członków służb: porządkowej i informacyjnej na 300 osób, które mogą być obecne na imprezie masowej, i co najmniej 1 członek służby porządkowej lub informacyjnej na każde następne 100 osób, przy czym nie mniej niż 20% ogólnej liczby członków służb stanowią członkowie służby porządkowej;”242 -

„w przypadku imprezy masowej podwyższonego ryzyka – co najmniej 15 członków służb: porządkowej i informacyjnej na 200 osób, które mogą być obecne na imprezie masowej, i co najmniej 2 członków służb: porządkowej i informacyjnej na każde następne 100 osób, przy czym nie mniej niż

50% ogólnej liczby członków służb

stanowią członkowie służby porządkowej.”243 Na bezpieczeństwo imprez sportowych wpływa także kilka innych czynników. Duże znaczenie ma należyta infrastruktura stadionów. Odpowiednie przygotowanie obiektów stanowi motywację dla pozyskiwania nowych uczestników imprez. Szczególnie Brytyjczycy skupiają się na prawidłowym przygotowaniu imprez pod względem budowlanym i technicznym. Według wymogów UEFA(ang. Union of European Football Associations, Unia Europejskich Związków Piłkarskich) za stadion z miejscami siedzącymi , uznawany jest obiekt sportowy w na którym zablokowany jest dostęp do miejsc stojących. Wprowadzenie tylko i wyłącznie miejsc siedzących na stadionach w Wielkiej Brytanii miało być rozwiązaniem przypadków zgniecenia jednostek poprzez tłum. Okazało się, że miało to wpływ również na obniżenie incydentów wywołanych przez pseudokibiców. Uczestnicy widowisk zamiast zapłaty gotówką zobowiązani byli do zakupu biletu i zajęcia wyznaczonego miejsca. awantury.

Doprowadziło to do rozbicia kręgów mogących wszczynać

244

Kolejnym elementem związanym z bezpieczeństwem stadionowym jest kwestia monitoringu. Kamera nie tylko odwodzi od przejawów agresji, ale również spełnia funkcję 241

S. Żbikowski, Zadania podmiotów…, op. cit., Dz. U. z 2009r., nr 62, poz. 504, Roz. 2, art. 6.2 243 Tamże 244 P. Chlebowicz, „Chuligaństwo stadionowe…”, op. cit. 242

57


nadzorowania tłumu, co wpływa na to, iż uczestnicy nie czują się anonimowo.245 Dokumentacja z monitoringu zgromadzona w czasie trwania imprezy masowej może być argumentem do wszczęcia jakichkolwiek postępowań. W takim przypadku organizator zobowiązany jest

przekazać zapis odpowiedniemu prokuratorowi ze względu na

lokalizacje zrealizowanej imprezy. Zapis z monitoringu oceniany jest w dwóch kwestiach: konfrontacja zapisu z innymi dowodami oraz jego znaczenie dowodowe.246 Aby system monitoringu był skuteczny w rozpoznawaniu sprawców, kibice powinni być zobowiązani do upublicznienia identyfikatorów ze zdjęciem. Konieczne w eliminowaniu pseudokibiców jest obserwacja stron i forów internetowych prowadzonych przez chuliganów. W przypadku małoletnich sprawców, jeżeli ich czyn byłby o niskiej szkodliwości społecznej, zamiast kary więzienia, rozwiązaniem i odstraszeniem mogłaby być praca społeczna na obiektach sportowych. Skazani podżegacze awantur powinni wpłacać grzywnę do kasy klubu, który następnie będzie przeznaczał pieniądze na zabezpieczenie imprez sportowych. 247 W Ustawie z 2009 roku dotyczącej bezpieczeństwa na imprezach masowych uwzględniony został środek zapobiegawczy w postaci zakazu stadionowego. Zakaz ten może zostać nałożony na uczestnika imprezy jeżeli ten: posiadał lub próbował wnieść na imprezę masową broń, materiały pirotechniczne lub inne groźne przedmioty, wbiegł na obszar, na którym odbywają się zawody, nie dostosował się do zaleceń służb porządkowych lub policji lub naruszył ich nietykalność cielesną oraz zakrywał twarz w celu niezidentyfikowania go. Sąd może w szczególnych przypadkach orzec zakaz stadionowy, nawet jeśli przestępstwo nie zostało sprokurowane podczas imprezy masowej.248 Według Rady Europy: „(…)wprowadzenie stadionów z miejscami siedzącymi i z ponumerowanymi siedzeniami, na których działa monitoring, odpowiednie zarządzanie sprzedażą biletów, udoskonalenie technik kontroli tłumu, współpraca policyjna pomiędzy państwami europejskimi a także odpowiednie ustawodawstwo wypchnęło chuligaństwo poza obiekty sportowe.”249 Nowa polityka Rady Europy wiąże się z wykorzystywaniem łagodniejszych środków, przede wszystkim , likwidacja wysokich ogrodzeń, odpowiednia 245

P. Chlebowicz, „Chuligaństwo stadionowe…”, op. cit. J. Kudrelka, Przestepczośc stadionowa – wykorzystywanie zapisów z systemu monitoringu TV w postępowaniu karnym, „Przestępczość stadionowa…”, op. cit. 247 T. Sahaj, Fani futbolowi…”, op. cit. 248 M. Skorecki, A. Strzelec, Zakaz wstepu na imprezę masową- prawno karne i kryminologiczne aspekty nowego środka karnego w kodeksie karnym, „Przestępczość stadionowa…”, op. cit. 249 P. Chlebowicz, „Chuligaństwo stadionowe…”, op. cit., s. 218 246

58


wysokość trybun, niewysokie przenośne barierki. Rozwiązania te wpływają również na psychikę widzów, ponieważ dobre warunki sprzyjają dobremu zachowaniu.250 Rzeczywiście, przewinienia pseudokibiców na stadionach są obecnie sporadycznymi incydentami. Chuligaństwo zostało wypchnięte poza stadiony. Jednak zaznaczyć tu trzeba słowo „wypchnięte”, ponieważ zjawisko to nie zostało całkowicie

wyeliminowane,

a jedynie przeniosło się poza obiekty sportowe.

3. Zamykanie Stadionów W niektórych przypadkach, jeżeli istnieje ryzyko zagrożenia życia lub zdrowia uczestników wydarzenia sportowego, wydawany zostaje zakaz jego realizacji. Za wydanie takiego zezwolenia lub jego odmowy, odpowiedzialny jest odpowiedni organ władzy ze względu na miejsce przeprowadzenia imprezy, tj. prezydent miasta, wójt, burmistrz. Zezwolenie lub zakaz przeprowadzenia imprezy masowej wydany musi być nie mniej niż 7 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia. W zezwoleniu zawarte są następujące dane: nazwa organizatora, rodzaj imprezy, nazwa imprezy, warunki jej przeprowadzenia, termin rozpoczęcia i zakończenia, przypuszczalna liczba osób, które będą uczestniczyć w wydarzeniu, liczba pracowników służb informacyjnych i porządkowych a także dane na temat urządzeń rejestrujących dźwięk i obraz. Na podstawie opinii komendanta powiatowego (miejskiego lub rejonowego) Policji oraz podmiotu organizującego rozgrywki, w ramach których odbywa się impreza, organ władzy określa, czy jest to impreza masowa podwyższonego ryzyka. W przypadku gdy organizator nie dostarczy dokumentów i opinii wymaganych ustawowo oraz nie spełni obowiązków i wymogów na nim spoczywających, organ władzy nie wyda zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej.251 Zanim wydane zostanie zezwolenie, Policja, Państwowa Straż Pożarna, Pogotowie Ratunkowe, Sanepid oraz organy władzy państwowej muszą przeprowadzić lustrację obiektu na którym odbędzie się impreza masowa. Wymienione podmioty muszą sprawdzić czy obiekt zapewnia bezpieczeństwo uczestnikom.252 Brak wydania zezwolenia organizatorowi 250

na

przeprowadzenie

imprezy

masowej,

związane

jest

głównie

P. Chlebowicz, „Chuligaństwo stadionowe…”, op. cit., S. Żbikowski, Zadania podmiotów…, op. cit., „Przestępczość stadionowa…”, op. cit. 252 B. Szlachcic, Zarządzanie kryzysowew czasie imprez masowych na stadionach w czasie Euro 2012, „Bezpieczeństwo Mistrzowstw Europy w Piłce Nożnej - Euro 2012”, (Red.) K. Liedel, P. Piasecka, Wyd. Difin S.A., Warszawa 2011 251

59


z niespełnieniem przez niego .wymogów bezpieczeństwa. Decyzja odmowy wydania zezwolenia posiada charakter zapobiegawczy. Wydana może być również nie tylko decyzja o braku zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej, ale i zakaz prowadzenia imprez przez danego organizatora, na danym terenie lub na określonym obiekcie. W zakresie kompetencji organów wydających zezwolenie, jest kontrolowanie przebiegu imprezy. W przypadku niedostosowania się organizatora do zawartych w zezwoleniu postanowień, organ wydaje polecenie przerwania imprezy. Decyzja o przerwaniu musi zostać dostarczona organizatorowi w przeciągu siedmiu dni od incydentu. Impreza masowa może zostać odwołana, również po wydaniu zezwolenia, jeśli w tym czasie nastąpiły uchybienia związane z bezpieczeństwem. W ostatecznych przypadkach, organ może wydać na organizatora zakaz przeprowadzania imprez na terenie województwa, którego dotyczącą jego kompetencje. Organizator może odwołać się od tych decyzji do samorządowego kolegium odwoławczego.253 Ostatnimi czasie w Polsce, nagłośniono temat zamykania stadionów pod presją rządu, według którego, było to ostateczne działanie w walce z pseudokibicami. Dnia 3 maja 2011 roku na stadionie Zawiszy Bydgoszcz rozegrany został finał piłkarskiego Pucharu Polski, pomiędzy drużynami Lecha Poznań i Legii Warszawa. Mecz w regulaminowym czasie zakończył się wynikiem 1:1, dogrywka również nie rozstrzygnęła rezultatu. W serii rzutów karnych warszawska Legia zwyciężyła 5:4. Sympatycy Legii po ostatnim karnym, w szale radości wbiegli na płytę boiska ściągając ze swoich piłkarzy koszulki i spodenki. Następnie wykrzykiwali obelgi w stronę widzów z Poznania, którzy również pojawili się na murawie. Zapoczątkowało to szarpaniny z policją i ochroną oraz destrukcję stadionu. Sympatycy Legii wrócili na trybuny, ale pseudokibice Lecha dalej stawiali opór. W stronę służb zabezpieczających rzucano kraty, plastikowe krzesełka, głośniki i inne elementy wyposażenia stadionu. Dopiero strzały Policji z broni gładko lufowej i napór służb porządkowych sprawił że pseudokibice wrócili na wyznaczone dla nich sektory. Nad bezpieczeństwem spotkania czuwało 1300 policjantów, w akcji brało udział również 38 psów służbowych wraz z przewodnikami i dwa helikoptery.254 Brak natomiast danych o ilości służb porządkowych biorących udział w akcji. Straty po tym spotkaniu oszacowano na około 40 tysięcy złotych.255 253

S. Żbikowski, Zadania podmiotów…, op. cit. http://slask.naszemiasto.pl/artykul/galeria/890701,zadyma-po-finale-pucharu-polski-lech-legia-zdjeciawideo,id,t.html#czytaj_dalej , 10.02.2012 255 http://www.mmpoznan.pl/369970/2011/5/4/poznanscy-kibice-chca-pokryc-straty-po-zadymie-po-meczulech--legia?category=news , 10.02.2012 254

60


Polski rząd pod kierownictwem premiera Donalda Tuska po wydarzeniach mających miejsce na meczu finałowym Pucharu Polski, podjął decyzje o zamykaniu stadionów jeśli istniało będzie ryzyko niebezpieczeństwa. Przed ligowymi meczami zaraz po ekscesach z 3 maja, warszawska i poznańska policja zgłosiła takie ryzyko do wojewodów tych dwóch miast. Zarządzono rozegranie meczów przy pustych trybunach.256 Wydarzenia te pociągnęły za sobą zamknięcia kolejnych stadionów. Na wniosek Policji, wojewodowie – łódzki i dolnośląski, zamknęli stadiony Widzewa Łódź, Zagłębia Lubin i Śląska Wrocław.257 Działania te odbiły się szerokim echem nie tylko w środowisku piłkarskim. Według premiera Donalda Tuska dotychczasowe metody nie spełniły oczekiwań i rząd zmuszony był podjąć metody bardziej radykalne. Premier zaznaczył jednak, że metody te nie bardzo go satysfakcjonują. Szef rządu zaapelował by samorządowcy opowiedzieli się po stronie państwa i nie popierali pseudokibiców. Według posła Platformy Obywatelskiej Jarosława Gowina, tak zdecydowane działania spowodują odzew u zarządców klubów piłkarskich oraz Polskiego Związku Piłki Nożnej. Poseł uważa, że władze piłkarskie zbyt często przymykają oko na ekscesy pseudokibiców.258 Metoda zamykania stadionów dla wszystkich widzów spotkała się z szeroką krytyką. Najbardziej na tym wszystkim stracili prawdziwi kibice, którym uniemożliwiono odbiór widowiska sportowego. Grzegorz Napieralski, były szef Sojuszu Lewicy Demokratycznej, uważa, że: „Jeżeli na stadionie mieści 20 tysięcy, a setka osób to zadymiarze, to ponad 19 tysięcy jest ukaranych za coś, czego nie zrobili(…). Już w grudniu 2009 premier zapowiadał, że ostro chce się rozprawić z pseudokibicami. Mamy kolejną burdę, znów ostre słowa. To po co budujemy stadiony, skoro zaraz będziemy je zamykali(..). To nie na wniosek organizatora policjanci powinni reagować. Policja jest lepiej przygotowana, ma sama podjąć decyzję o interweniowaniu(…). Powinny się też pojawić dawno zapowiadane identyfikatory dla każdego kibica(…).”259 Napieralski domaga się by wyposażyć oddziały policji w narzędzia do monitorowania kibiców, nim ci wejdą na stadiony oraz zapewnić policji większy obszar działania.260 Zdaniem prezesa warszawskiej Legii, Pawła Kosmali, kibice nie mają możliwości pokazania się w pozytywnym świetle jeżeli stadiony, które zostały stworzone z myślą o publice, zostają 256

P. Żytnicki, M. Wesołek, R. Nawrot, P. Machajski : http://wyborcza.pl/1,76842,9548126,Tusk_zamyka_stadiony.html , 10.02.2012 257 http://tvp.info/informacje/polska/kolejne-stadiony-zamkniete-dla-widzow/4493658 , 13.02.2012 258 K. Zasada, http://www.rmf24.pl/raport-walka-ze-stadionowymi-chuliganami/fakty/news-zamykaniestadionow-to-propaganda-kryjaca-nieudolnosc,nId,338743 , 13.02.2012 259 http://www.tvn24.pl/12690,1701961,0,1,8222zamykanie-stadionow-to-pokazowka8221,wiadomosc.html, 13.02.2012 260 tamże

61


dla niej zamykane. Stadion Legii jest jednym z najbezpieczniejszych obiektów, dlatego decyzja o jego zamknięciu tym bardziej zdziwiła Kosmalę. Uważa on, że wszelkie incydenty miały miejsce poza nim oraz, że kibice stali się swojego rodzaju niewolnikami poprzez odpowiedzialność kolektywną.261 Z kolei prezes Polskiego Związku Piłki Nożnej, Grzegorz Lato twierdzi, że rząd i związek powinny działać wspólnie i nakładać kary finansowe na chuliganów stadionowych bo jest to efektywna metoda. Grzegorz Lato także uważa, że zamykanie stadionów nie jest trafionym pomysłem, porównuje go z zamykaniem teatrów dla publiczności, a aktorzy grają dla pustej widowni. Kary finansowe nie mogą być symboliczne, na które zrzucają się kluby kibica, ale powinny sięgać kilkunastu tysięcy złotych. Według laty to rząd posiada instrumentarium do walki z chuliganami, a nie PZPN. To nie związek wydaje ustawy dotyczące imprez i kar finansowych. Istotą jest by w tej kwestii działać razem.262 Wydaje się, że działania te zredukowały ekscesy chuligańskie, które jak do tej pory nie miały miejsca od 3 maja 2011 roku na polskich stadionach. Jednak prawdziwym mankamentem w tej sprawie jest pozbawienie możliwości uczestnictwa w widowisku sportowym prawdziwych kibiców, dla których owo wydarzenie jest organizowane.

4. Sposoby

zaangażowania

pseudokibiców

do

udziału

w przygotowaniu opraw plastycznych W celu powstrzymania powtarzania się i naśladowania działań pseudokibiców stadionowych, ważne znaczenie ma podjęcie działań o charakterze wychowawczym. Działalność tą wspomagają różne instytucje europejskie m.in. Rada Europy i Komisja Europejska, które kierują na jej rozwój odpowiednie fundusze ora udziela dofinansowań na prowadzenie inicjatyw z tym związanych.263 Od 1983 roku Rada Europy specjalizuje się w przezwyciężaniu zjawiska przemocy wśród kibiców. Była to pierwsza organizacja międzynarodowa, która zaczęła zajmować się tym

problemem.

Rada

Europy

poszukuje

metod

przezwyciężania

wyłączenia

i marginalizacji określonych grup społecznych. Przyczynami tych marginalizacji są m. in. 261

http://www.rmf24.pl/raport-walka-ze-stadionowymi-chuliganami/fakty/news-zamykanie-stadionow-todroga-donikad,nId,338429 , 13.02.2012 262 http://www.polskatimes.pl/artykul/399732,lato-zamykanie-stadionow-to-zly-pomysl-to-jakbyzamykac,id,t.html?cookie=1 263 KIBICE RAZEM. Pilotażowy projekt zwalczania postaw przemocy w środowisku polskich kibiców piłkarskich, www.gdansk.pl/plik,30184.html , 14.02.2012

62


Niedostateczne

kształcenie,

bezdomność,

brak

osłon

socjalnych,

niedostateczne

kształcenie, kalectwo lub uszczerbek na zdrowiu. Sport stał się jedną z metod przezwyciężenia wykolejenia społecznego. Jego potencjał zrzesza ludzi i sprzyja im w nawiązywaniu kontaktów. Oddziaływanie sportu może wpłynąć na odnowienie więzi ze społeczeństwem ludziom z niego wyeliminowanych. Prawdopodobnie nie ma innego zjawiska społecznego o podobnej sile oddziaływania. Piłka nożna jest jednym z najpopularniejszych sportów, ale to nie tylko gra. Jest ona czynnikiem społecznym powiązanym z gospodarką, kultura i polityką. Przypadkiem złego spożytkowania predyspozycji sportu są m. in. korupcja, przemoc na stadionach, rasizm, ksenofobia czy zażywanie środków dopingowych. Jako sport wszechstronny, piłka nożna posuwa za sobą rozwój wzajemnego szacunku i solidarności. Można uznać tą dyscyplinę jako promocję podstawowych ludzkich wartości.264 Według zastępcy sekretarza generalnego Rady Europy, Hansa Christiana Krügera: „Możemy zaobserwować solidarność w działaniu między ludźmi podczas ważnych meczów. Wszyscy interesują się rozgrywkami i wynikami, i do zainteresowanie rywalizacją jednoczy bogatych i biednych, wszystkie grupy społeczne, mniejszości i większości, nawet zwycięzcy i przegrani wymieniają się koszulkami piłkarskimi. Ta solidarność (…) jest dziś potrzebna – to oznaka nadziei. Stanowi ona również zachętę do jednoczenia się ludzi z innych powodów i w innych celach, do wkładania takiej samej energii i entuzjazmu w inne projekty i dziedziny życia. Gra dostarczyła drogowskazów i skierowała ludzi w stronę obszarów, na których mogą wspólnie pracować.”265 Piłka nożna jest sportem, który skupia ludzi chcących wykorzystać jej popularność w celu manifestacji swojej wolności. Niestety wolność ta, często równoznaczna jest z przejawem naruszenia porządku czy praw innych osób uczestniczących w widowisku sportowym. Jako sport błyskotliwy, piłka nożna musi wykorzystać swoje możliwości, po to by zrzeszyć wszystkie osoby kochające tą grę, aby wspólnie wyeliminować mniejszości próbujące ją niszczyć. Kierownictwo nad takimi działaniami powinny objąć związki sportowe i fankluby. Muszą mieć na uwadze odpowiedzialność społeczną tego sportu i różnymi sposobami promować jego potencjał dla dobra społeczeństwa.266 Na polskich stadionach przeciwdziałanie zjawisku pseudokibiców wiązało się jedynie z działaniami policji, służb porządkowych i sądów. Dopiero w 2009 roku Rada 264

H. C. Krüger, Wykorzystanie potencjału piłki nożnej, „Bezpieczeństwo i zachowanie publiczności na imprezach sportowych”, (Red). J. Szewczyk, wyd. Urząd kultury fizycznej i sportu, Warszawa 2001 265 Tamże, s. 15 266 H. C. Krüger, Wykorzystanie potencjału…, op. cit.

63


Bezpieczeństwa Imprez Sportowych (w skrócie RBIS) zaakceptowała projekt „Kibice Razem”. Dnia 5 grudnia 2009 roku podczas obrad Okrągłego Stołu dla Polskiej Piłki program „Kibice Razem” zaaprobowany został do realizacji go przez samorządy lokalne. Wprowadzenie projektu wymagane jest również przez UEFA, w związku ze współorganizacją przez Polskę Mistrzostw Europy w piłce nożnej w 2012 roku.267 Podstawowymi założeniami projektu „Kibice Razem” jest redukcja skłonności do posługiwania się przemocą fizyczną w stosunku do innych ludzi oraz zachowań na tle rasistowskim w gronie uczestników imprez sportowych. Sposobem na eliminacje tych zjawisk ma być długotrwała działalność edukacyjno-pedagogiczna, przejawiająca się codziennym bezpośrednim kontakcie z grupą.268 Projekt ma służyć również gloryfikacji pozytywnej formy kibicowania, demokratyzacji wśród grup kibiców oraz emancypacji pseudokibiców.269 Zachowania aspołeczne, które zastopować ma funkcjonowanie projektu, mają podłoże psychologiczne oraz powstają w wyniku błędnego wychowania. W takich przypadkach nie ma możliwości w pełni wyeliminowania tych zachowań. Jednak skuteczna praca edukacyjno-pedagogiczna jest tu możliwa zważywszy na to, że określone modele zachowań pozyskiwane są dopiero podczas przenikania jednostki do kolejnych grup społecznych. Działania podjęte przez inicjatywę „Kibice Razem” mają wykluczać ze stadionów

agresję

i

promowanie

przemoc

ukrytej

w

znakach

i

symbolach,

wykorzystywanych w flagach, szalikach czy ubraniach. Potępione mają być również zwyczaje zabierania flag kibicom przeciwnej drużyny i ich palenie. Projekt ma promować twórczy i czynny aspekt kibicowania, czyli udział przy powstawaniu oprawy plastycznej, zagrzewanie przez cały mecz zawodników do sportowej walki, zorganizowanie meczów wyjazdowych, turniejów piłkarskich, pracę przy tworzeniu własnych gadżetów związanych z kibicowaniem, To właśnie na tych płaszczyznach powinna odbywać się rywalizacja pomiędzy fanami różnych drużyn. Subkultura kibiców podtrzymywana jest dzięki dwóm czynnikom. Pierwszy czynnik to funkcjonowanie poprzez bezpośrednie kontakty. Drugi czynnik to transfer informacji drogą wirtualną, np. gazetki o tematyce kibicowskie, strony lub fora internetowe,

które znacznie wpłynęły na rozwój tego zjawiska. Największą

popularnością wśród aktywnych fanów piłki nożnej cieszą się fora internetowe, które

267

KIBICE RAZEM. Pilotażowy projekt zwalczania postaw przemocy… , op. cit. Tamże 269 Jak wyżej 268

64


pozwalają na wyrażanie opinii i nawiązywanie kontaktów. I to właśnie do tych osób powinien przebijać się projekt.270 Projekt „Kibice Razem” zakłada, że: „(…)naszkicowane powyżej zmiany w sferze kulturowej pociągną za sobą (…) przesunięcia w strukturze socjologicznej środowiska kibiców. Przypadkowi sprawcy stanowiący najbardziej liczną i uciążliwą frakcję sceny chuligańskiej, stopniowo tracić będą motywację do naśladowania swych idoli z bojówek i kopiowania ich zachowań. Alternatywne wzory kibicowania powinny dotrzeć więc do młodzieży, która w chwili obecnej przyciągana jest prze kulturę przemocy i stanowi (…) zaplecze dla zorganizowanych grup chuliganów.”271 W sferze programu „Kibice Razem” zakłada się, że powstaną ośrodki umożliwiające działalność pedagogiczną w odniesieniu do kibiców. Ośrodkiem kierować będą dwie osoby, których zadaniem będzie nawiązywanie kontaktów z liderami grup kibicowskich, zapoznanie się z ich poglądami, planem działania, wspieranie ich pozytywnych działań i nowych pomysłów. Ośrodki te mają być siedzibą spotkań osób zainteresowanych piłką nożną, prowadzone będą przy udziale samych kibiców, maja służyć jako miejsce do przygotowywania opraw plastycznych, dyskusji i omawiania spraw organizacyjnych (np. mecze wyjazdowe, projektowanie oprawy plastycznej), czy innych kwestii związanych z zespoleniem kręgów kibicowskich. Istotą jest by kibicami współpracowała odpowiednio wykwalifikowana kadra zawodowa. Projekt ten ma na celu wspomaganie pożądanych form kibicowania, ale nie wykonania całej pracy oraz ograniczenie zachowań aspołecznych.272 Program „Kibice Razem” realizowany jest obecnie w dwóch miastach: Gdańsku i Wrocławiu. Rezultaty działalności pedagogicznej widoczne będą na przestrzeni 3-4 lat. Jeżeli projekt zrealizowany zostanie pomyślnie i widoczne będą jego efekty, będzie wtedy zainicjowany w kolejnych miastach.273 Przedstawiony program może okazać się skutecznym sposobem na eliminacje pseudokibiców. Jego głównym atutem jest przeniesienie ciężaru ekspresji z propagowania przemocy i agresji stadionowej na aktywność w dopingowaniu oraz w tworzeniu opraw plastycznych i ich prezentacji.

270

KIBICE RAZEM. Pilotażowy projekt zwalczania postaw przemocy… , op. cit., Tamże, s. 5-6 272 Jak wyżej 273 Op. cit. 271

65


ROZDZIAŁ V Metodologia badań własnych 1. Cel i przedmiot badań Cel badań pedagogicznych jest powiązany przede wszystkim z opisem, wyjaśnianiem i przewidywaniem zjawisk pedagogicznych. Cel badań jest to o charakterze teoretycznym, takich jak dydaktyczno-wychowawczych,

podejmowanie zadań

opracowanie teoretycznego modelu zajęć

realizowaniem

zadań

praktycznych,

które

bywa

sprowadzane np. do opracowywania właściwych dyrektyw pedagogicznych czyli wskazówek praktycznych dla nauczycieli, uczniów i rodziców.274 Celem badań prowadzonych na użytek tej pracy było uzyskanie odpowiedzi na pytania: czy młodzież spędza aktywnie swój czas wolny, jakie są najpopularniejsze obecnie sposoby spędzania czasu wolnego młodzieży, jaki jest stosunek młodzieży do subkultury kibiców, czy młodzież ta uczestniczy w widowiskach sportowych oraz jaka jest wiedza młodzieży o stadionowych oprawach plastycznych i opinia na temat uczestnictwa w ich przygotowaniu. Przedmiotem badań pedagogicznych są fakty, zjawiska, procesy pedagogiczne razem z ich uwarunkowaniami a także instytucje, placówki, osoby lub organizacje ukierunkowane na działalność wychowawczą, opiekuńczą czy edukacyjną. Właściwie jedynym ograniczeniem dotyczącym przedmiotu badań jest to by był możliwy do zbadania za pomocą dostępnych metod, odpowiedniej aparatury i w odpowiednim czasie. Przy wyborze przedmiotu badań znaczenie ma to czy prowadzone badania maja charakter ilościowy czy jakościowy. W badaniach ilościowych przedmiot badań poddany musi zostać pomiarowi, co wiąże się z doborem odpowiednich metod badawczych. Natomiast w przypadku badań jakościowych przedmiot może wykraczać poza obiektywizm oraz pomiar.275 Za przedmiot badań prezentowanej pracy posłużyła młodzież w przedziale wiekowym od 16 do 20lat, z klas I i III, Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 18 w Łodzi, mieszczącym się przy ul. Edwarda 41.

274

K. Żegnałek, „Metody i techniki stosowane w badaniach pedagogicznych, Wyd. Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Warszawa 2008 275 Tamże

66


2. Problemy badawcze oraz hipotezy Problem badawczy jest to pytanie o naturę badanego środowiska, o istotę związków pomiędzy zdarzeniami lub istotami i cechami procesów i zjawisk. W innym ujęciu problem badawczy to deklaracja niewiedzy badacza zawarta w formie pytania.276 Można wyróżnić problemy badawcze teoretyczne i praktyczne, ogólne i szczegółowe oraz podstawowe i cząstkowe. Aby problemy badawcze sformułowane były poprawnie muszą spełniać kilka warunków. Przedstawione przez badacza problemy musza wyczerpywać zakres jego niewiedzy zawarty w tematyce badań. Problemy określają zakres wątpliwości oraz badawczych poszukiwań. Drugim warunkiem jest zawarcie wszystkich głównych zależności między zmiennymi, co daje wyznaczony zakres badanych zjawisk. Ostatnim warunkiem jest rozstrzygalność empiryczna oraz wartość praktyczna problemu. W fazie koncepcji badacz nie ma całkowitej pewności czy problem posiada te dwa czynniki. Tu istotne jest zaufanie do własnej wiedzy i intuicji badawczej. Problemy badawcze wyznaczają dopiero dalszy proces myślowy w fazie koncepcji. Określanie problemów badawczych jest znaczącym działaniem, wymagającym refleksji i określonego zasobu wiedzy. Mimo iż problemy badawcze uwarunkowują skalę naszej niewiedzy, to by precyzyjnie je

określić potrzebna jest niemała wiedza na temat przedmiotu badań.

Najbardziej optymalnym źródłem takiej wiedzy pozostaje literatura przedmiotu. Rozwiązanie problemów badawczych może spowodować określone korzyści praktyczne czy przyczynić się do istotnych dyrektyw naukowo-poznawczych.277 Problematyka badawcza niniejszej pracy dotyczy poznania przebiegu prac związanych z przygotowywanie stadionowych opraw plastycznych, motywów ich podjęcia oraz najpopularniejszych obecnie form spędzania czasu wolnego przez młodzież. Ponadto określenie jej zainteresowań oraz stosunku do subkultury kibiców. Badacz

przed

rozpoczęciem

badań

powinien

przewidywać

z

określonym

prawdopodobieństwem ich wyniki. Problemy badawcze są podstawą do tworzenia hipotez. Hipoteza jest tymczasowym przypuszczeniem upraszczającym wyjaśnienie zjawiska, domysłem lub założeniem opartym na prawdopodobieństwie jednak

276

T. Pilch, T. Bauman, „Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe”, wyd. ŻAK, Warszawa 2001 277 Tamże

67


wymagającym sprawdzenia. Hipoteza jest również rozumiana jako zadanie nie w pełni uzasadnione, które wyjaśnia pewne stwierdzone fakty.278 Hipoteza badawcza charakteryzuje się tym że: - formułowana jest w postaci twierdzącej, tj. zdań oznajmujących - odnosi się do wartości przyjętych przez badane zmienne lub do relacji zachodzących między tymi zmiennymi - jest twierdzeniem tylko prawdopodobnym, koniecznie wymagającym sprawdzenia poprzez badania naukowe - jest swoistą odpowiedzią na sformułowany w pytaniu problem badawczy - odnosi się tylko do problemów naukowych - jest możliwa do zweryfikowania przy pomocy dostępnych metod oraz aparatury badawczej w określonym czasie - ma na celu wyjaśnienie faktów, a także przebiegu procesów i zjawisk pedagogicznych, odkrywaniu nieznanych do tej pory praw, zjawisk lub procesów279 Hipoteza główna, którą założono do przeprowadzonych badań brzmi : oprawy plastyczne tworzone przez kibiców mogą rozwijać osobowość i zdolności młodych ludzi, są w stanie zainteresować

młodzież w tym stopniu, że będą alternatywnym,

wartościowym sposobem spędzania czasu wolnego. Za hipotezy szczegółowe w pracy przyjęto, że: -młodzież zbyt dużą ilość czasu spędza na korzystaniu z komputera -Internet, to obecnie jedna z najpopularniejszych rozrywek młodzieży -większość młodzieży korzystając z Internetu udziela się na zdobywających coraz większą popularność portalach społecznościowych -współczesna młodzież, to osoby posiadające mały zakres zainteresowań, wśród których najpopularniejsze są „standardowe” zainteresowania, takie jak np. film i muzyka -stadionowe oprawy plastyczne, to obszar, który nie jest właściwie kojarzony przez społeczeństwo -powstanie opraw wymaga wysiłku i współpracy wszystkich osób uczestniczących w ich przygotowaniu -oprawy wpływają na rozwój osobowości -przygotowanie opraw plastycznych to żmudna i ciężka praca dająca satysfakcję z ich wykonania 278 279

K. Żegnałek, „Metody i techniki…”, op. cit. Tamże.

68


-tworzenie projektów graficznych na podstawie których przygotowywane są oprawy, pozwala rozwijać wrażliwość estetyczną i zdolności twórcze -działania ruchu „Ultras” to alternatywa dla pseudokibiców -udział w przygotowaniu opraw pozwala na wyrażenie swojej osobowości i poglądów Za hipotezy robocze przyjęto, że: stadionowe oprawy plastyczne są alternatywą dla bezczynnego spędzania czasu wolnego przez młodzież, prace związane z ich przygotowaniem poszerzają zainteresowania np. sportem czy twórczością artystyczną, przekaz zawarty w oprawach jest akceptowalnym społecznie, nie destruktywnym sposobem na wyrażenie poglądów subkultury kibiców, a także innych subkultur, jeśli kibice do takowych należą.

3. Metody, techniki i narzędzia badawcze Podstawą badań naukowych jest rozwiązywanie problemów, dokonywane w wyniku świadomie i celowo podjętych działań. Czynności te muszą być uporządkowane i przemyślane, tak by zapewniały osiągnięcie zakładanych celów badawczych. Powinny zatem przyjmować formę metody lub techniki badawczej. W literaturze metodologicznej nie ujęto precyzyjnej różnicy między metodą a techniką, a niekiedy pojęcie te są tożsame.280 Jeśli chodzi o pojęcie metody K. Żegnałek jako jedno z wyjaśnień przedstawia definicję niemieckiego metodologa pedagogiki, H-H. Krügera, który twierdzi iż, metoda to sposób postępowania, „droga” do osiągnięcia postawionego celu. Natomiast jeśli chodzi o metodę naukową to za J. Piterą, Żegnałek prezentuje

jej dwa znaczenia, jako „całokształt

sposobów badawczego docierania do prawdy i pojęciowego przedstawiania prawdy poznanej oraz jako sposoby uzyskiwania roboczej metody badań.”281 Pierwsze znaczenie ukazuje metodę badawczą jako ogół czynności i sposobów niezbędnych do rozwiązywania problemów, tworzenia prac naukowych oraz oceny ich wyników. W tym zakresie ujęte są w zasadzie wszystkie czynności, które składają się na działalność naukową. Drugie znaczenie sprowadza istotę metody naukowej, wyłącznie do czynności

związanych

z

pozyskiwaniem

materiałów

rozwiązywaniu określonych problemów naukowych.282 280

K. Żegnałek, „Metody i techniki…”, op. cit. Tamże 282 Jak wyżej 281

69

badawczych,

służących


W niniejszej pracy wykorzystana została metoda sondażu diagnostycznego. Metoda ta jest drogą do „(…)gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie niezlokalizowanych – posiadających znaczenie wychowawcze – w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje.”283 Techniki badań obejmują bardziej szczegółowe czynności praktyczne niż w przypadku metody badań. Techniki te mają określone instrumenty, które służą zgromadzenia właściwego materiału badawczego czyli osiągnięciu założonego celu badań. Techniki badawcze są bardziej sprecyzowanymi sposobami realizowania zamierzonych badań niż metody badawcze. Technika naukowa jest sposobem do osiągnięcia celu naukowego, to sposób posługiwania się narzędziami naukowymi.284 Techniki badań są wyznaczane poprzez dobór odpowiedniej metody i uwarunkowany przez nią, techniki są działaniami pojedynczymi natomiast metoda jest czynnościami o różnym charakterze, koncepcyjnym jak również rzeczowym.285 Techniki badań różnią się od metod tym, że charakteryzują się węższym zakresem znaczeniowym, dotyczą tylko działań bezpośrednio związanych z wytwarzaniem i gromadzeniem materiału badawczego, czynności składające się na techniki mają mechaniczny a nie teoretyczny charakter oraz podporządkowane są metodom, co oznacza, że metoda realizowana jest za pomocą technik.286 Techniki użyte w badaniach zawartych w tej pracy, to wywiad oraz ankieta. „Wywiad jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami według opracowanych wcześniej dyspozycji lub w oparciu o specjalny kwestionariusz”287 Zwykła rozmowa traktowana jest jako wymiana myśli, wywiad natomiast jest wymianą myśli ściśle ukierunkowaną. Za pomocą wywiadu, zbierać można takie same informacje jak w przypadku ankiety. Ale w przypadku wywiadu, bezpośredni kontakt z osobą badaną pozwala na stworzenie odpowiedniej (przyjaznej) atmosfery, co wpływa na zdobycie zaufania tej osoby i tym samym szczerość w odpowiedziach. Często wywiad stosowany jest w celu uzupełnienia informacji, które zebrane zostały w ankiecie. Najbardziej 283

T. Pilch, T. Bauman, „Zasady badań pedagogicznych…”, op. cit., s. 80 K. Żegnałek, „Metody i techniki…”, op. cit. 285 T. Pilch, T. Bauman, „Zasady badań pedagogicznych…”, op. cit. 286 K. Żegnałek, „Metody i techniki…”, op. cit. 287 T. Pilch, T. Bauman, „Zasady badań pedagogicznych…”, op. cit. 284

70


popularny podział wywiadu to jawny i ukryty. Wywiad jawny polega na tym, że osoba badana poinformowana jest, o tym że prowadzony jest z nią wywiad oraz o jego celach i przedmiocie. Prowadzący swobodnie posługuje się niezbędnymi narzędziami do jego utrwalenia. Wywiad ukryty charakteryzuje się tym, że respondent nie jest poinformowany o celu rozmowy oraz o roli jaką pełni osoba prowadząca. Badający zapamiętuje uzyskane informacje i odtwarza je po zakończonym badaniu. Jest rzadko stosowany.288 Jeśli chodzi zaś o ankietę, to według T. Pilcha jest ona techniką „(…) gromadzenia informacji, polegającą na wypełnianiu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji, w obecności lub częściej w nieobecności ankietera.”289 Z metodami i technikami badań związane jest narzędzie badawcze. Jest to pojęcie podrzędne do technik i metod badań. Narzędzie badawcze rozumiane jest jako przedmiot, którym posługuje się badacz w realizacji wybranej techniki. Technika badawcza oznacza czynności np. ankietowanie, obserwowanie, natomiast narzędzie jest instrumentem służącym do gromadzenia materiału badawczego. Do narzędzi badawczych mogą zaliczać się: kwestionariusze wywiadu i ankiety, testy, dzienniki lub arkusze obserwacyjne, aparaty fotograficzne, kamery, dyktafony, komputery i inne narzędzia rejestrujące dane lub pomiary. Zastosowane narzędzie jest zależne od doboru metody i techniki badawczej. Wiele narzędzi badawczych, takich jak np. kwestionariusz ankiet lub arkusz obserwacyjny, musi zostać opracowana i stworzona przez samego badacza i przeważnie nie mogą być powtórnie wykorzystane do innych badań.290 Za narzędzia służące do realizacji niniejszych badań posłużyły: kwestionariusz ankiety i kwestionariusz wywiadu. Kwestionariusz ankiety wykorzystany do badań zawartych w pracy, to 27 pytań podzielonych na 3 kategorie. Ankieta przeznaczona została dla młodzieży w wieku od 14 do 24 lat.291 Pierwsza kategoria, to charakterystyka badanych, która obejmuje pytania od 1 do 4, takie jak wiek badanych, wielkość miejsca zamieszkania pod względem ludności, płeć, oraz status społeczny. Kategoria druga, to pytania dotyczące zainteresowań i spędzania czasu wolnego przez młodzież, w której zawarte zostały pytania od 5 do 15, mające na celu zebranie informacji 288

K. Żegnałek, „Metody i techniki…”, op. cit. T. Pilch, T. Bauman, „Zasady badań pedagogicznych…”, op. cit., s. 96 290 Tamże 291 Por. Kwestionariusz ankiety – Aneks nr 2 289

71


na temat: zainteresowań, ilości spędzanego czasu wolnego poza domem, sposobu jego spędzania, ilości czasu wolnego poświęcanego na rozwijanie zainteresowań, liczby dni tygodnia, w których młodzież korzysta z komputera, czynności wykonywane na komputerze, obszarów poruszania się po Internecie, zainteresowania wydarzeniami sportowymi, dyscyplin sportowych, z którymi najbardziej utożsamiają się badani oraz pytania o uczestnictwo w wydarzeniach sportowych, a także to czy szkoły do których uczęszczali badani organizowały wyjścia na takie wydarzenia. Trzeci podział, to pytania od 16 do 27, bezpośrednio dotyczące głównej hipotezy badawczej. W kategorii tej zamieszczone zostały pytania uwzględniające postawy subkultury kibiców, wiedzę ankietowanych na temat środowiska kibicowskiego, czym jest są dla badanych stadionowe oprawy plastyczne, tożsamość ankietowanych z klubami piłkarskimi, ich opinia na temat uczestnictwa niepełnoletnich w widowiskach sportowych oraz inne pytania dotyczące subkultury kibiców. Kwestionariusz wywiadu wykorzystany w niniejszej pracy zawiera pytania do działacza ruchu ultras, reprezentującego grupę „Ultras GieKSa”, dopingującą drużynę GKS Katowice. Kwestionariusz to 15 pytań podzielonych na dwie kategorie.292 Pierwsze dwa pytania dotyczą tego jak długo przedstawiciel ruchu ultras zajmuje się wykonywaniem opraw plastycznych oraz co było motywem zaangażowania się w ich powstawanie oraz w jaki sposób to nastąpiło. Pierwsza kategoria, to pytania o wpływ opraw plastycznych na osobowość, która obejmuje pytania od 3 do 5. Dotyczą one poznania odczuć oraz emocji towarzyszących tworzeniu opraw i prezentacji ich podczas widowiska sportowego, opinia działacza na temat charakteru wychowawczego opraw oraz ich wpływu na rozwój jakichkolwiek umiejętności. Druga kategoria zawiera pytania związane z przygotowaniem oprawy. Działacz odpowiada na zagadnienia dotyczące liczby osób pracujących przy przygotowaniu opraw, ilość osób kontrolujących przebieg prac, ilość osób, które „przewinęły” się przez grupę, przedział wiekowy osób biorących udział w przygotowaniach i ich zajęcia w życiu codziennym, długość trwania przygotowania oprawy, jak wybierany jest projekt oprawy, jak rozdzielane są obowiązki w grupie, miejsce przygotowywania opraw, koszt opraw oraz pytanie o to czy klub wspomaga finansowo ultrasów.

292

Por. Kwestionariusz wywiadu - Aneks nr 3

72


4. Charakterystyka badanej populacji Badaniu ankietowemu poddana została młodzież w przedziale wiekowym od 18 do 24 lat, uczniowie Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 18 w Łodzi, Badano wybrane losowo przez dyrektora klasy: III-cią i IV-tą technikum. Wywiadu udzielił działacz grupy specjalizującej się w przygotowywaniem stadionowych opraw plastycznych, „Ultras Gieksa” z Katowic

5. Przebieg badań Badania przeprowadzono w dniach 11.05. – 25.05.2012. Ankiety przeprowadzono w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 18 w Łodzi. Kwestionariusze zostały rozdane uczniom za pośrednictwem dyrektora, dwóm klasom: III i IV technikum. Rozdano 60 ankiet. Jednak zaledwie 30 z nich było wypełnionych poprawnie, co świadczyć może o dużych problemach współczesnej młodzieży z czytaniem ze zrozumieniem. Wywiad z działaczem grupy „Ultras GieKSa”, ze względu na kwestię związaną z odległością między miastami Łódź i Katowice, przeprowadzony został drogą internetową i telefoniczną. Odpowiedzi na pytania były długie i wyczerpujące co świadczy o zaangażowaniu działacza w środowisko „Ultras”. Ze względu na nagonki na grupy „Ultras” przez różne służby, działacz pragnął zachować anonimowość.

73


Rozdział VI Kibicowanie jako nie wykorzystany potencjał aktywności kulturalnej oraz społecznej – wnioski z badań ANALIZA ANKIET

Tabela 1 (Charakterystyka badanej populacji) Pytania 1 - 4 Element podlegający

Liczba

badaniu Wiek badanych

Miejsce zamieszkania

Płeć Status społeczny

a) b) c) d) a) b) c) d) a) b) a) b) c)

0 14 15 1 1 21 3 5 15 15 30 0 0

Procenty [%] 0 46,7 50 3,3 3,3 70 10 16,7 50 50 100 0 0

Źródło: badania własne

Połowa ankietowanych (15 osób, 50%), to osoby w przedziale wiekowym od 18 do 20 lat, 46,7 % (14 osób), to badani w wieku od 18 do 20 lat, natomiast jedna osoba (3,3%) zalicza się do przedziału 20 – 24. Zdecydowana większość badanych bo aż 70% (21 osób), pochodzi z miejscowości od 500 00 do 1 000 000 miliona mieszkańców. Jedna osoba (3,3%) mieszka w mieście powyżej 1 000 000 osób. Przedział 100 000 – 500 000 zaznaczyło 10% ankietowanych (3 osoby), z kolei poniżej 100 000 mieszkańców, 16,7 % (5 osób) badanych. Ponieważ, aż 70% badanych (21 osób) pochodzi z większego miasta, maja oni więcej możliwości na spędzanie czasu wolnego Jeżeli chodzi o płeć to połowa ankietowanych (15 osób, 50%), to kobiety a druga połowa to mężczyźni. Równomierne rozłożenie płci pozwala skonfrontować poglądy obu stron, ponieważ to zazwyczaj

74


wyłącznie mężczyźni kojarzeni są z kibicowaniem. Wszyscy badani (30 osób, 100%) posiadają status ucznia.

Tabela nr 2 (Zainteresowania i sposoby spędzania czasu wolnego przez młodzież) Pytania 5 – 15 Element podlegający

Liczba

badaniu

Zainteresowania

Ilość godzin czasu wolnego spędzonych poza domem

Sposób spędzania czasu wolnego

Czas poświęcony na rozwijanie zainteresowań

Korzystanie z komputera

75

a) b) c) d) e) f) g) h) i) j) k) l) m) n) o) p) a) b) c) d) a) b) c) d) e) f)

21 4 3 4 0 12 3 6 2 20 3 0 5 6 0 1 3 10 12 5 22 8 7 14 8 4

a) b) c) a)

19 7 3 2

Procenty [%] 40 13,3 10 13,3 0 40 10 20 6,7 66,7 10 0 16,7 20 0 3,3 10 33,3 40 16,7 73,3 26,7 23,3 46,7 26,7 13,3 63,3 23,3 10 6,7

b) 2

6,7

c) 5

16,7

d) 21

70


Czynności wykonywane na komputerze w czasie wolnym Najczęściej odwiedzane strony internetowe Śledzenie wydarzeń sportowych

Utożsamianie się z dyscypliną sportową Uczestnictwo w wydarzeniach sportowych na stadionie Organizacja przez szkołę wyjścia na wydarzenia sportowe odbywające się na stadionie

a) 30 b) 15 c) 9 20 2 5 3 11

100 50 30 66,7 6,7 16,7 10 36,7

b) 19

63,3

a) b) c) d) e) a) b) c)

26,7 0 33,3 3,3 26,7 33,3 16,7 23,3

a) b) c) d) a)

8 0 10 1 8 10 5 7

a) 12

40

b) 0

0

c) 0

0 Źródło: badania własne

Przy pytaniu o zainteresowania do wyboru były od jednej do trzech odpowiedzi lub uzupełnienie innych, najpopularniejszym okazała się muzyka – 66,7 % badanych (20 osób). Domniemać można, że zainteresowanie to zaznaczone zostało jedynie jako słuchanie muzyki, a nie uczestnictwo w koncertach lub śledzenie informacji na temat wykonawców, co związane jest z małą aktywnością tego zainteresowania. Na następnych miejscach uplasowały się ex aequo sport i komputer, które zdobyły po 40% głosów (12 osób). Mniej popularne okazały się : moda i film – po 20% (6 osób), podróże – 16,7% (5 osób), taniec i rysunek – po 13,3% (4 osoby), gra na instrumencie, zwierzęta i książki – po 10% (3 osoby), fotografia – 6,7%. Liczby te świadczą, że wśród młodzieży przeważają zainteresowania nie wpływające, oprócz sportu, na rozwój fizyczny i osobowościowy. Żadna osoba (0%) nie zaznaczyła jako swoich zainteresowań działalności społecznej, kolekcjonowania oraz motoryzacji. Jedna osoba (3,3%) uzupełniła „inne”, wskazując kulturystykę jako swoje zainteresowanie. Oznacza to, że młodzież nie posiada bardziej

76


nietypowych zainteresowań(np. historia, poezja, itp.), niż te powszechne, które umieszczone zostały w kafeteriach. Największa liczba osób – 12 (40% badanych) spędza od 6 do 12 godzin czasu wolnego poza domem. Od 3 do 5 godzin zaznaczyło 33,3% (10 osób), natomiast najwięcej godzin, bo aż od 13 do więcej spędza 16,7% badanych (5 osób). Najmniej, od 1 do 2 godzin, czas wolny poza domem spędza 10% badanych (3 osoby). Co może cieszyć, młodzież nie spędza czasu wolnego wyłącznie w 4 ścianach, jednak nie wiadomo czy jest on pożytecznie wykorzystywany. W pytaniu o sposób spędzania czasu wolnego ankietowany mieli możliwość zaznaczenia od jednej do wielu odpowiedzi. Do najpopularniejszych sposobów spędzania czasu wolnego zaliczają się spotkania ze znajomymi – 73,3% (22 osoby), 46,7% (14 osób) poświęca go na różnorakie wyjścia na miasto. Zaledwie 26, 7% (8 osób) poświęca czas wolny na rozwijanie zainteresowań, taki sam procent badanych, jednak w tym przypadku powiedzieć można „aż”, w czasie wolnym odpoczywa. 13,3% (4 osoby) badanych uzupełniło odpowiedź inne, najczęściej pojawiała się odpowiedź o spędzaniu czasu ze swoją sympatią. Niestety niepokoić mogą małe wskazania liczbowe związane ze spędzaniem

czasu

w

pożyteczny

sposób,

np.

większemu

poświęceniu

się

zainteresowaniom lub nauce. Patrząc na udzielane odpowiedzi, optymizmem napawać może to, że poprzez spotkania ze znajomymi, sympatią czy wyjścia na miasto, badana młodzież aktywnie uczestniczy w życiu społecznym. Aż 63,3% (19 osób) badanych na rozwijanie czasu wolnego w ciągu tygodnia poświęca zaledwie od 1 do 5 godzin, od 6 do 11 godzin zaznaczyło 23,3% (7 osób), natomiast 10% badanych (3 osoby) poświęca od 12 do więcej godzin. Zdecydowana większość – 70% ankietowanych (21 osób), aż od 6 do 7 dni korzysta z komputera, 16,7% (5 osób)- od 4 do 5 dni w tygodniu, 6,7% badanych (2 osoby) zaznaczyło odpowiedź 2-3 dni oraz 0-1. Komputer jest współcześnie jednym z najpopularniejszych urządzeń na całym świecie, które mimo to, budzi spore kontrowersje. Zbyt częste korzystanie z komputera prowadzi do uzależnienia i różnych problemów zdrowotnych (patrz: rozdział I). W pytaniu o wykonywanie czynności w czasie wolnym na komputerze, możliwość do wyboru to od jednej do dwóch odpowiedzi. 100% badanych (30 osób) korzysta wtedy z Internetu, co potwierdza opisywaną w rozdziale pierwszym, popularność tego medium. Połowa (15 osób, 50%) zaznaczyła również gry, natomiast 30% (9 osób) korzysta z komputera w celu użytkowym. 77


Najczęściej odwiedzane strony internetowe to portale społecznościowe – 66,7% badanych (20 osób). Przemawia to za popularnością komunikacji przy pomocy Internetu opisywanej również w rozdziale pierwszym. Strony o swoich zainteresowaniach odwiedza zaledwie 16,7% ankietowanych (5 osób). Liczba ta może martwić, bo niestety większość badanych nie potrafi wykorzystać zasobów Internetu, tracąc czas na komunikację z innymi osobami, zamiast zamienić je na relacje „na żywo”, które są bardziej jakościowym uczestnictwem w życiu społecznym. Z kolei portale informacyjne odwiedza – 6,7% (2 osoby). 10% badanych (3 osoby) uzupełniło inne, odpowiadając, że korzystając z Internetu odwiedzają

np. blogi lub fora itd. Wizyty na takich witrynach, mogą pozwolić na

zapoznanie z poglądami innych osób oraz różnorodną problematyką. Ponad połowa – 63,3% (19 osób) nie śledzi żadnych wydarzeń sportowych, natomiast 36,7% (11 osób) zadeklarowało zainteresowanie takimi wydarzeniami. Wyniki te mogą dziwić, gdyż żyjemy w dobie popularności sportu oraz jego szerokiej dostępności. W pytaniu o utożsamianie się badanych z dyscypliną sportową najpopularniejsza okazała się siatkówka – 33,3% (10 osób), piłka nożna to 26,7% (8 osób), również 26,7% (8 osób) uzupełniło „inne”, w których najwięcej udzielonych odpowiedzi wiązało się ze sportami walki. Co związane może być z powiększającą się brutalizacją społeczeństwa opisywaną w rozdziale pierwszym. Z siatkówką utożsamiały się w większości kobiety. Co ciekawe, tak popularny sport jak piłka nożna wskazało jedynie 8 osób. Tylko jedna osoba (3,3%) utożsamia się z lekkoatletyką, żaden badany z koszykówką. Aż 3 osoby (10 %) wstrzymały się od głosu co oznacza, że nie utożsamiają się one z żadną z dyscyplin sportowych. Wyniki te mogą świadczyć o małej promocji sportu wśród młodzieży. 33,3% (10 osób) badanych przynajmniej raz uczestniczyło w wydarzeniu sportowym odbywającym się na stadionie, 23,3% (7 osób) od 7 do więcej razy, z kolei 16,7% (5 osób) od 3 do 4 razy. 8 osób (26,7%) wstrzymało się od głosu co może oznaczać, że ani razu nie uczestniczyli w widowisku sportowym. 40% (12 osób) badanych uczęszczało do szkół które organizowały wycieczki na widowiska sportowe odbywające się na stadionie, jednak tylko od 1- 2 razy w ciągu roku szkolnego. 60% badanych (18 osób) wstrzymało się od głosu co oznacza, że uczęszczali do szkół, które nie organizowały takich wyjść. Prawdopodobnie spowodowane jest to nieufnością dyrekcji, co do bezpieczeństwa takich imprez. Jednak warto zaznaczyć, że na stadionach znajdują się wydzielone sektory dla zorganizowanych grup z placówek szkolno – wychowawczych ( zasiadają na sektorach „rodzinnych”). Wyjścia na imprezy sportowe

78


odbywające się na stadionie, to nie tylko możliwość wyjątkowego przeżycia dla uczniów, ale jednocześnie zapoznanie się ze środowiskiem kibiców sportowych.

Tabela nr 3 (Wiedza na temat subkultury kibiców ) Pytania 16 – 27 Element podlegający

Liczba

badaniu

Procenty [%]

a)

9

30

b)

2

6,7

c)

14

46,7

d)

5

16,7

a)

7

23,3

b)

2

6,7

c)

21

70

a)

8

26,7

Źródła z których docierają

b)

12

40

informacje o kibicach

c)

9

30

d)

1

3,3

a)

8

26,7

Struktury społeczne z jakich b)

4

13,3

c)

24

80

d)

8

26,7

a)

1

3,3

Skojarzenia z oprawą

b)

12

40

plastyczną na stadionach

c)

14

46,7

d)

11

36,7

Kontakt ze stadionową

a)

27

90

oprawą plastyczną

b)

3

10

Chęć udziału w

a)

9

30

przygotowaniu oprawy

b)

6

20

15

50

Postrzeganie kibiców

Stosunek do subkultury kibiców

pochodzą kibice

plastycznej i jej prezentacja c) podczas widowiska sportowego

79


Utożsamienie z drużyną

a)

13

43,3

sportową

b)

17

56,7

Uczestnictwo

a)

23

76,7

niepełnoletnich w

b)

7

23,3

a)

15

50

c)

15

50

a)

5

16,7

b)

3

10

c)

22

73,3

a)

28

93,3

b)

2

6,7

widowiskach sportowych Strach związany z samodzielną wizytą na stadionie Skupienie uwagi podczas wizyty na stadionie Posiadanie znajomych uczęszczający na mecze piłki nożnej

Źródło: badania własne

W pytaniu o postrzeganie kibiców nieco mniej niż połowie – 46,7% (14 osób), kibic kojarzy się z osobą z szalikiem klubowym, skupioną na widowisku oraz dopingującą swoja drużynę. Dla 30% (9 osób) kibic to osoba ubrana w barwy klubowe z pomalowaną twarzą w ich kolorze posiadająca gadżety piłkarskie. 16,7% badanych (5 osób) postrzega kibiców jako osoby szukające okazji do awantur , nie skupionych na widowisku sportowym. Dla 6,7% ankietowanych, (2 osoby) kibic to osoba nie wyróżniająca się strojem, skupiona na widowisku sportowym. Wyniki oznaczają, że kibice nie są na ogół postrzegani negatywnie przez młodzież. 70% badanych (21 osób) na pytanie jaki jest ich stosunek do subkultury kibiców odpowiedziała, że nie ma zdania na ten temat. Pozytywnie kibicowanie postrzega 23,3% (7 osób), natomiast negatywny stosunek posiada 6,7% (2 osoby), prawdopodobnie przez złe doświadczenia z pseudokibicami, wiadomości z mediów lub subkultura ta nie odpowiada ich poglądom. Większość badanych nie posiada zdania zapewne dlatego, że środowisko kibiców jest im obce. Jako źródła, z których docierają informacje o kibicach 40% (12 osób) wskazało telewizję, 30% (9 osób)posiada takie informacje od znajomych, 26,7% (8 osób) wskazało Internet, natomiast jedna osoba (3,3%) uzupełniła inne jako informacje, które usłyszała podczas wizyty „na mieście”. Większość informacji dociera do badanych z mediów, które

80


niestety w większości szykanują środowiska kibiców. Jednak mimo to, postrzeganie kibiców przez młodzież jest na ogół pozytywne, co pokazują wyniki wyżej. Z możliwości zaznaczenia od jednej do dwóch odpowiedzi, na temat struktury społecznej z jakiej według nich pochodzą kibice, 80% (24 osoby) odpowiedziało, że jest to młodzież ucząca się, dla 26,7% (8 osób) kibice to młodzież pracująca, również 26,7% wskazało osoby pracujące, natomiast według 13,3% (4 osoby) kibice to osoby bezrobotne. Dla 46,7% badanych (14 osób) oprawa plastyczna to odpalanie rac, 40% (12 osób) wskazało jako oprawę plastyczną szaliki i trąbki, 36,7% (11 osób) flagi i kartoniadę, a jedna osoba (3,3%) serpentyny. Możliwe do zaznaczenia były od jednej do dwóch odpowiedzi. Wyniki wskazują na brak wiedzy wśród badanych o tym, czym jest stadionowa oprawa plastyczna. 90% ankietowanych (27 osób) odpowiedziało że widziało kiedykolwiek oprawę plastyczna, 10% (3 osoby) nie miało takiej możliwości. Jednak odpowiedzi zaznaczone w poprzednim pytaniu sugerują, że nie wszyscy z 90% badanych mogli widzieć plastyczną oprawę na stadionie, gdyż nie wiedzieli, co zalicza się pod to pojęcie. 50% badanych (15 osób) nie zgodziło by się na udział w przygotowaniu oprawy plastycznej i jej prezentacji na stadionie. 30% (9 osób) wyraziło chęć udziału w jej powstawaniu i prezentacji na stadionie, natomiast 20% (6 osób) jedynie w pomocy podczas prezentacji oprawy na stadionie. Aż 50% (15 osób) badanych nie zgodziło by się ani na udział w powstawaniu oprawy ani jej prezentacji na stadionie, co spowodowane może być małą promocją pozytywnego kibicowania lub małą chęcią do aktywnego spędzenia czasu wolnego. 56,7% (17 osób) biorących udział w badaniu nie utożsamia się z żadną drużyna piłkarską, 43,3% (13 osób) deklaruje taką tożsamość. Mimo iż nie duża liczba badanych deklarowała swoje zainteresowanie sportem, piłką nożną, czynny udział w wydarzeniach sportowych lub pozytywny stosunek do subkultury kibiców, to ponad połowa badanych utożsamia się z jakimś klubem piłkarskim. Oznacza to, że piłka nożna posiada określony wpływ na społeczeństwo, nawet na osoby nie zainteresowane tą dyscypliną. 76,7% (23 osoby) uważa, że niepełnoletni powinni uczestniczyć w widowiskach sportowych, przeciwko jest 23,3% badanych (7 osób). W pytaniu o to czy badany odczuwałby strach będąc samemu na stadionie wyniki rozkładają się pół (15 osób, 50 %) na pół (15 osób, 50%). Wpływ na taki wynik, prawdopodobnie maja media, które często krytykują środowisko kibiców sportowych.

81


73,3% badanych (22 osoby) będąc na stadionie wolałoby skupić się jednocześnie na dopingu i zawodach, 16,7% (5 osób) tylko na dopingu, 10% (3 osoby) na samych zawodach sportowych. Co może być zaskoczeniem, że aż 22 osoby na 30 badanych, chciałyby skupić się i na dopingu i na zawodach. Sądząc po tym, że większość nie miała zdania na temat stosunku do subkultury kibiców przewidywałem, że będą chcieli skupić się wyłącznie na zawodach. 93,3% ankietowanych (28 osób) posiada znajomych uczestniczących w meczach piłkarskich, z kolei 6,7% (2 osoby) takowych nie posiada. A więc oznacza to, że piłka nożna, mimo odpowiedzi ankietowanych na temat zainteresowania tą dyscypliną oraz z uwagi na stosunek do kibicowania, to bardzo popularny sport wśród młodzieży.

ANALIZA WYWIADU W wywiadzie przeprowadzonym z działaczem grupy „Ultras GieKsa”293 uzyskano informacje na temat prac związanych z przygotowaniem stadionowych opraw plastycznych oraz całej otoczki towarzyszącej temu procesowi. Działacz opowiada o tym, że zawsze fascynowały go oprawy plastyczne, które widział na meczach piłkarskich, i postanowił bardziej zaangażować się w życie klubu niż przeciętny kibic. Podczas tworzenia opraw towarzyszyły mu często emocje pozytywne i satysfakcja z wykonywanej pracy, jednak nie brakowało też emocji negatywnych. Jednak były związane wyłącznie z brakiem wywiązania się z obowiązków innych osób w grupie, a nie te bardzie nieakceptowane społecznie jak np. przemoc, agresja. Wywiad przedstawia historię wcielenia działacza do formacji „Ultras GieKSsa”. Grupa organizowała nabór dla wszystkich chętnych kibiców. Oznacza to, że grupy Ultras nie są zamkniętym kręgiem, dostępnym wyłącznie dla wąskiego grona. W dalszej części wywiadu działacz opisuje przebieg tworzenia oprawy plastycznej (ilość osób uczestniczących w tworzeniu, miejsca wykonywania, koszt opraw oraz przedstawienie procesu tworzenia). Poprzez wywiad można poznać poglądy kibica na temat charakteru wychowawczego oraz rozwoju umiejętności towarzyszących tworzeniu opraw. Według niego przygotowania te uczą wytrwałości, samozaparcia, opanowania w stresowych sytuacjach (spowodowane różnego rodzaju opóźnieniami), współpracy w grupie, umiejętnego podziału obowiązków w grupie. Proces tworzenia sektorówek to również rozwój umiejętności plastycznych, a co za tym 293

Por. Kwestionariusz wywiadu - Aneks nr 3

82


idzie, przy tworzeniu projektów opraw osoby je tworzące rozwijają swoja wyobraźnię. Grupy „Ultras” pozostają niezależne, nikt z poza otoczenia nie dyktuje im warunków pracy,

sami

zajmują

się

organizacją

pieniędzy

na

przygotowywanie

opraw

(zbiórki podczas meczów, tworzenie gadżetów – zysk z ich sprzedaży przeznaczany jest na zakup materiałów na tworzenie oprawy, lub własny wkład finansowy) czy wyjazdów na mecze w innych miastach. Grupy Ultras tworzą osoby o różnych statusach społecznych, od uczniów do osób pracujących co sprzeczne jest z powszechnymi opiniami, iż kibice to wyłącznie margines społeczny. Grupę „Ultras GieKSa” tworzą osoby od 16 do 29 lat. W przypadku tych starszych oznaczać to może, iż kibicowanie jest ich życiową pasją.

83


Zakończenie Tematem pracy były „oprawy plastyczne na stadionach i ich przygotowanie, jako alternatywny sposób spędzania czasu wolnego przez młodzież”. Poprzez nieodpowiednie zagospodarowanie czasu wolnego, młodzi ludzie narażeni są na szereg różnych niebezpieczeństw, które prowadzić mogą np. do różnego rodzaju uzależnień czy społecznej degradacji. Przygotowanie stadionowych opraw plastycznych stanowi swoistą alternatywę dla zajęć wykonywanych przez młodych ludzi w czasie wolnym. Przygotowanie opraw stadionowych daje możliwość sprawdzenia i poszerzenia swoich umiejętności na różnych płaszczyznach, takich jak np.: współpraca w grupie, rozwój wyobraźni i umiejętności plastycznych, itp. Tworzenie opraw oraz cała otoczka związana z pozytywnym kibicowaniem pozwala rozwijać osobowość, w moralny sposób wyrażać swoje poglądy, a także posiada charakter wychowawczy. Kibicowanie na ogół negowane jest w mediach. Wpływ na to mają zamieszki na stadionach wywoływane przez pseudokibiców, z którymi to nie chcą być kojarzeni prawdziwi kibice ponieważ stanowią one plamę na ich wizerunku. Dlatego w celu przybliżenia środowiska kibicowskiego i przedstawienia jego pozytywnych stron, w pracy zamieszczony został wywiad z działaczem grupy „Ultras”. Ankiety przeprowadzone w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 18 w Łodzi pokazują, że młodzież spędza dużo czasu wolnego przed komputerem, a mało poświęca go na rozwijanie swoich zainteresowań. Badana młodzież korzystając z komputera nie rozwija swoich umiejętności, lecz traci czas, np. udzielając się na portalach społecznościowych, komentując zdjęcia swoich znajomych. Badania pokazują, że młodzież nie posiada szerokich ani wyszukanych zainteresowań (np. słuchanie muzyki, które nie pozwala na wykazanie się większą aktywnością). Jednak należy zaznaczyć, że wąski zakres badań, sprawia iż potrzebne są kolejne analizy problematyki czasu wolnego współczesnej młodzieży. W pracy zweryfikowano hipotezę, która zakłada, że oprawy plastyczne tworzone przez kibiców są w stanie zainteresować i

wartościowym

sposobem

młodzież w ten sposób, że będą alternatywnym

spędzania

czasu

wolnego.

Potwierdza

to

wywiad

przeprowadzony na potrzeby niniejszej pracy oraz zawarte w niej treści opisujące wiele pozytywnych stron kibicowania. Z kolei wyniki ankiety przeprowadzonej wśród młodzieży, pokazują iż społeczeństwo nie do końca ma świadomość czym są stadionowe

84


oprawy plastyczne, ani jak przebiegają prace związane z ich przygotowaniem. Oznacza to, że by zainteresować młodzież tym tematem potrzebne jest zaznajomienie z nim poprzez szerszą promocję. Tak by mogło stać się wartościowym hobby dla jednostek pogrążonych w życiowej stagnacji. Przystępując do pisania pracy kierowałem się własną wiedzą zdobytą poprzez wizyty na stadionach piłkarskich oraz zainteresowaniem środowiskiem kibicowskim. Jednak wiedza na temat środowiska „Ultras” jak i większości procesu przygotowywania opraw była niewielka. Motorem napędowym do poznania od podstaw działalności twórczej związanej

z

przygotowaniem

stadionowych

opraw

plastycznych

było

moje

zainteresowanie plastyką. Po analizie ankiet zaniepokojonym można być ilością godzin spędzanych prze młodych ludzi na korzystaniu z Internetu. Co gorsza, potencjał Internetu nie jest właściwie przez nich wykorzystywany. Oznacza to, że potrzebne są w Polsce reformy systemów profilaktyki i resocjalizacji. Jeżeli chodzi o programy społeczne propagujące pozytywne kibicowanie, zjawisko to napawa optymizmem. Pojawia się ich coraz więcej (m.in. dzięki Mistrzostwom Europy w piłce nożnej EURO 2012) i sprawia to, że incydenty chuligańskie na stadionach w Polsce zaczynają należeć do wyjątków.

85


BIBLIOGRAFIA

Źródła zwarte: 1. Aftab P., „Internet a dzieci. Uzależnienia i inne niebezpieczeństwa”, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2003 2. Babik M., Szkoła wobec subkultury pseudokibiców, Wyd. WAM, Kraków 2010 3. Brumm K., „Fanoturystyka. Kibice w pozytywnym świetle”, wyd. K&A K.M.A. Karasiak, Poznań 2012 4. „Bezpieczeństwo

i

zachowanie

publiczności

na

imprezach

sportowych”,

(Red.) J. Szewczyk, wyd. Urząd kultury fizycznej i sportu, Warszawa, 2001 5. „Bezpieczeństwo Mistrzowstw Europy w Piłce Nożnej - Euro 2012”, (Red.) K. Liedel, P. Piasecka, Wyd. Difin S.A., Warszawa 2011 6. „Całe życie w sieci”, (Red.) B. Szmigielska, wyd. Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2008 7. Chlebowicz P., „Chuligaństwo stadionowe. Studium kryminologiczne”, wyd. Wolter Kluwer, Warszawa 2009 8. „Czas wolny. Przeszłość - teraźniejszość – przyszłość”, (Red.) J. Paszykowska, R. Pelczar, wyd. Katolicki Uniwersytet lubelski Jana Pawła II, Stalowa Wola 2009 9.

„Czas wolny. Refleksje, dylematy, perspektywy”, (Red.) D. Mroczkowska wyd. Difin, Warszawa 2011

10. Dudała J., Fani-chuligani. Rzecz o polskich kibolach. Studium socjologiczne, Wydawnictwo Akademickie ŻAK, 2004 11. Edensor T., „Tożsamość narodowa, kultura popularna i życie codzienne”, wyd. Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2004 12. Hochberg J. E., „Percepcja”, Wyd. PWN, Warszawa 1970 13. Kowalski R., „Szalikowcy. Potomkowie Hooligana.” Wyd. Adam Marszałek. Toruń 2002 14. Kozak S., „Patologie komunikowania w Internecie. Zagrożenia i skutki dla dzieci i młodzieży”, wyd. Difin, Warszawa 2011 15. Krauze-Sikorska H., „Edukacja przez sztukę. O edukacyjnych wartościach artystycznej twórczości dziecka”, wyd. Naukowe Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2006 16. Lipiec J., Pożegnanie z Olimpią, wyd. „Fall”, Kraków 2007

86


17. Łopatkowa M., “Piękno w życiu dziecka”, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1970 18. Matusewicz Cz., „Widowisko sportowe: analiza psychospołeczna”, Wyd. AWF, Warszawa 1990 19. „Młodzież a współczesne dewiacje i patologie społeczne. Diagnoza – profilaktyka – resocjalizacja”, (Red.) S. Kawula, H. Machel, wyd. A. Marszałek, Toruń 1999 20. Pięta J., „Pedagogika czasu wolnego. Wydanie II”, wyd. Almamer, Warszawa 2008 21. Pilch T., Bauman T., „Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe”, wyd. ŻAK, Warszawa 2001 22. Piotrowski P., „Szalikowcy. O zachowaniach dewiacyjnych kibiców sportowych”, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2000 23. „Przestępczość stadionowa. Etiologia,

fenomenologia, przeciwdziałanie zjawisku.”,

(Red.) W. Pływaczewski, J. Kudrelka, wyd. Wyższa Szkoła Policji, Szczytno, 2010 24. „Rekreacja i czas wolny”, (Red.) R. Winiarski, Wyd. Łośgraf, Warszawa 2011 25. Sahaj T., Fani futbolowi. Historyczno – społeczne studium zjawiska kibicowania, Wyd. AWF, Poznań 2007 26. Sahaj T., „Od fana do chuligana. Kibicowanie w sporcie współczesnym.”, wyd. AWF, Poznań 2011 27. Sośniak T., „Sztuka, technika, wartości”, wyd. Śląsk, Katowice 2001 28. „Sport jako kulturowa rzeczywistość”,

(Red.) Z. Dziubiński wyd. Salezjańska

Organizacja Sportowa RP, Warszawa 2005 29. „Sport w społeczeństwie współczesnym”, (Red.) Z. Krawczyk wyd. PWN, Warszawa 1973 30. Szmidt K. J., „Pedagogika twórczości. Idee – aplikacje - rady na twórczą drogę.”, wyd. Impuls, Kraków 2005 31. „Sztuka i estetyzacja. Studia teoretyczne”, (Red.) K. Zamiara, M. Golka,

wyd.

Fundacja Humaniora, Poznań 1999 32. „Turystyka”, (Red.) W. Kurek, wyd. PWN, Warszawa 2008 33. „Twórczość artystyczna w wychowaniu dzieci i młodzieży”, (Red.) S. Popek, Wyd. WSIP, Warszawa 1985 34. „Wąż w raju, zabawa w społeczeństwie konsumpcyjnym”, (Red.) R. Kantor, T. Paleczny, M. Banaszkiewicz, wyd. Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2011 35. „Widzieć/wiedzieć. Wybór najważniejszych tekstów o dizajnie” , (Red.) P. Dębowski, J. Mrowczyk, Wydawnictwo Karakter, Kraków 2011 87


36. Wills F.H., „Grafika reklamowa” , Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1972 37. Żegnałek K., „Metody i techniki stosowane w badaniach pedagogicznych, Wyd. Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Warszawa 2008

Źródła ciągłe: 1. Antonowicz D., Wrzesiński Ł., Kibice jako wspólnota niewidzialnej religii, [w:] „Studia Socjologiczne”1/2009 (192) 2. Antonowicz D., Szaliki i kaptury, [w:] „Kultura Współczesna” 3/2005 (45) 3. Autor anonimowy, Historia Ultrasów, "To my kibice" nr 7, Kwiecień 2002

Słowniki i encyklopedie: 1. Ekiel J., Jaroszyński J., Ostaszewska J., „Mały słownik psychologiczny”, Wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1965 2. Słownik Języka Polskiego,(Red.) M. Szymczak, wyd. PWN, Warszawa 1979 3. Słownik wyrazów obcych, (Red.) J. Tokarski, wyd. PWN, Warszawa 1980

Akty normatywne: 1. Dz. U. z 2009r., nr 62, poz. 504 2. Europejska Konwencja nr 120, w sprawie przemocy i ekscesów widzów w czasie imprez sportowych, a w szczególności meczów piłki nożnej

Źródła internetowe: 1. www.gdansk.pl/plik,30184.html 2. http://www.polskatimes.pl/artykul/399732,lato-zamykanie-stadionow-to-zlypomysl-to-jakby-zamykac,id,t.html?cookie=1 3. http://www.rmf24.pl/raport-walka-ze-stadionowymi-chuliganami/fakty/newszamykanie-stadionow-to-droga-donikad,nId,338429 4. http://www.tvn24.pl/12690,1701961,0,1,8222zamykanie-stadionow-topokazowka8221,wiadomosc.html 5. http://www.rmf24.pl/raport-walka-ze-stadionowymi-chuliganami/fakty/newszamykanie-stadionow-to-propaganda-kryjaca-nieudolnosc,nId,338743

88


6. http://tvp.info/informacje/polska/kolejne-stadiony-zamkniete-dla-widzow/4493658 7. http://www.mmpoznan.pl/369970/2011/5/4/poznanscy-kibice-chca-pokryc-stratypo-zadymie-po-meczu-lech--legia?category=news 8. http://wyborcza.pl/1,76842,9548126,Tusk_zamyka_stadiony.html 9. http://slask.naszemiasto.pl/artykul/galeria/890701,zadyma-po-finale-pucharupolski-lech-legia-zdjecia-wideo,id,t.html#czytaj_dalej 10. http://www.siarka-tarnobrzeg.eu/zs/mlodziez.html 11. http://legionisci.com/news/45954_Na_stadionach_Zamiast_teleranka_byly_mordy _i_lapanka.html 12. http://czado.blox.pl/2011/01/Kibice-w-swoim-miescie.html 13. http://rozrywka.trojmiasto.pl/Sztuka-kibicowania-czyli-artysci-na-stadionien45794.html 14. http://lechpoznan.bloog.pl/id,1826686,title,Spiewnik-LechPoznan,index.html?ticaid=6df99 15. http://www.widzewtomy.net/index.php?option=com_content&view=article&id=1 98&Itemid=166 16. http://www.net-fans.org/od-kuchni-1.php 17. http://legionisci.com/news/38601_Na_stadionach_First_to_fight.html 18. http://www.naukowy.pl/encyklopedia/Ultras_%28sport%29,vstrona_3 19. http://www.cos.pl/sw/34/49.pdf 20. http://ultra-fanatic.one.pl/index.php/scena-kibicowska/ruch-ultras-w-polsce/102prekursorzy-polskiego-ruchu-ultras-cyberfni.html 21. http://www.ps2012.pl/index.php/Raporty/Kibic-to-nie-znaczy-zawsze-to-samo 22. http://ultra-fanatic.one.pl/index.php/scena-kibicowska/felietony/410-schyekwiekow-rednich.html 23. http://www.focus.pl/historia/artykuly/zobacz/publikacje/odwieczna-naturachuligana/nc/1/ 24. http://www.pkol.pl/pl/pages/display/15864 25. http://www.mojeopinie.pl/wplyw_internetu_na_mlodziez,3,1219824186 26. http://www.opoka.org.pl/biblioteka/X/XK/internet_ersatz.html 27. http://www.slideshare.net/szakatak/raport-cbos-korzystanie-z-internetu 28. http://www.potrafiekibicowac.eu/pl/a-o-co-chodzi/

89


ANEKSY 1. Twórczość kibiców 2. Kwestionariusz ankiety 3.

Kwestionariusz wywiadu

4. Upoważnienie do przeprowadzenia badań

90


ANEKS NR 1 Zdjęcie nr 1 Graffiti kibiców Zagłębia Lubin, http://www.2x45.com.pl/aktualnosci/456/efektowne-graffiti-kibicow-zaglebia-lubin/

Zdjęcie nr 2 Sektorówka kibiców Inter Mediolan http://www.fotolog.com/fc_hools/46883892/

91


Zdjęcie nr 3 Sektorówka kibiców AC Parma http://www.fotolog.com/fc_hools/46254094/

Zdjęcie nr 4 Sektorówka kibiców Lecha Poznań http://www.fotolog.com/fc_hools/46626471/

92


Zdjęcie nr 5 Sektorówka kibiców Lechii Gdańsk http://rozrywka.trojmiasto.pl/Sztuka-kibicowania-czyli-artysci-na-stadionie-n45794.html

Zdjęcie nr 6 Transparenty i flagi umocowane na kijkach, wykonane przez kibiców Fortuna Sittard http://www.fotolog.com/fc_hools/46151384/

93


Zdjęcie nr 7 Kartoniada kibiców Olympiakos Pireus http://legionisci.com/news/47096_Na_stadionach_swiata_Europejskie_puchary_2011/12_ 18.html

Zdjęcie nr 8 Sektorówka kibiców Apatora Toruń http://www.net-fans.org/barwy.php

94


ANEKS NR 2 Ankieta dla uczniów Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 18 w Łodzi

Celem kwestionariusza ankiety jest zebranie wstępnych informacji na temat zainteresowań współczesnej młodzieży i ich rozwijania. Wyniki badań prezentowane będą w pracy dyplomowej pt. „Oprawy plastyczne na stadionach i ich przygotowanie, jako alternatywny sposób spędzania czasu wolnego przez młodzież”, przez Piotra Witczaka, studenta III roku Pedagogiki, ze specjalnością edukacja przez sztukę na Uniwersytecie Łódzkim.

I. Charakterystyka badanej populacji: 1.W jakim jesteś przedziale wiekowym?(Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)14-16

b)16-18

c)18-20

d)20-24

2.Twoje miejsce zamieszkania to miejscowość (proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)powyżej 1 000 000 b)500 000 – 1 000 000 c)100 000 – 500 000 d)mniej niż 100 000 mieszkańców

3.Płeć (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)Kobieta

b)Mężczyzna

4.Posiadasz status (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)ucznia

b)pracującego

c) bezrobotnego

II. Pytania dotyczące zainteresowań i spędzania czasu wolnego przez młodzież: 5.Jakie są twoje zainteresowania ? (Proszę zaznaczyć od jednej do trzech odpowiedzi lub uzupełnić inne): a)sport

b)taniec c)gra na instrumencie d)rysunek

społeczna

f)komputer

e)działalność

g)zwierzęta h)filmy i)fotografia j)muzyka k)książki

l)kolekcje m)podróże n)moda o)motoryzacja p)inne………………………………………………………………………..

95


6.Ile godzin swojego czasu wolnego spędzasz poza domem? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)1-2 b)3-5 c)6-12 d)13-więcej

7.W jaki sposób spędzasz swój czas wolny? (Proszę zaznaczyć jedną lub więcej odpowiedzi): a)spotkania ze znajomymi b)rozwijanie zainteresowań c)zakupy d)wyjścia na miasto e)odpoczynek f)inne………………………………………………………………………..

8.Ile godzin w tygodniu czasu wolnego poświęcasz na rozwijanie zainteresowań?(Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)1-5

b)6-11 c)12-więcej

9.Ile dni w tygodniu korzystasz z komputera? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)0-1

b) 2-3 c)4-5

d)6-7

10.Jeśli korzystasz z komputera w czasie wolnym to jakie czynności wykonujesz?(Proszę zaznaczyć jedną lub dwie odpowiedzi): a)Korzystam z Internetu b)gry c)cel użytkowy

11.Jeśli korzystasz z Internetu to jakie najczęściej odwiedzasz strony (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź lub uzupełnić inne): a)portale społecznościowe b)portale informacyjne c)strony o swoich zainteresowaniach d)inne………………………………………………………………………..

12.Czy śledzisz wydarzenia sportowe? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)tak b)nie

13.Z którą z dyscyplin sportowych najbardziej się utożsamiasz? (Proszę zaznaczyć

jedną

odpowiedź lub uzupełnić inne): a)piłka nożna b)koszykówka c)siatkówka d)lekkoatletyka e)inne……………….......................................................................

96


14.Czy uczestniczyłeś kiedykolwiek w wydarzeniu sportowym na stadionie? Jeśli tak to ile razy? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)1-2

b)3-6 c)7-więcej

15.Czy szkoła do której uczęszczasz/łeś organizowała wyjścia na widowiska sportowe odbywające się na stadionie? Jeśli tak, to jak często w ciągu roku szkolnego? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)1-2 b)3-4 c)5-więcej

II. Pytania o uczestnictwo w wydarzeniach sportowych i postrzeganie środowiska kibicowskiego: 16.Z czym kojarzy Ci się kibic? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)osoba ubrana w barwy klubowe, z pomalowaną twarzą w ich kolorze, posiadająca gadżety piłkarskie b)osoba nie wyróżniająca się strojem, skupiona na widowisku sportowym c)osoba z szalikiem klubowym, skupiona na widowisku sportowym, dopingująca swoją drużynę d) osoba szukająca okazji do awantur, nie skupiona na widowisku sportowym

17.Jaki masz stosunek do subkultury kibiców? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)pozytywny b)negatywny c)nie mam zdania

18.Z jakich źródeł najczęściej docierają do Ciebie informacje o kibicach? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź lub uzupełnić inne): a)internet b)tv c)znajomi d)inne………………………………………………………………….

19.Z jakich struktur społecznych wg. Ciebie pochodzi większość kibiców? (Proszę zaznaczyć jedną lub dwie odpowiedzi): a)osoby pracujące b)osoby bezrobotne c)młodzież ucząca się d)młodzież pracująca

20.Z czym kojarzy Ci się oprawa plastyczna na stadionie? (Proszę zaznaczyć jedną lub dwie odpowiedzi):

97


a)serpentyny b)szaliki i trąbki c)odpalanie rac d)flagi i kartoniada

21.Czy widziałeś kiedykolwiek stadionową oprawę plastyczną? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź):a)tak b)nie

22.Czy zgodziłbyś się wziąć udział w przygotowaniu oprawy plastycznej oraz jej prezentowaniu w czasie widowiska sportowego? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)tak b)tylko pomoc w prezentacji na stadionie c)nie

23.Czy utożsamiasz się z jakąś drużyna piłkarską? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)tak b)nie

24.Czy niepełnoletni powinni uczestniczyć w widowiskach sportowych? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)tak b)nie

25.Czy odczuwałbyś strach bedąc na stadionie bez nikogo znajomego? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)tak b)nie

26.Czy będąc na stadionie wolałbyś skupić się na: (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź) a)dopingu b)zawodach c)dopingu i zawodach

27.Czy masz znajomych chodzących na mecze piłki nożnej? (Proszę zaznaczyć jedną odpowiedź): a)tak b)nie

98


ANEKS NR 3 Wywiad z działaczem ruchu Ultras, reprezentującego grupę „Ultras GieKSa”, dopingującą drużynę GKS Katowice

Celem wywiadu przeprowadzonego z osobą zaangażowaną w działanie ruchu ultrasów, jest przedstawienie struktury procesu wykonywania oprawy plastycznej na stadionach. Wyniki badań prezentowane będą w pracy dyplomowej pt. „Oprawy plastyczne na stadionach i ich przygotowanie, jako alternatywny sposób spędzania czasu wolnego przez młodzież”, przez

Piotra Witczaka, studenta III roku Pedagogiki, ze

specjalnością edukacja przez sztukę na Uniwersytecie Łódzkim.

1.Jak długo zajmujesz się przygotowywaniem opraw? Przygotowaniem opraw zajmuję się od ponad 3 lat. 2.W jaki sposób zaangażowałeś się w ich powstawanie, co Cię do tego skłoniło? Postanowiłem być osoba bardziej zaangażowaną w życie mojego klubu niż przeciętny kibic piłkarski. Niektórzy zaczynają trenować sporty walki, aby bić się za klub, a niektórzy wolą przygotowywać oprawy. Poza tym zawsze interesowałem się sceną „Ultras”. Kolorowe i ciekawe oprawy interesowały mnie bardziej niż awantury, więc zapragnąłem tego sam zasmakować. Pewnego dnia pojawił się nabór do grupy dla każdego chętnego kibica, więc zgłosiłem się i w ten sposób pozostałem w grupie do dziś

I. Pytania o wpływ opraw plastycznych na osobowość: 3.Co dawało Ci przygotowywanie opraw, i jakie czułeś emocje kiedy oprawy były prezentowane na meczu? Tworząc oprawy towarzyszyły różne emocje. Często były pozytywne ale i zdarzały się te negatywne. Kiedy wszystko idzie gładko każdy czuje satysfakcję z tego co robi, ale kiedy zdarzy się sytuacja, gdy na zbiórce jest za mało osób, zdenerwowanie sięga zenitu. Wtedy trzeba poświęcić przygotowaniu oprawy wiele więcej czasu. Wtedy nie ma już tej przyjemności kiedy przy tworzeniu pracuje 5 osób a powinno 20. Wtedy człowiek ma ochotę z tym skończyć, bo jeżeli innym nie zależy, nie ma sensu robić tego na siłę.

99


4.Czy uważasz, że oprawy i ich przygotowanie ma charakter wychowawczy i czy rozwija umiejętności? Jeśli tak to jakie ? Tak, oczywiście. Przygotowanie opraw uczy pokory. Kilka dni ciężkiej pracy po kilkanaście godzin, uczy samozaparcia i wytrwałości. Atmosfera z każdym dniem i godziną przy przygotowaniach jest coraz bardziej napięta, częste opóźnienia spowodowane różnymi czynnikami, potrafią nauczyć opanowania w stresowych sytuacjach. Praca przy przygotowaniach opraw plastycznych udoskonala własną dyscyplinę i uświadamia, że jeśli podporządkowujemy się grupie, trzeba pilnować swoich obowiązków. Jeśli np. jedna osoba nie kupi danych materiałów, wszystko się opóźnia, ponieważ nie można zacząć prac związanych z przygotowaniem oprawy. Poza tym przygotowanie opraw plastycznych rozwija umiejętności typowo malarskie. W naszej grupie są osoby studiujące na ASP, dzięki nim cała reszta grupy uczy się podstaw szkicowania, cieniowania, jak i samego malowania. 5.Czy zdarzyło się, że wykonywanie oprawy pochłonęło Cię tak , że zaniedbałeś obowiązki rodzinne, zawodowe, szkolne? Niestety zdarzało się tak kilka razy. Przygotowania opraw miały wpływały na zaniedbania związane ze szkołą i moją partnerką. Mimo tego, problemy te w pewnym sensie mi pomogły. Początkowo nasza grupa zbierała się co dwa dni i długimi godzinami projektowaliśmy, zbieraliśmy materiały lub tworzyliśmy oprawy, przez co pojawiły się wspomniane problemy. Jednak wtedy zrozumiałem, że należy odpowiednio rozkładać czas na wszystkie obowiązki.

II. Pytania związane z przygotowaniem oprawy plastycznej: 6.Ile osób pracuje nad przygotowaniem oprawy? Zależnie od rangi meczu, od 3 do 30 osób. Jeśli potrzebujemy większą liczbę, wtedy mobilizujemy do pomocy osoby z poza grupy. Jednak stały skład w naszym przypadku to 10 osób. Wiem, że w innych grupach Ultras w Polsce, ich skład sięga nawet do 100 osób. Jednak w naszym przypadku to nie realnie i nie do końca konieczne. 7.Ile osób kontroluje prace? Każda z osób w grupie pracuje przy przygotowaniu oprawy i każda kontroluje samą siebie. Są w naszej grupie osoby odpowiedzialne za przygotowanie miejsca, szycie, zakup farb oraz wszystkie kwestie logistyczne. Osoby te nie są do końca zadowolone z przydzielonych im zadań, jednak to również ważna praca.

100


8. Jak dużo osób „przewinęło się” przez waszą grupę odkąd zacząłeś się udzielać? W ciągu 3 lat mojej działalności przez grupę przeszło około 40 osób. W miejsce tych, którzy odeszli pojawiają się nowi ze względu, że nie każdy ma tyle czasu by robić oprawę w 5 osób. Trzeba pogodzić to z innymi obowiązkami. 9. Jaki jest przedział wiekowy osób i czym z reguły zajmują się w życiu codziennym? Od 16 do 29 lat. Część osób uczy się, studiuje lub nie pracuje. Pozostałe osoby pracują w różnych zawodach, od górnika przez kuriera do architekta wnętrz. 10.Jak długo trwają prace związane z przygotowaniem oprawy stadionowej? Średnio około 2-3 tygodnie. Wszystko zależy od wielkości oprawy i jej projektu, elementy skomplikowane może malować mniej osób, np. te bardziej utalentowane, a proste wypełnienie każdy. 11.Na jakiej zasadzie wybierany jest projekt oprawy? W naszej grupie podlega to prostej zasadzie, że każdy ma swoja szansę. Gdy przychodzi jego czas, proponuje swój projekt, wtedy nadchodzi burza mózgów i głosowanie. Jeżeli projekt jest ciekawy i ma przekaz, zatwierdzamy go. Jeżeli każdemu coś w nim nie pasuje, lekko modyfikujemy go. Każdy takim sposobem jest zadowolony. 12.Na jakiej zasadzie przydzielane są w grupie obowiązki? Jest u nas osoba odpowiedzialna za szycie, kilka osób za zakupy, kwestie finansowe i logistyczne, a reszta osób w ramach rekompensaty ma być maksymalnie aktywna podczas malowania. Każdy ma wychodzić z inicjatywą. Ruch Ultras to nie tylko malowanie raz na kilka miesięcy, to również szereg innych aktywności (Graffiti, organizacja wyjazdów, konstruowanie gadżetów z logo klubu, itp.) 13. Gdzie przygotowywane są oprawy? Kiedy świeci słońce rozkładamy się na terenie klubu. Jeśli są treningi musimy odłożyć przygotowania na inny termin, ponieważ rozkładamy się na jednym z boisk treningowych. Kiedy jest pada deszcz lub śnieg, zaczyna się improwizacja. Nieraz wynajmujemy hale lub jeździmy w poszukiwaniu opuszczonych magazynów i tam zaczynamy pracę. 14.Jakie są koszty wykonania oprawy? Czasem jest to 500 zł czasem parę tysięcy. Zależy co chce się pokazać, jaka wielkość sektorówki, ilość kolorów, forma wykonania ( farby lub sprey). Zdarzyło się raz, że mając dużo elementów pozostałych z poprzednich opraw, wykonaliśmy kolejną za około 50 zł.

101


15.Czy klub któremu kibicujecie wspomaga was finansowo? Nie. Wszystko zbieramy i organizujemy sami (zbiórki na meczach, wpłaty przez Internet, produkcja gadżetów, z których zysk przekazywany jest na tworzenie oprawy, wolne datki, itp.) Finansowanie opraw przez klub, było by niezgodne z zasadami Ultras ( przynajmniej tymi staroświeckimi, ponieważ niektóre grupy korzystają z pomocy klubów, co jest niedorzeczne).

102


ANEKS NR 4

103

Piotr Witczak ,Uniwersytet Łódzki 2012  

"Oprawy plastyczne na stadionach i ich przygotowanie, jako alternatywny sposób spędzania czasu wolnego przez młodzież" http://vandaltrip.blo...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you