__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

JAARVERSLAG 2019

MUSEUM HET VALKHOF–KAM


INHOUD INHOUD

XIV. BIJLAGEN

XIII. COLOFON

XII. VRIENDENVERENIGING

XI. ORGANISATIE

X. BEZOEKCIJFERS 2019

IX. SUBSIDIËNTEN

VIII. CIJFERS 2019

VII. HOSPITALITY

VI. MARKETING, COMMUNICATIE

V. EDUCATIEPROGRAMMA

IV. ACTIVITEITENPROGRAMMA

III. TENTOONSTELLINGEN

II. MUSEUM HET VALKHOF–KAM

I. VOORWOORD

P116

P114

P112

P98

P96

P94

P90

P88

P84

P76

P56

P30

P16

P4


2

I.

3

1

P4–P5

VOORWOORD

1 | Het Verboden Woud Aldwin Lehr 2018 piezoprint 2 | De geschiedenis van Narcissus, uit de reeks Metamorfosen, Ovidius Daniel Janssen, Michel Wauters, Pieter Spierinckx 1675 wandtappijt, geweven wol, zijde C.XI.210 3 | Ribkarton verticaal Jan Schoonhoven 1964 karton reliĂŤf 1991.12.401 4 | Balsamarium (zalf-of olieflesje) anoniem Romeinse tijd lichtblauw, helder glas BC.I.33f

1

3 2

4


I. Ooit las ik een onderzoek naar de hoeveel-

heid tijd die gemiddeld wordt besteed aan het lezen van jaarverslagen. Een ontmoedigende ervaring. Want hoewel de details van het onderzoek mij zijn ontschoten, weet ik nog wel

dat de gemiddelde leesduur uitkwam op nog geen vijf minuten. Vele jaren en even zovele

jaarverslagen verder, koester ik dan ook niet

de illusie dat u dit jaarverslag ademloos in 1 ruk zult uitlezen. Dat hoeft ook helemaal

niet. Waarschijnlijk heeft u al een relatie met Hedwig Saam foto Marcel Krijgsman

Museum Het Valkhof; als bruikleengever, als

subsidiegever of als bestuurder bijvoorbeeld. U kent ons in ieder geval op zijn minst een al een beetje. Veel van wat in dit jaarverslag is opgenomen zal u dus bekend voorkomen. En u zult dus misschien weten dat 2019

voor het museum een bijzonder spannend jaar was. Een jaar van erop of er onder.

Zo legden wij de laatste hand aan het Masterplan van het museum, een project waaraan

P6–P7

VOORWOORD

Jaarverslag 2019


I. functie, het maken van tentoonstellingen,

2018 waren begonnen. In het plan wordt een

verwachtingen bij het publiek in de afgelopen

en Provincie Gelderland al in het najaar van toekomstbeeld van het museum aan het

Kelfkensbos na verbouwing geschetst. In de toekomst verbindt het museum zich met de

omgeving door zich op te stellen als gastheer

van het hele, straks eveneens gerestaureerde, Valkhofkwartier met al zijn zichtbare erfgoed.

simpelweg niet uitoefenen. Daarnaast zijn twintig jaar volkomen veranderd. Goede

horeca en een inspirerende museumwinkel zijn tegenwoordig net zo belangrijk als het

bezoek aan de tentoonstelling zelf. Ook hierin hebben we een grote inhaalslag te maken.

En ‘last but certainly not least’, gaat de manier

Het museum aan het Kelfkensbos is straks

waarop wij verhalen vertellen en ons publiek

geschiedenis van de stad en de regio kunnen

daarom het accent gelegd op de nieuwe visie

de plek waar bezoekers het verhaal over de vinden, maar ook verrast worden door ten-

toonstellingen die deze cultuurgeschiedenis in internationaal en actueel (kunst) perspectief plaatsen.

De renovatie van het museum is allereerst

noodzakelijk omdat na twintig jaar intensief gebruik, de technische installaties hoog-

nodig aan vervanging toe zijn. Zonder goed functionerende klimaat- en beveiligingsins

stallaties kan het museum zijn belangrijkste

benaderen veranderen. In het Masterplan is van het museum, omdat een vernieuwd

gebouw weliswaar een kritieke succesfactor is, maar geen doel in zichzelf.

In onze nieuwe visie gaan we uit van de

kracht, die het combineren van de verschillende collecties van het museum kan op-

leveren voor bezoekers. In onze dynamische,

kosmopolitische en digitaal ingerichte wereld, bewegen we ons tenslotte niet langer in een

rechte lijn door de tijd. We zappen, breken de

P8–P9

VOORWOORD

wij op verzoek van gemeente Nijmegen


Hierbij werden de klassieke grenzen tussen

tussen beeldcultuur van toen en nu. Werd het

losgelaten. Het resultaat was de oogstrelende,

zien al doende onverwachte dwarsverbanden hybride karakter van de collecties van

Museum Het Valkhof eerder als nadeel gezien, in ons nieuwe transhistorische perspectief

concluderen we dat deze juist een fantastisch

tijdvakken, disciplines en stromingen volledig associatieve tentoonstelling Cool Collection

waarin werk van Jan Schoonhoven uit de jaren zestig werd gecombineerd met prehistorische deukbekers.

vertrekpunt vormt voor het vertellen van

Bezoekers waren laaiend enthousiast over deze

als samenleving of individu bezighoudt. Dat

voor onszelf leverde dit eerste experiment met

nieuwe verhalen die weerspiegelen wat ons internationale ontwikkelingen in de heden-

daagse kunst een belangrijke rol in het ver-

nieuwde museum krijgen, is dan ook evident.

De nieuwe koers zal pas na verbouwing volledig zichtbaar worden, maar in 2019 zijn bij

wijze van experiment, al wel de eerste stappen in de gekozen richting gezet. Gastconserva-

toren Jessica Helbach (beeldend kunstenaar) en Flos Wildschut (kunsthistoricus) maakten

laagdrempelige, verrassende presentatie. Ook

een transhistorische aanpak veel op. Objecten die jarenlang een sluimerend bestaan in het

depot leidden, bleken plotseling van grote waarde. Collega’s die vooral georiënteerd waren op hun

eigen discipline of tijdvak, ontdekten de parallellen met andere collecties.

In 2019 werd het museum zich dus, als bijvangst

van de heroriëntatie op de eigen identiteit, (opnieuw) bewust van de waarde van de eigen collecties.

een keuze uit de collecties archeologie en

Extra bijzonder was het daarom dat wij door

ordeningsprincipe ‘vorm, kleur en ritme’.

van Lex Harm, een bijzondere middeleeuwse

oude en moderne kunst op basis van het

P10–P11

grenzen tussen hoge en lage cultuur af en

middel van het daar speciaal voor bestemde legaat


I. Beide partijen zijn ervan overtuigd dat die

groeien tot icoon van het museum nieuwe

schappelijk onderzoek en kunst ontspruiten

verwerven die alles in zich heeft om uit te

stijl. Sebastiaan was een christelijke soldaat in het Romeinse leger die in conflict kwam met de keizer. Hij stierf de marteldood, diende als beschermheilige tegen de pest en

groeide vanaf de Middeleeuwen tot nu, uit

tot inspiratiebron voor tal van kunstenaars

die hem in toenemende mate verbeeldden

als christelijke variant op het geĂŻdealiseerde naakt uit de klassieke oudheid. Het houten

relatie wederzijds veel kan brengen. Weten-

aan dezelfde bron; nieuwsgierigheid naar hoe

de wereld in elkaar steekt. Tijdens de bijdrage van Erwin Olaf (lid koninklijke academie van

de kunsten) hing de zaal aan zijn lippen. Aan

het einde van de middag werd een intentieverklaring door universiteit en museum

ondertekend die in 2020 moet leiden tot een convenant waarin de samenwerking verder uitgewerkt is.

beeld dat het museum aankocht, werd ver-

Het hele museum heeft ook in 2019 keihard

hoek van het museum. Wij zijn de erven van

beloond met positieve besluiten ten aanzien

vaardigd in de buurt van Kleve, letterlijk om de Lex Harm intens dankbaar voor de mogelijkheid om deze bijzondere aankoop te doen.

Tussen dit alles door, vond er ook nog een

mini-symposium plaats dat inging op de relatie tussen wetenschap en kunst en meer specifiek inzoomde op de samenwerking tussen ons museum en de Radboud Universiteit.

gewerkt aan zijn comeback. Het werd hiervoor van zijn huisvesting door zowel Gemeente

Nijmegen als de Provincie Gelderland. Behalve de hoofdlocatie aan het Kelfkensbos, zal

namelijk ook de tweede locatie Museum Kam, waar het Gelders Archeologisch Centrum is gevestigd en de archeologische collecties worden beheerd, worden gerenoveerd.

P12–P13

VOORWOORD

houten sculptuur van Sint Sebastiaan konden


I. archeologische collecties van gemeente

en provincie die door het museum worden beheerd, is er sprake van een enorme

kwaliteitsimpuls aan de volledige archeo-

logische keten; van vondst tot tentoonstelling.

2019 was een jaar van erop of eronder. Het werd het eerste. Dat geeft ons vleugels!

1

1

P14–P15

VOORWOORD

Met de bouw van nieuwe depots voor de

1 | Vogelvluchtgezicht van Nijmegen Feltman, Hendrik ca. 1668-1669 olieverf op doek C.XVI.1


II.

1

5

3

| Sint-Sebastiaan Henrick van Holt 1520-1530 hout, gesneden 2019.8

4

| Antropomorf kleifiguurtje late bronstijd aardewerk PDB.2013.224.369

5

| Varikse Waard Willem den Ouden 1966 aquarel 1981.02.10

2

P16–P17

MUSEUM HET VALKHOF–KAM

2 | Kroning van Maria Abraham Bloemaert 1619 olieverf op paneel 1998.09.36

3

3 4 5


II.

3

6

7 | klei

7

| marmer

8

| Educatieve tekening Vervloekingstablet uit de Romeinse tijd Mws1.26

9

| Amor met pijl en boog anoniem 1650 - 1700 olieverf op doek 1937.140

P18–P19

MUSEUM HET VALKHOF–KAM

6

10 | Portretten van Mr. I.L. Cremer van den Bergh van Heemstede en Christina Roelants Jan Adam Kruseman 1840 olieverf op doek 1966.11 11 | Venus en Adonis Nicolaes van Helt Stockade zonder datum olieverf op doek 1973.02.2 12 | Studie van Angelica Silvestris Chris le Roy 1922 potlood op papier 1922.02.280

9

8

11

10

12


II. gebouw wordt de museale archeologische

Provinciaal Depot voor Bodemvondsten

depot in Bijsterhuizen wordt het grootste

Museum Kam-gebouw,

Museum het Valkhof–Kam, opgericht door

provincie Gelderland en gemeente Nijmegen, is hét museum voor kunst en archeologie

collectie bewaard en onderzocht en in een deel van de bodemvondsten van het PDB zorgvuldig opgeslagen.

in de regio. In het gebouw aan het Kelfkensbos worden de belangrijkste vondsten uit

de archeologische collecties van gemeente en provincie in samenhang met de kunst-

collectie van de gemeente Nijmegen tentoongesteld. Het museum heeft ook de zorg voor de rest van de collectie, waaruit regelmatig nieuwe keuzes voor de presentatie worden

gemaakt. Daarnaast voert Museum Het Valkhof -Kam de wettelijke taken van het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten (PDB) namens de provincie uit.

De activiteiten vinden plaats op drie locaties: in Museum Het Valkhof (MHV) wordt het

publiek ontvangen, in het oude Museum Kam-

Museum Het Valkhof foto Thijn van de Ven

P20–P21

MUSEUM HET VALKHOF–KAM

Museum Het Valkhof-Kam,


II. 1. COLLECTIE

14 | De geschiedenis van Narcissus, uit de reeks Metamorfosen, Ovidius Daniel Janssen, Michel Wauters, Pieter Spierinckx 1675 wandtappijt, geweven, wol, zijde C.XI.210 15 | De Vrede van Nijmegen Henri Gascar 1679 olieverf op doek 1978.05.2

14

15

Collectie Museum Het Valkhof beheert een bijzondere verzameling, met zwaartepunten in archeologie, Middeleeuwen en moderne kunst. De afdeling Collectie is verantwoordelijk voor ontsluiting, beheer en behoud van deze verzameling. In 2019 ging Louis Swinkels, een van de conservator archeologie, met pensioen. In het najaar werd Marenne Zandstra als nieuwe conservator archeologie aangenomen. Samen met Yvette Driever, conservator oude kunst, is zij verantwoordelijk voor het onderzoek naar en het voor het publiek ontsluiten van de collectie. Begin 2020 als Annelies Koster, conservator archeologie, ook met pensioen gaat, zal de afdeling worden uitgebreid met een conservator moderne & hedendaagse kunst. Hierna is het conservatorenteam weer op sterkte. Voor collectiebeheer en -behoud werken twee registratoren, een restaurator en een behoudsmedewerker aan de juiste registratie en de beste bewaaromstandigheden van de verzameling. Ook de registrar, verantwoordelijk voor alle bruiklenen voor tijdelijke tentoonstellingen, valt onder de afdeling Collectie. Het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten werd in 2019 aanzienlijk beter bemenst: de depotbeheerder en registrator kregen na constructief overleg met de provincie Gelderland versterking van een tweede registrator, een restaurator, behoudsmedewerker en fotograaf.

P22–P23

MUSEUM HET VALKHOF–KAM

13

13 | Kokosnootbeker in de vorm van een uil Meester met het Klaverblad 1575-1599 zilver, kokosnoot 1955.2


II. 1. COLLECTIE 16 | Diverse studies Chris le Roy 1922 potlood op papier foto © MUPH Branding Photography 17 | Rustende boer met spade Jan Toorop 1909 olieverf op papier, board 2006.178

P24–P25

MUSEUM HET VALKHOF–KAM

In 2019 is de presentatie van de museale collectie, waarin ook topstukken uit het PDB zijn opgenomen, in een aantal zalen gewijzigd. Meest in het oog springend is de nieuwe collectiepresentatie Cool Collection waarin gastcuratoren Jessica Helbach en Flos Wildschut de drie collecties archeologie, oude en moderne kunst in elkaar wisten te vlechten. In de zalen archeologie zijn verschillende wijzigingen doorgevoerd, niet in het minst omdat ze na de succesvolle tentoonstelling Ik, Maria van Gelre weer in volle glorie met collectiestukken konden worden ingericht. Ook de zalen oude kunst kregen integraal een update. Zo is een belangrijk deel van de zilvercollectie te zien, en kwamen de zeventiendeeeuwse wandtapijten, ooit door de stad aangekocht voor de Vrede van Nijmegen, weer terug op zaal. Sinds het voorjaar van 2019 is permanent een mooie nieuwe aanwinst te bewonderen: op de TEFAF kocht het museum vanuit het legaat van Lex Harm een prachtig laat-middeleeuws beeld van Sint Sebastiaan. De collectie van MHV en de verzameling van het Provinciaal Depot zijn niet alleen op de locaties van het museum voor het publiek te zien. Het museum leende in 2019 ook verschillende topstukken uit aan andere musea. Zo kreeg de Rustende boer van Jan Toorop een mooie plek op de tentoonstelling Jean-François Millet, zaaier van de moderne kunst in het Van Gogh Museum in Amsterdam.

16

18 | Sint-Sebastiaan Henrick van Holt 1520-1530 hout, gesneden 2019.8

17

18


II. 2. MUSEUM KAM–GEBOUW 19

20

Museum Kam-Gebouw In het gebouw van het voormalige Museum Kam, aan de Museum Kamstraat op een steenworp afstand van Museum Het Valkhof, bevindt zich het archeologisch centrum voor de provincie Gelderland. Ook het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten is hier gevestigd. Naast werkplekken, een restauratieatelier en verschillende depots, is ook de archeologische bibliotheek van MHV raadpleegbaar in het Museum Kam-gebouw. Het gebouw is een middag in de week geopend voor publiek. In 2020 zal het oude museum in opdracht van de provincie Gelderland, die eigenaar is van het gebouw, worden gerestaureerd en gerenoveerd. In 2019 kregen de plannen voor deze verbouwing vorm en werd gestart met het verhuizen van de volledige collectie. Na de heropening, voorzien in het voorjaar van 2022 – wanneer het museum precies 100 jaar bestaat – zal het Museum Kam-gebouw een prachtige plek zijn waar verdiepend onderzoek naar archeologie in Gelderland kan worden gedaan.

22 21

P26–P27

MUSEUM HET VALKHOF–KAM

19 ― 22 | Verhuizing Kam


II. 3. PROVINCIAAL DEPOT 23

24 | Fragment van een bronzen naamplaatje, met inscriptie Romeinse tijd brons PDB.1991.3.CA.1957.94.2 25 | Klokbeker van aardewerk uit de prehistorie nieuwe steentijd aardewerk PDB.1991.3.CA.1959.105.a

24

26 | Pot van aardewerk, met crematieresten Romeinse tijd aardewerk, menselijke resten CC.388

Provinciaal Depot voor Bodemvondsten Museum Het Valkhof beheert voor Provincie Gelderland het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten. Het PDB werd in 2019 uitgebreid met 526 dozen met vondstmateriaal. Daarmee komt het totaal aantal dozen op ongeveer 18.000 stuks. Ook onderzoekers wisten het PDB het afgelopen jaar weer regelmatig te vinden met verzoeken om informatie of beeldmateriaal. In het voorjaar van 2019 is een pilot uitgevoerd om kengetallen te verzamelen om de oude werkvoorraad van het PDB beter te ontsluiten in een zogenaamde depotstraat. De pilot leverde voldoende gegevens op om een onderbouwd voorstel te doen voor het vervolg van het traject, waarmee in 2020 gestart zal worden. 26

27 | Pot van gepolijst aardewerk, gebruikt als urn vroege Ijzertijd aardewerk, menselijke resten AA.34

25

27

P28–P29

MUSEUM HET VALKHOF–KAM

23 | Fragment van een muurschildering uit de tempel te Elst, met een graffito in het Grieks Romeinse tijd mortel PDB.1987.4.Elst.1947.zn8


3

III.

5

7

P30–P31

TENTOONSTELLINGEN

1 | Romeinse deukbeker Romeinse tijd aardewerk CC.731 2 | Armband van papier Nel Linssen 1987 papier, gesneden, gevouwen, gebonden 2013.157.7 3 | Loonstroken Karel Martens 1978 assemblage 1986.01.55 4 | De Supposeur Jan Dirk de Wilde uitgeverij: Knust 1986 kunstenaarsboek, risodruk 1986.06.47 5 | Flyer, na ontruiming Westland Jan Dirk de Wildeuitgeverij: Knust 1986 risodruk op papier archief Knust 6 | Grafreliëf uit Virunum Romeinse tijd kalksteen Lapidarium 200, collectie Landesmuseum für Kärnten Rudolfinum

1

3 2

6

4


7

III.

9

P32–P33

TENTOONSTELLINGEN

7 | Mr. Tungurahua's daughter Mark Brusse, 2001 Chinese inkt, pigment en pastel op Hanji papier op linnen collectie Centre Pompidou, Parijs / donatie van Florence en Daniel Guerlain, © Centre Pompidou, MNAM-CCI, Dist. RMN-Grand Palais / André Morin, c/o Pictoright Amsterdam 2019 8 | Gem met een afbeelding van een mannelijke sfinx Romeinse tijd glas XXVIII.1.A1 9 | UNO - ONU Berend Hendriks 1983 acryl op doek 1985.01.37 10 | Syrische familie 3 © Annie van Gemert 2018 foto op doek

7 8 9

11

10


11

III.

12

12 | Bingo Karel Martens 1979 assamblage 1986.01.57 13 | Een Amerikaanse soldaat zittend op de motorkap van zijn jeep en spelend met kinderen kort na de bevrijding van Nijmegen in september 1944. 1944 Collectie Regionaal Archief Nijmegen NL-NmRAN_716_GN1651_B 14 | Mediaval Knust collectief Knust/ Extrapool 1987 risodruk op papier archief Knust 14 13

12

P34–P35

TENTOONSTELLINGEN

11 | Zonder Titel Ceija Stojka 1995 acryl op karton foto © Célia Pernot

11

14


III. 1. COOL COLLECTION 15 — 17 | Zaalbeelden expositie Cool Collection foto © MUPH Branding Photography

16

▶ De volgende editie van Cool Collection opent in 2021 met kunstenaar Folkert de Jong en gastcuratoren Renee Schuiten en Melchior Jaspers.

17

P36–P37

TENTOONSTELLINGEN

15

Cool Collection 15 februari 2019 t/m15 februari 2021 In aanloop naar de herinrichting van het museum in 2024 onderzoekt het museum nieuwe manieren van presenteren. Het nodigt daartoe curatoren uit met geheel andere visies op kunst en cultuur. Zo wil het museum bijdragen aan rijkere, meerdimensionale vormen van presenteren die naast de verrijking van kennis ook andere vormen van ervaring bieden. In 2019 ging een serie van drie presentaties, onder de titel Cool Collection van start. Twee gastcuratoren, Flos Wildschut en Jessica Helbach, gingen op zoek naar alternatieve manieren om de collecties archeologie en beeldende kunst met elkaar in verband te brengen. Wildschut en Helbach kozen voor een thematische aanpak waarin de vorm en zeggingskracht van de kunstwerken voor verrassende combinaties zorgden. In de open structuur van het gebouw met in elkaar overvloeiende gangen en zalen zijn de Valkhofcollecties jarenlang gescheiden getoond. Alleen de diverse doorkijkjes stonden de objecten oogcontact toe. De gastcuratoren stelden zichzelf de vraag: wat als de objecten uit verschillende tijden elkaar daadwerkelijk ontmoeten? Geïnspireerd door de museumarchitectuur; de ritmiek van de trappartij en plafonds kozen zij voor de thema’s ‘ritme’ en ‘vorm’. De in het oog springende kleur ‘blauw’, aanwezig in museum en collecties, werd het derde thema. De collectiepresentatie Ritme.Vorm.Blauw kreeg zoveel positieve reacties, ook vanuit het professionele veld dat het museum heeft besloten de presentatie met een jaar te verlengen.▼


20

III. 2. CEIJA STOJKA

18 | Zonder titel Ceija Stojka 1994 acryl op karton Collectie Meier Wenen 19 — 20 | Zaalbeelden expositie Ceija Stojka, Oorlogsherinneringen van een Roma 19

▶ De expositie werd samengesteld door gastcuratoren Paula Aisemberg, Noëlig Le Roux, Xavier Marchand en was eerder te zien in La Friche Belle de Mai-Marseille, La Maison Rouge in Parijs en reisde na Nijmegen door naar Museo Reina Sofía in Madrid.

18

haar 55ste begon Stojka zich te uiten. Ze schreef talloze gedichten en teksten, en maakte meer dan duizend schilderijen en tekeningen. Opmerkelijk is het perspectief dat uit haar werk spreekt: dat vanuit de ogen van een kind, maar met de kennis van een volwassen vrouw. Alsof ze tijdens het maken steeds opnieuw in het kind van toen veranderde. Stojka’s werk valt grofweg uiteen in twee categorieën: ‘dunkle Bilder’ grafische, veelal zwarte weergaven van de afschrikwekkende oorlogsjaren en ‘helle Bilder’ vrolijk gekleurde landschapsbeelden met trekkende Romafamilies, die in de vooroorlogse jaren nog frank en vrij met paarden en huifkarren het Oostenrijkse platteland doorkruisen. In meer dan 100 kunstwerken werd Stojka’s verhaal in de tentoonstelling verteld. Het werk over haar gevangenschap vormde er het hart van: rauwe, nachtmerrieachtige beelden vol prikkeldraad, rook, SS-ers, wind, sneeuw en kraaien. Maar de ‘helle Bilder’ aan het begin van de tentoonstelling zijn in het licht van nu niet minder schrijnend en nachtmerrie-achtig. In 2005 interviewde Karin Berger Stojka over haar ervaringen, haar schetsboeken, foto’s en documentatiemateriaal. Dit werd vastgelegd in de film Unter den Brettern hellgrünes Gras waarvan een gedeelte in de tentoonstelling te zien was.

P38–P39

TENTOONSTELLINGEN

Ceija Stojka (1933-2013), Oorlogsherinneringen van een Roma▼ 15 februari t/m 10 juni 2019 De tentoonstelling Ceija Stojka, Oorlogsherinneringen van een Roma heeft op veel van onze bezoekers een onuitwisbare indruk achtergelaten. Stojka was een autodidactische schilder en schrijver met een buitengewoon veerkrachtige geest, die op onnavolgbare wijze haar oorlogservaringen in beeld wist te brengen. Ceija Stojka was tien jaar toen ze met haar familie naar Auschwitz werd gedeporteerd. In twee jaar tijd volgden Ravensbrück en Bergen-Belsen. Samen met haar moeder wist zij als Romameisje wonderwel alle drie de concentratiekampen te overleven. Jarenlang zweeg ze over de Holocaust, maar vanaf


III. 3. KINDEREN VAN DE

OORLOG

20

21 | Syrische familie 2 © Annie van Gemert 2018 foto op doek 22 | Zaalbeeld expositie Kinderen van de Oorlog

21

▶ De tentoonstelling was het resultaat van een bijzondere samenwerking tussen Museum Het Valkhof, Stichting Beeldmix en Werkgroep Oorlogsdoden Nijmegen.

22

Kinderen van de Oorlog▼ 15 februari t/m 10 juni 2019 Kinderen van de Oorlog opende aan het begin van een jaar waarin veel aandacht was voor de herdenking van het bombardement op Nijmegen op 22 februari 1944, in 2019 vijfenzeventig jaar geleden. De tentoonstelling tekende de verhalen en ervaringen op van Nijmeegse kinderen die getuige waren van langdurig oorlogsgeweld. Aan de hand van vijf thema’s, waaronder Joodse kinderen, Duitse kindsoldaten en het bombardement van 22 februari 1944 werd het lot van kinderen in de Tweede Wereldoorlog in beeld gebracht. Kinderen die recent uit oorlogsgebied naar Nijmegen zijn gekomen, veelal uit Syrië, kregen tegelijkertijd een gezicht in de serie foto’s die de Nijmeegse fotograaf Annie van Gemert (1958) speciaal voor de tentoonstelling maakte. Door heden en verleden te verbinden, verduidelijkte de tentoonstelling eens te meer dat nietsontziend geweld van alle tijden is. Uit de mond van de kinderen die dit onlangs hebben meegemaakt, klinkt ondanks alles een boodschap van hoop. Zij hebben dromen en maken plannen voor de toekomst. Het verhaal dat zij vertellen is niet alleen dat van henzelf, maar is tegelijk het universele verhaal van jonge mensen die een traumatische periode doormaakten. Zij moeten voort, maar zullen nooit vergeten.

P40–P41

TENTOONSTELLINGEN

20 | Marianne Miriam Kober op 21 oktober 1944 op 14-jarige leeftijd in Auschwitz gedood, samen met haar moeder en jongere zus en broer. Fotoarchief Nieuw Israelitisch Weekblad | collectie Joods Historisch Museum Amsterdam


III. 4. GEKUST DOOR KNUST

23

24

25

P42–P43

22

Gekust door Knust – 35 jaar stencilkunst 21 juni t/m 22 september Het Nijmeegse drukkerscollectief Knust, met wortels in de kraak- en punkbeweging van de jaren tachtig, vergaarde in 35 jaar tijd internationaal roem met zijn grafische, felgekleurde stencildrukwerk. Musea over de hele wereld, van Londen tot New York▼ kochten werk aan. Tijd voor een tentoonstelling in thuishaven Nijmegen! Op de trappen van het museum presenteerde Knust in een Knustiaanse setting een ruime selectie van zijn allerbeste drukwerk. Tegelijkertijd bouwde het collectief een organisch groeiende, interactieve atelierruimte in een van de tentoonstellingsruimten van het museum.▼ Hier had het publiek niet alleen de mogelijkheid de leden van Knust en door Knust geselecteerde artists in residence van over de hele wereld op gezette tijden aan het werk te zien. Het kon bovendien deelnemen aan workshops die gedurende de hele tentoonstellingsperiode aangeboden werden en waarin technieken en vakkennis van het risodrukken werden gedeeld.▼ Knustenaren Joyce Guley en Jan Dirk de Wilde staan wereldwijd bekend als meesters in de stencildruktechniek en de risografie. Zij weten als geen ander de imperfectie van het riso drukken naar de hand te zetten. De kleine verschuivingen die tijdens het maakproces optraden, de werking van het ongestreken, ruwe papier, de kracht van helder kleuren en een flinke dosis flexibiliteit en creativiteit; het was een genot om hen aan het werk te mogen zien.

▶Victoria & Albert in Londen en het Museum of Modern Art in New York. ▶ De tentoonstelling van Knust werd gemaakt in nauwe samenwerking met Joyce Guley, Jan Dirk de Wilde, Caroline Paquita, Astrid Florentius, Herman van den Muijsenberg en Alfred Boland en geopend door Karel Martens. ▶Tijdens de tentoonstelling verscheen de publicatie Inktvingers, een uitgebreide geschiedenis Het boek werd geschreven door Jack van der Weide, vormgegeven door initiatiefnemer Alfred Boland en uitgegeven door uitgeverij Vantilt.

TENTOONSTELLINGEN

22 — 25 | Opening en zaalbeelden expositie Gekust door Knust foto's [2,3] Danielle Corbijn


III. 5. VLIEGENDE HOLLANDERS

26

27

Vliegende Hollanders, Gelderse toptalenten Met de tentoonstellingen Gekust door Knust en Sometimes I wonder beten drukkerscollectief Knust en Mark Brusse in 2019 het spits af voor het project Vliegende Hollanders, Gelderse toptalenten, dat komende drie jaar zijn verdere uitwerking krijgt. Het presenteren van twee grootheden van eigen bodem die een substantiële internationale carrière doormaakten, bood het museum een uitgelezen kans beiden tot een beeldende dialoog uit te nodigen. Het voorstel om Brusse ter plekke in nauwe samenwerking met Knust een special-edition publicatie te laten maken, werd door beide partijen bijzonder positief ontvangen. De publicatie sometimes I WONDER, vormgegeven door Julius Wintermans, in een oplage 150 gedrukt op de risomachine van Knust Press, werd gepresenteerd tijdens de finissage van de tentoonstellingen. Diezelfde dag was de oplage uitverkocht en werd de publicatie een collector’s item. Zowel tijdens het maakproces als bij de presentatie wist MHV twee uiteenlopende bezoekersgroepen met elkaar te verenigen – een oudere behorend bij Brusse, bestaand uit een breed cultureel circuit met invloedrijke mensen als de schrijver Cees Nooteboom, de kunstenaar Klaas Gubbels, de journalisten Peter Brusse en Philip Freriks, en een jongere die enerzijds bestaat uit een kring van Gelderse krakers uit de punkbeweging en anderzijds uit een professionele, internationale groep van jonge artistieke makers.

P44–P45

TENTOONSTELLINGEN

26 — 27 | sometimes I WONDER Mark Brusse, Julius Wintermans, Knust Press 2019 kunstenaarsboek

GELDERSE TOPTALENTEN


III. 6. MARK BRUSSE

29

▶ Sometimes I wonder was in 20 jaar tijd Mark Brusse’s eerste omvangrijke tentoonstelling in Nederland. Vriend Philip Freriks en broer Peter Brusse openden de tentoonstelling op feestelijke wijze..

30

P46–P47

TENTOONSTELLINGEN

28

28 — 30 | Zaalbeelden expositie Mark Brusse Sometimes I wonder

Mark Brusse � Sometimes I Wonder 21 juni t/m 22 september 2019 Met Sometimes I wonder bracht Museum Het Valkhof een hommage aan Mark Brusse (Alkmaar 1937), een van de kunstenaars waar het veel werk van in collectie heeft. Brusse vierde het zestigjarig jubileum van zijn kunstenaarschap.▼ In een groot retrospectief waarin ruim 150 werken te zien waren, kwam zijn veelzijdigheid uitgebreid naar voren. Drie grote terugkerende thema’s stonden erin centraal: ruimte; hart, hoofd en handen; en de vier elementen. Het centrum van de tentoonstelling bestond uit het kloppende hart, een terugkerend thema dat Brusse als het ware lijkt te gebruiken om zijn werk leven in te blazen. Ook het geluid van het Brusse’s eigen hart ontbrak natuurlijk niet. Brusse ging op jonge leeftijd naar het buitenland. Hij sloot vriendschappen met kunstenaars als John Cage, Daniel Spoerri en Roland Topor. Hij zoog belangrijke ontwikkelingen in de kunst, zoals de minimal art, in zich op en groeide uit tot een veelzijdig kunstenaar. Brusse maakt assemblages, tekent en schildert en creëert zowel sculpturen als ruimtelijke ensceneringen. Zijn werk laat invloeden zien uit verschillende internationale werkperiodes in onder meer Azië en Afrika, waarin hij samenwerkt met en inspiratie opdoet bij lokale ambachtslieden. De grondslagen van zijn kunstenaarschap legde Brusse in Nijmegen. Hij groeide er op en was een verwoed verzamelaar van archeologische vondsten. In zijn werk grijpt hij daar nu en dan graag op terug. Bovenal observeert hij met voortdurende verwondering zijn dagelijkse omgeving en laat er zich door inspireren.


III. 7. MIDDELEEUWS VERNUFT

32 31 | Fotoshoot voor het leadbeeld van Middeleeuws Vernuft foto Flip Franssen 32 — 33 | Zaalbeelden expositie Middeleeuws Vernuft foto's Flip Franssen

33

Ze leren hem dat middeleeuwse overblijfselen en uitvindingen nog steeds deel uitmaken van ons leven. Denk aan de kastelen, kerken, kloosters en steden die we vandaag de dag bezoeken; of aan de nieuwe vorm van akkerbouw (het drieslagstelsel) die de voedselproductie verhoogde en wonen in de stad mogelijk maakte; aan technische innovaties zoals de bril; de ontwikkeling van het notenschrift dat muziek in ons leven bracht. En tot slot de kennis over buskruit uit China die een andere manier van oorlogvoeren introduceerde: andere wapens werden ingezet en forten met indrukwekkende kanonnen werden gebouwd. Dit alles had een grote impact op onze moderne tijd.

▶ De reizende tentoonstelling Middeleeuws Vernuft (elders gepresenteerd onder de titel Ridders en kastelen) kwam tot stand in samenwerking met het LVR-LandesMuseum uit Bonn, het Museon uit Den Haag en Bruns BV Bergeijk.

31

P48–P49

TENTOONSTELLINGEN

Middeleeuws Vernuft, een interactieve familietentoonstelling▼ 11 oktober 2019 t/m 03 mei 2020 Deze interactieve, op ‘discovery learning’ gebaseerde tentoonstelling laat kinderen, ouders en grootouders samen ontdekken welke grote invloed de Middeleeuwen hebben gehad op de wetenschap, cultuur, organisatie en geografie van ons huidige Europa. De middeleeuwse wereld was verbonden met andere continenten door handel, geloof en uitwisseling van kennis. Net zoals nu zochten de mensen naar manieren om het leven te verbeteren en waren de Middeleeuwen in Europa geen donkere periode van stilstand, maar juist een tijd van uitvindingen en ontdekkingen. Zeven personages: de boer, de vakvrouw, de ambachtslieden, de ridder, de minstreel, de monnik en de dame, begeleiden de bezoeker door de zeven thema’s van de tentoonstelling. Ze laten hem begrijpen dat de Middeleeuwen niet alleen maar bestaan uit fantasieverhalen over ridders en jonkvrouwen, maar ook uit verhalen over normale mensen zoals wij.


III. 8. BIËNNALE GELDERLAND

34

Tripkau Mirka Farabegoli 2012 gouache, acryl op papier Collectie Museum Arnhem Blauwe Zonnebloemen Gijs Frieling 2017 watercolour on paper

35 | Zaalbeeld Biënnale Gelderland [voorgrond] Forum #5 Rob Voerman 2019 sculptuur, diverse materialen

35

[achtergrond] Aldwin Lehr 2019

36

36 | Zaalbeeld Biënnale Gelderland Run rabbit run Frank Bruggeman 2019 installatie

▶ Satellietprogrammering: Buiten de hoofdtentoonstellingen in Arnhem en Nijmegen ontwikkelen Studio Omstand (Arnhem) en Expoplu (Nijmegen) een autonome tentoonstelling en diverse aan het thema gerelateerde activiteiten.

Twee rode klaprozen Gijs Frieling 2017 waterverf op papier

Biënnale Gelderland Seelenwanderung 10 oktober 2019 t/m 04 januari 2020 De Biënnale Gelderland, hét podium voor hedendaagse beeldende kunst in en vanuit Gelderland, werd voor het eerst samen georganiseerd door Museum Het Valkhof en Museum Arnhem. De presentatie vond plaats op twee hoofdlocaties. In de binnenstad van Arnhem werd langs de Jansbeek, in de publieke ruimte door zestien geselecteerde kunstenaars hagelnieuw werk gepresenteerd. In MHV was van dezelfde kunstenaars werk te zien, dat context bood voor de tentoonstelling in Arnhem. De presentaties konden zowel in combinatie als afzonderlijk worden bezocht. In deze editie van de Biënnale Gelderland, die de titel Seelenwanderung droeg, stond de complexe relatie tussen mens en natuur centraal. De mens die wil heersen over de altijd woekerende natuur en vandaag de dag steeds opnieuw wordt geconfronteerd met klimaatproblemen, natuurrampen en gerelateerde veranderingen die niet te overzien zijn. Een thema dat ook de kunstenaar niet ongemoeid laat. Aan de Jansbeek was de natuur te zien als metafoor voor de mens als soort, en als spiegel van de ziel. In MHV stond Seelenwanderung als een mentale wandeling centraal. Hier speelde de herkenning, de mijmering en het verlangen naar de vrijheid van de geest een belangrijke rol.▼ Productiehuis Plaatsmaken werd genood als curator en selecteerde de zestien kunstenaars:Frank Bruggeman, Mirka Farabegoli, Gijs Frieling, Roos van Haaften, Seet van Hout, Karlijn Janssen, Aldwin Lehr, Thijs Linssen, Erik Mattijssen, Erik Odijk, Maria Roosen, Rob Sweere, Gerda ten Thije, Isolde Venrooy, Gijs Verhoofstad en Rob Voerman.

P50–P51

TENTOONSTELLINGEN

34 | Zaalbeeld Biënnale Gelderland [ links naar rechts] Rode Zonnebloemen Gijs Frieling 2018 waterverf op papier

SEELENWANDERUNG


III. 9. SIERADEN UIT DE BODEM

37

38 | Gem van natuursteen uit de Romeinse tijd 100-300 na Chr. gesneden heliotroop XXVIII.34.D8 39 | Zaalbeeld expositie Sieraden uit de bodem

38

39

Sieraden uit de bodem 01.01 t/m 31.12.2019 In een selectie van de mooiste sieraden uit de eigen collectie – uit de prehistorie, Romeinse tijd en Middeleeuwen – was te zien met hoeveel oog voor detail sommige juwelen zijn gemaakt. Duidelijk werd ook dat onze liefde voor sieraden een lange geschiedenis kent. De Romeinen brachten hun eigen stijl van lichaamsversiering mee naar ons land. Ringen van edele en onedele metalen, maar ook van edelsteen waren zeer geliefd. In de vroege Middeleeuwen ontstond een nieuwe mode, die opvallend gelijkvormig was in Noordwest-Europa. Typisch waren sieraden ingelegd met stukjes almandijn, een felrode uit India afkomstige edelsteen. Prachtig versierde riemen voor mannen kunnen zeker ook tot de sieraden worden gerekend. Veel van deze eeuwenoude sieraden werden meegegeven in graven, of waren om uiteenlopende redenen achtergelaten of verloren. Vaak werden ze, na eeuwen in de bodem gelegen te hebben, teruggevonden bij archeologische opgravingen. Door deze sieraden te vergelijken met bewaard gebleven schilderingen en beeldhouwwerken, kunnen we ons een beeld vormen van het gebruik ervan.

P52–P53

TENTOONSTELLINGEN

37 | Zilveren armband met de tekst HER(culi) MAG(usano) PACIVS. Romeinse tijd zilver 2006.400


III. 10. DE GEHEIMEN VAN HET

P54–P55

TENTOONSTELLINGEN

De geheimen van het heelal 10 april t/m 14 april 2019 Op 10 april werd de eerste foto van een zwart gat gepresenteerd. In samenwerking met de Radboud Universiteit vertoonde Museum Het Valkhof de foto op groot formaat en koppelde hieraan een kleine presentatie uit eigen collectie over de geheimen van het heelal, een bron van inspiratie voor vele kunstenaars. Professor Heino Falcke, hoogleraar astrodeeltjesfysica en radioastronomie aan de Radboud Universiteit, is het brein achter het fotograferen van zwarte gaten. Als acht radiotelescopen digitaal aan elkaar worden geknoopt, zo bedacht hij, ontstaat één grote telescoop met de virtuele omvang van de aarde. Door aan deze zogenaamde Event Horizon Telescope, de observaties van de Zuidpool-telescoop toe te voegen en die van de Atacama Large Millimeter Array (ALMA), een groep van 66 radioschotels in Chili, wordt het bereik ongekend veel groter en moet men in staat zijn objecten zo klein en ver als een tennisbal op de maan waar te nemen. In 2017 zette Falcke samen met een groep wetenschappers verspreid over de wereld de telescopen scherp op het superzware zwarte gat in het sterrenstelsel Messier 87, dat met een massa van 6,5 miljard zonnen 55 miljoen lichtjaar van ons vandaan ligt. Op 10 april 2019 om 15.07 uur werd, nadat alle data van de observatoria vergeleken en gecombineerd waren, de eerste foto van een zwart gat wereldkundig gemaakt. Het was een eer voor het museum dit te mogen laten zien.

HEELAL


3

1

IV.-V.

P56–P57

ACTIVITEITEN- & EDUCATIE

1 | Fragmenten doorzichtig glas Romeinse tijd blauwgroen glas PDB.2008.125.NIJM.1.67.a 2 | Schrabber oude steentijd vuursteen PDB.2014.527.745 3 | Extrapoo diverse kunstenaars Knust/ Extrapool 2006 risodruk op papier archief Knust

3

2

1

4


IV.-V.

4

Activiteiten- & Educatieprogramma

Het activiteiten- en educatieprogramma van

Museum Het Valkhof bestaat uit een collectie-, tentoonstelling- en doelgroepgerelateerd

aanbod. Het zoekt verbintenis met evene-

menten en programma’s van culturele instellingen in Nijmegen, Gelderland en Nederland. Doelen van het activiteiten- en educatie-

programma in 2019 waren nieuw en meer publiek naar het museum te trekken, de

interactiviteit van het programma te verhogen, de onderzoeksfunctie van het museum

te delen met het publiek, en te investeren

in zowel zijn vaste als de jonge schoolgaande doelgroepen, die de bezoekers van morgen zullen zijn. 4

P58–P59

ACTIVITEITEN- & EDUCATIE

4 | ARCHEOlab foto: Flip Fransen


IV.

1. VALKHOF FOCUS

De afdeling Activiteiten herijkte zijn aanbod

en deelde dit in onder de noemers – Valkhof Focus, Valkhof Vibes en Valkhof Fam. Vanuit

deze overzichtelijke structuur zou actiever op de diversiteit aan doelgroepen en samen-

werkende partijen kunnen worden ingespeeld. 2019 stond in het teken deze opzet in de

praktijk te testen, te verfijnen en te evalueren.

5

Romeinenweek In samenwerking met Stichting Zenobia▼ en in het kader van de landelijke Romeinenweek nodigde het museum dr. Lucinda Dirven (UvA, docent oude geschiedenis) uit om een lezing te houden over Zenobia, koningin van Palmyra. De lezing ‘Zenobia contra Rome. Oost tegen West?’ ging in op de vraag wat warrior queen Zenobia bezielde toen zij in de jaren zestig van de derde eeuw na Christus in opstand kwam tegen het Romeinse gezag en grote delen van het OostRomeinse rijk veroverde. Geschiedeniscafé Het Geschiedeniscafé kende in 2019 vier edities, waarin interessante en gevarieerde aspecten van de Nijmeegse geschiedenis aan bod kwamen. De sprekers waren Paul van der Heijden, Peter van der Heijden, Billy Gunterman, Louis Swinkels, Joost

▶ Stichting Zenobia bevordert onderzoek naar de interactie tussen Oost en West om beide beter te begrijpen.

5 | Verhaal op zaal met Yvette Driever

Valkhof Focus Valkhof Focus richt zich op de vaste MHV doelgroepen en biedt een op de museumcollectie toegesneden, verdiepend activiteitenprogramma aan. Ontmoetingen met experts en wetenschappers, informatieve en contextualiserende lezingen en het actief participeren in de onderzoekdisciplines van het museum horen tot de kern van dit programma-aanbod. Verhaal op zaal Iedere eerste woensdag van de maand vertelde een museummedewerker op zaal iets over een bijzonder stuk uit de collectie. Dit jaar waren dat Yvette Driever, Maren Romen, Louis Swinkels, Annelies Koster, Stephan Weiβ-König, Barbara Kruijsen en Hedwig Saam.

P60–P61

ACTIVITEITEN

Activiteiten


IV. 1. VALKHOF FOCUS 6 | Event MawMaw Extrapool foto © Jolijn Ceelen 7— 8 | Atelierbingo foto's Extrapool

P62–P63

ACTIVITEITEN

Roosendaal, Savannah Mellendijk, Maartje A.B. en Agnes van der Linden. Drie edities vonden plaats in Museum Het Valkhof, de laatste editie had als speciale locatie het Berchmanianum op de campus van de Radboud Universiteit. Het Geschiedeniscafé werd dit jaar gepresenteerd door Maarten Hageman en trok ongeveer 500 bezoekers. Aan het einde van het jaar nam columnist Jan Roelofs na acht jaar afscheid van het Geschiedeniscafé.

6

Black Hole Museum Het Valkhof presenteerde direct na de wereldaankondiging de eerste foto van een zwart gat op groot formaat. Professor Heino Falcke vertelde de dag erna hoe het maakproces verlopen is. Tussendoor zorgde de band Blueshift voor een muzikaal intermezzo met nummers geïnspireerd op het heelal. Ken-je-Klassiekenquiz In de regionale voorrondes van Ken-je-Klassiekenquiz bestreden scholenteams elkaar in MHV. Tegelijkertijd waren er voorrondes in het Allard Pierson Museum te Amsterdam, het Tresoar in Leeuwarden, het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en op twee locaties in Antwerpen en Gent.

7

8


IV. *SUMMER SCHOOL

10

P64–P65

ACTIVITEITEN

9

9 — 10 | Summer School ― Atelier Bingo foto Extrapool

Summer School Het drukkerscollectief Knust bood tijdens de Summer School oud en jong publiek, zowel beginners als professionals een uitgebreid programma aan demonstraties en interactieve workshops. Artists-in-residence als Caroline Paquita, Atelier Bingo, Maaike Jaspers en Stacy Wakefield maakten nieuw werk en gaven demonstraties met de riso-printers in het door Knust gebouwde museumatelier. Iedere residence werd afgesloten met muziek of performances. Er waren specials waarbij het publiek eigen ontwerpen op de PrintGocco maakte of kunstenaarsgesprekken met Knust en verzamelaar Hans Kaaijk volgde. Er was een workshop waarin glitch centraal stond en op de laatste dag was er een presentatie van de nieuwe Knustpublicatie Other Colors. De Summer School werd zo goed bezocht dat Museum Het Valkhof in de zomermaanden van alle musea in Nederland de meeste museumjaarkaarten verkocht en daarmee spontaan een grote taart en een leuk bedrag voor een personeelsuitje ontving.


IV.2. VALKHOF FAM.

11

12

13

workshops Een ander onderdeel van Valkhof Fam. is het workshopprogramma in de schoolvakanties en weekenden, dat wordt ontwikkeld voor kinderen tot 12 jaar. Tijdens de Summer School bood drukkerscollectief Knust familieworkshops aan waarin men zelf aan de slag kon met het riso-drukken. Zo konden kinderen en ouders hun eigen lamp ontwerpen. Tijdens de tentoonstelling Middeleeuws Vernuft werden er speciale Ridderdagen georganiseerd waarbij kinderen o.a. als ridder leerden vechten. Tijdens deze expositie speelden in de schoolvakanties en weekenden Susanne Roos/ Theatergroep Fien de familietheatervoorstelling De uitvinders van de Middeleeuwen.

P66–P67

ACTIVITEITEN

11 — 13 | Museumbezoek met familie foto's Flip Fransen

routes Valkhof Fam. focust op gezinnen van ouders en grootouders met kinderen tot 12 jaar. Dit op de museumcollectie toegesneden activiteitenaanbod is zowel informatief als interactief. Voorbeeld is de kinderroute: een tekenkunstroute voor kinderen tussen 8 en 12 jaar. Deze route heeft als doel kinderen en hun begeleiders actief bij de collectie van MHV te betrekken. Al lezend, speurend, associërend en tekenend verkennen zij intuïtief het museum. Daarnaast is er een plusprogramma met workshops Teken Kunst, waarin jong en oud zich kunnen verdiepen in de tekenkunst onder leiding van een expert. Ook door de tentoonstelling Middeleeuws Vernuft werd een route ontwikkeld: door opdrachten goed te maken konden kinderen een code kraken en het zwaard van koning Arthur uit een steen trekken.


IV.3. VALKHOF VIBES 15 17 | Nationale Museumweek / Golden Hour 16 | Nationale Museumweek Latifah op bezoek in Museum Het Valkhof still uit Golden Hour promotiefilm van Zcene Moving Media

15

17

Nationale Museumweek Tijdens de nationale Museumweek van 8 t/m 14 april 2019 werd Museum Het Valkhof samen met Museum Amsterdam door de Nederlandse Museumvereniging verkozen tot plek waar de concerten van het Golden Hour▼ plaatsvonden. Doel van deze concerten was een nieuw museumpubliek op de been te brengen. Millennials werden voorafgaand via een op hen gerichte social media campagne uitgenodigd voor optredens van Rapper Latifah en Re:Freshed Orchestra. MHV trok nieuw publiek dat kwam voor de muziek, maar tegelijkertijd de tentoonstellingen bezocht. Voor de meeste bezoekers was het hun eerste museumbezoek. Tussen de muzikale optredens door organiseerde MHV een speciaal programma. ‘De Museummannen’ vertelden de bezoekers in een speciale ‘Nice, chill en weird-tour’ alles over de beroemdste stukken uit de collectie. Het publiek speelde Pictionary tussen de museumobjecten, maakte selfies als Romeinse keizer en ontdekte de geheimen van scherven en botten in het ARCHEOlab. Last but not least was er een speciale audiotour gemaakt door Latifah herself!

▶ Het Golden Hour kwam tot stand in nauwe samenwerking met de Nederlandse Museumvereniging, Re:Freshed Orchestra en Latifah.

16

Valkhof Vibes Valkhof Vibes programmeert activiteiten die interdisciplinair van aard zijn. De museumcollectie staat centraal, maar de invalshoek is afkomstig uit andere kunst- of cultuurdisciplines. De kern van deze programmering is FUSION. Valkhof Vibes bedient een aantal vaste MHV-doelgroepen. De samenwerking met festivals is interessant omdat daarmee een zeer gemêleerde groep bezoekers – waaronder de millenials – wordt bereikt.

P68–P69

ACTIVITEITEN

14| Affiche Nationale Museumweek / Golden Hour door Lava, Amsterdam © Museumvereniging

14


IV.3. VALKHOF VIBES Qtopia Queer Arts Festival Ter gelegenheid van het Queer Arts Festival van 4 t/m 10 oktober verbleef kunstenaar Pluck tijdens de Queering Sint Sebastiaan Art performance zes dagen in MHV om de collectie op Queerness te onderzoeken. Op de galerij, tegenover het middeleeuwse beeld van de heilige Sebastiaan zocht Pluck de dialoog; met de collectie, de bezoekers, filosofen en andere kunstenaars. De Nieuwe Oost | voormalig Wintertuin MHV nodigde dichters Marc van der Holst, Joost Oomen, Jante Wortel en Jordi Lammers van De Nieuwe Oost uit om gedichten te maken bij het werk van Mark Brusse. Op zondagen verzorgden zij poëzierondleidingen. Samen met een museumexpert namen zij bezoekers mee door de tentoonstelling Sometimes I wonder en presenteerden hun gedichten. In bijzondere samenwerking met kunstenaarscollectief Knust werd een gedicht als een unieke art print uitgebracht. Deelnemers aan de rondleidingen kregen deze na afloop mee. 024Geschiedenis De openingsavond van 024Geschiedenis werd gehouden in MHV met een avondvullende special van het Nijmeegse geschiedeniscafé, waaronder een optreden van de Transketeers.

18 ― 19 | Qtopia Queer Arts Festival Queering Sint Sebastiaan Art performance Pluck foto’s Mirthe Scheifes 20 | De Nieuwe Oost | voormalig Wintertuin Poëzie bij het werk van Mark Brusse voorgedragen door Marc van der Holst

18 19

20

P70–P71

ACTIVITEITEN

Gedurende de hele week waren er workshops Teken Kunst en gratis rondleidingen door de vaste collecties.


IV.3. VALKHOF VIBES

22

NJO Muziekzomer De musici van Ongestreken, brachten op 13 augustus een bijzondere mix van instrumenten bij elkaar. Ze lieten het publiek kennismaken met een groep componisten uit de vorige eeuw. In A Frenchman in New York werd het publiek meegevoerd van het idyllische Franse platteland naar de bruisende, swingende stad. Popronde De landelijke Popronde werd op 12 september officieel geopend in MHV. De Nijmeegse band Foxlane gaf het startsein. Nijmeegse Kunstnacht De Nieuwe Oost | Wintertuin exposeerde tijdens de Kunstnacht in Museum Het Valkhof met een scala aan artiesten. Dichter Marc van der Holst droeg werk voor in de tentoonstelling van Mark Brusse,

▶ Het memoryspel was een samenwerking van: Valkhofvereniging, Stichting Gebroeders Van Lymborch, De Bastei, Museum Het Valkhof, Infocentrum WO2 Nijmegen, De Lindenberg, Stichting Valkhofbunker, Gilde Nijmegen en Nationaal Fietsmuseum Velorama

23

Prof. Dr. Dolly Verhoeven behandelde ‘Zij/Hij’, het thema van deze editie, en meer. Uniek was het memoryspel dat in samenwerking met een groot aantal partners in het Valkhofkwartier werd bedacht en gemaakt. Op 27 oktober kon publiek dit spelen in het Valkhof park en zo nieuwe historische plekken liet ontdekken. ▼ De bezoekers konden kaarten verzamelen bij historische figuren uit de Nijmeegse geschiedenis (re-enacters), zich verkleden als historische figuur in de Nicolaaskapel en een soldatenworkshop volgen in de Barbarossaruïne. Daarnaast waren er diverse historische wandelingen en lezingen.

P72–P73

ACTIVITEITEN

21

21 ― 23 | Nijmeegse Kunstnacht foto's Mark Ooms


IV.3. VALKHOF VIBES 26 | Escaperoom foto Erik van ‘t Hullenaar

schrijver Marjolein Takman bij de Romeinse collectie en schrijver Gerjon Gijsbers in de escaperoom Universiteit in verzet. Speciaal voor de kunstnacht waren er in de exposities voorstellingen te zien van Knust, Wasco, Cie. Perelman, O Ratelslang, Geil Beest, Helena Hoogenkamp & Lisa Weeda. Tevens was er livemuziek van Frino. Het programma in Museum Het Valkhof was de best bezochte van de Kunstnacht. Vierdaagse feest Museumnacht Voor de vierde keer organiseerde MHV een museumnachtfeest tijdens de Vierdaagse.

24

Valkhof Kunstcafé Het succesvolle Valkhof Kunstcafé kende in 2019 drie edities, met prominente gasten als Jan Six, Jan Keunen, Hans den Hartog Jager, Jaap Robben, Arthur Brand en de Space Cowboys. Het Kunstcafé werd dit jaar voor het laatst met verve gepresenteerd door Babette Degraeve. Het zeer afwisselende programma, dat in samenwerking met het museum tot stand kwam, trok in 2019 meer dan 1000 bezoekers.

25

26

Escaperoom Universiteit in verzet 05.05.2018 — 30.04.2020 De Radboud universiteit ontwikkelde een aan de Tweede Wereldoorlog gewijde, spannende game. Centraal erin staat de sluiting van de Katholieke Universiteit Nijmegen en het waar gebeurde verhaal van een aantal moedige studenten. Heel 2019 werd het spel met veel enthousiasme gespeeld.

P74–P75

ACTIVITEITEN

24 ― 25 | Kunstcafé foto's Nico van Hoorn


V. 29 | Scholenbezoek Middeleews Vernuft foto Flip Franssen 27

28

29

Educatie Cijfers In totaal bezochten 10.957 leerlingen van het basis– en voortgezet onderwijs Museum Het Valkhof in 2019. Inclusief docenten en begeleiders bestond het schoolbezoek uit 11.883 gasten: 7.549 voortgezet onderwijs en 4.334 basisonderwijs. Buiten het schoolbezoek kwamen nog eens 5.511 kinderen en jongeren tot 18 jaar naar het museum. 23 % van het totale bezoekersaantal in 2019 was jonger dan 18 jaar. 2.049 studenten waren nieuwsgierig en op vertoon van hun studentenpas namen ze een kijkje in het museum. Aanbod voor scholen Het programma voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs bestond uit diverse lespakketten op het gebied van Romeinen, oude stad, moderne kunst en programma’s door het hele museum. Daarnaast werden bij de exposities Ceija Stojka en Kinderen van de oorlog én Middeleeuws Vernuft uitgebreide projecten voor scholen ontwikkeld. In de aangrijpende exposities over de oorlog maakten de leerlingen een teken- en ontwerpopdracht waarmee ze de indringende beelden en verhalen een juiste plaats konden geven. Via de website werd een les ter voorbereiding en een les ter verwerking aangeboden. Als onderdeel van het schoolproject tekende de Nijmeegse stadstekenaar 2019 René Brouns, HET ONBEKENDE KIND. Deze grote tekening was als een monument te zien in het museum en werd op affiches verspreid op scholen en in de stad.

P76–P77

EDUCATIE

27 ― 28 | Rondleiding door Middeleeuws Vernuft foto Flip Franssen


30

V.

31

32

33

Je kon er bij stilstaan en ook herdenken. De leerlingen lieten er als onderdeel van het project een tekening met een briefje bij achter. Voor de tentoonstelling Middeleeuws Vernuft maakte schrijver Jaap Robben samen met Susanne Roos (Theatergroep Fien) en harpiste Liesbeth Vreeburg een spannend (en soms zelfs vies) verhaal dat als voorbereiding in de klas gebruikt kon worden. Het verhaal werd aangeboden in vijf scènes die de kinderen zelf konden spelen. Op film speelde Susanne Roos drie van de vijf scènes van het verhaal zelf voor. Deze filmpjes konden leerkrachten ook als voorbereiding in de klas vertonen. Themarondleidingen Voor het basisonderwijs zijn themarondleidingen ontwikkeld. Wat zal ik vandaag eens aantrekken? gaat over kleding Ruziemakers over oorlogen en strijd. Nieuwe technologie Sinds het voorjaar is het ARCHEOlab operationeel. Dit interactieve laboratorium werd in samenwerking met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed ontwikkeld. Het vertelt het verhaal van de archeologie. Hoe een opgraving in zijn werk gaat, welke stappen er worden gezet om bodemvondsten bloot te kunnen leggen en welke technische hulpmiddelen daarbij worden gebruikt. Het ARCHEOlab biedt een blik op de verborgen wereld van de archeologie anno 2019.

P78–P79

EDUCATIE

30 ― 33 | Schervenworkshop voortgezet onderwijs foto's Flip Franssen


34

V.

35 ― 37| Familiebezoek Romeinenwerkplaats foto's Flip Franssen

36

37

Romeinenwerkplaats Tot oktober was op de benedenverdieping van het museum de Romeinenwerkplaats te zien én te beleven. In deze werkplaats konden kinderen ontdekken hoe de Romeinen een stad en ook een legerkamp bouwden, hoe ze woonden en waar ze mee betaalden. Een hands-on presentatie waar het zelf uitproberen centraal stond. Het succes van de werkplaats was reden om hem eind 2019 een frisse update te geven. Valkhof Verbindt Museum Het Valkhof wil verbindingen leggen tussen het museum en de stad. Helaas was niet iedereen in staat het museum op eigen gelegenheid te bezoeken, bijvoorbeeld omdat men daar fysiek niet toe in staat was. MHV biedt deze mensen een kans via het nieuwe programma Valkhof Verbindt. Dit programma bestaat uit twee onderdelen: Museum Memoires en een aanbod voor de

P80–P81

EDUCATIE

34 | Schervenworkshop foto Flip Franssen

35

High tech schervenworkshop Scholieren en andere groepen kregen in het ARCHEOlab interactieve schervenworkshops aangeboden. Ze kropen in de huid van een onderzoeker die als een detective aan het werk gaat om kleine mysteries te ontrafelen. Ze onderzochten vondsten met scanners, microscopen, een dendrochronologie app en een 3Dscanner. De schervenworkshop is het meest populaire educatieve aanbod dat MHV rijk is. Vanzelf dat we die ook in 2020 op de agenda zullen hebben staan.


V. P82–P83

EDUCATIE

dagbesteding. Het eerste programma-onderdeel is gericht op patiĂŤnten met Alzheimer samen met hun mantelzorgers. Het programma werd aangeboden via de Stichting Mantelzorg en ZZG Zorggroep. Bezoekers die zich hiervoor inschreven, begonnen met een gezamenlijke kop koffie. Daarna vertelde een rondleider verhalen bij enkele museumstukken en probeerde met de groep herinneringen op te halen. Het tweede onderdeel van Valkhof Verbindt richtte zich op ouderen die naar de dagbesteding van de organisatie Sterker Sociaal Werk gaan. Ook deze groep bezocht samen met een rondleider de vaste presentatie van het museum. Dit inclusieprogramma werd iedere laatste vrijdagmiddag van de maand aangeboden en goed bezocht.


VI. MUSEUM HET VALKHOF NIJMEGEN

1

10 OKTOBER — 5 JANUARI

SEEL —EN

3 | Affiche Ceija Stojka door Raphaela Puhl, Nijmegen

WAN— DER —UNG

JANSBEEK ARNHEM 10 OKTOBER — 24 NOVEMBER

ONTWERP CATALOGTREE ARNHEM / BERLIN ILLUSTRATIES MERLEINE MARELL

2 | Affiche Kinderen van de oorlog door Het Echte Werk, Rotterdam

2

Marketing & Communicatie 2019 was voor de afdeling marketing & communicatie een belangrijk overgangsjaar. Zoekend naar zijn nieuwe identiteit deed het museum voor het eerst aan city-dressing en liet het in de Nijmeegse winkelstraten vlaggen plaatsen met afbeeldingen van de tentoonstelling Middeleeuws Vernuft. De lange schuine muur voor het museum werd gebombardeerd tot een belangrijke aankondigingsplek van de hoofdtentoonstellingen. Het resultaat liet zien dat museum en plein daarmee visueel meer met elkaar verenigd worden en het museum een iets toegankelijker uitstraling krijgt. Tot de verbouwing van het museum, waarbij hij zal verdwijnen, wordt de muur voor marcom-uitingen gebruikt. Net als 2018 was er in 2019 aandacht voor de standaardisering van werkprocessen en het verstevigen van de marcom-afdeling. Helaas vertraagde het vertrek van twee marcom-medewerkers de ontwikkeling hiervan. Gelukkig werd dit aan het einde van het jaar door de nieuw aangestelde medewerker Myrte Riethorst succesvol opgepakt. 3 15 FEBRUARI T/M 10 JUNI 2019

Kinderen van de oorlog

CEIJA STOJKA

1933 - 2013

15 februari t/m 10 juni 2019

oorlogsherinneringen van een Roma

museumhetvalkhof.nl Flyer A5.indd 3

29-01-19 21:15

MHV_CEIJA_flyer_A5_DRUK.indd 1

22-01-19 16:27

P84–P85

MARKETING EN COMMUNICATIE

1 | Affiche Seelenwanderung door Catalogtree, Arnhem


VI. 5 | Affiche Middeleeuws Vernuft door Raphaela Puhl, Nijmegen foto Flip Franssen

4

6 | Aankondiging Middeleeuws Vernuft tekening door Stang Gubbels, Rotterdam

21 JUNI T/M 22 SEPTEMBER 2019

sometimes

I WONDER mark brusse

De meeste inspanningen van de afdeling stonden in het teken van de communicatie en marketing van de tentoonstellingen. Deze kregen reguliere marketingaandacht met on- en offline advertenties, buitenreclame, reclame via eigen media (social en online) en free publicity. In de zomer kregen deze werkzaamheden een piek in voorbereiding naar de opening van de Gelderse Biënnale. Daar waar samenwerkingspartner Museum Arnhem het educatieve gedeelte voor rekening nam, zette Museum Het Valkhof de landelijk georiënteerde Biënnale in de markt. De inzet van social media kreeg eind 2019 een boost die in 2020 werd voortgezet. Dit leidde tot een structurele verhoging van het aantal volgers op de verschillende platforms.

www.museumhetvalkhof.nl

11 OKTOBER 2019 T/M 3 MEI 2020

5

6

een interactieve familietentoonstelling

www.museumhetvalkhof.nl MHV_MIDDELEEUW_flyerNL_A5_DRUK.indd 1

01-10-19 12:18

P86–P87

MARKETING EN COMMUNICATIE

4 | Affiche sometimes I WONDER door Raphaela Puhl, Nijmegen


VIII. 1 | Brood, kaas, worst, zout en gouden munten Fons Haagmans 1998 acryl op doek 1999.12.9

P88–P89

HOSPITALITY

Museumwinkel De aanpak om het winkelassortiment af te stemmen op het karakter van de lopende tentoonstellingen bleek ook in 2019 uiterst succesvol. De vormgeving van de winkel als een verlengstuk van de tentoonstelling kreeg veel positieve reacties van de bezoekers. Een aangepast, zorgvuldiger inkoopbeleid waardoor vrijwel alle ingekochte producten aan het einde van de expositie waren verkocht werkte succesvol. Voor de tentoonstelling Middeleeuws Vernuft werd het assortiment aangepast aan de jongere bezoekers. Museumcafé De veranderingen in sfeer en uitstraling van het museumcafé die in 2018 werden ingezet zijn in 2019 met kracht doorgezet. Net als in de winkel werd ook hier het assortiment aangepast en aansluiting gezocht bij de tentoonstellingen. Om te anticiperen op de wensen van de bezoekers werden vegetarische en veganistische artikelen toegevoegd aan het assortiment. In 2019 waren er enkele aanpassingen in de personele bezetting.

2 | Nautilusbeker ca. 1605 zilver 2007.49 3 | Beker met opschrift MISCE ME FE Romeinse tijd zeer lichtgroen glas XX.a.111a 4 | Aco-beker Romeinse tijd dunwandig aardewerk PDB.2002.21.1.CA.1977.683.b

2

1

4 3


X. 1. BALANS PER 31.12. 2019

Materiele vaste activa Financiele vaste activa Vorderingen en voorraden Liquide middelen

2018

5.374.545 40.969 369.367 1.241.120

5.706.719 22.637 905.381 1.279.889

7.026.000

7.914.625

1.713.528 263.883 3.518.484

1.830.428 363.805 3.695.125

893.067 637.038

959.067 1.066.201

7.026.000

7.914.625

P90–P91

CIJFERS 2019

Activa

2019

Passiva Vrij besteedbaar eigen vermogen Beklemd eigen vermogen Langlopende schuld (hypothecaire lening) Nog te besteden Bankgiroloterij Overige kortlopende schulden

2 1

1 | Zilveren munt geslagen onder keizer Macrinus Romeinse tijd zilver 15.5.23B.562 2 | Munt geslagen onder keizer Augustus Romeinse tijd koperlegering XXII.403


X. 2. EXPLOITATIEREKENING Subsidie en opdracht overheden Incidentele subsidies en sponsoring Entree en rondleidingen Overige eigen inkomsten Winkel en horeca

2019

2018

3.953.496

3.694.524

345.270 374.628 108.214 54.485

763.915 588.389 83.659 194.802

4.836.093

5.325.289

Lasten Personeelkosten Huisvestingskosten (inclusief afschrijvingen) Organisatiekosten Activiteitskosten Inkoopwaarde winkel

2.475.927

2.421.818

1.244.829 305.212 714.667 95.886

991.283 401.591 1.303.246 165.130

4.836.521

5.283.068

Bedrijfsresultaat

-428

42.221

Financiele baten en lasten

60.257

63.084

Resultaat

-60.686

-20.863

P92–P93

CIJFERS 2019

Baten

OVER 2019


IX.

P94–P95

SUBSIDIENTEN

Subsidiënten a | BankGiroLoterij b | Mondriaan Fonds c | Provincie Gelderland d | Gemeente Nijmegen e | Gemeente Arnhem f | Donateurs via Voor de Kunst g | Prins Bernhard Cultuurfonds Gelderland h | Rabobank i | Stimuleringsfonds Creatieve Industrie


Onderwijs

Bezoekers met reductie

Museumkaart

Overig

2018

2019 Vol tarief Kind 0 t/m 5 jaar Jeugd 6 t/m 17 jaar Onderwijs Bezoekers met reductie Museumkaart Overig

Basisonderwijs Voortgezet onderwijs Beroeps- en hoger onderwijs

Entrée groepen Begeleiders schoolbezoek Overige individuele acties

Museumkaart volwassene Museumkaart jeugd

Vrienden van Museum Het Valkhof Gratis toegang

7.600 2.160 589 11.878 5.940 34.438 8.286

11% 3% 1% 17% 8% 49% 12%

9.027 962 975 12.945 10.523 53.406 20.095

8% 1% 1% 12% 10% 49% 19%

70.891

100%

107.933

100%

2.722 7.070 2.086

23% 60% 18%

3.266 7.227 2.452

25% 56% 19%

11.878

100%

12.945

100%

2.256 930 2.754

38% 16% 46%

5.079 961 4.483

48% 9% 43%

5.940

100%

10.523

100%

32.100 2.338

93% 7%

51.045 2.361

96% 4%

34.438

100%

53.406

100%

232 8.054

3% 97%

453 19.642

2% 98%

8.286

100%

20.095

100%

P96–P97

BEZOEKERSCIJFERS

Totaal bezoek


XI. 1. ORGANIGRAM P98–P99

ORGANISATIE

Raad van Toezicht

Directeur � Bestuurder

HR manager

Conservator Oude kunst

Conservator Moderne kunst

Conservator Archeologie

Registrator

Conservator PDB

Secretaresse

Hoofd presentatie & publiek lid Management Team

Hoofd collectie lid Management Team

Restaurator

Ondernemingsraad

Behoudsmedewerker Medewerker bibliotheek

Projectmanager

Senior medewerker marketing & communicatie Medewerker marketing & communicatie

Senior medewerker educatie & activiteiten Medewerker educatie & activiteite

Hoord bedrijfsvoering lid Management Team

Manager gebouw & techniek

Medewerker technische dienst

Uitbestede taken

Controller

Medewerker administratie Manager publieksservice

Medewerker publisservice / reserveringen

Rondleider

Gastvrouw

Vrijwilligers

Coördinator horeca

Medewerker horeca inleen

Coördinator winkel & 1ste medewerker receptie Medewerker receptie


XI. 2. MEDEWERKERS

Collectie Annelies Koster Louis Swinkels Stephan Weiβ-König Yvette Driever Liesbeth Schuurman Maren Romen Tosca Philipsen Petri Verbeet Marenne Zandstra Tess Doorewaard Ingrid Gerritsen Gerard Bovenberg Jan de Winter Marijne Magnee-Nentjes Nicole Hinz-Schouwstra HR Agnes van Nassau Algemeen Inge Letschert

Odette Straten conservator archeologie & Provinciaal Depot voor Bodemvondsten conservator archeologie depotbeheerder PDB conservator oude kunst registrator PDB restaurator registrator behoudsmedewerker conservator archeologie registrator PDB restaurator archeologie fotograaf behoudsmedewerker PDB registrator archeologie registrar (werkend voor Presentatie & Publiek) HR manager secretaresse directeur bestuurder

Marjolein Nagengast Judith Heykers Elise Jacobs Myrte Riethorst Bedrijfsvoering Ilse Lugthart Bart Anthonisse Theo Basten Nelly Smeets Rini Lamers Doran van Wamel Ania Rachmat Willeke Daanen Monique Keizer Monique Roordink Carla Kolff Susanne Pijnenburg

P100–P101

ORGANISATIE

Presentatie & Publiek Froukje van Dooren Katjuscha Otte

Management Team Hedwig Saam Barbara Kruijsen Charlotte van Lingen Bart Weggemans

projectmanager projectmanager (zwangerschapsvervanging tot augustus) senior medewerker educatie en activiteiten medewerker educatie en activiteiten senior marketing en communicatie (tot november) medewerker marketing en communicatie (tot november) medewerker marketing en communicatie (vanaf november) manager publieksservice manager gebouw & techniek medewerker technische dienst medewerker administratie medewerker administratie medewerker publieksservice/ reserveringen medewerker publieksservice/ reserveringen coördinator winkel en 1e medewerker receptie medewerker receptie medewerker receptie medewerker receptie gastvrouw


XI. 3. (NEVEN)FUNCTIES

MEDEWERKERS

Hedwig Saam ▶ Raad van Toezicht Wereldmuseum Rotterdam (WMR) en het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW, bestaande uit Museum Volkenkunde, het Tropenmuseum en het Afrika Museum). ▶ Raad van Toezicht Dutch Design Foundation (Dutch Design Week) ▶ Raad van Toezicht Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid ▶ voorzitter Stichting Valkhofkwartier ▶ lid CNN, keten erfgoed en beeldende kunst ▶ lid 025 culturele samenwerking stedelijke regio Arnhem/Nijmegen Barbara Kruijsen ▶ vertegenwoordiger Cultuurhistorisch Platform Rijk van Nijmegen (CPRN) Charlotte van Lingen ▶ expert ‘Photo Folio Reviews’ bij fotofestival Les Rencontres de la Photographie, Arles ▶ expert Fotoacademie x Melkweg Expo Review night, Amsterdam ▶ lid van Muscon (exchange platform voor design en architectuur), Basel ▶ tijdelijk MHV-lid BKN ▶ tijdelijk MHV-lid CNN marketingoverleg ▶ tijdelijk MHV-lid Marketingoverleg Valkhofkwartier

Odette Straten ▶ lid Stuurgroep Cultuur en School Nijmegen Louis Swinkels ▶ bestuurslid van de Historische Vereniging Numaga lid van de redactie van het Jaarboek Numaga ▶ docent klassieke archeologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen (tot 1 maart 2019) Dr. Stephan Weiß-König ▶ Conservator Provinciaal Depot voor Bodemvondsten ▶ bestuurslid van de Gelders Archeologische Stichting

P102–P103

ORGANISATIE

(Neven)Functies Medewerkers


XI. 4. RAAD VAN TOEZICHT (Strategische) ontwikkelingen Vanuit de toezichthoudende taak heeft de Raad van Toezicht regelmatig aandacht besteed aan ontwikkelingen die in en rond het museum spelen. Het gaat hierbij onder meer om de politieke besluitvorming van de gemeente Nijmegen rond de verbouwing van het museum (locatie Kelfkensbos), de verbouwing van museum Kam en het door het museum, in opdracht van de gemeente geschreven, masterplan met daarin de visie op een toekomstbestendig museum. Eveneens vanuit de toezichthoudende taak zijn de jaarrekening 2018 en de begroting 2020 goedgekeurd en heeft de benoeming van de extern accountant voor de interim- en jaarrekeningcontrole 2019 plaatsgevonden. De Raad heeft zich verder periodiek laten informeren over onder meer het tentoonstellingsprogramma, personele zaken, de ontwikkelingen rond de mogelijke aankoop van het gebouw en de gebouwgebonden installaties door de gemeente Nijmegen, de stand van zaken rond de Stichting Horeca-Activiteiten Museum het Valkhof, de herziening van de beheersovereenkomst met de provincie Gelderland en de samenwerking met de Radboud universiteit.

P104–P105

ORGANISATIE

Inleiding Stichting Museum het Valkhof-Kam wordt bestuurd volgens het Raad van Toezicht (RvT) model met een directeur-bestuurder. De RvT houdt toezicht op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken in de Stichting. In de uitvoering van zijn taak als toezichthouder neemt de Raad hierbij onder meer de bepalingen uit de Governance Code Cultuur in acht. De Raad is van oordeel dat hij de Principes van deze Code heeft toegepast en de aanbevelingen heeft opgevolgd. Ook vervult de Raad een klankbordfunctie voor het bestuur en staat het bestuur met raad terzijde. De Raad bestond in 2019 uit vijf natuurlijke personen en is tijdens het verslagjaar zes keer bij elkaar geweest. Buiten de reguliere vergaderingen om vond er regelmatig overleg plaats tussen de voorzitter en directeur bestuurder. Een lid van de RvT is periodiek aanwezig bij de OR vergadering en de voorzitter van de RvT was aanwezig bij het jaarlijks bestuurlijk overleg tussen de wethouder cultuur van de gemeente Nijmegen en de directeur-bestuurder inzake de invulling en naleving van de Governance Code Cultuur. De RvT heeft een auditcommissie die, voorafgaand aan de reguliere vergaderingen bij elkaar komt. Hierbij besteedt de commissie in het bijzonder aandacht aan begroting, kwartaalrapportages, de planning & controlcyclus, de niet uit de balans blijkende verplichtingen en het risicomanagement. Ook waren RvT leden aanwezig bij de voor het museum belangrijke formele- en informele momenten. De RvT heeft eveneens een remuneratiecommissie die minstens een maal per jaar een evaluatiegesprek met de directeur-bestuurder voert.


XI. 4. RAAD VAN TOEZICHT

1. De voorzitter zal vaker fysiek contact met de directeur-bestuurder hebben en niet alleen telefonisch. 2. De opzet van de vergadering zal aangepast worden om inhoudelijke onderwerpen meer tot zijn recht te laten komen. 3. Na iedere vergadering zal een kort evaluatie moment opgenomen worden, om na te gaan of iedere deelnemer tevreden is over het verloop van de vergadering. 4. Er is een rooster van aftreden opgesteld, zie onderstaand, dat er voor zorgt dat niet alle Raadsleden in een jaar aftreden. Tevens is afgesproken dat de verlenging van de benoeming niet automatisch gaat.

Aftreedrooster en ledenoverzicht Raad van Toezicht De leden van de Raad van Toezicht treden periodiek af volgens een rooster van aftreden, waarbij geen lid langer dan vier jaar zitting heeft. Een aftredend lid is maximaal een maal herbenoembaar in dezelfde of andere functie binnen de Raad van Toezicht. 1e benoeming

Geplande herbenoeming

Geplande aftreeddatum

A.M.C.J Ponsioen, Voorzitter Mei remuneratiecommissie 2017

Mei 2021

Mei 2023

W.J.M Gitmans Auditcommissie

Mei 2017

Mei 2021

Mei 2023

G.E.W Prick Vice Voorzitter en OR

September 2017

September 2021

September 2024

R.J.X Wanders Voorzitter Auditcommissie

November 2017

November 2021

November 2025

H.J. Westerhof Remuneratiecommissie

November 2017

November 2021

November 2025

w

P106–P107

ORGANISATIE

Zelfevaluatie RvT De Raad heeft de zelfevaluatie eind 2019 opgepakt met een externe begeleider. Dit heeft geleid tot drie bijeenkomsten waarin het functioneren van de Raad besproken is. In deze zelfevaluatie is uitvoerig stilgestaan bij de toepassing van de Code Cultural Governance, de samenwerking met de directeurbestuurder, de relatie met de stakeholders en de onderlinge samenwerking. Uit deze evaluatie zijn de volgende afspraken naar voren gekomen:


XI. 4. RAAD VAN TOEZICHT A.M.C.J. Ponsioen (voorzitter) ▶ Voorzitter bestuur Gelders Archief, Arnhem ▶ Bestuur CASA, Centrum voor Architecteur en Stedenbouw Arnhem, portefeuille financiën ▶ Lid Raad van Toezicht Airbornemuseum, Oosterbeek, (tot en met Oktober 2020) ▶ Nationaal Correspondent van het European Museum Forum. Deze organisatie reikt jaarlijks de Europese Museumprijs uit ▶ Bestuur Het Flevolands Archief, Lelystad, portefeuille financien ▶ Bestuurslid Stichting Museumpark Archeon, Alphen aan den Rijn ▶ Adviseur van het bestuur Stichting Museum Nieuwkoop ▶ Bestuurslid Stichting Vrienden Gorcums Museum ▶ Bestuurslid Stichting Vouch W.J.M. Gitmans ▶ Bestuurslid Stichting Vierdaagsefeesten. ▶ Bestuurslid Stichting ACBN. ▶ Voorzitter bestuur Vereniging Non Kozakkenkoor (NKK). G.E.W. Prick ▶ Voorzitter Eerste Hulp Stichting (Begraafplaats heilige Land Stichting) ▶ Voorzitter Heilige land Stichting ▶ Lid Raad van Toezicht Museumpark Orientalis

▶ Lid beroepscommissie Centraal Buro Fondsenverwing ▶ Voorzitter Algemene Klachtencommissie ROC Nijmegen ▶ Voorzitter Sponsorloop Vierdaagse ▶ Voorzitter Raad van Toezicht Huize Roza ▶ Voorzitter Onderwijsondersteuning BOGO ▶ Voorzitter Stichting Katholieke Herstellingsoorden ▶ Lid bestuur stichting particuliere kunstverzameling R.J.X. Wanders ▶ Lid raad van toezicht Nederland Huisartsen Genootschap ▶ Lid raad van commissarissen DAR N.V. ▶ Bestuursadviseur Stichting Pensioenfonds ANWB H.J. Westerhof ▶ Voorzitter jury Philip Bloemendal Prijs ▶ Lid bestuur Nationaal Comité Capitulatie Wageningen 45 ▶ Directeur/bestuurders a.i. Cultuur Oost

P108–P109

ORGANISATIE

Nevenfuncties Raad van Toezichtleden t/m december 2019


XI. 5. GOVERNANCE CODE

Ondernemingsraad De externe ontwikkelingen rond het museum namen dit jaar weer een belangrijke plaats in bij de gesprekken met de directeur. Ook de ontwikkeling van de organisatie en het goed informeren van het personeel is vaak ter sprake gekomen. De termijn van de ondernemingsraad liep in november af. Bij de verkiezingen namen drie nieuwe leden hun plaats in. Er waren zeven overlegvergaderingen met de bestuurder, waarbij twee keer een lid van de Raad van Toezicht aanwezigheid was. Er zijn dit jaar geen advies- of instemmingsaanvragen behandeld. Wel is met de bestuurder een overzicht gemaakt van de onderwerpen waarvan in 2020 een instemmings- of adviesaanvraag te verwachten zijn. De ondernemingsraad heeft twee studiemiddagen bezocht van het Netwerk Ondernemingsraden in Musea. De middag in Naturalis ging over de medezeggenschap bij de personele gevolgen van de nieuwbouw. In het Rijksmuseum is gesproken over de communicatie tussen ondernemingsraad en de achterban, respectievelijk de bestuurder.

P110–P111

ORGANISATIE

Governance Code Cultuur Museum Het Valkhof wordt vanaf 2017 bestuurd volgens het Raad van Toezichtmodel en nam in 2008 de Governance Code Cultuur over als normatieve richtlijn voor zowel het Toezicht als het Bestuur. Het museum onderschrijft de principes van deze code en heeft de hoofdlijnen ervan ook meegenomen in de Statuten en in de reglementen van de Raad van Toezicht en de directeur-bestuurder. De Raad van Toezicht evalueert jaarlijks de implementatie van de richtlijnen aan de hand van de vragenlijst die daartoe is opgesteld door de Gemeente Nijmegen. Zowel de Gemeente Nijmegen als de Provincie Gelderland vragen in hun subsidievoorwaarden dat de principes van de Governance Code Cultuur worden toegepast. De procedure omtrent de werving van leden van de Raad van Toezicht, alsmede een profiel, is vastgelegd in de statuten en reglementen van het museum.

ONDERNEMINGSRAAD


XII. 1 | Het zwijgen of de mond Ad Swinkels 2002 keramisch beeld collectie Stichting Paul Guyot 2003.327

P112–P113

VRIENDENVERENIGING

Vereniging Vrienden van Museum Het Valkhof Museum Het Valkhof kent een actieve Vriendenvereniging, die het museum op verschillende manieren ondersteunt. De vereniging verspreidt informatie over programma en activiteiten in het museum. Viermaal per jaar ontvangen de Vrienden een Nieuwsbrief met nieuws over recente aanwinsten, tentoonstellingen en activiteiten. De Nieuwsbrieven worden per post toegestuurd aan de Vrienden en ook beschikbaar gesteld aan alle bezoekers van het museum. Daarnaast ondersteunen de Vrienden de museumwinkel. In de winkel werkten in 2019 ca. 40 vrijwilligers uit de Vriendenkring. Bovendien doneert de Vriendenvereniging jaarlijks aan de Stichting Paul Guyot, om aankopen voor de museumcollecties mogelijk te maken. Deze door de Vrienden opgerichte stichting heeft als taak de verzameling van het museum uit te breiden door middel van aankopen die in eeuwigdurende bruikleen worden afgestaan. De stichting ontvangt ook donaties, zowel middelen als kunstvoorwerpen. Voor de leden van de vereniging worden diverse activiteiten georganiseerd, zoals een jaarlijkse Vriendendag, lezingen en uitnodigingen voor openingen. Dit jaar waren er dagexcursies naar Wassenaar/Den Haag, Delft/Leiden, en een 6-daagse Vriendenreis naar MĂźnchen.

1

Het bestuur van de vereniging bestond in 2019 uit Ronald van Bruggen (voorzitter, sinds maart), Hakky Raijmakers (penningmeester), Maryan Schrover (secretaris), Babette Degraeve, Mannick Wolters en Katja Zee. Marc Hendrikse zorgde voor de verslaglegging van de bestuursvergaderingen en het Vriendensecretariaat. In 2019 telde de Vereniging Vrienden van Museum Het Valkhof ca 620 leden, waaronder ca. 230 gezinslidmaatschappen en ca. 150 lidmaatschappen voor het leven.


XIII.

Uitgave Museum Het Valkhof Bezoekadres Kelfkensbos 59 Postadres Postbus 1474, 6501 BL Nijmegen Telefoon +31 (0) 24 360 88 05 E-mail info@museumhetvalkhof.nl Website www.museumhetvalkhof.nl Copyright © Museum Het Valkhof–Kam, 2019 Meent u dat uw naam ten onrechte ontbreekt, neemt u dan contact op met Museum Het Valkhof.

P114–P115

COLOFON

Tekst en redactie MHV Grafisch ontwerp Nóra Békés Fotografie Jolijn Ceelen Danielle Corbijn Extrapool Flip Franssen Annie van Gemert Erik van ’t Hullenaar Nico van Hoorn MUPH Branding Photography Marcel Krijgsman Mark Ooms Célia Pernot Mirthe Scheifes Thijn van de Ven Zcene Moving Media Overige beelden MHV


XIV. AANWINSTEN ▶ ▶

1

2

1 ― 2 | serie van 10 cijfers [3,6] Harry van Kuyk 1988 blinddruk

Aankoop ▶ Henrick van Holt (Kalkar, vóór 1490 – 1545-1546 Kalkar) Sint-Sebastiaan, beeldsnijwerk, 1520-1530 ▶ René Brouns, Het onbekende kind, waterverf en inkt op papier, 2019 ▶ Antoon van Welie, Portret van onbekende man in Romeinse kleding, olieverf op doek, 1912 ▶ Bart Drost, Speldenkussen Sint Sebastiaan, borduurwerk, 2019 In langdurig bruikleen ▶ Klein beeld van brons van een steigerend paard uit de Romeinse tijd

P116–P117

BIJLAGEN

Schenking Harry van Kuyk serie van 10 cijfers, blinddruk, 1988 Hans Hendriks Franssen aardenwerk object met deksel, z.j. Maaike Jaspers The memory of a house, kunstenaarsboek, 2019 Piet Gerrits Medicijnkastje van dokter Jan Berends, begin twintigste eeuw


XIV. BRUIKLEENGEVERS Museum Kunstpalast, Düsseldorf Museum Schnütgen, Keulen Openbare Bibliotheek Arnhem Openbare Bibliotheek Brugge Regionaal Archief Nijmegen Regionaal Archief Zutphen Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amsterdam Rijksmuseum Amsterdam SMB Gemäldegalerie, Berlijn SMB Kunstgewerbemuseum, Berlijn SMB Skulpturensammlung, Berlijn Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg Staatsbibliothek Berlijn Stedelijk Museum Amsterdam The Art Institute of Chicago_VS Universiteitsbibliotheek Utrecht Uppsala University Library_SE Victoria & Albert Museum, Londen Wallraf-Richartz-Museum, Keulen

P118–P119

BIJLAGEN

Bruikleengevers Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945, Groesbeek Bodemuseum, Berlijn Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam Britisch Museum, Londen British Library, Londen Coda, Apeldoorn Erfgoedcentrum Achterhoek Liemers Fitzwilliam Museum, Cambridge Gelders Archief, Arnhem Geldersch Landschap & Kasteelen Gemeente Nijmegen Germanisches Nationalmuseum, Nürnberg Hessisches Landesmuseum, Darmstadt Kolumba, Kunstmuseum des Erzbistums Köln, Keulen Koninklijke Bibiliotheek van België, Brussel Koninklijke Bibliotheek, Den Haag LAAC, Lieu d'Art et d'Action Contemporaine de Dunkerque, Duinkerken Landesarchiv Nordrhein-Westfalen Rheinland LVR-LandesMuseum Bonn Metropolitan Museum of Art, New York_VS Metropolitankapitel der Hohen Domkirche zu Köln, Dombauhütte MNAM/CCI, Centre Georges Pompidou, Parijs Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris, Parijs Musée des Arts Décoratifs, Parijs Musée d'Art contemporain du Val-de-Marne (MAC_VAL), Vitry sur Seine Museon, Den Haag Museum Arnhem Museum Bommel van Dam, Venlo Museum Catharijneconvent, Utrecht


XIV. UITGAANDE BRUIKLENEN

▶ CODA Museum Tentoonstelling: IJzerwinning op de Veluwe Periode: 2019-03-04 t/m 2019-06-17 Diverse objecten die met ijzerwinning te maken hebben ▶ Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland Afdeling Nijmegen en Omstreken onderzoek Periode: 2019-03-04 t/m 2019-06-04 Kisten met aardewerk uit diverse opgravingen van de AWN ▶ Generaldirektion Kulturelles Erbe Rheinland-Pfalz Tentoonstelling: High Tech Römer Periode: 2019-03-11 t/m 2019-11-22 Diverse objecten uit de Romeinse periode ▶ Museum Kasteel Wijchen Tentoonstelling: Emilia van Oranje-Nassau. Kasteelvrouwe in Wijchen Periode: 2019-03-22 t/m 2019-09-12 Een dobbelier, gevonden in de kasteelgracht van Wijchen

▶ Museum De Voorde Tentoonstelling: Dit zijn wij! Periode: 2019-04-12 t/m 2020-02-01 Wim T. Schippers, AHOY, assemblage ▶ RMO Leiden Tentoonstelling: Glas! Periode: 2019-05-02 t/m 2019-09-01 Meerdere glazen objecten uit de vaste opstelling ▶ Stichting Musea Zutphen, Zutphen Langdurige opstelling Periode 2019-05-10 t/m 2021-05-10 Zwaard uit de vroege Middeleeuwen ▶ Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland Afdeling Nijmegen en Omstreken onderzoek Periode: 2019-06-03 t/m 2019-09-03 Kisten met aardewerk uit diverse opgravingen van de AWN ▶ Cobra Museum voor Moderne Kunst Tentoonstelling: Nieuwe Nuances – Vrouwelijke kunstenaars in en rondom Cobra Periode: 2019-06-15 t/m 2019-11-03 Ferdi, Mothers Invention, soft sculpture ▶ Liemers Museum Tentoonstelling: Kunstwerk! Periode: 2019-06-28 t/m 2020-03-31 Diverse metalen en keramische objecten uit de Middeleeuwen

P120–P121

BIJLAGEN

Uitgaande bruiklenen ▶ Joods Historisch Museum Tentoonstelling: Kabbala - De kunst van de joodse mystiek Periode van 2019-03-01 t/m 2019-09-27 Meerdere joodse amuletten gevonden in Groenlo


XIV. UITGAANDE BRUIKLENEN ▶ Stichting Maelwael Van Lymborch Vaste opstelling Periode: langdurige bruikleen Les Belles Heures en van Les Très Riches Heures du duc de Berry, gebedenboeken(facsimile)

▶ Universiteit Leiden, Faculteit der Archeologie onderzoek Periode: 2019-07-15 t/m 2020-07-15 Merovingische kralen van het grafveld Wijchen

▶ Stedelijk Museum Alkmaar Tentoonstelling: De Tooropdynastie Periode: 2019-09-01 t/m 2020-01-31 Edgar Fernhout, Portret mevrouw Fernhout, schilderij Singer Laren Tentoonstelling: Weer & wind in kunst en poëzie Periode: 2019-09-03 t/m 2020-01-05 Carel Willink, Gezicht op een stad, schilderij

▶ Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed onderzoek Periode: 2019-07-17 t/m 2020-03-31 Doos met organische resten van het Kops Plateau ▶ Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit Geesteswetenschappen onderzoek Periode: 2019-08-01 t/m 2020-07-31 Objecten van aardewerk uit de vroeg-Romeinse tijd ▶ Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland Afdeling Nijmegen en Omstreken onderzoek Periode: 2019-08-12 t/m 2019-11-11 Kisten met aardewerk uit diverse opgravingen van de AWN ▶ Kasteel Bergh Vaste opstelling Periode: langdurige bruikleen Maestro del Tondo Borghese, Kroning van Maria, olieverf op paneel

▶ Teylers Museum Tentoonstelling: Kinderen eerst! Het kind in de Nederlandse, 19de eeuwse Kunst Periode: 2019-09-06 t/m 2020-01-05 David Bles, Familie Van den Berch van Heemstede, schilderij ▶ Van Gogh Museum Tentoonstelling: Jean-Francois Millet. Zaaier van de moderne kunst Periode: 2019-10-04 t/m 2020-01-12 Jan Toorop, Rustende boer met spade, schilderij ▶ Museum Boerhaave tentoonstelling De Hemel Verbeeld Periode: 2019-10-08 t/m 2020-04-15 Romeins beeldje van Luna en ring van bergkristal met twee sterren en een half maantje

P122–P123

BIJLAGEN

▶ Nederlands Forensisch Instituut langdurig bruikleen Periode: 2019-07-01 t/m 2021-06-30 Meerdere skeletten uit de nieuwe tijd t.b.v. een vergelijkingscollectie


XIV. UITGAANDE BRUIKLENEN

▶ Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland Afdeling Nijmegen en Omstreken onderzoek Periode: 2019-10-11 t/m 2020-01-11 Kisten met aardewerk uit diverse opgravingen van de AWN ▶ CODA Museum Tentoonstelling: Gelderse Kroonjuwelen Periode: 2019-10-13 t/m 2020-02-02 Meerdere sieraden en sieraadfragmenten uit de provincie Gelderland ▶ Stedelijk Museum Kampen Tentoonstelling: De Gouden Eeuw van Kampen; het echte verhaal Periode: 2019-11-05 t/m 2019-12-01 Gildeschild van het Schippersgilde

Publicaties Medewerkers ▶ Louis Swinkels ‘Kogels en vogels van glas’, in: J. van der Sterren-Hendriks & R.B. Halbertsma (red.), Glas in het Rijksmuseum van Oudheden, Leiden 2019, 37-38. ‘Een paard uit Lienden’, Vrienden Museum Het Valkhof Nijmegen, Nieuwsbrief nr. 58, mei 2019. ▶ Marenne Zandstra M.J.M. Zandstra 2019: Miles away from home. Material culture as a guide to the composition and deployment of the Roman army in the Lower Rhine area during the 1st century AD, proefschrift Radboud Universiteit Nijmegen (digitaal te raadplegen via http://hdl.handle. net/2066/21241).

P124–P125

BIJLAGEN

▶ Stichting Museum Stadskasteel Zaltbommel langdurig bruikleen Periode: 2019-10-01 t/m 2021-09-30 Diverse objecten (waaronder kookpotten en een zeis) uit de Romeinse tijd

PUBLICATIES


Profile for Museum Het Valkhof

Jaarverslag 2019 Museum Het Valkhof  

Jaarverslag 2019 Museum Het Valkhof.

Jaarverslag 2019 Museum Het Valkhof  

Jaarverslag 2019 Museum Het Valkhof.

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded