Page 15

Eureka!

Voor een aantal metalen en metaalverbindingen geldt dat als ze

Stapt u nu uit de wetenschap?

kouder worden dan hun kritische temperatuur, Tc , ze al hun elek-

Ja, dat kan ik best zeggen. Ik ben pas nog in Japan geweest om

trische weerstand verliezen. Dit effect heet supergeleiding. Als een

bij een congres te vertellen over de ontdekking van de superge-

supergeleider in een magneetveld wordt gebracht, stoot deze het

leiding. Dat vind ik een heel leuk verhaal. Men dacht dat het lab-

magneetveld helemaal uit. Type-II-supergeleiders kennen een toe-

boekje van Kamerlingh Onnes weg was, maar het blijkt er toch

stand waarin het materiaal nog wel supergeleidend is, maar waar-

geweest te zijn al die tijd. Daarmee kan je over die ontdekking

bij er toch een deel van het magneetveld in kan binnendringen. Dit

veel meer details geven. Er kwamen allerlei dingen aan het licht

gebeurt via fluxdraden, dunne kanaaltjes waarin het materiaal niet

die men vergeten was. Kamerlingh Onnes heeft in 1908, in juli,

meer supergeleidend is, met daaromheen kringstromen, ook wel

helium vloeibaar gemaakt. Ik heb altijd gedacht dat hij dat daarna

vortices genoemd, die voorkomen dat het magneetveld de rest van

elke maand heeft herhaald. Dat bleek helemaal niet waar te zijn,

de supergeleider binnen-

negen maanden is hij ziek

dringt. In principe kun-

geweest, ingestort kun je

nen fluxdraden bewegen door de supergeleider, maar in de praktijk blijven ze “plakken” aan verontreinigingen in het

'Verreweg het mooiste moment was de ontdekking van de hoge Tc supergeleiding'

zeggen. Pas daarna begint hij weer zijn eerste experimenten te doen. Dat zijn er maar heel weinig geweest, want in die liquefactor kon

materiaal, dit effect heet

je verder niets zien. Dus

fluxpinning.

dan moest hij een cryos-

Zie voor meer achtergrond ook het artikel van Rick Leijssen in

taat maken en een hevelsysteem om het helium in de liquefactor

Eureka! 25, in te zien in het archief op onze website.

over te hevelen naar de cryostaat. Dat was in die tijd een technisch hoogstandje. De eerste keer mislukte het ook. Pas op 8 april 1911

U hebt ons al wat verteld over uw onderzoek. U bent nu met pensioen gegaan. Als u terugkijkt naar uw carrière, wat waren de mooiste momenten?

kreeg hij het voor elkaar. Daarmee was dat dus ook direct de eer-

“Verreweg het mooiste moment was de ontdekking van de hoge

voorspelling. Verdraaid zeg, het was nog waar ook.”

ste meting aan een supergeleider, want hij had kwik ingebouwd, om te kijken of de weerstand heel laag zou worden. Dat was zijn

Tc supergeleiding. Dat was voor de hele supergeleidende gemeenschap het hoogtepunt. Het heeft zo’n enorme stimulans gegeven

“Maar dat congres is eigenlijk mijn laatste wetenschappelijk feit,

en heeft de supergeleiding heel bekend gemaakt. Maar het heeft

dat is meer in de geschiedenis van de wetenschap. Ik ben natuur-

ook wel een beetje te hoge verwachtingen gewekt toentertijd.

lijk heel lang wetenschappelijk directeur geweest, toen heb ik nog

Voor mezelf had ik natuurlijk toch wel een paar kleine hoogte-

wel wat promovendi en postdocs gehad. En de laatste jaren was ik

puntjes. Met name de experimenten die wij hebben gedaan om

bezig met het organiseren van de Low Temperature Conference

meer inzicht te krijgen over hoe vortices nu eigenlijk bewegen.

LT25 in 2008, tegelijk met het jubileum van honderd jaar vloei-

Daar heb ik wel een beetje furore mee gemaakt, mag ik wel zeg-

baar helium. Dat was een enorme klus. Toen vond ik het niet ver-

gen.

antwoord om een promovendus hier te laten ploeteren zonder dat

Als je teveel stroom door zo’n draad stuurt, komt die weerstand

ik de tijd had om hem te begeleiden.

weer terug en gaan die vortices bewegen. In de literatuur konden

Ik heb nu hele andere hobby’s gekregen. Ik zet me nu bijvoorbeeld

we zien dat er verschillende soorten stromen van fluxflowpatro-

in voor de Leidse Instrumentmakers School. Ik heb inmiddels

nen waren. Maar hoe wil je die bestuderen, op kleinere schaal? We

nog een ander congres medegeorganiseerd. Dat was het congres

hebben bedacht om een zwak pinnende supergeleider te nemen

in Den Haag in september over honderd jaar toegepaste superge-

als onderste laag en daar bovenop een laag aan te brengen die

leiding, de Centenial Conference on Applied Superconductivity.

heel sterk pinnend is. Daar zet je dan het veld loodrecht op. Dan

Ook span ik me op het ogenblik een beetje in voor het museum

ontstaan er vortices, die zijn net spaghetti.”

Boerhaave.

Eureka! Universiteit Leiden

15

Eureka 37  
Eureka 37