Issuu on Google+

70 /// INDEKS nr 7–8 (171–172) / Publicystyka, sztuka /

71 /// INDEKS nr 7–8 (171–172) / Publicystyka, sztuka /

Stoję tu dziś jako reprezentant świata uniwersyteckiego, aby ją w imieniu tego świata pożegnać na końcu jej ludzkiej wędrówki. Pożegnać jako Człowieka Uniwersytetu, bo takim była przede wszystkim. Danuta Berlińska trafiła do Opola, jako osoba w pełni ukształtowana, z dyplomem akademickim. Oto jej droga do naszego opolskiego parnasu.

GENEALOGIA RODZINNA

Dr Danuta Berlińska z prof. Stanisławem Nicieją i dr. Adamem Wiercińskim (z prawej). Rok 1997

STANISŁAW S. NICIEJA

CIVIS OPOLIENSIS DR DANUTA BERLIŃSKA (1952–2016)

(mowa pożegnalna wygłoszona na cmentarzu Na Półwsi, 2 grudnia br.) Wiadomość o śmierci dr Danuty Berlińskiej odebrałem jak cios między oczy. Gdy słyszymy o śmierci, zawsze przyjmujemy to z żalem, ale gdy dotyczy to kogoś bliskiego, to czujemy, jak śmierć ociera się o nas. Jak wyrywa z nas, z naszego świata, jakąś ważną część naszego osobistego życia. I tak jest w przypadku Danuty Berlińskiej, z którą przez lata, a często na co dzień współpracowałem, szczególnie w okresie, gdy pełniła obowiązki rzecznika prasowego rektora Uniwersytetu Opolskiego w czasie mojej kadencji. W trakcie uroczystości pogrzebowych najczęściej przywoływana jest sentencja: „Z prochu powstałeś, w proch się obrócisz”. Nie wiem, czy Danuta Berlińska powstała z prochu, ale wiem, że oto stoję dziś – w tym tłumie jej przyjaciół i całej rodziny, również uniwersyteckiej – przed jej prochami. I nie mogę się pogodzić, że oto ta jedna z najbardziej fascynujących, charyzmatycz-

nych osobowości w naszym mieście i w naszym regionie z dnia na dzień stała się prochem. Że nagle w pejzażu Opola ubyła tak dynamiczna i wszechobecna osobowość. To jest największa tajemnica i fenomen ludzkiego życia, że nagle się kończy, że odpływa gdzieś – w zaświaty – i nigdy już nie wróci. Zostaje tylko potężny żal i ból, a później już tylko pamięć i wspomnienie. Są ludzie, dla których nauka jest rutynowym zajęciem. Są ludzie, dla których nauka jest powołaniem. Dla dr Danuty Berlińskiej nauka była czymś więcej niż powołanie i zajęcie. Była sensem życia i sposobem funkcjonowania. Jeżeli istnieje parnas dla tych, którzy ukochali najwznioślejsze ludzkie wartości, takie jak dobroć i prawość, jak uczciwość i sprawiedliwość, jak oddanie drugiemu człowiekowi i ofiarność, to Danka Berlińska zajmuje na tym parnasie miejsce poczesne.

Danuta Berlińska wywodzi się ze starej rodziny wołyńskiej. Jej dziadkowie – Aniela z Dawidowiczów i Felicjan Bober – mieszkali na Wołyniu, w Antonówce i Wilczach. Byli rolnikami. Jej ojciec – Walenty Bober (1922–2007) urodził się w Antonówce w powiecie łuckim. Miał pięciu braci i dwie siostry. Jako jedyny ukończył szkołę powszechną. Rodzice mieli skromne gospodarstwo rolne i nie wiodło im się najlepiej, ale żyli w miarę spokojnie i szczęśliwie, choć tuż przed wybuchem wojny zmarł nestor rodziny – Felicjan Bober. Wybuch II wojny światowej przyniósł na Wołyń czas apokalipsy – dwie ciężkie okupacje: sowiecką i niemiecką oraz banderowskie rzezie. Aby obronić życie, Aniela Boberowa, ostrzeżona przez życzliwego jej sąsiada Ukraińca, wspólnie z dziećmi zbiegła do lasu. Tej nocy gospodarstwo Boberów zostało spalone, a inwentarz rozkradziony. Cała rodzina przez pewien czas żyła w wykopanej w lesie ziemiance, by następnie schronić się w słynnym Przebrażu – w tym potężnym obozie, gdzie broniło się około 20 tysięcy polskich uciekinierów osaczonych przez zbrodnicze oddziały UPA. Bracia Boberowie brali czynny udział w tej sławetnej samoobronie, która zakończyła się ich zwycięstwem. Obronili swe życie. Ale gdy na te tereny weszła ponowie Armia Czerwona, pięciu braci Boberów, ratując się przed wcieleniem do Armii Czerwonej, zaciągnęło się do armii gen. Berlinga. Stało się to 12 marca 1944 roku. Walenty Bober, jako najstarszy, został skierowany do szkoły podoficerskiej, którą ukończył w stopniu starszego sierżanta. 3 listopada 1944 roku został wcielony do IV Brygady I Korpusu Pancernego, obejmując stanowisko dowódcy czołgu i ze swoją drużyną podążył przez pola bitewne na zachód. Doszedł aż do Nysy Łużyckiej, uczestniczył w jej forsowaniu w kwietniu 1945 roku. Historię tego forsowania w znakomity sposób przedstawił Witold Lesiewicz w filmie „Kwiecień”, według scenariusza

Józefa Hena. Kończyła się wojna, nikt nie chciał już ginąć, ale do Berlina było jeszcze daleko. 23 kwietnia 1945 roku Walenty Bober został ciężko ranny pod Budziszynem. Nieludzkim wysiłkiem wyciągnięto go z płonącego czołgu. Po długiej rekonwalescencji, wiedząc, że nie może już wracać w rodzinne strony, bo Wołyń wszedł w skład republiki ukraińskiej, postanowił osiedlić się, w ramach repatriacji, z całą rodziną w Stanominie – niewielkiej wiosce nieopodal Inowrocławia. Tam zamieszkała Aniela Boberowa, otrzymując rekompensatę za ziemie utracone na Wołyniu, i jej czterej synowie. Tylko najmłodszy Florian opuścił Stanomin i osiadł w Puszynie koło Korfantowa, w województwie opolskim, bo tam los rzucił rodzinę jego żony. Ojciec Danuty Berlińskiej, Walenty Bober, ukończył w 1950 roku Technikum Ekonomiczne i ożenił się z mieszkanką sąsiedniej wsi Wonorze – Krystyną Rusinek (1925–2015) – również żołnierzem armii Berlinga, która uczestniczyła w zdobyciu Berlina i cudem przeżyła epidemię tyfusu, uratowana przez rosyjskiego lekarza. Po ślubie Krystyna i Walenty Boberowie przenieśli się do Gniewkowa. Tam urodził się ich pierwszy syn – Ryszard, dwa lata później na świat przyszła Danuta. Walenty Bober był w Gniewkowie prezesem Gminnej Spółdzielni.

Z INOWROCŁAWIA, PRZEZ POZNAŃ, DO OPOLA W 1953 roku Boberowie przenieśli się do Inowrocławia i w tym mieście upłynęły lata młodości Danuty. W 1971 roku ukończyła, jako prymuska, Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Inowrocławiu i następnie podjęła studia na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, na kierunku socjologia, który ukończyła również z wyróżnieniem, jako uczennica prof. Stanisława Kozyr-Kowalskiego. Wówczas też podjęła, jako temat pracy doktorskiej, zagadnienie fascynujące – „Dyskusję wobec proletkultu, czyli sztuki proletariackiej”, która objawiła się we wczesnej fazie rosyjskiej rewolucji na początku lat 20. XX wieku. Wówczas był to temat po części tabu, zupełnie nierozpoznany i to spowodowało, iż nie dopuszczono jej do rosyjskich archiwów i polskich prohibitów, co zmusiło ją do zaniechania prac nad tą dysertacją. Zdążyła jednak ukończyć studium doktorskie, ale bez tytułu naukowego. W 1973 roku, jeszcze jako studentka Uniwersytetu Poznańskiego, poznała Mikołaja Berlińskiego – studenta


Indeks (171-172) grudzień 2016