Issuu on Google+

Takvim - Takvim 2010 / 1431 - 1432 H

Shkup / Üsküp / Skopje


BASHKËSIA FETARE ISLAME Å RM - Shoqata "ILMIJE" ÈÑËÀÌÑÊÀ ÂÅÐÑÊÀ ÇÀÅÄÍÈÖÀ ÍÀ Ð.Ì.- Çäðóæåíèå „ÈËÌȣœ MC ISLAM DÝNÝ BIRLIGI - ''ILMIYE'' Cemiyeti

Përgatitën/Ïðèïðåìèëå/Hazýrlayanlar: Afrim Tairi Rexhep Ziberi Abaz Jahja


PARATHËNIE Shoqata “Ilmije” e BFIM - Shkup, të dhënat për ndërrimin e muajve hixhri, të nevojshme për përpilimin e Takvimit të vitit 2010 / 1431-32 H. i mori nga Shërbimi profesional për punë observatike pranë Dijanetit të R. së Turqisë, Shërbim ky i autorizuar nga Organizata Shura Islame Evro-aziatike me seli në Ankara, për përgatitjen e të dhënave kalendarike për vendet ballkanike dhe Azisë Qendore. Edhe pse koha e namazit të drekës në Takvim është shënuar saktësisht (psh. 11.41, min). Shoqata “Ilmije” propozon që namazi në fjalë, në tërë territorin e Maqedonisë të falet në ora 12.00 (ose 13.00). Gjithashtu, Shoqata "ILMIJE" u preferon imamëve që në dakordim me xhematin përkatës, gjatë muajit të Ramazani sherifit, namazi i teravisë të falet dy orë pas namazit të akshamit duke pasur parasysh se në vendin tonë është traditë që vazi - dersi të bëhet para namazit të teravisë. Falja e namazit në kohë të caktuar është obligative. Zoti xh. sh. në Kur an, lidhur me këtë thotë: “Vërtet namazi është obligim për besimtarët në kohë të caktuar” Duke pasur parasysh këtë obligim, shpresojmë se Takvimi do ta luajë rolin e vet dhe do të gjejë vend në çdo familje muslimane.

3


QNSQY MC IDB }sk]p @Ilmize” Cemizeti 2010 miladi za da 1431>32 hicri zwlw takvimin haywrlanmasw i;in hicri azlarla ilgili gerekli bilgileri, T.C. Dizanet I[leri Ba[kanlw/w’nwn konuzla ilgili profeszqnel hiymetlerinden almaktadwr. Bu hiymet dairesi, Balkan ve Orta Asza ülkelerinin takvimlerini haywrlamak üyere, merkeyi Ankara’da bulunan Avrasza Islam {urasw tarafwndan gqrevlendirilmi[tir. Takvimde q/len namaywnwn eda edilmesi yamanw tam olarak belirtildizse de ^misal olarak 11.41 dak.& @Ilmize” Cemizeti, q/len namaywnwn b]t]n Makedonza dahilinde saat 12.00’da ^13.00’da& kwlwnmaswnw qnermektedir. Azrwca @Ilmize@ Cemizeti, Ramayan azw süresince teravih namaywndan qnce vaaylarwn zapwlmasw gelene/i mevcut olmasw sebebizle, zatsw namaywnwn ak[am namaywndan iki saat sonra kwlwnmasw i;in cami imamlarwna qneride bulunmaktadwr. Namay ibadetinin yamanwnda eda edilmesi [arttwr. Allah C.{. Kur’anw Kerimde konuzla ilgili [özle ifade buzurmaktadwr_ @Ger;ekten namay, belirli vakitlerde eda edilmek ]yere inananlara fary kwlwnmw[twr.@ Konunun ehemmizeti dozalwswzla, bu takvimin, gqrevini en izi [ekilde eda edece/ini ve her müslümanwn evinde bulundurulacagwnw ümit edizoruy.

4


PREDGOVOR Zdru`enieto 'ILMIJE" na IVZ M -Skopje, podatocite za izmena na hixretskite meseci, potrebni za Takvimot za 2010 / 1431-32 H. god., gi zema od profesionalnata Slu`ba za observati~ki raboti pri Dijanetot na Republika Turcija, Slu`ba koja e ovlastena od Aziskata Islamska {ura so sedi[te vo Ankara, za priprema na kalendarskite podatoci za balkanskite zemji i centralna Azija. I ako vremeto na pladne namaz vo Takvimot e navedeno to~no (na pr. 11,41 min.) Zdru`enieto øøIlmijeøø predlaga da spomenatiot namaz, na celata teritorija na R. Makedonija se klawa vo 12.00 ~asot (ili 13.00). Isto taka Zdru`enieto 'ILMIJE" im preferira na imamite da vo soglasnost so sopstveniot xemat, vo tekot na mesec Ramazan, teraviskiot namaz se klawa dva ~asa pokasno od ak[amskiot namaz, imaj]i vo predvid toa [to vo na[ata zemja tradicija e vaz-dersot da se odr`uva pred teravih namaz. Klawawe na namazot vo svoe vreme e obligativno. Allah x.[. vo vrska so ova vo Kuranot veli: øøNavistina namazot e dol`nost za vernicite vo odredeno vremeøø Imaj]i ja vo predvid ovaa dol`nost, se nadevame deka Takvimot ]e ja igra svojata uloga i ]e se najde vo sekoe muslimansko semejstvo.

5


VËNI RE! Takvimi është përgatitur sipas kohës lokale të Shkupit, kështu që falja e namazeve në qytetet tjera të Republikës së Maqedonisë do të bëhet si vijon: 1. minutë më parë në Prilep dhe Kumanovë, 2. minuta më parë në Veles, 3. minuta më parë në Shtip, 4. minuta më parë në Koçan, 5. minuta më parë në Strumicë dhe Valandovë, 6. minuta më parë në Dellçevë, 1. minutë më vonë në Resnjë dhe Manastir, 2. minuta më vonë në Tetovë, Gostivar, dhe Kërçovë, 5. minuta më vonë në Dibër, Strugë dhe Ohër.

DWKKAT! Takvim "sk'p civarw 'yerine haywrladw/w i;in Makedonza Cumhurizetinin di/er [ehirlerinde namaylar, [u fark ile kwlwnacaktwr( 1. dakika evvel Prilepe ve Kumanovo, 2. dakika evvel Veles ^Kqp'rl'&, 3. dakika evvel W[tip, 4. dakika evvel Ko;ana, 5. dakika evvel Ustrumca ve Valandovo, 6. dakika evvel Del;evo, 1. dakika sonra Resne ve Manastwr 2. dakika sonra Kalkandelen, Gostivar ve Kwr;ova 5. dakika sonra Debre, Struga ve Ohri. 6


VNIMANIE! Kalendarot e izgotven prema arzot na grad Skopje, spored toa namazite vo drugite gradovi vo Republika Makedonija ]e se klawaat so slednite razliki: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

minuta ponapred vo Prilep i Kumanovo, minuti ponapred vo Veles, minuti ponapred vo {tip, minuti ponapred vo Ko~ani, minuti ponapred vo Strumica i Valandovo, minuti ponapred vo Del~evo,

1. minuta pokasno vo Resen i Bitola, 2. minuti pokasno vo Tetovo, Gostivar i Ki~evo, 5. minuti pokasno vo Debar, Struga i Ohrid.

7


DITËT

G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 JANAR - OCAK - JANUARI 1431

eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSH eD

C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P

P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA SAFER/SAFER/SAFER

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

8


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 JANAR - OCAK - JANUARI 1431

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

5.13 13 14 14 14 14 14 5.14 14 14 13 13 13 13 5.12 12 11 11 10 10 09 5.08 07 07 06 05 05 05 5.05 04 5.04

6.28 28 28 28 28 27 27 6.27 27 27 27 27 26 25 6.25 25 24 24 23 23 22 6.22 22 21 20 20 19 19 6.18 17 6.18

6.55 55 55 55 55 54 54 6.54 54 54 54 54 53 52 6.52 52 51 50 50 49 49 6.49 49 48 47 47 46 46 6.45 44 6.44

11.44 44 44 45 45 45 46 11.46 47 47 47 48 48 49 11.49 49 49 50 51 51 51 11.52 52 52 53 53 54 54 11.54 54 11.54 9

14.02 03 03 03 03 04 05 14.06 07 08 09 09 10 11 14.12 13 14 15 16 17 19 14.20 21 22 23 24 24 25 14.25 26 14.28

16.19 21 21 22 23 24 25 16.26 27 28 29 30 31 32 16.33 34 36 37 38 40 41 16.42 43 44 45 46 47 48 16.49 50 16.51

17.53 54 55 56 56 57 58 17.59 18.00 01 02 03 04 05 18.06 07 08 09 10 11 12 18.13 14 15 16 17 18 19 18.21 22 18.23


DITËT

G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 SHKURT - {UBAT - FEVRUARI 1431

eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD

Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P

P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA R. Evvel/R. Evvel/R. Evel

XHUMA-CUMA-XUMA

{ MEVLUDI / MEVLID /MEVLUD

10


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 SHKURT - {UBAT - FEVRUARI1431

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

5.03 02 01 5.00 4.58 57 56 55 54 53 52 4.51 49 48 47 46 45 43 4.42 40 39 37 36 35 33 4.32 30 4.30

6.18 17 16 15 6.14 13 12 11 10 09 07 6.06 05 03 02 01 6.00 5.58 5.57 56 54 52 52 50 49 5.47 46 5.44

6.45 44 43 42 6.44 40 39 38 37 36 34 6.33 32 30 29 28 27 25 6.24 23 23 20 19 17 16 6.14 13 6.12

11.55 55 56 56 11.56 56 56 56 56 56 56 11.56 56 56 55 55 55 55 11.55 55 55 55 55 55 55 11.55 55 11.55

11

14.31 32 32 33 14.35 36 37 38 39 40 41 14.42 42 43 44 45 46 47 14.48 49 50 51 52 52 52 14.53 54 14.55

16.53 54 55 56 16.57 16.59 17.00 01 03 04 05 17.06 07 09 10 11 12 14 17.15 16 17 18 20 21 22 17.23 25 17.26

18.24 25 26 27 18.28 30 31 32 33 34 35 18.36 38 39 40 41 42 43 18.45 46 47 48 49 50 51 18.52 53 18.54


G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

1431

DITËT

MARS - MART - MART

2010

eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë

Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S :

P V S ^ P XHUMA-CUMA-XUMA S N P V S ^ P XHUMA-CUMA-XUMA S N P V S R. Ahir/R. Ahir/R. Ahir ^ P XHUMA-CUMA-XUMA S N P V S ^ P XHUMA-CUMA-XUMA S N Koha verore / Yaz vakitleri / Letno vreme P V S

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

12


MARS - MART - MART

1431

DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

4.29 27 25 24 4.22 20 19 17 15 14 12 4.10 08 06 05 03 4.01 3.59 3.57 55 54 52 50 48 46 3.44 3.42 4.40 38 36 4.34

5.42 40 38 37 5.35 33 31 28 26 24 23 5.21 19 16 15 13 11 09 5.08 06 04 03 01 59 57 5.55 5.54 6.53 51 49 6.49

6.09 07 05 04 6.02 6.00 5.58 57 55 53 51 5.50 48 46 43 42 40 38 5.36 35 33 31 30 28 26 5.24 5.22 6.21 20 19 6.18

11.55 54 54 54 11.54 53 53 53 52 52 52 11.51 51 51 50 49 49 49 11.49 48 48 48 47 47 46 11.46 11.45 12.45 44 44 12.44 13

14.57 58 59 14.59 15.00 15.01 02 03 04 05 06 15.07 07 08 09 09 10 10 15.11 12 12 13 14 14 14 15.15 15.15 16.16 16 16 16.17

17.27 28 30 31 17.32 33 34 36 38 39 41 17.42 43 44 45 46 47 48 17.49 50 51 53 54 55 56 17.57 17.58 17.59 19.00 01 19.02

18.56 57 18.59 19.00 19.01 02 03 04 06 07 08 19.09 10 12 13 14 15 17 19.18 19 20 22 23 24 25 19.27 19.28 20.29 31 32 20.33


DITËT

G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 PRILL - NWSAN - APRIL

eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP

Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C

^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

1431

XHUMA-CUMA -XUMA

XHUMA-CUMA -XUMA

Xh. Ula/C. Ulâ/X. Ula XHUMA-CUMA -XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA 14


PRILL - NWSAN - APRIL

1431

DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

4.32 4.30 28 26 24 22 20 18 4.16 14 12 10 08 06 04 4.02 4.00 3.58 55 53 51 49 3.47 45 43 41 39 37 35 3.33

5.48 5.47 45 43 42 41 39 37 5.36 34 32 30 29 27 26 5.24 22 21 19 18 16 13 5.12 10 09 07 05 04 03 5.01

6.18 6.17 16 14 12 10 08 07 6.05 04 02 6.00 5.59 57 56 5.54 52 51 49 48 46 45 5.43 42 40 39 37 35 34 5.33

12.44 12.43 43 43 43 43 42 41 12.41 41 41 41 40 40 40 12.40 40 40 39 39 39 39 12.38 38 38 38 38 38 38 12.37 15

16.17 16.18 18 19 19 19 19 20 16.20 20 20 20 21 21 22 16.22 23 23 23 23 23 24 16.25 25 25 26 26 27 28 16.28

19.03 19.04 05 06 07 08 10 11 16.12 13 14 15 16 17 18 19.19 20 21 22 23 24 26 19.27 28 29 30 31 32 33 19.34

20.35 20.36 37 39 40 41 43 44 20.46 47 49 50 51 53 54 20.56 57 20.59 21.00 02 03 05 21.06 08 09 11 13 14 16 21.17


G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

DITËT

MAJ - MAZIS - MAJ

2010

eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH

Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt

S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA -XUMA Xh. Ahir/C. Ahir/X. Ahir

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA -XUMA

16

1431


MAJ - MAZIS - MAJ

1431

DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

3.31 3.29 27 25 23 21 3.19 17 16 15 14 12 10 3.08 06 05 03 01 3.00 2.59 2.58 56 55 54 54 53 50 2.48 47 45 2.43

5.00 4.59 58 56 55 54 4.53 51 50 49 48 47 46 4.45 44 43 42 41 40 39 4.38 37 36 35 34 33 33 4.32 32 31 4.31

5.31 5.30 29 28 27 25 5.24 23 21 20 19 18 17 5.15 14 13 12 11 10 09 5.08 07 06 05 04 03 03 5.02 02 01 5.01

12.37 12.37 36 35 35 35 12.35 35 35 35 35 34 34 12.34 34 34 34 34 34 34 12.35 35 35 35 35 35 35 12.35 35 35 12.36 17

16.29 16.30 30 30 31 31 16.31 32 32 33 34 34 35 16.35 35 36 36 36 36 36 16.36 36 37 37 37 37 37 16.38 38 39 16.39

19.35 19.36 37 38 39 40 19.41 42 43 44 45 47 48 19.49 50 51 52 53 54 55 19.56 57 19.58 20.00 01 02 03 20.04 05 07 20.09

21.19 21.21 22 24 25 27 21.29 30 32 33 35 37 38 21.40 41 43 45 46 48 49 51 21.52 54 55 56 58 59 21.59 22.00 00 22.00


DITËT

G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 QERSHOR - HAYWRAN - JUNI1431

eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë

S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S :

V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

XHUMA-CUMA -XUMA

XHUMA-CUMA -XUMA

L. Regaib/L. Regaib/L. Regaib XHUMA-CUMA -XUMA

Rexhep/Recep/Rexep XHUMA-CUMA-XUMA

18


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 QERSHOR - HAYWRAN - JUNI1431

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

2.42 41 40 2.39 37 36 35 34 33 33 2.32 32 31 31 31 31 31 2.31 31 32 32 32 33 34 2.35 35 35 36 36 2.36

4.30 30 30 4.30 30 30 30 30 30 30 4.30 30 30 30 30 30 30 4.30 30 31 31 31 31 33 4.33 34 34 36 36 4.36

5.01 01 01 5.01 01 01 01 01 00 00 4.00 00 00 00 00 00 00 5.00 00 00 00 01 01 02 5.02 02 03 03 03 5.03

12.36 36 36 12.36 36 37 37 37 37 37 12.38 38 38 38 38 39 39 12.39 39 39 39 39 40 40 12.40 40 40 40 40 12.41 19

16.39 39 39 16.39 40 40 40 40 40 40 16.40 40 40 40 40 40 40 16.41 41 41 41 41 41 42 16.42 42 42 42 42 16.42

20.09 10 10 20.11 11 12 13 14 15 16 20.16 17 17 17 18 18 18 20.19 19 20 20 20 20 21 20.21 21 21 21 21 20.21

22.00 00 00 22.01 01 01 01 01 02 02 22.02 02 02 03 03 03 03 22.04 04 04 04 04 05 05 22.05 05 05 05 06 22.06


DITËT

G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 KORRIK - TEMMUY - JULI 1431

eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh

Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct

^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19

XHUMA-CUMA-XUMA

L. Miraxh/L. Mirac/L. Mirax XHUMA-CUMA-XUMA

SHABAN/{ABAN/{ABAN XHUMA-CUMA -XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

L. Berat/L. Berat/L. Berat

XHUMA-CUMA-XUMA 20


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 KORRIK - TEMMUY - JULI 1431

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

2.38 2.40 40 40 40 41 42 43 2.44 45 47 48 50 51 53 2.54 56 57 2.59 3.01 02 03 3.05 07 09 11 13 15 17 3.19 3.21

4.35 4.35 35 35 36 37 38 39 4.40 40 40 42 43 44 44 4.45 46 47 48 49 50 51 4.51 52 53 54 55 56 57 4.58 4.58

5.05 5.05 05 06 07 07 08 09 5.10 10 10 12 13 14 14 5.15 16 17 18 19 20 21 5.21 22 23 23 24 25 26 5.27 5.28

12.41 12.42 42 42 42 42 42 42 12.43 43 43 43 43 43 43 12.43 43 43 43 43 43 43 12.43 44 44 44 44 44 44 12.44 12.44 21

16.43 16.43 43 43 43 43 43 43 16.44 44 44 44 44 43 43 16.43 43 43 43 43 42 42 16.42 42 42 42 42 42 42 16.42 16.41

20.21 20.21 21 20 20 20 19 19 20.19 19 19 18 18 18 17 20.16 15 14 14 14 13 12 20.11 09 08 08 07 06 05 20.05 20.04

22.06 22.06 06 06 07 07 07 07 22.07 07 07 07 07 07 08 22.08 07 05 04 03 01 22.00 21.59 57 56 54 53 51 50 21.48 21.46


DITËT

G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 GUSHT - A?USTOS - AVGUST1431

eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM

P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S

N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

XHUMA-CUMA-XUMA

RAMAZAN/RAMAZAN/RAMAZAN XHUMA-CUMA -XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

22


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 GUSHT - A?USTOS - AVGUST1431

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

3.23 24 26 28 30 3.31 33 34 36 38 40 41 3.43 45 46 48 50 51 53 3.55 56 58 3.59 4.01 02 03 4.05 06 08 10 4.11

4.59 00 01 02 03 5.04 05 06 07 08 09 10 5.11 12 13 14 15 16 17 5.18 19 20 21 22 23 24 5.25 26 27 28 5.29

5.29 30 31 32 33 5.34 35 36 37 38 39 40 5.41 42 43 44 45 46 47 5.48 49 50 51 52 53 54 5.55 56 57 58 5.59

12.44 44 44 44 44 12.43 43 43 43 43 43 43 12.42 41 41 41 41 41 40 12.40 40 40 39 39 39 39 12.39 39 38 38 12.38 23

16.39 39 38 38 38 16.37 37 36 36 35 35 34 16.34 34 33 32 31 31 30 16.30 29 28 28 27 26 25 16.24 23 22 21 16.20

20.04 02 20.00 19.58 57 19.56 55 53 52 51 50 48 19.47 45 44 42 41 40 39 19.37 36 34 33 31 29 28 19.26 25 23 21 19.20

21.45 43 41 40 38 21.36 34 32 31 29 27 25 21.23 21 19 18 16 14 12 21.10 08 06 04 21.02 20.00 58 20.56 54 52 50 20.48


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

22 23 24 25 26 27 28 29 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^

XHUMA-CUMA -XUMA Nata e Kadrit/Kadir Gecesi/No]ta na Kader

SHEVVAL/{EVVAL/{EVVAL

Fit. Bajram / Fit. Bazramw Fit. Bajram XHUMA-CUMA -XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

24

min.

DENOVI

: Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe

2010 1431

6:55

G"NLER

eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

Namazi i F. Bajramit / F. Bazram namayw / F. Bajram namaz

DITËT

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 SHTATOR - EZL}L - SEPTEMVRI1431


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 SHTATOR - EZL}L - SEPTEMVRI1431

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

4.13 14 4.16 17 19 20 21 23 24 4.25 27 28 29 31 32 33 4.34 36 37 38 40 41 42 4.43 44 46 47 48 49 4.50

5.31 32 5.33 34 35 37 39 40 41 5.42 43 44 45 46 47 48 5.49 50 51 52 53 54 55 5.56 57 58 5.59 6.00 01 6.02

6.01 02 6.03 04 06 07 08 09 10 6.11 12 13 14 15 16 17 6.18 19 20 21 22 23 24 6.25 26 27 28 29 30 6.30

12.37 37 12.37 36 36 35 35 35 34 12.34 34 33 33 33 32 32 12.32 31 31 31 30 30 30 12.29 29 28 28 28 28 12.28 25

16.19 18 16.17 16 15 14 13 12 11 16.09 08 07 06 05 04 03 16.02 16.00 15.59 58 57 56 55 15.53 52 51 50 49 48 15.48

19.18 16 19.14 12 10 08 06 04 02 19.00 18.59 57 55 53 52 50 18.48 46 45 43 41 39 37 18.36 34 32 30 28 26 18.26

20.46 44 20.42 40 38 36 34 32 30 20.28 26 24 23 21 19 17 20.15 13 11 09 07 05 03 20.02 20.00 19.58 56 54 52 19.51


DITËT

G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 TETOR - EKWM - OKTOMVRI 1431

eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD

C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P

P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

23 24 25 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA DHUL KA'DE/ZIL KADE/ZUL KADE

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA -XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA Koha dimrore / Ki[ vakitleri / Zimsko vreme

26


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 TETOR - EKWM - OKTOMVRI 1431

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

4.49 50 52 53 54 55 56 4.57 4.58 5.00 01 02 03 04 5.05 07 08 09 10 11 12 5.13 5.14 15 16 17 18 19 5.20 5.21 4.22

6.02 03 04 05 06 07 09 6.10 11 13 13 13 14 15 6.16 17 18 20 21 22 23 6.24 25 26 27 28 29 30 6.32 33 5.35

6.32 33 34 35 36 38 39 6.40 41 42 43 44 45 46 6.47 48 50 51 52 53 54 6.55 57 58 6.59 7.00 02 03 7.04 05 6.06

12.28 27 27 27 26 26 26 12.26 25 25 25 24 24 24 12.24 24 24 23 23 23 23 12.23 23 23 23 23 22 22 12.22 22 11.22 27

15.47 46 45 43 42 41 40 15.39 37 36 35 34 33 31 15.30 29 28 26 25 24 23 15.22 21 20 18 17 16 15 15.13 12 14.12

18.24 23 22 20 18 16 14 18.12 10 08 06 05 04 02 18.00 17.58 57 55 54 52 51 17.49 48 47 45 44 42 41 17.40 39 16.37

19.49 47 45 44 42 40 38 19.37 35 34 32 30 29 27 19.26 24 23 21 20 18 17 19.15 14 13 11 10 09 07 19.06 05 18.04


DENOVI

Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S

P V S ^ P XHUMA-CUMA-XUMA S N DHUL HIXHE/ZIL HiCE/ZUL HIXE P V S ^ P XHUMA-CUMA -XUMA S N P V Kurban Bajrami/Kurban Bayramý/Êóðáàí Áà¼ðàì S ^ XHUMA-CUMA-XUMA P S N P V S ^ P XHUMA-CUMA-XUMA S N P V

2010 1431 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

24 25 26 27 28 29 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

28

7:08 min.

G"NLER

eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

Namazi i K. Bajramit / K. Bazram namayw / K. Bajram namaz

DITËT

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 NËNTOR - KASIM - NOEMVRI1431


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 Nテ起TOR - KASIM - NOEMVRI1431

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

4.24 25 26 28 4.29 30 31 32 33 34 35 4.36 37 38 39 40 41 42 4.42 44 45 47 48 49 50 4.51 52 53 54 4.55

5.38 39 40 42 5.43 44 45 46 47 49 50 5.51 52 54 55 56 57 58 5.59 6.01 02 04 05 06 07 6.08 10 11 12 6.13

6.05 06 07 09 6.10 11 12 13 14 16 17 6.18 19 21 22 23 24 25 6.26 28 29 31 32 33 34 6.35 37 38 39 6.40

11.22 22 21 21 11.21 21 21 22 22 22 22 11.22 22 22 23 23 23 23 11.24 24 24 24 24 25 25 11.25 25 26 26 11.26 29

14.11 10 09 08 14.07 14.06 05 04 03 03 02 14.01 14.00 13.59 58 57 56 56 13.55 55 54 54 53 52 52 13.52 52 52 52 13.52

16.36 35 33 32 16.31 29 28 27 26 25 24 16.23 22 21 21 20 19 18 16.17 16 16 15 14 13 13 16.12 11 11 11 16.11

18.03 02 18.00 17.59 17.58 57 56 55 55 54 53 17.52 51 50 50 49 48 48 17.47 47 46 46 46 45 44 17.44 43 43 43 17.43


DITËT

G"NLER

DENOVI

DATA TARIH DATUM HIXHRI HICRI HIXRI

2010 DHJETOR - ARALIK - DEKEMVRI 1431/32

eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP eSh eD eH eM eMë eE eP

: Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C Ct P Pt S : Pe C

S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P S N P V S ^ P

MUAJT HIXHRI DHE FESTAT HICRI AZLARW VE MUBAREK G"NLER HIXRETSKI MESECI I PRAZNI^NI DENOVI

2010 1431/32 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

25 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

XHUMA-CUMA -XUMA

MUHAREM/MUHAREM 1431 N XHUMA-CUMA -XUMA

ASHURE/A{URA/A{URA XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA

XHUMA-CUMA-XUMA 30


DATA TARIH DATUM IMSAKU IMSAK IMSAK SABAHU SABAH SABAH L. DIELLIT G"NE{ Iz.SONCE DREKA Q?LE PLADNE IQINDIJA IKINDI IKINDIJA AKSHAMI AK{AM AK{AM JACIJA ZATSW JACIJA

2010 DHJETOR - ARALIK - DEKEMVRI 1431/32

2010 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

4.55 56 4.57 58 4.59 5.00 01 01 02 5.03 03 04 05 05 06 07 5.07 08 09 10 10 11 11 5.12 12 13 13 13 13 13 5.13

6.14 15 6.16 17 18 19 20 21 22 6.22 23 23 24 25 25 26 6.27 28 28 29 29 29 29 6.29 30 30 30 30 29 29 6.29

6.41 42 6.43 44 45 46 47 48 49 6.49 50 50 51 52 53 54 6.54 55 55 56 56 56 56 6.57 57 57 57 56 56 56 6.56

11.27 28 11.29 29 29 30 30 30 30 11.31 32 33 33 34 34 35 11.35 36 37 37 37 38 38 11.38 38 39 40 40 40 41 11.41 31

13.52 52 13.51 51 51 51 51 51 51 13.51 51 52 52 52 52 53 13.53 54 55 56 57 57 58 13.58 59 59 59 59 13.59 14.00 14.01

16.11 10 16.10 10 10 09 09 09 09 16.09 09 09 10 10 10 10 16.10 11 11 11 11 12 13 16.14 14 15 15 16 16 17 16.18

17.43 42 17.42 42 42 42 42 42 42 17.43 43 43 43 44 44 44 17.45 45 46 47 47 48 48 17.49 49 49 50 51 51 52 17.52


FESTAT ISLAME GJATË VITIT 2010 = 1431/32 H

Mevludi, 11/12 Rebiul-Evel 1431 = 25/26.02.2010 Lejletul-Regaib, 5/6 Rexheb 1431 = 17/18.06.2010 Lejletul- Miraxh, 26/27 Rexheb 1431 = 08/09.07.2010 Lejletul-Berat, 14/15 Shaban, 1431 = 26/27.07.2010 Fillimi i Agjërimit, 1 Ramazan, 1431 = 11.08.2010 Nata e Kadrit, 26/27 Ramazan 1431 = 05/06.09.2010 Dita e parë e Fitër Bajramit, 1 Sheval 1431 = 09.09.2010 Dita e Parë e Kurban Bajramit, 10 Dhulhixhe 1431 = 16.11. 2010 Viti i Ri i Hixhretit, 1 Muharem 1432 = 07.12.2010 Dita e Ashureve, 10 Muharem 1432 = 16.12.2010 2010 ` 1431)32 HWCRW ZILI BAZRAMLARI

Mevlid Kandili. 11/12Rebiul-Evvel 1431 = 25/26.02.2010 Regaib Kandili, 5/6 Receb 1431 = 17/18.06.2010 Mirac Kandili, 26/27 Receb 1431 = 08/09.07.2010 Berat Kandili, 14/15 Þaban 1431 = 26/27.07.2010 Ramazanýn Baþlangýcý, 1 Ramazan 1431 = 11.08.2010 Kadir Gecesi. 26/27 Ramazan 1431 = 05/06.09.2010 Fitir (Ramazan) Bayramý, 1 Þevval 1431 = 09.09.2010 Kurban Bayramý. 10 Zulhice 1431 = 16.11. 2010 Hicri Yýlbaþý, 1 Muharem 1432 = 07.12.2010 Aþure günü, 10 Muharem 1432 = 16.12.2010

32


ISLAMSKI PRAZNICI VO 2009 = 1430/31 H

Ìåâëóä, 11/12 Ðåáèóë -Åââåë 1431 = 25/26.02.2010 Ëå¼ëåòóë Ðåãàèá, 5/6 ÐåŸåá 1431 = 17/18.06.2010 Ëå¼ëåòóë ÌèðàŸ, 26/27 ÐåŸåá 1431 = 08/09.07.2010 Ëå¼ëåòóë Áåðàò, 14/15 Øàáàí 1431 = 26/27.07.2010 Ïî÷åòîê íà Ïîñòîò, 1 Ðàìàçàí 1431 = 11.08.2010 Íîòà íà Êàäåð, 26/27 Ðàìàçàí 1431 = 05/06.09.2010 Ôèòåð Áà¼ðàì, 1 Øåââàë 1431 = 09.09.2010 Êóðáàí Áà¼ðàì, 10 ÇóëõèŸå 1431 = 16.11. 2010 Íîâà ÕèŸðåòñêà ãîäèíà, 1 Ìóõàðåì 1432 = 07.12.2010 Àøóðà, 10 Ìóõàðåì 1432 = 16.12.2010

33


34


Konferenca Botërore islame për dialog Mekë, 4-6 Qershor, 2008 Kongresi ndërkombëtar Islam i organizuar nga Liga Botërore Islame u realizua që nga 04-06 qershorë 2008, në qytetin e Mek-kes në Arabinë Saudite. Ky kongres u mbajtë në kryeqendrën e Saudisë në sallën e pallatit “ Kasër es-Safa”. Hapjen solemne të këtij kongresi ndërshoqëror e realizoi personalisht vetë mbreti i Arabisë Saudite Abdallah bin Abdelaziz es-Saudi, nga eminenca e tij u dëgjuan të dhëna historike në lidhje me dialogun, tolerancën, mirëkuptimin dhe paqën në mesin e shoqërive. Në këtë kongres Kryetari i Bashkësisë Islame H. Sulejman ef. Rexhepi pati deklaratë aktive me temë: Dialogu në mes muslimanëve dhe jomuslimanëve Falënderimi i takon Zotit të botërave. Bekimi më i mirë dhe nënshtrimi i plotë qoftë me zotëri Muhamedin (sallall-llahu alejhi vesel-lem), i dërguar mëshirë për gjithë botërat. Bekimi qoftë edhe ndaj gjithë pejgamberëve, të 35


dërguarve të tjerë dhe ndaj të gjithë përcjellësve të tyre. Paqja dhe mëshira e Allahut qoftë me ju. Respekti i veçantë dhe falënderimi im është për Shërbetorin e dy haremëve, për mbretin Abdullah b. Abdulaziz Al Seud, Zoti e ndihmoftë dhe e ruajtët, Qeverinë e tij të urtë, e cila ka shprehur interesim ndaj këtij kongresi. Gjithashtu shfrytëzoj rastin të falënderoj edhe Ligën e Botës Islame për angazhimin dhe kontributin e dhënë në përgatitjen e këtij Kongresi. Zotërinj, shkëlqesi dhe ju vëllezër që jeni prezent. Ne myslimanët në botë sot përbëjmë një përqindje të madhe të këtij planeti, përqindje ajo e cila arrin gjysmën e popullatës të botës. Prandaj obligim i yni në radhë të parë është të falënderojmë Allahun e madhërishëm për përgjegjësitë madhore me të cilat i ka obliguar kompetentët. Ky është një obligim shpirtëror dhe moral të punohet me besnikëri, sinqeritet dhe vendosmëri me motiv të ngritjes së vetëdijes në mbarë rruzullin tokësor që të mbisundojë dashuria, drejtësia, vëllazëria dhe barazia. Jo vetëm ndër myslimanët por edhe ndër ithtarët e feve të tjera me theks të veçantë lidhja e fortë të shtrihet edhe në mes myslimanëve dhe të krishterëve. Lidhje ajo e cila buron nga dëshmia e Kur'anit Fisnik dhe nga parimet e tij: “O ju që besuat! Bëhuni plotësisht të vendosur për hir të Allahut, duke dëshmuar të drejtën, dhe të mos u shtyjë urrejtja ndaj një populli e t'i shmangeni drejtësisë; bëhuni të drejtë, sepse ajo është 36


më afër devotshmërisë. Kini drojë Allahun se Allahu di hollësisht për atë që veproni.” (Kur'an, 5:8) Para se të filloj të flas për qëndrimin e Islamit ndaj vlerave të sigurisë së jetës së njerëzve, të cilën Allahu i lartësuar e ka krijuar. Të realizohet drejtësia, siguria dhe paqja njerëzore te të gjithë shoqëritë pavarësisht dallimet fetare dhe qytetëruase, të cilët i lidh distributori i përbashkët i vlerave njerëzore dhe ballafaqimi me epidemitë e padrjetësive dhe të terrorizmit. Në punimin tim që ju e keni para durve tuaja, kamë prezantuar një plan të shkurtër që ka të bëjë me myslimanët e Maqedonisë, roli i Rijasetit, përkujdesja ndaj myslimanëve, gjendja e myslimanëve (në Maqedoni), roli i institucioneve arsimore dhe kulturore që veprojnë në kuadër të Riasetit, jetësimi dhe materializimi i projekteve në perspektivë etj... Tema ime është fokusuar në disa parime primare. Në radhë të parë obligim praktik për ithtarët e Feve Qiellore është të punojnë në drejtim të asaj që të mbisundoj dashuria dhe vëllazëria në mes popujve. Parimet e tilla janë distributori i përbashkët që sipas neve që i përkasim konfesionit Islam pasqyrohet në parimet themelore, që do të theksoen në vazhdim: Parimi i parë; Rregulla unike e çështjes së besimit Kur'ani Fisnik vazhdimish ka konfirmuar faktin se të gjitha shpalljet Qiellore, të gjitha thirrjet e pejgamberëve 37


burojnë nga një burim i përbashkët dhe se ai është burim qiellor. Secili pejgamber, çdo i dërguar ka ardhur me fe Qiellore unike që njeriut t'i sjell lumturi në këtë dhe në botën e amshuar. Parimi i dytë; Modeli unik i moralit të përkryer Nisur nga fakti se burimi i feve Qiellore është një, atëherë morali i përkryer si dhe instruksionet morale domosdo duhet të ishin unike. Çdo pejgamber e ka nxitur (popullin e vet), e ka ftuar duke i përdorë të gjitha format dhe udhëzimet në atë që është e mirë, në atë që është e dobishme. Nga ana tjetër ua ka tërhequr vërejtjen atyre që të largohen nga të gjitha veprimet që përfundojnë në të keqe. Ashtu që bëhet e qartë se parimet morale te myslimanët dhe te ithtarët e feve të tjera janë të përbashkëta, lëvizin në drejtim të takimit të njeriut me njeriun nën ombrellën e dashurisë, kooperimit, të drejtësisë dhe vëllazërisë. Burimi i të gjitha feve Qiellore ishte një por ajo që ka pësuar ndryshime janë normat (ligjet) varësisht nga gjendja e kombësive dhe popujve. Sa i përket çështjes së besimit dhe domethënies së tij është e njëjtë dhe nuk ka ndryshura nga një fe në tjetrën e as nga një pejgamber në tjetrin. Parimi i tretë; Paqja dhe vëllazërimi ndërnjerëzor Islami është fe e paqes dhe e tolerancës fetare. Është fakt i pakontestueshëm se të gjitha fetë Qiellore burojnë nga i njëjti burim: “Ai ju përcaktoi juve për fé atë që ia pat përcaktuar Nuhut dhe atë që Ne ta shpallëm ty dhe atë me 38


çka e patëm porositur Ibrahimin, Musain dhe Isain. (I porositëm) Ta praktikoni fenë e drejtë e mos u përçani në të.” (Kur'an, 42:13) Urdhërat e Fesë Islame janë të qarta për gjithë botën ngase ajo (Feja Islame) e fton njerëzimin në drejtësi dhe në paqe. Se Islami thërret në paqe dhe vëllazëri njerëzore këtë e thekson Kur'ani: “Ne nuk të dërguam ty përveç se mëshirë për gjithë njerëzimin.” Mëshira, të cilën Allahu e bëri cilësi të Dërguarit të Tij nuk është tipar i veçantë por është mëshirë absolute e përgjithshme, mëshirë e njeriut që përfshinë të gjithë njerëzit pa dallim feje, ngjyre dhe gjuhe. Këto gjëra Allahu i bëri të ishin shenja për të vërtetuar madhshtinë e Tij e jo dallime dhe përçarje në mes njerëzve: “Dhe nga faktet (e madhërisë së) e Tij është që për të mirën tuaj, Ai krijoi nga vetë lloji juaj palën (gratë), ashtu që të gjeni prehje tek ato dhe në mes jush krijoi dashuri dhe mëshirë. Në këtë ka argumente për njerëzit që mendojnë.” (Kur'an, 30:21) Ajetet e prezentuara të cilat janë bazë e këtyre tri parimeve, janë një shpjegim i qartë dhe gjithëpërfshirës në këtë drejtim. Prandaj vënia e një rregulli duhet të jetë kushtetutë e marrdhënieve në mes popujve të botës. I Dërguari i Allahut sal-lAllahu alejhi vesel-lem do të shprehej: “ Të mëshirshmit i mëshiron Mëshiruesi (Allahu), keni mëshirë ndaj atyre tokë do të mëshiroheni (lartë) në qiell.” Bazuar në distributorin e përbashkët në mes myslimanëve dhe anëtarëve të feve të tjera rezulton 39


dukshëm nevoja e shtrirjes (përhapjes) së besimit të vërtetë, besim (bindje) në të cilin do të bashkohej logjika me fenë, besim ose bindje në të cilën do të ishte dituria dhe feja si vëllezër të dyneqëzuar secili prej tyre do të kishte ndihmuar tjetrin. E gjithë kjo do të ishte në shërbim të ngritjes dhe ndërtimit të jetës së lumtur, të kënaqur për njerëzimin. Mirëpo nëse kontestohet besimi duke qëndruar larg mendjes dhe logjikës atëherë shpirtërat do ta pështynin dhe logjika e shëndoshë nuk do ta pranonte. Kjo nënkupton fundin dhe shkatërrimin total të njerëzimit. Nga ana tjetër në qoftë se feja ballafaqohet dhe është në kundërshtim me ndonjë lloj fanatizmi, intolerance dhe egoizmi, duke mohuar prezencën ose ekzistimin e të tjerëve dhe duke mos pasur parasysh tolerancën, fati i asaj bindje ose atij besimi do të ishte zhdukja. Mostundja nuk mund të qëndroj përball sfidave të botës nëse kihen parasysh teknikat dhe format e përparimit përballë problemeve dhe katastrofave. Fe e vërtetë është ajo të cilën mendjet e gëlltitin dhe për të cilën zemrat eshtohen. Jashtë kësaj çdo gjë tjetër është e pavlerë edhe nëse është në petkun fetar. Vërtet këto përgjegjësi kanë nevojë për sinqeritet dhe guxim ashtu që çdo individ të mund të bartë ngarkesën e përgjegjësisë në ruajtjen e qenies njerëzore. Kam shpresë tek Allahu se do të na ndihmojë në atë që është e mirë dhe atje ku shtrihet kënaqësia jonë. Jam thellë i bindur në fuqinë absolute të Allahut. Gjithashtu 40


kam bindje të plotë se Ai mund të bëjë çdo gjë. Falëndërimi i takon Allahut të botrave, shpëtimi, paqja dhe begatitë e Tij qofshin me ju, me jetë të gjatë, Allahu ju ruajtët. Reisul Ulema H.Sulejman ef. REXHEPI Kryetar i Bashkësisë Islame të Republikës së Maqedonisë.

41


42


ISLAMI RUAJTI IDENTITETIN TONË KOMBËTARË Për paraqitjen dhe përhapjen e Islamit në mesin e popullatës Shqiptare është shkruar dhe biseduar që moti, mirëpo kohëve të fundit shohim, lexojmë dhe dëgjojmë deklarata të pseudo-intelektualëve të natyrave të ndryshme duke deklaruar ç'mos lidhur me Islamin dhe paraqitjen e tij në mesin e popullit tonë. Të vërteta, të pavërteta, e gjithçka që është vështirë të përtypet, mund të rastisim nga kjo kategori e njerëzve. Ata të cilët studiuan nëpër universitetet e ish sistemit, më konkretisht ata që me vite kanë ngrënë gjellën e sistemeve të huaja që edhe sot e kësaj dite ia kanë lakmi asaj shije, shpesh herë gabojnë me plot vetëdije, kur pretendojnë se Islami në mesin e këtij populli është paraqitur nën ndikimin e presionit, dhunës ose forcës së ushtrisë Osmane. Këta koka të mykura harrojnë se me këtë nuk kontribuojnë në dobi të popullit tonë, por përkundrazi me deklaratat e tilla tentojnë që këtë popull ta hedhin në fund të pusit. Janë të pavërteta të gjitha pohimet e tyre të cilat përpiqen 43


që periudhën Osmane ta paraqesin si periudhë të kolonializmit. Shteti Osman ishte Hilafet, pa marrë parasysh periudhat e ngritjes dhe rënies së saj. Të gjitha pohimet për imponimin e fesë islame ku popullata nuk i takonte konfesionit Islam janë të gabueshme dhe nuk kanë kurrfarë baze të shëndoshë. Një herë kishte dashur Sulltan Selimi të nxjerr një ferman-vendim me anë të cilit në jug të Danubit në Evropë të mos mbetet asnjë i krishterë. Atëherë Muftiu i muslimanëve i kishte thënë: “Kjo është mizori, ndërsa Halifi duhet të jetë i pastër prej mizorisë e as nuk guxon ta bëj atë…”. Sikur të kishin dashur Osmanlitë t'ua impononin fenë popujve të Ballkanit të cilët sunduan për gjashtë shekuj ose njëzet gjenerata me radhë, sot nuk do të mbetej asnjë njeri jomusliman në tërë Ballkanin dhe asnjë njeri që nuk do të dinte ta fliste gjuhën Turke. Nëse themi se Islami është paraqitur me tehun e shpatës së Sulltanit atëherë pyesim? Ata ushtarë të shtetit të madh Islam Osman nga erdhën dhe nëpërmjet cilave shtete kaluan? Erdhën nëpërmjet shtetit Bullgar, kaluan andej nga ata, nëse pranonojmë se Islami është përhapur me dhunë atëherë pse Bullgarët nuk e pranuan Islamin dhe sa janë në përqindje muslimanët në shtetin Bullgar e sa janë në Shqipëri Kosovë dhe Maqedoni? Pse Maqedonasit në Maqedoni nuk e pranuan Islamin, pse Serbët nuk e pranuan një gjë të këtillë? A thua vallë këta ishin trima më të mëdhenj se ne dhe i bënë rezistencë ushtrisë Osmane? A nuk e kuptoni se popullin tonë me deklaratat 44


e tilla e shndërroni në popull më frikacak në mes të të gjithë këtyre popujve të Ballkanit! Sipas teorisë të këtyre njerëzve, jo mirë të dirigjuar dhe jo mirë të analizuar, na del se Bullgarët, Sërbët, Maqedonasit dhe popujt tjerë që jetojnë në Ballkan e që shkeli këmba e ushtarit Osman në atë popull, na paskan qenë trima më të mëdhenj se ne dhe nuk e paskan pranuar me forcë Islamin, kurse ne shqiptarët paskemi qenë frikacakët më të mëdhenj të Ballkanit dhe nga frika e madhe e paskemi pranuar Islamin! Kujt jeni duke i shërbyer, për kënd jeni duke punuar, interesat e cilës rrymë jeni duke i mbrojtur me këto teza? Shteti Osman asnjëherë nuk ushtroi dhunë mbi asnjë popull në botë për përhapjen e Islamit, sepse një gjë e tillë është rreptësishtë e ndaluar nga vetë platformat Kur'anore që kanë qenë dhe janë norma kushtetuese të të gjithë muslimanëve deri në ditën e gjykimit. E themi me plotë përgjegjësi se ky popull nuk e pranoi Islamin nga frika e as nga dhuna por e pranoi sepse, brenda Islamit pa forcën e argumentit, pa se Islami është ilaç për të gjitha sëmundjet e çdo populli dhe çdo shekulli, pa se Islami është sistem i cili i përshtatet mentalitetit të popullit tonë, sepse shumë tradita të këtij populli përputheshin me atë që solli Islami p.sh. Mësuesi i njerëzisë tha: “Kush nuk ka besë nuk ka fe..”Islami e solli besën por në mesin e popullit tonë e gjeti besën të cilën sot fatkeqësisht kemi filluar ta humbim. Islami e solli mbulesën por në mesin e këtij populli e gjeti 45


mbulesën, ky popull pa se brenda Islamit ka rregulla dhe norma që pa humbur kohë duhet ti pranon. Shqiptarët ishin ata që me plotë vullnet e dëshirë e pranuan islamin, sepse panë se aty është e vërteta, sepse panë se të drejtat dhe lirit e popujve në Islam janë të barabarta për të gjithë popujt dhe mençuria e popullit tonë ishte ajo që na dalloi neve nga popujt tjerë të Ballkanit e jo frika. Në kohën kur në botë sundonte ligji Islam në qeverinë Osmane numëronim 49 ministra Shqiptarë! Për hir të Allahut f.p. pyes nga sa ministra numëruam në qeveritë e kohës tonë prej ditës që u krijua shteti Maqedonas? Nuk do të bëheshin 49 ministra shqiptarë sikur edhe ti tubonim të gjitha qeveritë që i pamë prej asaj dite e deri më sot. Në islam një njeri, një person i vetëm është autonom, është shtet i pavarur e jo një popull. Islami një njeriu ia ka garantuar të gjitha të drejtat absolute kurse tjetri në kohën e sotme një kombi të plotë gënjehet dhe tenton t'ia merr ato të drejta! Misioni i Mikrobit Nëse është përdorur dhuna, e dimë të gjithë pavarësisht nga ajo se disa duan t'i shtrembërojnë faktet historike, dhuna është përdorur për krishterizimin e shqiptarëve e jo për islamizimin e tyre, këtë më së miri e dëshmojnë vitet 1913-1914. që fatmirësisht edhe sot e kësaj dite 46


janë ruajtur madje edhe procesverbalet e atyre që kanë qenë të urdhëruar për kryerjen e veprave të këtilla. E vërteta tjetër e hidhur është edhe ajo se viteve të fundit misionarë Suedezë, Holandezë, Anglezë, Italianë., etj të ardhur nën maskën e grupeve artistike, kulturore humanitare po bëjnë propagandë jashtëzakonisht të rrezikshme për krishterizimin e shqiptarëve. Format që përdorin ata janë nga më të ndryshmet që nga bisedat, ndihmat, manifestimet e deri në shpërndarjen e broshurave (Every home for Christ - Çdo shtëpi për Krishtin), librave dhe kryqeve nëpër rrugë. Madje shkojnë deri atje sa ti bëjnë thirrje popullatës muslimane nëpërmjet gojës së një prifti apo edhe një “shqiptari” që të kthehen në fenë e parë krishtere! Fatkeqësisht këta kanë hyrë në qëllime të strategjive të huaja të infiltrimeve të mikrobeve të forcave nën hije, duke menduar se ne nuk e dimë se çfarë është misioni i mikrobit! Populli jonë para se të pranonte Islamin në mënyrë institucionale nga Osmanlitë në përgjithësi kishte qenë popull ateist, që kishte adhuruar drunjtë e kafshët, ndërsa fare s'ka të bëjë me realitetin e popullit tonë ajo se shqiptarët e parë paskan qenë të krishterë! Janë shumë elemente pagane që sot e kësaj dite praktikohen nëpër disa fshatra tanë që dëshmojnë se të parët tanë kanë qenë pagan, si p.sh.: vajtimi i drurit që ishte traditë e arabëve në kohën e xhahilietit, kur atyre u vdiste ndonjë i afërt tuboheshin gratë dhe merrnin një 47


dru të cilin e imagjinonin si të vdekurin dhe ia përkujtonin jetën duke e vajtuar, dita e verës, pika në ballë, dita e luleve, mitet dhe ritet pagane për parmendën etj, të gjitha këto janë dëshmi e asaj që deri më sot ende kanë mbetur të ngulitura në kokat e disa njerëzve të popullit tonë. Islami ishte ai i cili këtij populli ia ruajti identitetin kombëtar sepse vetë Allahu f.p. deshi që neve të na falë me plis të bardhë dhe me flamurin tonë kombëtarë dhe atë plis e flamurë e kemi amanet ta ruajmë deri në ditën e kijametit. Lartmadhëria e tij na fali Shqiptar dhe të drejtën kombëtare na e garantoi me kushtetutën e pavdekshme Kur'anore kur na tha në Kur'anin famëlartë : “ O ju njerëz ju krijuam nga një mashkull dhe një femër, ju bëmë popuj e fise..“ d.m.th ju bëmë kombe, ju bëmë nacionalitete të ndryshme etj. Popujt dhe gjuhët e ndryshme që sot fliten në rruzullin tokësorë janë vetvetiu argument i ekzistimit të Allahut f.p., sepse Lartmadhëria e Tij ishte Ai që i mësoi njerëzit të flasin gjuhë të ndryshme, nëse dikush nuk e pranon këtë atëherë le të tubohen intelektualët, e në veçanti gjuhëtarët e popullit dhe le ta zbulojnë se cili ishte shqiptari i parë i cili babait i tha baba nënës i tha nënë gurit i tha gurë e tradhtarit i tha tradhtar! Kush ke ky, a ka mundësi ta ngritë zërin ndokush e të thotë se ai ishte filan fisteku i cili jetoi në këtë kohë ose atë kohë! Madje a mos kontribuam ne që të jemi shqiptarë!? Islami është më meritor për ruajtjen e identitetit tonë 48


kombëtarë, ata që pranuan Islamin edhe sot e kësaj dite janë shqiptarë kurse ata që pranuan krishterizmin me argumentin e forcës ata humbën identitetin kombëtarë. Fakt për këtë kemi qytetin e Nishit i cili sot duhej të numëronte mbi treqind mijë shqiptarë. Është e vërtet se sot ata ekzistojnë madje një numër i madh i tyre pranojnë se të parët e tyre ishin shqiptarë por me pranimin e krishterizmit brenda një shekulli u asimiluan në Serbë. Të njëjtën çështje e kemi edhe me disa fshatra në qytetin e Dibrës – zona e Rrekës. Dashuria ndaj Atdheut Islami ishte ai i cili na ruajti gjuhën dhe kombin, platformat Kur'anore ishin ata që i shtynë shumë hoxhallarë të marrin qëndrime të guximshme për çështjet kombëtare pa mos iu trembur fare persekutimeve të ndryshme. Qëndrimi i hoxhallarëve ndaj shpërnguljes së shqiptarëve nga trojet e tyre shekullore me dhunë në Turqi ose gjetiu që ishte plagë e rëndë e historisë së kombit tonë ai ishte plan dhe projekt i hartuar nga armiqtë e fesë dhe kombit tonë, mirëpo zëri i hoxhallarëve edhe në këtë periudhë të vështirë nuk u ndal por thërrisnin me zë të lartë se “Ai i cili shpërngulet për në Turqi nuk është musliman!”. Kjo është dashuria e sinqertë ndaj mëmëdheut, ndaj dheut që na e fali Allahu fuqiplotë. Ata që e duan atdheun flijojnë gjithçka për të. 49


Në kohën kur Algjeria ishte nën kolonizimin e Francës në një fshat Algjerian ishin pozicionuar disa snajperistë muslimanë, në një mbrëmje, në hyrje të fshatit ushtarët francezë zunë një plak së bashku me një fëmijë dhjetëvjeçar dhe kërkuan nga ai që t'ua tregonte vendndodhjen e snajperistëve. Plaku u tha se do t'iu tregoj por me kusht që njëherë ta vrisni këtë djaloshin, një epror nxori revolen dhe ia shkrepi djaloshit në kokë! Atëherë iu kthye plaku eprorit dhe i tha: ”Tani duhet të më merrni e të më grini prej majës së gishtit të madh të këmbës e deri në qimen e fundit të kokës, ndërsa prej meje për të nxjerrë fjalë asnjëherë”! Atëherë i tha eprori francez plakut, po mirë pse na shtyre ta vrasim këtë djalosh? Plaku tha: “ Ky ishte nipi im (djali i djalit), sikur të më kishit vrarë mua në fillim para syve të tij, ai do të frikohej (sepse ishte fëmijë) dhe do t'ua tregonte vendin e ndodhjes së snajpëristëve muslimanë, ndërsa tani nuk ka gjasa ta zbuloni vendndodhjen e tyre! Këta e deshën atdheun dhe kështu na mësojnë parimet Islame që ta duam atdheun. Muhamedi a.s kur u dëbua nga vendlidja pasi që doli në kodrën e fundit prej ku dukej Mekja vendlindja dhe mëmëdheu i tij u kthye kah Mekeja dhe me sy të përlotur tha: “ Oj Mekja ime e dashur, O vendlindja ime, vallahi, sikur mos më kishin përzënë e dëbuar këta (kurejshitët e fisit të vet), kurr nuk do të lëshoja” Në ato çaste pikëllimi, Allahu f.p dërgoi Xhibrilin me përgëzimin ndaj tij duke i thënë: “O Muhamed (a.s), Allahu të përuron se një ditë do kthen 50


përsëri në vendlindje” Mos u pikëllo se do të vjen dita kur do të kthehesh në Meke.. I Dërguari i Allahut f.p pas tetë vitesh u kthye në vendlindje, ndërsa të dëbuarit tonë nën presionin e dhunës si dhe të ikurit tjerë në mënyrë fakultative ndoshta për shkaqe ekonomike ende bredhin rrugëve të botës e nuk u kthyen, se di se ç'presin ata njerëz, mos vallë kërkojnë atdhe tjetër për pos tonit, mos vallë tokat e huaja duan që ti bëjnë tonat! Ne kemi dheun dhe atdheun tonë dhe atdhe tjetër nuk mund të kemi sepse janë të huajat! Hoxhallarët të cilët me mish e me shpirtë e deshtën atdheun ishin imazhi i simbolit fetar dhe kombëtar, këtë më së miri e dëshmoi h. Ibrahim Dalliu i cili thoshte: ”E drejta për të mësuar gjuhën time më është dhënë me kushtetutë, prandaj nuk e kam ndërmend të heq dorë nga misioni im...” O ju që mendoni për popullin tonë e jo për të huajt, dijeni se feja Islame nuk i ndan por i bashkon shqiptarët dhe ajo gjithmonë do të jetë urë lidhëse mes miqve dhe dashamirëve.

Rexhep ZIBERI

51


52


NjË EVROPË QË PO NDRYSHON! Kohëve të fundit shikuar ecurinë e zhvillimit të shoqërive perëndimore në të gjitha nivelet flet se e ardhmja mund të jetë shumë më ndryshe për Evropën. Se si mund të jetë apo vallë a mund të ndryshon krejtësisht Evropa nga pamja e saj ku dominon kultura dhe tradita krishtere në një Evropë tjetër, janë disa nga shumë pyetjet që parashtrohen kohëve të fundit në shoqëritë perëndimore. Pas gjithë ndryshimeve dhe evoluimit të kulturës perëndimore duke filluar nga ideologë, sociologë, politikologë, etj., gjithnjë janë në parashtrimin e pyetjeve dhe se për të njejtat mundohen të japin ndonjë konkluzë apo së paku një qëndrim të përkohshëm. Kjo është një nga temat më shumë të përfolura në qarqet perëndimore, si e tillë ka determinuar që figurat më të shquara politike dhe fetare të merren me këtë çështje? Intenzivisht veprohet në këtë drejtim nga instancat më të larta të shteteve të Evropës lidhur me zhvillimet aktuale dhe gjithë asaj që i takon kulturës Islame apo myslimanëve si zhvillimi i jetës fetare, 53


integrimi i tyre paralelisht me shoqëritë perëndimore dhe popujt tjerë, edukimi i tyre, etj. Tani kemi një Evropë multikulturore dhe multikonfesionale, e përfshirë nga shumë popuj të botës gjegjësisht kemi laramani kulturash dhe civilizimesh! Të gjitha këto tani kanë bërë që sado pak të gërshetohen kulturat dhe të vjenë deri tek njohja mes popujve, e që kjo po rezulton me pranimin dhe respektimin e kulturës tjetër. Me evoluimin e njeriut dhe kalimin e kohës për shkak të besimeve të ndryshme që manifestonin shoqëritë në mbarë botën na shfaqen shumë fe, religjione, ideologji, etj., Ndryshimet që kanë ndodhur në botë të cilat janë realizuar për shumë shkaqe, kanë bërë që shumë popuj të përzihen dhe të lidhen mes vete që d.t.th janë krijuar shoqëri multikulturore dhe multikonfesionale. Emigrimet kanë qenë shkaku kryesor që kanë ndikuar në formimin e këtij fenomeni. Duhet të kemi parasyshë faktin se ato kanë ndodhë për arsye politike, ekonomike, sociale, e gjithashtu edhe për qëllime tjera. Megjithatë, kjo ka qenë mundësi që të njihet më për së afërmi Lindja dhe Perendimi, popujt e Afrikës, Azisë, Australisë, Oqeanisë si dhe popujt tjerë. Luftërat e ndryshme që kanë qenë pjesë e historisë së njerëzimit dhe disa kombeve, janë gjithashtu një nga elementet kryesore dhe forcë determinuese e ndryshimit të hartës së shoqërive. Mirëpo, nuk duhet harruar se gjendja ekonomike, 54


sociale, politike ka ndihmuar për themelimin e shoqërive multikonfesionale dhe multikulturore. Për të kuptuar më mirë zhvillimin e shoqërive multikonfesionale, do t'i hedhim një vështrim librit të shenjtë Kur'anit të madhërishëm i cili hollësisht na njohton mbi popujt e kaluar dhe funksionimin e tyre, me ç'rast do të hulumtojmë se si i përshkruan All-llahu xh.sh. këta popuj ndërshekuj. Kjo ishte arsyeja fundamentale që ka bërë të hulumtojmë mbi këtë dukuri për vetë faktin se vazhdimisht është fyer feja Islame dhe myslimanët kinse janë gjeneratorë kryesor për mbjelljen dhe kultivimin e urrejtjes ndërfetare dhe ndërshoqërore. Islami është fe që promovon vlera, koncepte universal. Mesazhet që kanë buruar nga ajo gjithnjë kanë qenë për mirëkuptim, tolerancë, bashkëpunim dhe thirrje për ngritjen e nivelit dhe respektimit të të drejtave dhe lirive fetare. Liritë fetare islame janë të natyrës së të shprehurit, të mendimit, veprimit e jo liri dhe të të drejta që kufizojnë dhe ngulfatin të shprehurit, manifestimit të bindjeve, ndjenjave dhe opinionit individual lidhur me një çështje. Se çfarë promovon Islami dhe në çfarë mënyre konceptualizon që të jetë bashkëjetesa multikulturore ndërmjet shoqërive më mire, e hasim në traditën e Muhamedit a.s i cili me emigrimin e tij nga Meka në Medine, arriti të vendosë themelet e shtetit multietnik dhe multikonfesional. Me ngritjen e po atyre themeleve bëri që shteti i posa formuar të zhvillohet në të gjitha 55


dimensioned, duke mos munguar integrimi i shoqërive brenda këtij shteti. Fillimisht, i dërguari i All-llahut, Muhammedi s.a.v.s me të arritur në Medine bëri vëllazërimin e emigrantëve dhe vendasve ( Ensarëve dhe Muhaxhirëve) gjegjësisht të muslimanëve, hebrejve dhe të tjerëve, me çka synoi njohjen e shoqërive në mes vete: “…ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete,…” (Suret ul Huxhuratë: 13). Me këtë gjest mbjelli dashurinë në mes njerëzve pavarësisht se cilës fe ata i takojnë duke i afruar dhe mbjellë në mendje se vetëm përmes tolerancës mund të ketë bashkëjetesë. Ai arriti që t'i ofron fiset që kishin probleme të pazgjidhura nga e kaluara. Ndryshoi emrin e qytetit nga Jethrib në Medine ( qytetërim, civilizim) dhe si përmbyllje të kësaj, ngriti shtetin Islam në bazë të parimeve Islame të ndërtuara përmes librit të shenjtë Kur'anit, gjë e cila njëherit shërbeu si Kushtetutë e këtij shteti të ri Islam. Gjithçka filloi të hyjë në binarë dhe të zhvillohet shoqëria, të gjitha ligjet me të cilat funksiononte ishin të bazuara apo të mbështetura në fjalën e Allahut xh.sh., më bukur na njofton All-llahu i Lartëmadhëruar në Kur`anin Famëlartë ku thotë: “...Për çdo (ummet) Ne caktuam ligj e program...” (ElMaide, 48) Evropa ndryshe njihet toka e vjetër, a njëherit është multikulturore dhe multikonfesionale. Që nga e kaluar kemi njohuri se pikërisht nga aty janë promovuar vlera të 56


shumë shoqërive që janë pjesë përbërëse e saj. Me kalimin e kohës pjesë e kësaj kulture bëhet edhe Islami, që për perëndimin ishte një kulturë krejtësisht ndryshe nga ajo që kishin, dhe se një civilizim i tillë domosdoshmërisht do të bënë që të ndryshon pamjen e saj. Këtë ndryshim e shkaktuan forca e veprimit, intelegjencës, konceptet zhvilluese, integruese dhe klasa punëtore. Kjo kulturë, fe dhe qytetërim ishte ajo që i shtyri perëndimorët të kenë opinion negativ, edhe përkundër asaj që asnjëherë nuk kanë bërë dëmë dhe çrregullime. Ky është populli që gjithnjë ka sjell gjëra pozitive ngase ashtu edhe janë ndërtuar, këtë e vërteton edhe ky Ajet Kurt'anor ku Allahu xh.sh. thotë: ” Ju jeni populli ( ummeti, shoqëria) më i dobishëm i ardhur për të mirën e njerëzve…”. Në mesin e shoqërive u zhvillua urrejtje dhe u krijuan qëndrime antiislame të bazuara në argumente jo të sakta e që janë trilluese. Kjo edhe më shumë u reflektua pas 11 Shtatorit kinse Islami është fe e dhunës, çrregulluese, që nxitë urrejtje ndërfetare dhe ndërkulturore. Mbi këto kanë shkruajtur shumë intelektual, fiolozofë dhe sociologë perëndimorë duke bërë hulumtime, shqyrtime dhe analiza rreth: Perëndimi dhe popujt e Lindjes, Islami dhe terrorizmi, Dhuna dhe urrejtja ndërfetare, Evropa drejt zhdukjes, Gjunjëzimi i shoqërive perëndimore, Islami gjenerator i terrorizmit, apo më qartë na fletë vepra e Huntigtonit- “ Përpljasja e qytetërimeve”, etj. 57


Kjo reflektoi edhe më tepër kur politikanët evropian dizajnuan platforma politike kundër shoqërive muslimane duke vlerësuar se shoqëritë myslimane janë projektant më të mëdhenj për paraqitjen e dukurive negative globale. Në shumë shtete evro-perendimore, Islami, Profeti Muhammed dhe Kur'ani fyhen deri në skajshmëri. Këto qarqe në vazhdimësi kontribuojnë që edhe më tej të eksistojnë opinione negative ndaj kësaj feje. Qarkullimi i po këtyre bindjeve të jetë edhe më i fuqishëm është realizuar duke mos zgjedhur mjetin dhe mënyrën, duke shkelë çdo parim dhe ligj, çdo normë dhe rregull. Në shoqëritë perëndimore u krijuan bindje se ekstremizmi lindi nga feja islame dhe se myslimanët janë gjeneratorë të të gjitha këtyre dukurive që po trishtojnë botën moderne. Realisht tani kemi një numër të dukshëm të grupeve ekstreme të themeluara e që ushtrojnë dhunë dhe mbjellin frikë në shumë shtete Evropiane. Njëherit kryejnë akte terroriste dhe nxisin urrejtje ndaj shtetit të tyre për shkak të të drejtave që nuk gëzojnë në vendin e tyre. Edhe përkundër asaj që etiketohen Islami dhe myslimanët, kinse të gjitha këto shqetësime po i krijojnë myslimanët përsëri e vërteta po del në shesh përmes marrjes përsipër nga organizatat e qarqeve perëndimore. Me të madhe kemi grupe religjioze dhe nacionale që janë në kundërshtim me politikën Europiane dhe asaj që promovohet prej institucioneve më të larta shtetërore. 58


Etiketime të pafundta ndaj Kur'anit, traditës së Pejgamberit a.s. dhe myslimanëve po bëhen nga autoritete të larta Evropiane dhe të përkrahur nga bashkëvendasit e tyre dhe si të tilla vazhdojnë edhe më tej të nxisin urrejtje ndërkulturore dhe ndërfetare. Ajo që është edhe më e ligë se po krijojnë bindje tek shoqëritë e tyre përmes karikaturave duke zhvlerësuar dhe injoruar çdo gjë që buron prej Islamit. Mësimet fetare Islame gjithnjë kanë kërkuar që shoqëritë të respektohen dhe të kenë marrëdhënie të mira ndërmjet vete. Por, predikuesit joprofesional dhe ata që kanë munges fenë, krijojnë raporte negative në mes individëve, grupeve dhe më gjërë. Nuk është feja ajo që jep udhëzime se duhet urrejtur një popull, një fe apo një kulturë, përkundrazi ajo përcjell mesazhe të pastërta me tekst të kompletuar dhe të fuqishëm për të ndërtuar raporte të nivelit më të lartë, dhe për të kontribouar në ngritjen e standarteve respektuese mes popujve. Këto mesazhe burojnë nga dija Apsolute e All-llahut xh.sh. që ia ka përcjellur të dërguarit të Tij, Muhamedit a.s para 14 shekujve. Liri fetare dhe kulturore kemi edhe në perëndim, por ajo duhet të shfaqet edhe më tepër qoftë nëpër institucione, vende publike apo administratë, ngase çdo individ duhet të shijon atë që i takon pasi që është pjesë e kësaj bote. Trajtimi i muslimanëve në Europë si qytetarë të barabartë para ligjit i tregon shoqërisë muslimane në mbarë globin se perendimi nuk është armik i 59


muslimanëve, por vatër që mundëson kultivimin e fesë. Po të njëjtët mundësojnë praktikimin dhe aprovimin e të gjitha mësimeve që burojnë nga feja që i takon. Është e pamundur ecuria e botës në këtë mënyrë ngase me padrejtësi dhe mospërfillje mund vetëm të vihet deri tek përplasja e popujve dhe kulturave. Përplasjet kanë qenë pjesë e gjithë historisë njerëzore, andaj nuk mund të mohohet fakti se në të ardhmen nuk mund të ketë. Duhet kërkuar forcë dhe vullnet tek liderët fetar dhe politik që të rritet bashkëpunimi ndërmjet klerikëve fetar dhe udhëheqësve të shoqërive, për dobi të të gjithëve. Pikërisht, liderët politik dhe fetarë domosdoshmërisht duhet bërë përpjekje të angazhohen që të gjejnë mënyra pozitive dhe efikase për të ndërtuar botëkuptime për bashkëjetesë të përbashkët mes popujve në një botë ku do të ketë njerëz derisa të ekzistoj jeta mbi dhe. Socializmi, komunizmi, kapitalizmi, demokracia dhe sistemet tjera janë vetëm një shtytës për të ekzistuar urrejtje në mes klasave në një shoqëri e të mos flasim në mes kulturave dhe pjestarëve të religjioneve. Pakënaqësi ka mes popujve Evropian nga politika e udhëheqësve të tyre, menaxhimi i drejtë në jetën publike dhe institucionale eliminon çdo fije të urrejtjes ndërfetare dhe ndërkulturore. Shpesh më bëjnë të mos e kuptoj se ç'faj mund të kenë myslimanët për uljen e pjesëmarrësve në meshat kishtare dhe ne vendet ku i kryejnë ritet fetare të krishterët, mosrespektimin e traditës kishtare, të 60


dogmave, normave dhe mësimeve fetare, ata nuk janë përgjegjës për faktin se disa kisha janë shndërruar në muze apo lokale, e disa edhe në xhami, njëashtu nuk mund të jenë përgjegjës pse mbyllen objektet fetare nga mos interesi i pjesëtarëve të fesë së tyre. Europa vazhdimisht ka promovuar ide se duhet ekzistuar bashkëpunim në mes shoqërive për tejkalimin e të gjitha mosmarrëveshjeve, mirëpo të njejtat duhet realizuar dhe aprovuar brenda shoqërisë. Krijimi i bindjeve se ekstremizmi lindi nga feja islame dhe se muslimanët janë fabrikues kryesor të të gjitha dukurive negative për shoqëritë moderne në mbarë rruzullin tokësor, janë tendencioze dhe të pabaza, ngase asnjë parim fetar Islam nuk ka përmbjatje të kësaj natyre. Islami është fe e cila i ka dhënë shumë Evropës duke filluar nga shkenca, kultura, arqitektura e deri tek zhvillimet e ndryshme shoqërore. Vlerat e saj janë të pakontestueshme për të cilat shumë individ të shquar Evropian kanë dëshmuar mbi këto fakte. Në të kaluarën muslimanët dëshmuan se kultura Islame është një kulturë universale që është e predikuar nga Profeti Muhammed për mbarë njerëzimin. Një kulturë e tillë ishte e rrallë për katolicizmin europian shikuar në aspektin e ndihmës që iu ofrua shoqërisë perëndimore në ngritje dhe zhvillimin e tyre. Meqë, disa shtete po përballen me realitetin se kultura Islame në të kaluarën ka lënë gjurmë, ajo detyrymisht do bëhet pjesë e qytetërimit perëndimor. Kontributi i kulturës Islame në 61


shekujt e kaluar ka mahnitë të gjithë shoqëritë e në veçanti atë perëndimore, bile bile disa shoqëri të qytetërimit perëndimor janë mirënjohës ndaj asaj që kanë bërë myslimanët në Andaluzi dhe më gjërë. Nuk, duhet mohuar faktin se shoqëritë tjera përfituan nga reflektimi i kulturës islame dhe se një zgjërim i tillë solli perspektivë të gjithanshme. Ajo që më shtyri të përkujtoj këto fakte është pikërisht referendumi i (mos) suksesshëm në Zvicër me rastin e kërkesës për parandalimin e ngritjes së minareve të xhamive. Me këtë rast unë dhe shumë bashkëmendimtarë nga e gjithë bota po i shprehim indinjatat më të thella për një qëndrim “dështues” të kësaj natyre të qytetarëve Zvicëran. Edhe pse gjithnjë kam pasur opinion pozitiv për këtë shtet, duke llogaritur si një nga shteti më demokratik në botë, me kulturë dhe civilizim të lartë modern europian, simbol i vlerave bashkëkohore, promotor i bashkëjetesës së shteteve multikonfesionale dhe multikulturore, krenari e Evropës, por megjithatë kam mbetur i troditur dhe i zhgënjyer. Sigurisht se do të kisha kuptuar vendimin e marrur të disa islamofobëve, orientalofobëve të perëndimit, por assesi vendimin e qytetarëve të këtij shteti. Unë në këtë artikull do të prezentoj një të dhënë shumë specifike që e hasa në një nga shtetet më të zhvilluara Evropiane, Gjermani. Ku një prefekt i një komune të një qyteti kishte kërkuar që gjuha turke të jetë gjuhë zyrtare në komunën përkatëse. Kur është kërkuar prezentimi i shkaqeve se për çfar arsye prefekti i 62


komunës ka parashtruar kërkesë deri tek instancat më të larta shtetërore që të sillet një vendim i tillë, ai është përgjigjur: “ Populli turk është një popull i ardhur në këtë shtet, kontributi i tyre është i gjithanshëm, investimet e tyre janë të panumërta, ndihmojnë në ngritjen e ekonomisë së shtetit Gjerman, edukohen dhe me atë çka fitojnë ndihmojnë shtetin gjerman në të gjitha sferat,….etj, andaj ne mendojmë se ky popull meriton që gjuha e tyre të jetë gjuhë zyrtare në këtë komunë”. Pas këtyre arsyetimeve është miratuar ligj për përdorimin e kësaj gjuhe në këtë komunë dhe se i njëjti është duke u aprovuar. Islami nuk është fe e re për Westernët ngase ajo është e njohur për ata me depërtimin e muslimanëve në Spanjë, andaj ne nuk kemi se pse të merremi me njohtimin e fesë Islame me shoqëritë perëndimore. Por megjithatë dua të përkujtoj se myslimanët kanë kotribuar për Evropën dhe shoqëritë e tyre. Mbi fenë Islame kanë folur personalitete të shquara të qarqeve perëndimore siç e quajnë në raste të ndryshëm “fenë e re” të shpallur tek populli Arab dhe profeti i tyre Muhammed. Mirëpo, për pjestarët e fesë Islame detyrymisht duhet ekzistuar bindje se ne e kemi parim fetar të bëjmë përshtatshmërinë e normave dhe parimeve fetare në çdo shoqëri, ngase Islami është fe që lehtë mund të ushtrohet në praktik prej çdo shoqërie dhe në çdo periudhë kohore. Nëse në të ardhmen do të ndryshojnë sistemet shoqërore 63


ekonomike dhe politiko-juridike, përsëri duhet vepruar që të jetë pjesë e jetës së qytetarëve me çka ai të jetë i lidhur Rast të freskët e kemi konventën e katolikëve në Gjermani ku përmes kësaj orvaten që të mbjellin një bashkëpunim në mes fesë dhe politikës pavarësisht se për cilin shtet apo shoqëri bëhet fjalë. Strukturat fetare dhe politike duhet të kenë kooperim të ndërsjellt që kjo do të bëjë që të ndryshojnë qëndrimet ndërshoqërore. Kisha rastin të jemi pjesëmarrës në Konventën e 97-të të Ditës të Katolikëve në Gjermani, ishte edhe një shansë për të kuptuar qëllimin e realizimit të një konvente të tillë për krijimin e marrëdhënieve dhe fuqizimin e bashkëpunimit mes këtyre dy komponentëve për një futurizëm pozitiv mbarëglobal. Në këtë konventë pjesëmarrës kishte nga shumë anë të botës gjë e cila flet seriozitetin e qeverisë Gjermane në drejtim të kooperimit të ndërsjelltë në mes shtetit dhe religjionit. Gjatë gjithë kësaj konvente u realizuan një sërë takimesh dhe në të njëjtën kohë debatohej rreth afrimit dhe bashkëpunimit të “ Politikës dhe religjionit”, “ Sekularizmi dhe sfidat e politikës globale”, “ Vizioni politik i politikanëve modern në raport me socioteologët” etj. Jo edhe rastësisht një sociolog thoshte:” Mileniumi i tretë është kohë kur shoqëria detyrymisht duhet t'i rikthehet religjionit?” Në këtë periudhë kur për çdo çast po sfidohet qenia njeri 64


dhe paraqitja e shumë dukurive të ndryshme brenda shoqërive ka bërë që personalitete të ndryshëm të botës intelektuale të pyesin se ndoshta është edhe momenti që individi t'i rikthehet fesë dhe të respekton të gjitha normat dhe parimet fetare të fesë që i përket. Mëse i nevojshëm është edhe dialogu ndërfetar dhe ndërkulturor, në kuadër të kësaj të këmbehen përvoja ndërreligjioze duke u orvatur që të ndryshojmë klimën e fushëveprimit fetar dhe të orvatemi të krijojmë kushte të mira për një rikthim të individit te religjioni. Për të demonstruar mësime fetare tek individi se religjioni është eliminues dhe zgjedhës i të gjitha problemeve duhet pasur kujdesë mbi ndërtimin e marrëdhënieve ndërfetare dhe ngritjen e vigjilencës fetare tek imdividi dhe më gjërë. Ekzistojnë shumë shoqëri që i kushtojnë rëndësi religjionit e si fakt është miratimi i ligjit që ka të bëjë me inkorporimin e mësim-besimit fetar në sistemin arsimor. Ekzistojnë mjaft subjekte politike në mesin tonë që kanë krijuar qëndrim për përkrahje të aprovimit të ligjit mbi akreditimin e shkollave fetare dhe inkuadrimin e mësimbesimit fetar nëpër institucionet arsimore, edhe përkundër asaj që në anën tjetër kemi struktura të cilat bëjnë abrogimin dhe pengimin e miratimit të këtij ligji. Një projekt madhor hasi në kundërshtim me mendjelehtët që nuk dëshirojnë që gjeneratat e reja të kenë perspektivë. Arsyet janë më se të qarta ngase vullneti i dobët dhe mos 65


të kuptuarit e vlerave fetare detyron që të pengohet një hap i madh i atyre që kanë shprehur interes për jetësimin e atij ligji. Të gjitha këto përpjekje bëhen vetëm për hirë të mbrojtjes së fesë dhe të mundësuarit të veprimit të strukturave fetare, të cilët predikojnë Islam të pastër. Meqë shoqëritë po ballafaqohen me dukuri ekstreme doemos duhet hulumtuar shkaqet e paraqitjes së këtyre dukurive. Ata që nuk kanë vullnet për të krijuar kushte ideale për shoqërinë dhe duke mos pasur zgjidhje, mënyra dhe moduse për zhdukjen e të gjitha dukurive shoqërore, janë vetëm personalitete që gjunjëzohen para akteve. Të tillët nuk kanë kapacitet të rehabilitojnë shoqërinë dhe të gjitha këto ia lënë kohës që ajo të bënë zhdukjen e dukurive devijuese. Dorëzimi i strukturave që pretendojnë udhëheqje të shoqërisë mund t'i definojmë vetëm se çrregullues dhe zhdukës të vlerave njerëzore. Si do që të jetë pas këtij zhvillimi të lartë të popujve dhe të arriturave në disa sfera ka bërë që njëriu të jetë i anashkaluar andaj duhet kushtuar kujdesë më tepër që mos të rezulton me përmasa trishtuese e ardhmja e llojit njerëzor. Të gjitha tentativat për të penguar praktikimin dhe jetësimin e fesë të një populli është vetëm një sjellje jokorrekte dhe në kundërshtim me vlerat e demorkacisë, andaj nuk duhet të befasohemi nëse dalëngadalë ndryshojnë gjërat. Abaz ISLAMI 66


OD GOVOROT NA MUHAMED ALEJHI SELAM Od Ebu Huraira r.a. koj rekol: Poslanikot a.s. rekol: “Najzaslu`niot za mojot {efatposreduvawe na Sudniot Den e onoj koj svedo~i so iskreno srce ili iskren razum deka nema drug bog, osven Allah. “ (Preneseno od Buhari) Od Osman r.a. koj rekol: Poslanikot a.s. rekol: “Onoj koj umira znaej}i deka nema drug bog osven Allah, }e vleze vo Xenet- raj.“ (Preneseno od Muslim) Od Ebu Huraira r.a. koj rekol: Poslanikot a.s. rekol: Poslanikot a.s. rekol: “Lu|eto }e prodol`at pra{uvaj}i se eden so drug se dodeka ova ne se iznese: Allah gi sozdal site ne{ta, no 67


koj go sozdal Allah? Onoj koj se postavil samiot soo~en so vakvo ne{to, neka ka`e: Veruvam vo Allah.“ (Preneseno od Muslim) Od Ebu Huraira r.a. koj rekol: Poslanikot a.s. rekol: Poslanikot na Allah rekol: “Koga Allah go postavil Sozdanieto toj se zalo`il Sebe si so zapi{uvawe vo Svojata kniga koja e postavena kaj nego: Mojata milostina nate`nuva nad Mojot gnev.“ (Preneseno od Buhari, Muslim, Nisai i Ibn Maxe) Od Omer r.a. koj rekol: Eden den dodeka bevme sednati so Poslanikot na Sevi{niot Allah, pred nas se pojavi eden ~ovek ~ii ali{ta bea prekumerno beli i ~ija kosa be{e osobeno crna; niedni znaci na patuvawe ne bea vidlivi na nego i nikoj od nas ne go poznava{e. Toj za~ekori i sedna dî Poslanikot a.s. stavaj}i gi negovite dlanki na kolenata na Poslanikot i mu re~e: O Muhamed, 68


zboruvaj mi za Islamot. Poslanikot a.s. re~e: “Islamot e da se posvedo~i{deka ne postoi drug bog osven Allah i deka Muhamed e Poslanikot na Allah; da gi klawa{namazite; da go dade{Zakatot, da se posti vo Ramazan, i da odi{na axilak ako ima[ mo`nost.“ Toj re~e: Ti zboruva{e pravedno. Dodeka nie bevme iznenadeni od nego kako go pra{uva{e i potvrduva{e. Toj re~e: Toga{ka`i mi za Imanot veruvaweto. Poslanikot a.s. re~e: “Da veruva{vo Allah, Negovite meleki angeli, Negovite knigi, Negovite poslanici i vo sudniot Den, i da veruva{vo bo`jata sudbina, vo dobrata i vo lo{ata.“ Toj re~e: Ti zboruva{e pravedno. Toj re~e: Toga{ ka`i mi za Ihsanot. Poslanikot a.s. re~e: “Da go obo`ava{Allah kako da go gleda{, no iako ne go gleda{vitinski, Toj te gleda tebe.“ Toj re~e: Ka`i mi za Momentot. Poslanikot a.s. re~e: “Onoj koj e pra{uvan ne znae podobro od onoj koj pra{uva.“ 69


Toj re~e: Ka`i mi za negovite znaci. Poslanikot a.s. re~e: “Koga emetu telid rabbeteha - decata }e imaat mnogu mala po~it za svoite majki. I ti }e gi vidi{bosonogite, golite, siromavite ov~ari koi se nadvasuvaat da postavat visoki zgradi.“ Potoa toj zamina vo brzawe, a jas ostanav u{te nekoe vreme. Toga{Poslanikot re~e: O Omer, dali znae{koj be{e pra{uva~ot? Jas rekov: Allah i Negoviot Poslanik znaat najdobro. Toj mi re~e: “Toa be{e Gibril, koj dojde kaj vas da ve nau~i za va{ata vera. “ (Preneseno od Muslim) Od Ebu Huraira r.a. koj rekol: Poslanikot a.s. rekol: Poslanikot na Allah rekol: “Dokolku vernikot e celosno zapoznaen so krajnata golemina na kaznata od Allah, nikoj ne bi go posakal negoviot Raj; i ako nevernikot ja znae celata golemina na Allahovata milostina, nikoj ne bi o~ajuval za Negoviot Raj.“ (Preneseno od Muslim) Od Ibn Abas koj rekol: 70


Od Poslanikot a.s. koi od od Vozvi{eniot Gospodar iznesuva deka rekol: “Allah gi zapi{al dobrite dela i lo{ite. A potoa gi objasnil. Onoj koj nameraval dobrina i ne ja napravil, Allah go zapi{al toa kako edno celo dobro delo, no ako nameraval i go ispolnil toa, Allah go zapi{al toa kako deset dobri dela i do sedumstotini dobri dela, ili mnogu pove}e. A onoj koj nameraval lo{o delo i ne go napravil, Allah go zapi{al toa kako edno celo dobro delo, no ako nameraval lo{o delo i go napravil, Allah go zapi{al kako edno lo{o delo.“ (Preneseno od Buhari i Muslim) Od Enes r.a.koj rekol: Slu{nav Poslanikot a.s. kako veli: “Semo}niot Allah re~e: O sinu na Adem, se dodeka go povikuva{ Moeto ime i bara{ od Mene, Jas }e ti prostam se {to si storil, i nema da imam protiv. O sinu na Adem, ako tvoite grevovi gi dostignuvaat oblacite na neboto i ako toga{ pobara{ pro{ka od Mene, Jas }e ti prostam. O sinu na Adem, ako dojde{blisku do Mene so grevovi golemi kolku zemjata i toga{ se soo~i{ 71


so Mene, bez da ne zdru`uva{ nikogo so Mene, Jas ke ti donesam tolkava koli~ina magfiret pro{ka.“ (Preneseno od Tirmizi) Od Ebi El Eska Vasile bin El Eska r.a. koj rekol: Poslanikot a.s. rekol: “Edna od najgolemite lagi e koga ~ovekot tvrdi la`no tatkovstvo, ili tvrdi deka videl so svoite o~i ne{to, a ne go videl, ili pridodava zborovi na Poslanikot na Allah, koi toj ne gi rekol.“ (Preneseno od Buhari)

Afrim TAIRI

72


Allah Ýçin Sevmek Ýyi bir mü'min olabilmek için sevdiði kimseyi Allah için sevmek gerekir. Sevmediðini Allah rýzâsý için sevmemek de iyi mü'minin özelliklerinden biridir. Sevdiðini Allah için sevmek, sevmediðini Allah için sevmemek kadar, verdiðini Allah için vermek, vermediðini Allah için vermemek de kiþinin mükemmel bir imana sahip olduðunu gösterir. Bütün Müslümanlarý sevmeli Allah için seven kimse, mü'minlerin kardeþ olduðunu düþünerek bütün Müslümanlarý sevmeli, kendisi için arzu ettiði þeyleri onlar için de istemelidir.Müslümanlar birbirini sevmedikçe gerçekten iman etmiþ sayýlmazlar.Onun için bütün Müslümanlara deðer vermeli, hem onlara hem onlarýn dokunulmaz haklarýna saygý göstermeli, kendilerine dua etmeli, iyiliklerini istemeli, kusurlarýný yaymayýp örtmeye çalýþmalý, Müslümanlara duyduðu kin ve haset gibi hisleri gönlünden söküp atmalýdýr.Zaten Allah Teâlâ Müslümanlarý cennete koyunca, onlarýn içindeki kötü 73


duygu ve düþünceleri yok edecek, onlar da karþýlýklý tahtlarda, sevinç içinde, kardeþ kardeþ oturacak, cennetin tadýný çýkaracaklardýr. Melekleri ve peygamberleri sevmeli Allah için sevme alýþkanlýðý bizi melekleri sevmeye de götürmelidir. Çünkü onlar gece gündüz býkmadan, usanmadan Cenâb-ý Hakk'ýn sonsuz kudret ve yüceliðini anýp durur, Onun hiçbir emrine karþý gelmez, ayrýca mü'minlerin baðýþlanmasý için dua eder ve bizleri korurlar. Yaþadýklarý devrin en seçkin insanlarý, en güçlü mü'minleri, en ahlâklý kiþileri olan peygamberleri de Allah için sevmeliyiz. Onlar Allah'ýn elçileri olmak bakýmýndan Peygamber Efendimiz'in kardeþleri sayýlýrlar. Ashâb-ý kirâmý sevmeli Resûl-i Ekrem Efendimiz'in ashâbýný da sevmeliyiz. Onlar Peygamberimiz'in sevdiði kimselerdir. Kutlu dâvasýnda ona yardým etmiþ, hizmetinde bulunma þerefine ermiþ kýymetli insanlardýr. Allah'ýn Resûlü onlarý “insanlarýn en hayýrlýsý” diye medhetmiþtir. Ensar diye anýlan Medineli Müslümanlar ise, hem Efendimiz'e hem de her þeylerini Mekke'de býrakýp Medine'ye göç eden kardeþlerine kol kanat gerdiler. Bu sebeple Efendimiz onlarý sevmenin bir iman iþareti, onlara kin beslemenin ise münafýklýk alâmeti olduðunu 74


söyledi. Ashâb-ý kirâma saygýlý olmak gerektiðini Peygamberimiz aleyhisselâm þöyle ifade buyurmuþtur: “Ashâbýma söymeyiniz. Canýmý kudretiyle elinde tutan Allah'a yemin ederim ki, biriniz Uhud daðý kadar altýný sadaka olarak daðýtsa, yine de onlarýn bir ölçek, hatta yarým ölçek sadakasýnýn deðerine eriþemez.” Allah dostlarýný sevmeli Samimi Müslümanlar Allah dostlarýdýr. Onlarý sevmek gerekir. Çünkü Allah Teâlâ, dostlarýna düþmanlýk eden ve onlarý küçük düþüren kimseleri kendisine düþman kabul eder. Yüce dinimizi yüzyýllar boyu insanlara öðreten ve sevdiren Ýslâm âlimlerini, Allah'ýn veli kullarýný sevmeli, onlarý hayýrla anmalý, kendilerine “Allah onlardan razý olsun” diye dua etmelidir. Onlarýn gayreti ve himmeti sayesinde dinimizin bize tam ve kusursuz bir þekilde geldiði unutulmamalýdýr. Allah dostlarýný sevmek, onlarýn hayat tarzlarýný benimsemek demektir. Þayet insan Allah için sevdiði birinin yaþayýþ tarzýný, ibadet ve ahlâkýný benimsemiyor ve onun yolunu izlemeye çalýþmýyorsa, “ben onu seviyorum” demek kuru bir iddiadan öteye geçemez. Birbirini sevenlerin ödülü Yine Peygamber Efendimizi dinlemeye devam edelim: Birbirini Allah rýzâsý için seven, bu duygularla bir araya 75


gelen, birbirini ziyaret eden, birbirine yardým ve iyilik edenler Cenâb-ý Hakk'ýn sevgisini hak edeceklerdir. Birbirini Allah rýzâsý için sevenlerden hangisi din kardeþini daha çok severse, Cenâb-ý Hak da onu daha çok sevecektir. Birbirini bu duygularla sevenler, hiçbir gölgenin bulunmadýðý kýyamet gününde Arþ-ý ilâhînin gölgesinde barýnacaklardýr. Kýyamet gününde bazý kimselere peygamberler ve þehitler bile imrenecektir. Bunlar, aralarýnda soy sop baðý bulunmadýðý halde birbirini Allah rýzasý için sevenlerdir. O gün onlarýn yüzü pýrýl pýrýl parlayacaktýr. Nurdan koltuklarda oturacaklar. Herkes korkudan titrediði zaman onlar hiçbir korku duymayacaklar. Ýnsanlar üzüldüðünde onlar üzülmeyecekler. Çünkü “Allah dostlarýna ne korku vardýr ne de keder”. Allah için sevmemek. Yüce Rabbimizden öðrendiðimize göre bir Müslüman; Ýslâmiyet'e, Resûlullah'ýn kiþiliðine veya din esaslarýna aktif bir þekilde düþmanlýk besleyenleri kesinlikle sevmeyecektir. Bu din düþmanlarý onun babasý, oðlu, kardeþi veya akrabasý bile olsa onlara gönlünde yer vermeyecektir. Ýslâm düþmanlarý hem Allah'ýn hem de Müslümanlarýn düþmanýdýr. Bu sebeple bir Müslüman onlara kesinlikle þefkat göstermeyecektir. Gerçekleri inkâr edenleri Allah da sevmez ve onlarý 76


kendi düþmaný kabul eder. Müslüman bunu bilecek ve Firavun, Nemrut, Ebû Cehil gibi tarihteki din düþmanlarýný ve günümüzdeki din düþmanlarýný sevmeyecektir. Kesinlikle sevmemesi gerekenlerin baþýnda Ýblis ve diðer þeytanlarýn geldiðini unutmayacaktýr. Allah Teâlâ þeytanýn bizim düþmanýmýz olduðunu söylemiþ ve onu düþman bilmemizi emretmiþtir. Çünkü þeytan, babamýz Hz. Âdem'e ve dolayýsýyla onun çocuklarý olan bizlere düþmanlýk beslemiþ, cennetten çýkmamýza o sebep olmuþtur. Þeytan bununla da kalmamýþ, önümüzden, arkamýzdan, saðýmýzdan, solumuzdan yaklaþarak bizi baþtan çýkarmaya çalýþacaðýný söylemiþtir. 1) Buhârî, Fezâilü ashâbi'n-nebî 6, Edeb 96, Ahkâm 10; Müslim, Birr 164; Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 110, 172, 173, 178, 198, 202, 208, 228, 255, 276. Ayrýca bk. Tirmizî, Zühd 50, Daavât 98; Ahmed b. Hanbel, Müsned, V, 166

Prof. Dr. M. Yaºar Kandemir

77


78


Modernleþme ve Sýla-i Rahim Ýslam akrabalýk baðý anlamýna gelen “sýla-ý rahim”e çok deðer vermiþtir. Akrabalýk kelimesinin “rahim” kavramý ile ifade edilmesi de çok manidardýr. Ýnsanoðlu bir anadan, bir rahimden dünyaya gelmiþtir. Ayrýca rahim Cenabý Hakkýn Rahman ve Rahim isimleriyle ayný kökten türeyen bir kelimedir. Yüce Rabbimiz yarattýðý bütün canlýlara, bu sýfatý ile merhamet eder. Sýla-ý Rahim, yani “rahim baðlarýný saðlamlaþtýrma” da ancak yakýnlýk hak ve görevlerine hakkýyla uymakla mümkündür. Nitekim Nisa Suresi 36. ayette:”Ey Ýnsanlar! Adýný kullanarak birbirinizden bir þeyler istediðiniz Allah'a karþý gelmekten sakýnýn ve akrabalýk haklarýna saygý gösterin.”buyrulmaktadýr. Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem de:”Rýzkýnýn çoðalmasýný, ömrünün uzamasýný isteyen kimse akrabasýný kollayýp gözetsin.”(Buhari, Edeb, 12) buyurmaktadýr. Rýzkýn çoðalmasý, ömrün uzamasý, bereketlenme olarak anlaþýlabilir. Az ömürde çok sevap kazanýr, huzurlu bir hayat sahibi olur þeklinde de 79


açýklanabilir. Bu sebeple sýla-ý rahim, ahretteki karþýlýðý ile beraber, dünyada da peþinen kazanýlan karlý bir alýþveriþtir. “ Allah'a ve ahiret gününe iman eden kimse akrabalarýna ikram etsin”(Buhari, Edeb, 85) buyuran Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem iman ile akrabalýk b\ aðlantýsýný ortaya koymuþtur. Cahiliye döneminde, müþrikler arasýnda, çýkar ve menfaatler ön plana alýnarak, akrabalýk, yardýmlaþma, sevgi-saygý ve benzeri davranýþlar unutulmuþtu. Bu sebeple Ýslam, tevhid inancý ile birlikte sýla-ý rahimi, Allah'a kullukla birlikte, anne-baba, akraba, komþu, eþ ve dosta iyilik ve yardýmda bulunma, onlarla güzel geçinmeyi emretmiþtir. Nisa Suresi 36. ayette “Allah'a ibadet edin ve ona hiçbir þeyi ortak koþmayýn. Annebabaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakýn komþuya, uzak komþuya… Ýyi davranýn” buyrulmasý da manidardýr. Bir þahýs Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve selleme gelir: “Beni cennete yaklaþtýracak, cehennemden uzaklaþtýracak amel nedir.” diye sorar. Hz Peygamber Sallahu aleyhi ve sellem þöyle cevap verir: “Allah'a ibadet eder, ona hiçbir þeyi ortak koþmaz, namazý dost doðru kýlar, zekâtý verir, akrabalarýna karþý iyi muamelede bulunursun… Bu þahýs bunlara sýmsýký sarýlýrsa cennete girer ”(Müslim, Ýman, 14) Bir baþka hadisi þerifte ise : “Akrabalýk baðý arþý âlâya tutunarak þöyle der :”Beni koruyup gözeteni Allah 80


koruyup gözetsin. Benimle ilgisini kesenden Allah Rahmetini kessin.”(Buhari, Edep,13) Akrabalýk baðlarýný, anneler aracýlýðý ile tesis eden de Allah celle, bu baðýn devam etmesini, akrabalar arasý sevgi saygý köprüsünün sürekli saðlam kalmasýný emreden de yine Allah celledir. Bu sebeple bazý âlimler “sýla-i rahim” farzdýr, ilgiyi kesmek ise haramdýr demiþlerdir. Konu ile ilgili bir kudsi hadiste þöyle buyrulur: “Allah Teâlâ buyurur ki: Ben Rahmaným. Rahim (akrabalýk) varya, iþte onu kendi ismimden türettim. Ona riayet edene, ben ihsanda ve iyilikte bulunurum. Onu koparaný da lütuf ve merhametimden mahrum ederim.”(Ebu Davut, Zekât, 45) Ebu Hureyre radiyallahu anhýn rivayet ettiði bir hadiste bir þahýs Hz. Peygamber sallahu aleyhi ve selleme: “Ya Rasulallah ! Benim akrabam var ben kendilerini ziyaret ediyorum onlar bana gelip gitmiyorlar. Ben onlara iyilik ediyorum, onlar bana kötülük ediyor. Ben onlara anlayýþlý davranýyorum, onlar bana kaba davranýyorlar.” dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber sallahu aleyhi ve sellem þöyle buyurdu:”Eðer dediðin gibi ise akrabana sýcak kül yediriyor gibisin. Bu þekilde davranmaya devam edersen, onlara karþý senin yanýnda Allah Tealanýn görevlendireceði bir yardýmcý daima bulunacaktýr.(Müslim, Birr, 21).Hadisteki “Sýcak kül yedirme” acý ve ýzdýrap içinde yaþama, dünya ve ahirette 81


sýkýntýdan kurtulamama anlamýna gelmektedir. Yani, senin yaptýðýn iyilikler yedirdiðin nimetler ileride sýcak kül gibi onlarýn midesini, baðýrsaklarýný yakacaktýr. Buhâri de geçen bir baþka hadiste ise :”Akrabanýn yaptýðý iyiliðe ayný ile karþýlýk veren, onlarý koruyup gözetmiþ sayýlmaz. Akrabayý koruyup gözeten adam ilgiyi kestikleri zaman bile onlara iyilik etmeye devam edendir.”(Buhari, Edep, 15) buyrulur. Sýla-i Rahim de ölçü sadece Allah rýzasýdýr. Müslüman olmayan anne-baba, akraba ve komþunun da üzerimizde hakký olduðu, iyi davranma mecburiyetinde olduðumuzla ilgili hadisler de manidardýr. “Yoksula verilene bir, akrabaya verilene ise iki sadaka sevabý vardýr. Biri sadaka sevabý öteki de, akrabayý koruyup gözetme sevabýdýr.” (Tirmizi, Zekât, 26) hadisi bu konuya açýklýk getiriyor. Hz Peygamber sallallahu aleyhi ve selem sadece tavsiyede bulunmamýþ, ayný zamanda yaþamýþ, uygulamýþtýr. Hz. Hatice ve dostlarýný, Hz. Ali radiyallahu anhýn annesi Fatýma validemizi, sütannesi Halime vb. tüm akrabalarýna imkânlarýný da zorlayarak sürekli maddi manevi yardýmda bulunmuþtur. Bizler de bugün yakýn ve akrabalarýmýzý ailecek sýk sýk ziyaret etmeli, yardýmda bulunmalý, her türlü problemleri ile yakýndan ilgilenmeliyiz. Üzüntülerinde teselli, sevinçlerinde tebrik etmeliyiz. Uzaktaki akrabalarýmýzla da mektup, telefon ve internet aracýlýðý ile de irtibatý canlý tutmalýyýz. 82


Ne acýdýr ki bizler, akrabalarýmýzý tanýmýyor çocuklarýmýza, torunlarýmýza tanýtmýyoruz. Cenaze, düðün ve bayramlarý vasýta yapmýyoruz. Þehrin yoðun temposu, stresi, Ýslam'dan habersiz yaþantýmýz sebebi ile batýlý modern hayat tarzýný Ýslam'a tercih ediyoruz. Bu hastalýklý hayat tarzýna kendimizce bahaneler de bulmuþuz. Ýþ-güç, geçim derdi, çoluk çocuðun istikbali, muhanete muhtaç olmama gibi, Ýslam'ýn rýzýk anlayýþýna ters düþünceleri doðru kabul etmiþiz. Ziyaretleþmeler, ya zaman ya da maddi külfet bahane edilerek terk edilmiþ veya el gördü kabilinden usulen yapýlmýþ. Oysa akrabalýk baðý, tesbih danelerinin ipi durumundadýr. Ýp, ziyaretler ve sýcak duygularla saðlamlaþtýrýlmazsa, ipi kopan tesbih gibi, boncuklarý darma daðýn olur. Tesbih niteliðini kaybeder. Akrabalar arasýnda sevgi saygý, yardýmlaþma, ziyaretleþme kesilirse, Ýslam ile olan baðlarýmýz da zayýflar sonuçta kopar. Ýslam'ýn gönderilme gayelerinden biri de akrabalýk baðlarýný korumaktýr. Amr bin Abese Ýslam'a girmeden önce Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve selleme sorular sorarmýþ. Bir sorusunda :”Allah celle seni hangi vazife ile gönderdi ” der. Efendimiz de cevaben :”Akrabayý koruyup gözetmek, putlarý kýrmak Allah'ýn bir olduðunu ilan etmekle görevlendirdi…” (Müslim, Müsafirin, 294) buyurmuþtur. Hz. Cafer radiyallahu anh Habeþ kralý Necaþi'ye hitabýnda :”Biz önceden akrabalarýmýzla, komþularýmýzla münasebetlerimizi keserdik.” 83


Peygamberimiz bize akrabalýk ve komþuluk haklarýna riayeti ve güzel geçinmeyi emretti. “ diyor. Hz. Hatice, ilk vahiyden sonra Hz. Peygamberi teselli ederken :”…Akrabalarýnla ilgilenirsin… Allah seni utandýrmaz. Çünkü sen akrabalarýna bakarsýn…” diyor. Sýla-i Rahim, akrabalarý ilgilendirmekle beraber, komþular, arkadaþlar vb. din kardeþlerimizle de iyi iliþkilerde bulunmayý içine alýr. Baba dostu, âlim, Allah dostu kiþilerden, yaþayanlarý ziyaret, Peygamber, sahabe, salih, sadýk, âlim zatlarýn kabir ve türbelerini ziyaret de bir çeþit sýla-i rahimdir. Hz Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Baki Kabristaný'na gider akraba eþ ve dostlarýný ziyaret ederdi. Cenabý Hak bizleri bu dünyada Kur'an ve sünnetin nurlu yolundan ve bu yolu takip edenlerin izinden ayýrmadýðý gibi, cennetten Cemalullahý seyretmekten de mahrum býrakmasýn. (Amîn) Ahmet Aðmanvermez Hazýrlayan: Nizam REÞÝT

84


FALJA E NAMAZEVE DITORE NË PRAKTIKË Namazi është një lutje e veçantë që e ndriçon zemrën, pastron shpirtin dhe lartëson njeriun. All-llahu xh.sh. në shumë vende në Kur`an urdhëron për faljen e namazit. Andaj të gjithë besimtarët e moshërritur dhe të mençur, e kanë për obligim për çdo ditë, në kohë të caktuar ta falin namazin. Për të falë një namaz, paraprakisht duhet plotësuar këto kushte: 1.Të jemi të pastër (me gusul) si dhe veshmbathja dhe vendi ku falemi të jenë të pastërta. 2. Të marrëm abdes. 3. Të vishemi sipas rregullit. 4.Të kthehemi drejt Kibles. 5. Namazin ta falim në kohë të vet. 6.Të bërit nijjet për të falur namaz. Pesë namazet e obliguara brenda një dite janë: namazi i sabahut, namazi i drekës, namazi i ikindisë, namazi i akshamit dhe namazi i jatcisë. Namazi i sabahut ka katër rekate. Dy rekatet e para të 85


namazit të sabahut janë sunnet, kurse dy të fundit janë farz. Falja e Sunnetit të sabahut Rekati i parë: 1. Kthehemi kah Kibleja duke qëndruar në këmbë. 2. Bëhet nijeti: “Në emër të All-llahut vendosa ta falë sunnetin e sabahut, në kohën e vet, u ktheva kah Kibleja.” 3. I çojmë duart duke thënë “All-llahu Ekber” Kështu tani gjendemi mbrenda në namaz. Menjëherë këndohet Subhanekeja:

Subhanekell - llahumme ve bi hamdike, ve tebarekesmuke, ve teala xhedduke, ve la ilahe gajruke. Pastaj këndohet: Eudhu bil-lahi minesh-shejtanirr - rraxhim. 86


Mbështetem në mbrojtjen e All-llahut nga shejtani i mallkuar! Bismil-lahirr-Rrahmanirr-Rrahim. Në emër të All-llahut, Bëmirësit të Përgjithshëm, Mëshiruesit! Pas kësaj këndohet sureja “Fatiha”: El-hamdu lil-lahi rab-bil-aleminë. Errrrahmanirr-rrahimë. Maliki jevmid-dinë. Ijjake na`budu ve ijjake neste`inë. Ihdines-siratalmustekimë. Siratal-ledhine en`amte alejhim, gajrilmagdubi alejhim, veled-dalinë. (Amin!) Pas Fatihasë këndojmë një sure të shkurtër apo disa ajete kur`anore. Zakonisht suren e marrim prej dhjetë sureve më të shkurtëra, të cilat janë në mbarim të Kur`anit, e të cilat janë të shkruara në fund të këtij libri. Duke thënë All-llahu ekber, shkojmë në ruku: ku tri herë themi: Subhane rabbijel-adhim.

87


Pastaj duke u drejtuar thuhet: SemiAll-llahu li men hamideh, Rabbena lekel-hamd! Duke thënë All-llahu ekber, lëshohemi në sexhde: Në sexhde tri herë thuhet: Subhane rabbijel-eala! Gjatë qëndrimit në sexhde gishtat e këmbëve nuk ngrihen nga toka, kurse shikimin e drejtojmë kah skajet e hundës. Pastaj duke thënë All-llahu ekber, çohemi nga sexhdja e pare, rrijmë pak ulur e pastaj përsëri duke thënë ALLLLAHU EKBER, shkojmë në sexhden e dytë në të cilën themi si në të parën, tri herë: Subhane rabbijel-eala. Duke u kthyer nga sexhdeja e dytë përsëri themi ALLLLAHU EKBER dhe çohemi në rekatin e dytë. Rekati i dytë: Në rekatin e dytë këndohet: Bismilahi, Fatihaja dhe 88


Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. Pastaj një lloj si në rekatin e parë bëhet rukuja dhe dy sexhdet. Pas sexhdes së dytë ulemi në gjunj apo ettehijat dhe lexojmë Et-tehijjat-in. Et-tehijjatu lil-lahi ves-salavatu vet-tajjibatu. Es-selamu alejke ejjuhen-nebijju ve rahmetull-llahi ve berekatuhu. Es-selamu alejna ve ala ibadil-lahis-salihin. Esh-hedu en la ilahe il-lallah, ve esh-hedu enne Muhammeden abduhu ve resuluhu. Pastaj me njëherë e këndojmë salavat-in: All-llahumme sal-li ala muham-medin ve ala 89


ali muhammed, kema sal-lejte ala ibrahime ve ala ali ibrahim, inneke hamidun mexhid. All-llahumme barik ala muham-medin ve ala ali muhammed, kema barekte ala ibrahime ve ala ali ibrahim, inneke hamidun mexhid. Pas salavatit këndojmë edhe këto dy duaja apo lutje, të cilat na i mëson Kur`ani famëlartë: All-llahumme rabbena atina fid-dunja haseneten ve fil ahireti haseneten, ve kina adhabennar. Rabbenagfirli ve li validejje ve lil-mu`minine jevme jekumul-hisab. Përkthimi i lutjeve: O Zoti ynë! Na jep të mira në këtë botë dhe të mira në botën tjetër (ahiret) dhe na ruaj nga zjarri i Xhehennemit! O Zoti ynë! Falmi gjunahet mua dhe prindërve të mi dhe të gjithë besimtarëve të vërtetë, atë ditë kur do ta japim llogarinë për punët tona! Pasi që të këndohen edhe duatë jepet salam: Es-selamu alejkum ve rahmetullah! Pastaj e kthejmë kokën në anën e majtë. Dhe përsëri themi : Es-selamu alejkum ve rahmetullah! 90


Pas selamit duke fĂŤrkuar fytyrĂŤn me duar, kĂŤndohet kjo dua: All-llahumme entes-selamu ve minkes-selam, tebarekte, ja dhel-xhelali vel ikram! 91


Kështu e kemi falur sunnetin e sabahut. Pas kësaj çohemi për ta falur farzin e sabahut, por paraprakisht duhet të këndohet Ikameti. IKAMETI Teksti i Ikametit është: All-llahu ekber, All-llahu ekber, All-llahu ekber, All-llahu ekber! Esh-hedu en la ila-he il-lellah, Esh-hedu en la ila-he il-lellah! Esh-hedu enne Muhameden resulull-llah, Esh-hedu enne Muhameden resulullah! Hajje ales-salah, Hajje ales-salah! Hajje alel-felah, Hajje alel-felah! Kad kametis-salatu, Kad kametis-salatu! All-llahu ekber, All-llahu ekber! La ilahe il-lall-llah! Rekati I parë: 1.Kthehemi kah Kibleja duke qëndruar në këmbë. 2. Bëhet nijeti: “Në emër të All-llahut vendosa ta falë farzin e sabahut, në kohën e vet, u ktheva kah Kibleja.” 92


3. I çojmë duart duke thënë “All-llahu Ekber” 4. Lidhim duart dhe duke qëndruar në këmbë lexojmë: - Subhaneken - Eudhu bil-lahin, - Bismil-lahin - El-Fatihan dhe - Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 5. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 6. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 8. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rabbenagfirli”. 9. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 10. Duke thënë “All-llahu ekber”, ngrihemi në këmbë (në rekatin e dytë) dhe i lidhim duart. Rekati i dytë: Në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 93


2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli”. 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, radhazi lexojmë: - Ettehijjatin, - All-llahumme sal-li alanë - All-llahumme barik alanë - Duatë: Rabbena atina dhe Rab-benagfirli. 9. Pastaj japim selam. 10. Pas kësaj lexojmë: “All-llahumme entes-selamu ve minkes selam, tebarekte ja dhel xhelali vel ikram. Lutjet pas namazit i fillojmë me: All-llahumme sal-li ala Muham-medin ve ala ali Muhammed! Më pastaj këndohet: SubhanAll-llahi vel-hamdu lil-lahi ve la ilahe illellahu, vAll-llahu ekber, vela hevle ve la kuvvete il-la 94


bil-lahil alij-jil-adhim! Në vazhdim këndohet “Eudhubil-lahi”, “Bismil-lahi” dhe “Ajetul-Kursijja”: Eudhu bil-lahi minesh-shejtanirr-rraxhim, Bismil-lahirr-Rrahmanirr-Rrahim! All-llahu la ilahe il-la huvel-hajjul-kajjum la te`hudhuhu sinetun ve la nevm, lehu ma fissememavati ve ma fil-erd. Men dhel-ledhi jeshfeu indehu il-la bi idhnih. Ja`lemu ma bejne ejdihim ve ma halfehum. Ve la juhitune bishej`in min ilmihi il-la bima shae, vesia kursi-jjuhus-semavati vel-erd. Vela jeuduhu hifdhuhuma, ve huvel-alijjul-adhim! Pas këndimit të “Ajetul – kursijjes” thuhet 33 herë SubhanAll-llah, (Lavdia i qoftë Zotit), 33 herë Elhamdulil-lah, (Falënderimi i qoftë Zotit), 33 herë All-llahu ekber, (Zoti është më i Madh!), Kur i mbarojmë tesbihët, atëherë këndojmë këtë: La ilahe il-lallahu vahdehu la sherike leh, lehul mulku ve lehul hamdu ve huve ala kul-li shej`in kadir. Vetëm All-llahu është Zot, vetëm Ai s`ka shok. Atij i takon sundimi dhe lavdërimi. Ai është i gjithfuqishëm. Nëse nuk i bëjmë tesbihtë, atëherë para fillimit të duasë këndohet ajeti: Ve ma erselnake il-la rahmeten lil-aleminë! Pastaj çohen duart me shuplakat e kthyera nga ana e 95


sipërme dhe këndohet lutja apo duaja e namazit. Duaja e namazit Kjo dua mund të këndohet në çdo namaz: Eudhu bil-lahi minesh-shejtanirr - rraxhim. Bismil-lahirr-Rrahmanirr-Rrahim. El-hamdu lil-lahi rabil-alemin, ve salatu ves-selamu ala sejjidina muhammedin ve ala alihi ve sahbihi exhmain. All-llahumme rabbena atina fid-dunja haseneten ve fil - ahireti haseneten ve kina adhaben - nar. Rabenagfir lena, ve li validina, va li ustadhina, ve li meshajihina, ve li xhemi-il-mu`minine, vel mu`minat, vel muslimine vel muslimat, el-ahjai minhum vel-emvat, bi rahmetike ja erhamerrrrahimin. Ve selamun alel-murselin, vel-hamdu lillahi rabbil-alemin! El-fatiha!

96


NAMAZI I DREKËS Namazi i mesditës ka dhjetë rekate: katër sunete të para, katër farze dhe dy sunnete të fundit. Falja e suneteve të para të drekës Rekati i parë: 1. Kthehemi kah Kibleja duke qëndruar në këmbë. 2. Bëhet nijeti: “Vendosa në emër të All-llahut të falë sunnetin e namazit të drekës, në kohë, u ktheva kah Kibleja.” 3. I çojmë duart duke thënë “All-llahu Ekber”. 4. Lidhim duart dhe duke qëndruar në këmbë, lexohet: - Subhaneke - Eudhu bil-lahi, - Bismil-lahi - El-Fatiha dhe - Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 5. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 6. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 8. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rabbenagfirli” 97


9. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 10. Duke thënë “All-llahu ekber” nga sexhdeja, ngrihemi në këmbë (në rekatin e dytë) dhe i lidhim duart. Rekati i dytë: 1.Në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli” 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexojmë vetëm: - Ettehijjatin 9. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi në këmbë dhe i lidhim duart në rekatin e tretë. 98


Rekati i tretë: 1. Në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli” 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja në këmbë dhe i lidhim duart në rekatin e katërtë. Rekati I katërtë: 1. Në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri 99


herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli” 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexojmë vetëm: - Ettehijjatin - All-llahumme sal-li ala - All-llahumme barik ala - Duatë: Rabbena atina dhe Rab-benagfirli. 9. Pastaj japim selam. 10. Pas kësaj lexojmë: “All-llahumme entes-selamu ve minkes selam tebarekte ja dhel xhelali vel ikram. Falja e farzit të drekës Para se të fillohet me rekatin e parë, lexohet Ikameti (për meshkuj). Rekati i parë: 1. Kthehemi kah Kibleja duke qëndruar në këmbë. 100


2. Bëhet nijeti: “Vendosa në emër të All-llahut të falë farzin e namazit të drekës, në kohë, u ktheva kah Kibleja.” 3. I çojmë duart duke thënë “All-llahu Ekber”. 4. Lidhim duart dhe duke qëndruar në këmbë, lexohet: - Subhaneke - Eudhu bil-lahi, - Bismil-lahi - El-Fatiha dhe - Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 5. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 6. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 8. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rabbenagfirli”. 9. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 10. Duke thënë “All-llahu ekber” nga sexhdeja, ngrihemi në këmbë, në rekatin e dytë dhe i lidhim duart.

101


Rekati I dytë: 1.Duke qëndruar në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli”. 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexojmë vetëm: - Ettehijjatin 9. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi në këmbë dhe i lidhim duart në rekatin e tretë.

102


Rekati i tretë: 1.Duke qëndruar në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli” 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja në këmbë dhe i lidhim duart në rekatin e katërtë. Rekati i katërtë: 1. Duke qëndruar në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 103


4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli”. 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexohet: - Ettehijjati - All-llahumme sal-li ala - All-llahumme barik ala - Duatë: Rabbena atina dhe Rab-benagfirli. 9. Së pari, duke e kthyer kokën kah ana e djathtë themi: “Esselamu alejkum ve rahmetull-llah.” Dhe, pastaj në të majtë themi përsëri: “Esselamu alejkum ve rahmetullllah.” 10. Pas kësaj lexojmë: “All-llahumme entes-selamu ve minke selam, tebarekte ja dhel xhelali vel ikram.” Falja e dy suneteve të fundit të drekës Rekati i parë: 1. Kthehemi kah Kibleja duke qëndruar në këmbë. 2. Bëhet nijeti: “Vendosa në emër të All-llahut të fal dy sunete të namazit të drekës, në kohë, u ktheva kah Kibleja.” 104


3. I çojmë duart duke thënë “All-llahu ekber”. 4. Lidhim duart dhe duke qëndruar në këmbë, lexohet: - Subhaneke - Eudhu bil-lahi, - Bismil-lahi - El-Fatiha dhe - Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 5. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 6. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 8. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rabbenagfirli”. 9. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 10. Duke thënë “All-llahu ekber” nga sexhdeja, ngrihemi në këmbë, në rekatin e dytë dhe i lidhim duart. Rekati i dytë: 1.Duke qëndruar në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri 105


herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli”. 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexohet: - Ettehijjati - All-llahumme sal-li ala - All-llahumme barik ala - Duatë: Rabbena atina dhe Rab-benagfirli. 9. Pastaj japim selam. 10. Pas kësaj lexojmë: “All-llahumme entes-selamu ve minkes selam, tebarekte ja dhel xhelali vel ikram.” NAMAZI I IKINDISË Namazi i ikindisë përbëhet prej tetë rekatësh. Katër rekatet e para janë sunnet, kurse katër të tjerat janë farz.

106


Falja e sunnetit të ikindisë Suneti i ikindisë falet ngjajshëm me sunetin e parë të drekës. Dallimi është vetëm në ettehijatin e parë përpos lexohet: - Ettehijjati - All-llahumme sal-li a`la - All-llahumme barik a`la Dallimi i dytë është në reqatin e tretë në fuillim lexohet Subhaneke. Duhet të mbajtur mend, se sunneti i ikindisë nuk mund të falet pas farzit të ikindisë, sepse është mekruh. Falja e farzit të ikindisë Falja e farzit të ikindisë është i njejtë me faljen e farzit të drekës, kuptohet përpos nijetit. NAMAZI I AKSHAMIT Namazi i akshamit ka pesë rekate. Tre të parat janë farz, kurse dy të tjerat sunnet. Rekati i parë: 1. Kthehemi kah Kibleja duke qëndruar në këmbë. 2. Bëhet nijeti: “Vendosa në emër të All-llahut të madhërueshëm, për të falë farzin e akshamit në kohë, u ktheva kah Kibleja.” 3. I çojmë duart duke thënë “All-llahu Ekber”. 4. Lidhim duart dhe duke qëndruar në këmbë, lexohet: 107


- Subhaneke - Eudhu bil-lahi, - Bismil-lahi - El-Fatiha - Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 5. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 6. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 8. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rabbenagfirli”. 9. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 10. Duke thënë “All-llahu ekber” nga sexhdeja, ngrihemi në këmbë, në rekatin e dytë dhe i lidhim duart. Rekati i dytë: 1.Duke qëndruar në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga 108


rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli”. 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexohet: - Ettehijjati 9. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi në këmbë dhe i lidhim duart në rekatin e tretë. Rekati I tretë: 1.Duke qëndruar në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 109


5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli”. 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexohet: - Ettehijjati - All-llahumme sal-li ala - All-llahumme barik ala - Duatë: Rabbena atina dhe Rab-benagfirli. 9. Së pari, duke e kthyer kokën kah ana e djathtë themi: “Esselamu alejkum ve rahmetull-llah.” Dhe, pastaj në të majtë themi përsëri: “Esselamu alejkum ve rahmetullllah.” 10. Pas kësaj lexojmë: “All-llahumme entes-selamu ve minke selam tebarekte ja dhel xhelali vel ikram.” Falja e sunnetit të akshamit Falja e sunetit të akshamit falet njejtë si dy sunetët e drekës. NAMAZI I JACISË Namazi i jacisë ka dhjetë rekatë, prej të cilëve katër janë sunnet, katër janë farz, dy janë sunnet të fundit. Falja e sunneteve të para të jacisë 110


Falja e sunetit të jacisë është e njejtë me faljen e sunetit të ikindisë. Falja e farzit të jacisë Falja e farzit të jacisë është e njejtë me faljen e farzit të ikindisë. Falja e sunneteve të fundit të jacisë Falja e sunetit të fundit të jacisë është e njejtë me faljen e sunetit të fundit të drekës. NAMAZI I VITRIT Namazi i vitrit ka tre rekate. Rekati i parë: 1. Kthehemi kah Kibleja duke qëndruar në këmbë. 2. Bëhet nijeti: “Vendosa në emër të All-llahut të madhërueshëm, për të falë namazin e vitrit në kohë, u ktheva kah Kibleja.” 3. I çojmë duart duke thënë “All-llahu ekber”. 4. Lidhim duart dhe duke qëndruar në këmbë, lexohet: - Subhaneke - Eudhu bil-lahi, - Bismil-lahi - El-Fatiha. - Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 5. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 6. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 111


7. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 8. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rabbenagfirli”. 9. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 10. Duke thënë “All-llahu ekber” nga sexhdeja, ngrihemi në këmbë, në rekatin e dytë dhe i lidhim duart. Rekati i dytë: 1.Duke qëndruar në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 2. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 3. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 5. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli”. 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja 112


dhe qëndrojmë ulur. 8. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexohet: - Ettehijjati 9. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi në këmbë dhe i lidhim duart në rekatin e tretë. Rekati i tretë: 1.Duke qëndruar në këmbë me radhë lexohet: Bismil-lahi Fatihaja Një sure e shkurtër apo disa ajete kur`anore. 2. Duke thënë “All-llahu ekber” i çojmë duart te veshët dhe përsëri i lidhim. 3. Lexojmë duanë e kunutit. (Ai që nuk e di këtë e lexon duanë: All-llahumme rabbena atina…) 4. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në ruku dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel adhim.” 5. Duke thënë “Semiall-llahu limen hamideh” nga rukuja drejtohemi në këmbë dhe themi “Rabbena lekel hamd.” 6. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhde dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 7. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja e parë dhe qëndrojmë ulur për një moment sa të mund të themi: “Rab-benagfirli”. 8. Duke thënë “All-llahu ekber” shkohet në sexhden e dytë dhe tri herë thuhet: “Subhane rabbijel a`la.” 9. Duke thënë “All-llahu ekber” çohemi nga sexhdeja 113


dhe qëndrojmë ulur. 10. Duke qëndruar ulur – në gjunj, lexohet: - Ettehijjati - All-llahumme sal-li ala - All-llahumme barik ala - Duatë: Rabbena atina dhe Rab-benagfirli. 11. Pastaj japim selam. 12. Pas kësaj lexojmë: “All-llahumme entes-selamu ve minkes selam, tebarekte ja dhel xhelali vel ikram.” Duaja e Kunutit All-llahumme inna neste`inuke, ve nestag-firuke, ve nestehdike, ve nu`minu bike, ve netubu ilejke, ve netevekkelu alejke, ve nuthni-alejkel - hajre kullehu; neshkuruke ve la nekfuruke, ve nahleu ve nertruku menjef-xhuruke. All-llahumme ijjake na`budu, ve leke nusal-li, ve nesxhudu, ve ilejke nes`a ve nahfidu, nerxhu rahmeteke ve nahsha adhabeke; inne adhabeke bilkuffaril mulhik. Qufli OSMANI

114


115


116


Takvimi 2010