Page 62

122 /// INDEKS nr 7–8 (171–172) / Relacje, recenzje, noty /

wydania Oxford English Dictionary (OED, 2000−). OED to angielski słownik historyczny, w którym poszczególne znaczenia każdego wyrazu hasłowego opatrzone są cytatami dokumentującymi sposób użycia, ułożonymi w porządku chronologicznym. Po omówieniu szeregu przykładowych antydatowań dla terminów prawniczych dr Shapiro zwrócił uwagę na fakt, że nad słownikiem pracuje dziś 120-osobowy zespół leksykografów, korzystający z najnowocześniejszych technologii oraz olbrzymich baz danych i korpusów historycznych, a mimo to dociekliwemu badaczowi wciąż udaje się odnaleźć wcześniejsze wystąpienia jednostek leksykalnych. Kolejny wykład, zatytułowany „Telling the story in chapters: Periodization and historical English lexicography”, wygłoszony przez prof. Anne Curzan, dotyczył zagadnienia periodyzacji w rozwoju języka angielskiego. Jak stwierdziła prof. Curzan, granice pomiędzy poszczególnymi stadiami w rozwoju języka, na przykład pomiędzy okresem staroangielskim (datowanym na lata 450−1150) i średnioangielskim (datowanym na lata 1150−1500), są znacznie mniej oczywiste niż mogłaby na to wskazywać literatura przedmiotu. Okazuje się, że powszechnie przyjęte daty graniczne są rozwiązaniem kompromisowym, uwzględniającym zarówno cechy wewnątrzjęzykowe, jak i zewnątrzjęzykowe (np. wydarzenia historyczne). Dr Sarah Ogilvie przedstawiła referat pt. „Digital humanities and historical lexicography and lexicology”. Przedstawiła w nim projekt, w ramach którego próbuje odtworzyć − na podstawie materiałów archiwalnych i historycznych − status osób współpracujących z zespołem redakcyjnym pierwszego wydania OED (1884−1928). Współpraca ta była odpowiedzią na apel o pomoc w zbieraniu przykładów użycia wyrazów, wystosowany przez George’a P. Marsha, amerykańskiego dyplomatę i filologa, oraz Jamesa Murraya, ówczesnego redaktora naczelnego OED. Dzięki tysiącom osób, które przez lata przesyłały do Oxfordu cytaty zaczerpnięte z anglojęzycznej literatury, baza tekstowa pierwszego wydania słownika obejmowała około pięciu i pół miliona fiszek. Realizacja projektu dr Ogilvie pozwoli m.in. na określenie stopnia zaangażowania tych drugoplanowych postaci w proces tworzenia słownika. W ostatnim wykładzie plenarnym, „History in lexicography and lexicography in history: A reappraisal”, dr Mirosława Podhajecka omówiła złożone relacje między leksykografią i historią. Leksykografia historyczna powinna zajmować się, przynajmniej w teorii, słownikami

123 /// INDEKS nr 7–8 (171–172) / Relacje, recenzje, noty /

historycznymi sensu stricto, których zadaniem jest ukazanie rozwoju semantycznego wyrazów hasłowych. Jak wynika jednak z dokładnego przeglądu literatury, w praktyce metaleksykograficznej przedmiot badań stanowią nie tylko słowniki historyczne i semihistoryczne (zawierające elementy opisu historycznego), ale także opracowania, których jedynym związkiem z historią jest to, że ukazały się w mniej lub bardziej odległej przeszłości. Oznacza to, że warto przyjrzeć się definicjom podstawowych terminów leksykograficznych i na nowo określić obszary zainteresowania leksykografii historycznej. Pozostałe wystąpienia poświęcono szerokiemu spektrum problemów badawczych w leksykografii i leksykologii różnych języków. Dr Ligeia Lugli (University of California, Berkeley/Mangalam Research Center for Buddhist Languages) omówiła na przykład wyzwania stojące przed badaczami i tłumaczami sanskrytu, Emrah Özcan (Yildiz Technical University) przedstawił rozwój leksykografii tureckiej, prof. Bo Ralph (Gothenburg University) poświęcił swój wykład słownikom szwedzko-saamskim, a referat prof. Janet DeCesaris (Pompeu Fabra University) i prof. Carli Marello (University of Turin) dotyczył łacińskich wyrażeń w słownikach włoskich i hiszpańskich. Kilka kolejnych wystąpień dedykowano nowatorskim projektom. Można do nich zaliczyć referaty dr Sary M. Ponz-Sanz (University of Cardiff ), wprowadzający zupełnie odmienną klasyfikację elementów normańskich w angielszczyźnie, oraz Philippe’a del Giudice (University of Nice), proponujący nowe podejście do diachronicznych badań dialektu nicejskiego poprzez pryzmat leksykografii języka oksytańskiego. Rozwój technologii sprzyja tworzeniu słowników elektronicznych, nic więc dziwnego, że dwa referaty − Ellerta Jóhannssona (University of Copenhagen) oraz Davida P. Kendala (Abecedary Limited) − poświęcono dygitalizacji słowników wydanych wcześniej drukiem. Część prelegentów skupiła się na przedstawieniu istniejących opracowań leksykograficznych. Prof. Anna Hannesdottir (Gothenburg University) omówiła nowe wydanie słownika języka gockiego, a Véronique Pouillon (Paris Diderot University) zajęła się anglojęzycznymi słownikami wymowy. Kolejnymi referującymi byli: prof. Anja Nikolić-Hoyt (Croatian Academy of Sciences and Arts), która przedstawiła różnice między dwoma wydaniami słownika języka chorwackiego Julije Benešića, oraz Peter Sokolowski (Merriam-Webster Inc.), który podjął się oceny słownika Webstera z 1864 roku.

Sporo wystąpień poświęcono poszukiwaniom prowadzonym na materiale słownikowym i/lub tekstowym. Dr Chiara Benati (University of Genoa) przeanalizowała kilka duńsko-łacińskich glosariuszy medycznych z Biblioteki Królewskiej w Kopenhadze, dr Annina Seiler (University of Zurich) omówiła nazwy ptaków zarejestrowane w staroangielskich wokabularzach, prof. Emi Kishimoto (Kyoto Prefectural University) zajęła się buddyjskimi terminami w dwóch renesansowych słownikach z językiem japońskim, natomiast Ammon Shea (Merriam-Webster Inc.) przybliżył słuchaczom zarejestrowane w OED cytaty z dzieł Tomasza Morusa. Referat prof. Fredrica Dolezala (University of Georgia) był z kolei okazją do przedstawienia różnojęzycznych wersji frazy daily bread − i wyjaśnienia istniejących między nimi różnic − w tradycji filologicznej XVII wieku. Aspekt historyczny w badaniach leksykologicznych podjęły m.in. dr Arwen Taylor (Arkansas Tech University) i Kjerste Christiansen (Brigham Young University), podkreślając znaczenie chronologii w analizie leksykalnej wyrazów kluczowych dla języka mormonów. W kolejnym referacie prof. Kevin J. Rottet (Indiana University) nakreślił historię walijskiego zapożyczenia brown w leksykografii angielskiej, podczas gdy tematem wystąpień prof. Josepa Alby-Salasa (College of the Holy Cross), dra Johna M. Ryana (University of Northern Colorado) i dra Víctora Parra-Guinaldo (American University of Sharjah) były zmiany leksykalne w języku hiszpańskim. Nicolas Trapateau (University of Poitiers) skoncentrował się na zmianach fonologicznych w angielszczyźnie, natomiast dr Raquel Vea Escarza, Laura Garcia Fernandez oraz Marta Tío Sáenz, reprezentujące University of La Rioja, zreferowały wyniki badań poświęconych czasownikom staroangielskim. Zakres tematyczny kolejnych referatów wygłoszonych na konferencji jest dowodem, że w badaniach dotyczących historii leksykografii coraz wyraźniej ujawniają się pomijane wcześniej nurty badawcze. Prelegenci zwrócili uwagę zwłaszcza na perspektywę feministyczną, której dotyczył referat dr Lindsay Rose Russell (University of Illinois, Urbana-Champaign), a także kolonialną, do której nawiązał dr Piero Costa (Pontifical Catholic University of Peru). Zagadnieniem wpływu działalności misyjnej na rozwój tradycji leksykograficznych zajął się prof. Yongwei Gao (Fudan University). Wpływ metody tłumaczeniowej na rozwój leksykografii dwujęzycznej, który także wymaga dalszych badań, był tematem wystąpienia dra Byrona Hamanna (Ohio State University).

W wystąpieniach nie zabrakło również odniesień bardziej współczesnych. Dr Victor Parra-Guinaldo (American University of Sharjah) zwrócił uwagę na socjologiczne aspekty użycia potocznych angielskich skrótów wanna, gonna i gotta, a prof. Edward Finegan (University of Southern California) zweryfikował dotychczasowe ustalenia dotyczące wskazówek dla użytkownika, stosowanych w amerykańskich słownikach jednojęzycznych. Na odnotowanie zasługuje również referat wygłoszony przez Bena Zimmera (Vocabulary.com), Jane Solomon (Dictionary.com) i Charlesa Carsona (Duke University Press), w którym naszkicowali oni XX-wieczną leksykografię angielskich neologizmów. Uczestnicy konferencji mieli okazję odwiedzić Indiana State University, uniwersytet stanowy w Terre Haute1, w którym odbyła się wyjazdowa część konferencji. Niewiele osób spoza środowiska leksykograficznego wie, że w murach biblioteki uniwersyteckiej − Cunningham Memorial Library − mieści się Cordell Collection of Dictionaries, największa na świecie kolekcja słowników wydanych przed XX wiekiem. Jej zalążkiem stało się kilkaset dzieł leksykograficznych przekazanych uniwersytetowi przez dra Warrena Cordella i jego żonę Suzanne Cordell w 1969 roku. Dzięki wsparciu finansowemu rodziny Cordell, księgozbiór jest regularnie wzbogacany i liczy dziś już prawie 13000 woluminów. Trzydniowa konferencja ICHLL8 w Bloomington stanowiła cenną okazję do wymiany doświadczeń w międzynarodowym gronie metaleksykografów oraz specjalistów zajmujących się leksykografią praktyczną. Wykłady plenarne oraz wybrane referaty ukażą się w tomie pokonferencyjnym wydanym przez Edinburgh University Press.

1 Terre Haute to średniej wielkości miasto, położone około 100 km od Bloomington. Warto dodać, że pochodził z niego Max Ehrmann, autor poematu „Dezyderata".

Indeks (171-172) grudzień 2016  

Pismo Uniwersytetu Opolskiego (numer 171-172)

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you