Issuu on Google+

Üsküdar’daki Kültürel Faaliyetlerin Anlam› P R O F .

D R .

M U S T A F A

Ç ‹ Ç E K L E R

‹stanbul Üniversitesi

‹nsan hayat›n›n flekillendi¤i pota veya kal›plardan birisi de mekând›r. ‹nsanlar da bulunduklar›, yaflad›klar› mekânlara kendi kimlik ve kifliliklerini yans›t›rlar. Bir müddet sonra bu mekânlar de¤er kazanmaya, ilgi oda¤› olmaya bafllar. “fierefü’l-mekân bi’l-mekîn” (Bir beldenin flerefi, orada yaflayan kimselerden dolay›d›r) sözü bununla ilgili söylenmifl olsa gerektir. Art›k mekân› yaflay›fl, bir süre sonra “mekânla yaflay›fl”a dönüflür. Yani hem insan mekân› de¤ifltirir, ona flekil verir, hem de mekân insan hayat›n› kendi pota ve kal›b›nda eritip flekillendirir. Böylece o mekâna has bir yap›, bir hayat tarz› bir zihniyet alg›s›, bir renk, bir koku, bir ses ortaya ç›km›fl olur. Pekâla, Üsküdar’› Üsküdar k›lan unsurlar nelerdir: Birincisi Üsküdar kucaklay›c›d›r, mütevaz›d›r, sencil medeniyetin oluflmas›nda en önemli etkenlerden olan terbiyenin verildi¤i tekkelerin yo¤un olarak bulundu¤u, bu manevî havan›n her zaman teneffüs edile geldi¤i bir mekând›r. Üsküdar’da bir k›sm› hâlâ ayakta, bir k›sm› da zaman›n ac›mas›zl›¤›na, mekâna sahip ç›kmayanlar›n hissiz ve duyars›zl›¤› sebebiyle farkl› mekânlara dönüflmüfl, bir k›sm› yok olmufl çok say›da tekkenin, ilim irfan meclislerinin var oldu¤unu bilmekteyiz. Sevindirici olan fludur ki gerek aç›l›flta gerekse sunumlar esnas›nda yap›lan konuflmalarda buralar›n kültür hayat›m›za canl›l›k getirecek bu mekânlar›n yeniden ihyas› hususunda belediye kurumlar›n›n yapt›¤› çal›flmalar› kadirbilirlik olarak düflünüyoruz. Üsküdar, dünya sultanlar›n›n mânâ sultanlar›na hizmet etti¤i bir yerdir. Hüdâî Hazretleri’nin abdest al›rken padiflah›n abdest suyunu döktü¤ü, valide sultan›n da elinde peflkir ayakta bekledi¤i sahneye flahit olanlar›n mekân›d›r.


Ü S K Ü D A R

S E M P O Z Y U M U

V I

TOGEM’in faaliyetlerinden bir kesit

Toplumlar›n belâ ve musibetlere karfl› sigortas› konumunda olan fukarâ-i sâbirînin cilâl›nm›fl bir aynada aksettirdi¤i bir hayal flehirdir Üsküdar. Yahya Kemal’e: Gece birçok f›karâ evlerinin lâmbalar› En sahih aynadan aksettiriyor Üsküdar’› m›sralar›n› yazd›ran bu gözlem ve hissedifl olsa gerektir. Üsküdar, sevecenli¤in, samimiyetin, nezaketin mekân›d›r; özellikle akflam dönüfl vaktinde vapurdan inip otobüs veya minibüs s›ralar›na koflan, bu arada birbirini inciten insanlar›n tav›r ve davran›fllar›n› bir kenara b›rak›rsak, sanki Üsküdar’da insanlar birbirini y›llard›r tan›yor gibidir. Rahmetli Nihad Çetin hocam›z›n vapur seyahatlerinde flimdi bile hasretle and›¤›m flu anlatt›klar› hâlâ kulaklar›mdad›r: “Bat› memleketlerine gitti¤iniz zaman gülen insan pek göremezsiniz. Bizim memleketimizde, Allah’a flükürler olsun ki, mesai yorgunlu¤u dönüflünde bile insanlar›n yüzünde tebessüm eksik de¤il.”

330


Ü S K Ü D A R ' D A K ‹

K Ü L T Ü R E L

F A A L ‹ Y E T L E R ‹ N

A N L A M I

Üsküdar Belediyesi kad›n el ürünleri pazar yeri

Vapur yolculu¤u ve insanlar›n birbirini tan›malar› ve muhabbetlerine dair de flunlar› söylemiflti merhum hocam›z: “Eskiden vapur Salacak’tan kalkard›. Sabah mesai saatinden önce Üsküdar sakinleri vapura binmek için yokufltan birer birer inerlerdi. Vapurun hareket saati gelir, tam halatlar çözülür iskeleden ayr›l›rken yokufltan ... Bey görünür. Hemen kaptana seslenilir; vapur tekrar iskeleye yanafl›r, bu birkaç kez tekrarlan›rd›. Vapur iskeleden ayr›l›nca biletçi biletleri keser, vazifesini tamamlad›ktan sonra o da yan›m›za gelerek karfl›ya geçene kadar sohbet ederdik.” Üsküdar’da gelene¤i yaflatan, birço¤u hat›ra kitaplar›nda kalm›fl mekânlar, akranlar›yla birlikte topra¤a emanet edilmifl güzel insanlar olmufltur. ‹flte bir Kurban Nasuh Baba Tekkesi, Aziz Mahmud Hüdâî Tekkesi, Çiçekçi’deki Nakflî Tekkesi, Özbekler Tekkesi, Karacaahmet Sultan Tekkesi, Üsküdar Mevlevîhanesi, hâf›z-› kütüplerinin de birer kütüphane olduklar› kütüphaneler (Ahmed Remzi Dede’nin Hac› Selima¤a Kütüphanesinde görev yapt›¤›n›, döneminin ulemâ, fluarâ ve zurafâs›n›n u¤rak yeri olan bu mekânda nelerin konufluldu¤unu herhalde tahmin edebiliriz.), Attar Dükkan› vs. 331


Ü S K Ü D A R

S E M P O Z Y U M U

V I

Üsküdar Belediyesi’nin önemli hizmetlerinden yazl›k sinemalar

Pekâlâ; flimdi kaybolan bu güzellikleri yeniden hayat›m›za dahil etmek, o kokuyu hissedebilmek, o sesi duyabilmek, o rengi yeniden gözlemleyebilmek için neler yap›lmaktad›r? Kültürel Faaliyetler içinde de¤erlendirilebilecek bu konuyu birkaç bafll›k alt›nda incelemek mümkündür: 1. Sivil Toplum Kurulufllar›n›n Faaliyetleri: a. Vak›flar, Dernekler: Bu vak›flardan bir k›sm› yard›m, e¤itim ve kültürel faaliyetlerin canland›r›lmas›na yönelik hizmet vermektedir: Hüdaî Vakf›, Kuzguncuk Derne¤i, Beylerbeyi Derne¤i, Üsküdar Musikî Cemiyeti, vs. b. Araflt›rma Merkezleri: ‹SAM; ‹LAM, ... c. Süreli yay›nlar, Edebiyat Dergileri: Ay Vakti, Yüz Ak›, ... c. Yay›nevleri: Üsküdar yay›n ve neflriyat aç›s›ndan da zengin, en az›ndan kendisine yeten bir muhittir denilebilir. ‹lâhiyat Vakf› (Çaml›ca Yay›nlar›), ‹lke, 332


Ü S K Ü D A R ' D A K ‹

K Ü L T Ü R E L

F A A L ‹ Y E T L E R ‹ N

A N L A M I

Katibim fienlikleri

‹sis, Zambak, Optimist, Ra¤bet Emre, Edam (E¤itim-Dan›flmanl›k Merkezi’nin özellikle e¤itim ve kültür amaçl› yay›nlar› dikkate de¤er), ‹SAM, Kaknüs Yay›nlar› vs. Kaknüs Yay›nlar’›n›n özellikle Üsküdar Kitapl›¤› alt›nda yapt›¤› yay›nlar, Üsküdar’›n kültür hayat›na önemli bir katk› sa¤lam›flt›r. Son günlerde ç›kan Besim Çeçen’in Üsküdar An›lar›, Hayâl fiehir (fiiirlerle Üsküdar), Üsküdar Zaman Aynas›nda (Âlim Kahraman), Üsküdar Kartpostallar›, Elveda Üsküdar (Ahmet Nadir Utkan), Ahlar Soka¤› (Burhan Gürlero¤lu) ve Üsküdarl› Muhammed Nasûhî ve Divân’›, Üsküdarl› Mustafa Ma’nevî –Dîvançe-i ‹lâhiyât-, Üsküdarl› Selâmî Ali Efendi –Hayat› ve Eserleri- (Bu üç eser de¤erli hocam›z Mustafa Tatç› taraf›ndan yay›mlanm›flt›r), Kezâ Üsküdarl› Fenâyî Cennet Mehmed Efendi ve Dîvân› da ayn› yay›nevinin yay›nlar› aras›ndad›r. Ahmet Yüksel Özemre Hoca’n›n Üsküdar ah Üsküdar! adl› eserinin birinci bask›s› 2002 y›l›nda Kaknüs Yay›nlar›n›n Üsküdar kitapl›¤›ndan ç›km›flt›r.

333


Ü S K Ü D A R

S E M P O Z Y U M U

V I

Üsküdar Bilgi Evi

2. Üsküdar Belediyesi’nin Kültür Faaliyetleri: Üsküdar Belediyesi’nin gerek sosyal hizmetlere yönelik, gerekse kültür alan›nda yapm›fl oldu¤u faaliyetlerin genifl bir yelpaze oluflturdu¤unu rahatl›kla söylemek mümkündür. Fatih Mahkeme Binas›’n›n Üsküdar Araflt›rmalar› Merkezi olarak hizmete aç›lmas›, hem tarihin ihyâs› hem de bünyesinde bulundurdu¤u Üsküdar arflivi ve Üsküdar kütüphanesinin oluflturulmas›na yönelik faaliyetleri önemli bir bofllu¤u dolduracak mahiyettedir. Üsküdar Belediyesi, temel amac› kültürel miras ve de¤erleri korumak, gelifltirmek ve gelecek nesillere iletmek olan Kültür ve Sosyal ‹fller Müdürlü¤ü bünyesinde bulunan 6 kültür merkezi, 1 e¤itim merkezi, 4 meslek edindirme kurs merkezi, 11 bilgi evi, Türkiye’de bir ilk olan Toplumsal Geliflim Merkezi (TOGEM), Üsküdar Belediyesi Özel E¤itim ve Rehabilitasyon Merkezi ve KÜP (Kad›n Ürünleri Pazaryerleri Projesi) ile genifl bir hizmet yelpazesi oluflturabilmifl ender belediyelerden biridir. Adeta bu merkezler belediyenin halka aç›lm›fl bir 334


Ü S K Ü D A R ' D A K ‹

K Ü L T Ü R E L

F A A L ‹ Y E T L E R ‹ N

A N L A M I

kap›s›, onlara flefkat kuca¤›n› açm›fl mütebessim bir çehresi gibidir. Bu merkezlerden y›lda yaklafl›k 250 bin kiflinin yararland›¤› belirtilmektedir. Belediyenin, geleneksel hâle gelen Çarflamba Konserleri 11 y›ld›r devam etmektedir. Musikimize, sanat›m›za ve kültürümüze katk› sa¤layan de¤erli flahsiyetler kültür merkezlerinde düzenlenen özel gecelerle an›lm›flt›r. An›lan bu de¤erler aras›nda: Mehmet Akif Ersoy, Mevlâna, Münevver Ayafll›, Selahattin ‹çli, Ercüment Batanay, Emin Ongan, Çinuçen Tanr›korur, Cemil Meriç, Mustafa Nafiz Irmak, Ressam Hoca Ali R›za, Kâtib Çelebi, Aliya ‹zzetbegoviç gibi de¤erler göze çarpmaktad›r. Yine bir kadirflinasl›k örne¤i olarak yaflayan de¤erli isimler, düzenlenen özel sayg› gecelerinde özelde Üsküdar halk›yla, genelde ‹stanbul halk›yla buluflturulmufltur. Cüneyt Kosal, ‹nci Çay›rl›, Gültekin Aydo¤du, Tahir Aydo¤du, Bekir S›tk› Erdo¤an, Sabahattin Zaim, Erdem Beyaz›t, Sadettin Öktem, Süheyla Altm›fldört, Niyazi Say›n, Erol Sayan, Ahmet Yüksel Özemre, Mehmet Genç bunlardan baz›lar›d›r. Tarihin Kap›s›: Her ay›n ikinci Çarflamba günü gerçeklefltirilen ve Dr. Coflkun Y›lmaz ile Dr. Erhan Afyoncu’nun düzenledi¤i bu tarih musahabelerine konunun mütehass›s› olan konuklar kat›lmakta, geçmiflten günümüze bir pencere aç›lmaktad›r. Belki de Tarih tekerrürden ibaret derler Hiç ibret al›nsayd› tekerrür mü ederdi? sözleriyle ifadesini bulan ibret al›nmazl›k yazg›s›n› silmeye çal›flmaktad›r. Görsel sanatlar (Karagöz ve Kukla Festivali), musikî (Üsküdar’›n Ifl›klar› Çocuk Korosu, 23 Nisan Çiçekleri Çocuk Korosu, Bizim Çocuklar›m›z Çocuk Korosu, Üsküdarl› Ev Han›mlar› Korosu), kurslar (Yabanc› Dil, Filografi, Ebru, Hat, El Sanatlar›, Kiflisel Geliflim, Tiyatro, Bilgisayar, Müzik ve Enstrüman, Foto¤rafç›l›k, Spor) ve yazl›k sinemalar (gösterimleri k›fl›n Kültür Merkezlerinde de devam etmektedir) halkla buluflan hizmetlerin çeflitlili¤ini göstermektedir. 20.si A¤ustos ay›nda gerçeklefltirilen Uluslararas› Kâtibim Kültür ve Sanat fienli¤i, müzikten spora, halk oyunlar›ndan geleneksel sanatlara, foto¤raf yar›flmas›ndan sergilere kadar içeri¤i ve kuflat›c›l›¤› ile ad›ndan söz edilmesi gereken kültürel bir faaliyettir. Ebristân sultan› Hikmet Barutçugil’in onuruna düzenlenen ve ebruzen taraf›ndan haz›rlanan “Ebruli Üsküdar” adl› sergi, Türk Ebru sanat›n›n zenginli¤ini ortaya koymufl, temâflâ eden Üsküdarl›lar’›n gözlerini ayd›nlatm›flt›r. fienlik yürüyüflü ile birlikte bafllayan çocuk e¤lenceleri, farkl› ülkelerden gelen folklor ekiplerinin gösterileri, Türk Sanat Müzi¤i konseri, Üsküdar konulu resim yar›flmas›, Dr. Murat Salim Tokaç yönetimindeki Devlet Türk Müzi¤i Araflt›rma ve Uygulama 335


Ü S K Ü D A R

S E M P O Z Y U M U

V I

Toplulu¤u’nun seslendirdi¤i eserler, Valide Atik’te 9 neyzenin neylerinden yükselen âtefller (Mevlânâ neyin feryad›n›n âtefl oldu¤unu söylemektedir), Üsküdar’a farkl› bir ›fl›k saçm›flt›r. Di¤er Etkinlikler:

Üsküdar Belediyesi yay›nlar›ndan örnekler (karfl› sayfa)

336

Üsküdar Belediyesi’nin en önemli kültür faaliyetlerinden birisi de geleneksel hâle gelen, Üsküdar’›n tarihî, sosyal ve kültürel haritas›n›n ç›kar›lmas›na hizmet eden Üsküdar Sempozyumlar›d›r. Üsküdar Belediyesinin yay›n faaliyetleri ise genelde Üsküdar eksenlidir: Bir Ulu Rüyay› Görenler fiehri ÜSKÜDAR: Foto¤raflara s›¤mayan bu hayal flehrin de¤iflik zamanlarda farkl› mekânlar›ndan çekilmifl olan foto¤raflar›n› ziyaret ederken, gözleriniz yafl dolarak gezinti yap›yorsunuz. Belki de flairin Nur yolunu t›k›yor yüzbir katl› gökdelen Bir küçük i¤ne yok mu, flehrin kalbini delen? (Necip Faz›l, fiehrin Kalbi) m›sralar›nda ifade edilen o eski flehre yol aral›yorsunuz. Beflir Ayvazo¤lu’nun haz›rlad›¤› Yahya Kemal’in ‹stanbul’u adl› eserde, el ve gönül birli¤i içinde daha güzel bir Üsküdar ve ‹stanbul’da nas›l yafland›¤›n› buluyoruz. Battaldan Baruta Ebruvan adl› sanat eseri de kezâ seçilen fliirleriyle gönülleri, tekneden ç›kar›lan ebrûlar› da hemen kafl›m›z›n alt›nda yer alan gözlerimizi ayd›nlatmaktad›r. Üsküdar Dergâhlar›, Yüzy›llar Boyunca Üsküdar, Fethi Gören Üsküdar: Fetih ve Fatih, Üsküdar’›n An›t A¤açlar›, Üsküdar Merkez Mahalleleri Osmanl› Dönemi Su Uygarl›¤›, Üsküdar’l› Bir Entelektüel: Cemil Meriç, Üsküdar Çocuk,… yine iz b›rakan kültür hizmetlerinden. Muhtevas› ve görsel malzemesi ile ilgi ile okunabilecek Üsküdar’da Kad›n Mor Salk›m adl› dergi de Üsküdar Belediyesi’nin önemli bir kültür hizmetidir. Bunlar›n d›fl›nda flu faaliyetleri de k›saca zikretmek yeterli olacakt›r: Sevgi Sohbetleri ‹stanbul Sazendeleri Sergiler, Yar›flmalar (Resim yar›flmas›, Foto¤raf yar›flmas›, Beste yar›flmas›, Kompozisyon yar›flmas›, An› ve derleme yar›flmas›, Halkoyunlar› yarflmas›) K›zkulesi Kad›n Platformlar›: Üsküdar için çal›flan ve üreten kad›nlar 2005’den beri her y›l 8 Mart tarihinde bulufluyorlar. Bilgievleri: 11 Bilgievinden 15 bin ö¤renci ücretsiz yararlan›yor. ‹nternet, Sinema, etüd ve çeflitli sosyal hizmetler ücretsiz olarak verilmekte. TOGEM: (Toplumsal Geliflim Merkezi) ihtiyaç sahiplerine; g›da, giysi, kömür,


Ü S K Ü D A R ' D A K ‹

K Ü L T Ü R E L

F A A L ‹ Y E T L E R ‹ N

A N L A M I

337


Ü S K Ü D A R

S E M P O Z Y U M U

V I

eflya ve k›rtasiye yard›m› yap›l›yor. [G›da Yard›m›: 114.500 aile, Kömür Yard›m›: 5.350 aile, Eflya Yard›m› : 26.540 adet, Giysi Yard›m› : 731.469 adet, Kitap Yard›m : 64.700 adet, Eve Yerlefltirme : 108 aile] Gezici Anaokullar›: 2006-2007 ö¤retim y›l›nda 5 gezici anaokulunda 220 ö¤renci ücretsiz ö¤renim gördü. 2007-2008 e¤itim y›l›nda 4 gezici anaokulunda 188 ö¤renci ücretsiz ö¤renim görüyor. KÜP (Kad›n El Ürünleri Pazar Yerleri): Proje ile 5 pazar yerinde 707 üretici kad›n 230.580 YTL gelir elde etti. Özel E¤itim ve Rehabilitasyon Merkezi: ‹htiyac› olan engelli çocuklar›n tedavi ve e¤itimlerini sa¤lamak, onlara ifl imkan› sunmak, sokakta çal›flt›r›lan ve zararl› al›flkanl›klar edinmifl çocuklar› yeniden topluma kazand›rmak ve bak›ma muhtaç yafll›lara evde destek vermek için kurulmufltur. Engelliler Koordinasyon Birimi: 1400 engelliye hizmet veriyor. Yafll›lara Evde Destek Birimi: 340 kifliye hizmet veriyor. Bizim Çocuklar›m›z Birimi: 55 çocu¤umuza hizmet veriyor. Özel E¤itim ve Rehabilitasyon Birimi: Birimde 285 engelliye hizmet veriyor. Ac›badem Hasta Yak›n› ve Konukevi: Tamamlanma aflamas›nda olan bu konuk evinin, bir dönemler Bezmiâlem Valide Sultan taraf›ndan yapt›r›lan ve hâlen yüzlerce hastan›n sa¤l›k hizmeti ald›¤› Gurabâ Hastanesi’nin tamamlay›c›s› ve günümüz ihtiyaçlar›na cevap verecek mahiyet ve ifllevde bir kurum olmas› umulmaktad›r. Son söz olarak; Prof. Dr. Çiçek Derman Han›mefendi’nin “Cemiyetin Çekirde¤i: Aile” bafll›¤› alt›nda yazd›¤› hat›ra merkezli k›ymetli yaz›s›nda mimar-mühendis dostuna sordu¤u “En güzel ev nas›l olmal›d›r?” süaline, “En güzel ev, içinde mesud bir aile bar›nd›ran evdir” cevab› gerçekten nas›l bir evde, nas›l bir muhitte, nas›l bir vatanda, belki de nas›l dünyada yaflamam›z›n arzu edilmesini bizlere göstermektedir. fiimdi bizler bu güzel Üsküdar’da, güzel insanlar›n, güzellik tohumlar›n��� çok öncelerden ekerek oluflturduklar› bu seçkin mekânda flekillenmeye, o tad›, nefleyi, sesi ve kokuyu alarak ona flekil vermeye çal›fl›yoruz. Hizmeti geçenlere, katk›da bulunanlara, destekleyenlere müteflekkiriz.

338


Kültürel Faaliyetler