Page 27

II. Türkiye Lisanüstü Çalışmaları Kongresi - Bildiriler Kitabı I

alanlardan birisi, Akdeniz’in doğusunda, Venedik’in içine çekildiği çok gelişkin ve zengin bir para ekonomisine sahip alandı, diğeri ise Akdeniz’in batı kesiminde para ekonomisinin henüz yeni gelişmeye başladığı, Cenevizlilerin dışarıya açtığı ve sömürgeleştirmeye öncülük eden tefecilerin ve kapitalistlerin ihtiyaçlarına uygun olarak şekillendirdiği bir dünyaydı. Venedik bu yolla merkezi Hint Okyanusu, Arap denizleri ve Ming yönetimindeki Çin olan bir çevrenin en batı kesiminde dururken Ceneviz İspanyol, Portekizli, Flaman ve kimi zaman Floransalı iş adamlarına yardımcı olarak imparatorluğu Hint Okyanusu merkezli sistemin aksine dünya-ekonomisi şebekeleriyle ticari anlamda bütünleşmemiş Atlantik’e doğru bir genişleme zemini hazırlamıştı (Tabak, 2010, s. 100-101). Modern dünya-sistemin tarihsel gelişimini 12. yüzyıldan alabiliriz, bu sebepten dolayıdır ki, dönemin hâkim bilgi anlayışına yönelik saldırıları da bu dönemde ele alabiliriz; ama 12. yüzyılda kapitalist üretim ilişkilerinin ticaretin gelişmesi ile yeni yeni filizlendiğini unutmamak gerekmektedir. 12. yüzyılda, Avrupa’da ticaret hayatının yeniden canlanması ile orta sınıfın ortaya çıktığı görülmektedir. Artık kendine yeten dirlik sisteminden ve kapalı ekonomiden değişim ekonomisine geçiliyordu; böylece daha sonraki yüzyıllarda gerçekleşecek toplumsal, siyasal ve ekonomik değişimin tohumları atılıyordu. Bilim hâlen ruhban sınıfının elinde ve hâkim dünya görüşü Hristiyan öğretiyle klasik Yunan bilimi ve kozmolojisinin bir sentezi olsa da gelişen ticaret gündelik hayatın bir parçasıydı. Ticaretin gündelik hayatta etkinliğinin artması neticesiyle kapitalistlerin kârlarını azami düzeye çıkarmak için rasyonel davranmakta ve seküler bir eğitime ihtiyaç duymaktaydılar. “Okuma ve yazma, ticaret için vazgeçilmez olduğundan artık yalnızca din adamları sınıfının üyelerine özgü bir ayrıcalık olmaktan çıkmıştı. Tüccarlar bu okullara soylulardan çok daha önce gitmeye başladılar; çünkü soylular için yalnızca bir düşünce lüksü olan şey, onlar için günlük bir gereksinimdi.” (Pirenne, 2011, s. 169). Toprağa bağlı örgütlenmenin hâkim olduğu toplumda orta sınıfın devingen yapısı, soyluların ve ruhban sınıfının dikkatini çekiyordu. Kilise tarafından denetim altına alınmak istenen bu sınıf, doğası gereği akılcılığın ve kurnazlığın hâkim olduğu bir toplumu önceliyordu. Hem laik hem de mistik bir rol edinen kent soyluları, dönemin hâkim dünya görüşü ile sürekli bir çatışma içerisinde idiler ve daha sonrasında ortaya çıkacak Rönesans ve Reform hareketlerinin de başlatıcısı oldular. Mevcut paradigmanın aşılması konusunda David West’in tespiti yerindedir: “Keşif seyahatleri, Rönesans ve Reformasyon; bu üç ‘muazzam olay’, Avrupa’nın sosyal, kültürel ve entelektüel hayatında köklü bir dönüşümü başlatmaya yardımcı oldu.” (West, 2008, s. 29). Sosyal Düşüncenin Gelişimi Wallerstein’a göre 16. yüzyılda dünya-ekonomisi şeklini alacak biçimde kapitalist bir çağ başlamaktaydı ve siyasi evrim içerisinde ilerleyen yüzyıllarda varlığını güçlendirecekti. Bu dönemde belirleyici önemli gelişmeler yaşanmıştır. Avrupa Amerika kıtasına yayılmıştır. 26

II. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi (TLÇK) Bildiriler Kitabı [1. Cilt]  
II. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi (TLÇK) Bildiriler Kitabı [1. Cilt]  
Advertisement