Issuu on Google+

100 /// INDEKS nr 7–8 (171–172) / Publicystyka, sztuka /

101 /// INDEKS nr 7–8 (171–172) / Publicystyka, sztuka /

a na posiedzenie końcowe – 10 marca został wniesiony na krześle5. Kiedy jednak latem 1626 r. Gustaw Adolf niespodziewanie zajął twierdzę w Piławie, następnie Braniewo, Frombork, Elbląg, Malbork i Tczew, Zygmunt III „postanowił ruszyć do Prus dla walczenia z nieprzyjacielem i kilka tysięcy wojska przeznaczonego do obrony Inflant nazad odwołał”6. Nuncjusz papieski Giovanni Battista Lancellotti w korespondencji do Francesca Barberiniego fakt ten skomentował w następujący sposób: „Jak już donosiłem, Jego Królewska Mość postanowił we własnej osobie stawić Gustawowi czoło w Prusach. Zażyczył sobie, abym w dzień Świętego Wawrzyńca, to jest w poniedziałek 10 bieżącego miesiąca [10 VIII 1626 – W. K.] odprawił mszę w kaplicy. Gdy skończyłem mszę, król wziął uroczyście z moich rąk szpadę i święte insygnia, okazując podczas tego aktu uczucia gorącej wiary i pobożności. Wszyscy obecni byli głęboko wzruszeni, widząc, że Jego Królewska Mość, wszak podeszły już w latach i całkiem siwy, godzi się chętnie znosić niewygody wojenne”7. Jest to ważna informacja odnosząca się do kondycji fizycznej i wyglądu króla, liczącego wówczas 60 lat. Od kwietnia 1627 r. nasiliły się jednak u króla napady podagry, przykuwające go do łóżka8. Warto zaznaczyć, że u syna Zygmunta III – królewicza Władysława również występowały objawy dny moczanowej. Pierwszy ostry napad bólów stawowych wystąpił u niego w 26. roku życia9. W 1635 r. do męczących bólów stawowych dołączyły napady kolki nerkowej, wywołane obecnością kamieni moczanowych w drogach moczowych. Pod koniec czerwca 1628 r. Stanisław Kurosz pisał do Krzysztofa Radziwiłła o postępującej chorobie Zygmunta III10. Informacje o królewskich przypadłościach dotarły Zygmunt III Waza na katafalku wystawionym w Sieni Gwardii na Zamku Królewskim w Warszawie, ulotka żałobna, miedzioryt Filipa Jansza, 1632, ze zbiorów Biblioteki Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk (fot. Digital-Center)

w obradach sejmu. Przeprowadzona kuracja nie odniosła pożądanych skutków3. Zaostrzenie choroby, objawiające się głównie bólami stawów kończyn dolnych z towarzyszącą gorączką, pojawiało się wielokrotnie i przykuwało Zygmunta III do łóżka na całe tygodnie. Monarcha cierpiał na dnę moczanową, przebiegającą z częstymi napadami podagry. Był pod stałą opieką lekarską. Cierpienia Zygmunta

3 Idem, Das Leben am Hof König Sigismunds III…, Bd. 2, s. 1027-1028.

III coraz częściej eliminowały go z życia politycznego i towarzyskiego. Postępujące w szybkim tempie zmiany chorobowe w obrębie narządu ruchu upośledzały do tego stopnia jego sprawność, że nie mógł poruszać się o własnych siłach, korzystając z przenośnych krzeseł4. W czasie obrad sejmu, odbywającego się od 27 stycznia do 11 marca 1626 r. w Warszawie, w dniach od 7 do 9 marca Zygmunt III nie brał udziału w posiedzeniach Senatu,

4 Ibidem, s. 1028-1030.

5 J. Kwak, „Sejm warszawski 1626 roku”, Opole 1985, s. 115; I. Lewandowska-Malec, „Sejm walny koronny Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jego dorobek ustawodawczy (1587-1632)”, Kraków 2009, s. 17; W. Leitsch, „Das Leben am Hof König Sigismunds III…”, Bd. 2, s. 1029. 6 A. S. Radziwiłł, „Rys panowania Zygmunta III”, przeł. E. Kotłubaj, wyd. J. Byliński i W. Kaczorowski, Opole 2011, s. 118. 7 G. B. Lancellotti do F. Barberiniego z Warszawy 15 VIII 1626, Biblioteka Polskiej Akademii i Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie (PAN i PAU), Teki Rzymskie (T.Rz.), 61, s. 279. 8 W. Leitsch, „Das Leben am Hof König Sigismunds III”…, Bd. 2, s. 1030. 9 W. Kaczorowski, „Choroby królewskie a przebieg obrad sejmowych w Rzeczypospolitej w latach 1633-1647”, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 1993, t. 48, nr 2-3, s. 213-220; W. Dudziński, „Choroba i śmierć króla Władysława IV Wazy”, „Wiadomości Lekarskie” 1978, t. 31, z. 24, s. 1175-1179. 10 S. Kurosz do K. Radziwiłła 24 VI 1628 z Orli, Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD), Archiwum Radziwiłłów (AR) V, 8080; tenże do tegoż 28 VI 1628 z Orli, ibidem, s. 241-242.

do Monachium, a w Wiedniu myślano nawet, że monarcha polski zmarł. Pod koniec lipca 1628 r. stan zdrowia Zygmunta III nieco poprawił się, król zaczął samodzielnie poruszać się, używając laski. 24 września 1628 r., z powodu postępu choroby, monarcha zmuszony był leżeć w łóżku, ponieważ odczuwał, jak wynika z korespondencji, „w rękach i w nogach potężny ból, także duszność, że opadł jak liść, poproszono o opinię lekarzy nadwornych, ale było o wiele gorzej, niż można było przypuszczać”11. Rok 1629 przyniósł dalsze pogorszenie stanu zdrowia króla, niemniej jednak odnotowywano okresy poprawy stanu ogólnego. Onorato Visconti, nuncjusz papieski, donosił do Rzymu: „Wydawało się, że Jego Królewska Mość z powodu choroby nogi nie pożyje już długo. Na szczęście wyleczył się z tej dolegliwości”12. W lutym 1630 r. choroba uległa zaostrzeniu13. W połowie marca tego roku król nie wychodził z sypialni14. Ochmistrzyni dworu Urszula Meyerin pisała do arcyksięcia Maksymiliana: „Tym razem król nie zachorował tak jak zazwyczaj, ale ciężko. Kilku doktorów przyjmuje, że to może być podagra, ale nie chcą rozpoznać choroby i powiedzieć, żeby nie stracić stanowisk. Król nie uskarża się też na tak dolegliwe bóle, jak przed dwu laty, jednak cierpi”15. Zygmunt III spodziewał się, że na stan jego zdrowia korzystnie może wpłynąć przebywanie na świeżym powietrzu, dlatego z tą nadzieją wybrał się do Osiecka, jednak „bóle wróciły, jak nigdy dotąd”16. Z powodu długotrwałej, postępującej choroby sprawowanie władzy stanowiło dla króla poważny problem. W kwietniu 1630 r. paraliż objął połowę jego ciała, unieruchamiając podeszłego w latach władcę17. Ze znanych kilkunastu wzmianek źródłowych na ten temat, pochodzących z pierwszego półrocza 1630 r., tylko jedna donosiła o dobrym zdrowiu króla18, inne o polepszeniu,

11 Cyt. za: W. Leitsch, „Das Leben am Hof König Sigismunds III…”, Bd 2, s. 1030. 12 O. Visconti do F. Barberiniego 27 IX 1629 z Warszawy, T.Rz., 62, s. 214. 13 Por. W. Leitsch, „Das Leben am Hof König Sigismunds III…”, Bd 2, s. 1031. 14 S. Kurosz do K. Radziwiłła 17 III 1630 r. z Osiecka, AGAD, AR V, s. 447-454. 15 Cyt. za: W. Leitsch, „Das Leben am Hof König Sigismunds III…”, Bd 2, s. 1031. 16 Ibidem. 17 Por. J. Seredyka, „Rzeczpospolita w ostatnich latach panowania Zygmunta III (1629-1632). Zarys wewnętrznych dziejów politycznych”, Opole 1978, s. 132. 18 M. Radziejowski, pokojowy królewski, do J. S. Sapiehy 18 VI 1630 z Ujazdowa, Biblioteka Narodowa w Warszawie (BN), Akc. 6565.


Indeks (171-172) grudzień 2016