VA
N
IN
Omgevingsboek
Teken hier je eigen omgeving.
©
Dit omgevingsboek is van:
Wereldwijzer
2
Dit leermiddel is onderdeel van de lesmethode Wereldwijzer van Uitgeverij VAN IN. Het is ontwikkeld met de intentie dat iedere leerling zich herkent en thuis voelt in beeld en tekst. Heb je op- of aanmerkingen, dan kun je contact opnemen met Uitgeverij VAN IN. Van dit leermiddel kun je een aangepaste digitale versie aanvragen bij ADIBib, de service voor leerlingen met lees- of schrijfproblemen. Meer informatie vind je op www.adibib.be.
Fotokopieerapparaten zijn algemeen verspreid en vele mensen maken er haast onnadenkend gebruik van voor allerlei doeleinden. Jammer genoeg ontstaan boeken niet met hetzelfde gemak als kopieën. Boeken samenstellen kost veel inzet, tijd en geld. De vergoeding van de auteurs en van iedereen die bij het maken en verhandelen van boeken betrokken is, komt voort uit de verkoop van die boeken. In België beschermt de auteurswet de rechten van deze mensen. Wanneer je van boeken of van gedeelten eruit zonder toestemming kopieën maakt, buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen, ontneem je hun dus een stuk van die vergoeding. Daarom vragen auteurs en uitgevers om beschermde teksten niet zonder schriftelijke toestemming te kopiëren buiten de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen. Verdere informatie over kopieerrechten en de wetgeving met betrekking tot reproductie vind je op www.reprobel.be. Ook voor het digitale lesmateriaal gelden deze voorwaarden. De licentie die toegang verleent tot dat materiaal is persoonlijk. Bij vermoeden van misbruik kan die gedeactiveerd worden.
© Uitgeverij VAN IN, Wommelgem, 2026. Alle rechten voorbehouden. Tekst- en datamining (TDM) niet toegestaan.
Eerste druk 2026 ISBN 978-94-651-4838-0 D/2026/0078/11 Art. 613461/01 NUR 190
©
VA
N
IN
De uitgever heeft ernaar gestreefd de relevante auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Wie desondanks meent zekere rechten te kunnen doen gelden, wordt verzocht zich tot de uitgever te wenden.
Lay-outconcept: Shtick en PPMP Coverontwerp: Kolos Opmaak binnenwerk: D'hondt-Ravijts bv
Wereldwijzer
©
VA
N
IN
Omgevingsboek
Deel 1
De gemeente van mijn omgevingsboek
1
Noteer de naam van de gemeente waarover je omgevingsboek gaat.
Noteer de postcode van de gemeente.
3
Heeft de gemeente een wapenschild of een vlag? Teken ze.
het wapenschild Kruis de gemeente aan op de kaart van België.
©
VA
N
4
de vlag
IN
2
de kaart
4
Deel 1: De gemeente van mijn omgevingsboek
5
Kruis aan wat past. De gemeente is een stad. De gemeente is een dorp. De gemeente ligt op het platteland.
6
Stroomt er een rivier door de gemeente? Kruis aan wat past. Ja. Nee. Nee, maar er stroomt wel een rivier in de buurt. Noteer de naam van de rivier:
7
Noteer de buurgemeenten. Kruis de ligging aan tegenover de gemeente. Buurgemeenten:
N
O
Z
W
N
O
Z
W
N
O
Z
W
N
O
Z
W
N
IN
Z
W
VA
N
Vul de windroos aan.
O
de windrichtingen: het noorden = N
het oosten = O het zuiden = Z
©
8
Ligging:
het westen = W
Deel 1: De gemeente van mijn omgevingsboek
5
Deel 2
De omgeving vanuit de lucht
1
Kleef hier een luchtfoto van de omgeving.
de zee (Z)
de straat (S)
een gebedshuis (G)
de rivier (R) de brug (B) iets anders:
6
VA
het huis (H) het kruispunt (K)
3
N
Wat zie je op de luchtfoto? Kruis aan. Noteer de letter op de luchtfoto.
het bos (B)
het plein (P) de vijver (V)
©
2
IN
Plaats voor een luchtfoto
Is dit een stad of een dorp? Is dit het platteland? Hoe zie je dat? Deel 2: De omgeving vanuit de lucht
SPREKEN
Deel 3
Plekken en gebouwen in mijn omgeving
Kijk rond in je omgeving. Welke plekken en gebouwen zie je? Horen ze bij wonen, werken, ontspannen of het verkeer? Kruis aan. wonen
werken
ontspannen
het verkeer
de bibliotheek het park het gemeentehuis het kantoor de sporthal het sportterrein het zwembad de kerk de moskee de synagoge
IN
de winkelstraat het winkelcentrum het ziekenhuis
N
de fabriek
de supermarkt het kanaal de snelweg de haven de spoorweg
VA
de werkplaats
©
1
de zee Deel 3: Plekken en gebouwen in mijn omgeving
7
2
Een plek hoort soms bij meer dan één groep. Kies zo’n plek. De plek is
.
Ze hoort bij en bij . 3
Teken twee winkels uit je omgeving. Welke winkels zijn het? Noteer.
©
VA
N
IN
8
Deel 3: Plekken en gebouwen in mijn omgeving
Deel 4
Een gebouw in de omgeving
1
Kies een gebouw uit je omgeving. Noteer de naam in het vak.
2
Noteer of teken drie of vier kernwoorden over het gebouw.
Teken het gebouw of kleef een foto op.
VA
N
Plaats voor een foto of een tekening
©
3
IN
Deel 4: Een gebouw in de omgeving
9
4
Kruis aan wat past. In dit gebouw kun je: wonen werken ontspannen iets kopen je laten verzorgen iets anders:
5
Wat is het adres? Noteer.
Met welk vervoer kun je naar het gebouw gaan? Noteer het in de woordspin.
VA
N
6
IN
10
Deel 4: Een gebouw in de omgeving
©
vervoer
7
Kies een kamer uit het gebouw. Teken de plattegrond.
8
Maak een legende bij de plattegrond. Teken de symbolen.
9
VA
©
N
IN
In dit gebouw kun je:
SPREKEN
Teken een route tussen twee plaatsen op de plattegrond. Vertel de route. Deel 4: Een gebouw in de omgeving
11
Deel 5
Interview met iemand uit de omgeving
1
Lees de taalweter over goede vragen.
Taalweter Wat zijn goede vragen? Je wilt zo veel mogelijk te weten komen over een tekst, over een opdracht, over iemand ... Dan moet je goede vragen stellen. Gebruik de W-vragen en de hoe-vraag!
2
Waar? ? Wanneer? ?
Wat? ?
Waarom? ?
Wie? ? Hoe?
Stel de vragen aan een persoon uit de omgeving. Noteer het antwoord. Hallo, ik ben en ik ga naar school in
.
Ik doe een onderzoek naar de omgeving. Mag ik enkele vragen stellen?
2 W aar woont u? in het centrum van de gemeente
aan de rand van de gemeente
in een buurgemeente ergens anders met de fiets
met de tram
met de auto
met de bus
met de trein
een halfuur
©
5 Welke activiteit komt u hier doen? werken
VA
te voet
minder dan een kwartier ontspannen
6 W aarom doet u die activiteit hier?
12
N
3 Hoe bent u naar hier gekomen?
4 Hoelang bent u onderweg geweest?
Deel 5: Interview met iemand uit de omgeving
IN
1 Wie bent u?
winkelen
een uur
langer
Deel 6
Het abc van de omgeving
1
Lees de taalweter over het alfabet.
Taalweter Wat zijn klanken en letters? Wat is het alfabet? Als je spreekt maak je klanken.
Om klanken op te schrijven gebruik je letters.
Alle letters samen maken het alfabet.
Kies letters uit. Kleur die letters in de taalweter.
3
Noteer bij die letters plekken of gebouwen uit de omgeving.
IN
2
N
©
VA
Deel 6: Het abc van de omgeving
13
Deel 7
Mijn omgeving in verandering
1
Kies een plek uit je omgeving. Teken die plek op vier momenten in het jaar.
de lente
de herfst
de zomer
©
VA
N
IN
de winter
14
Deel 7: Mijn omgeving in verandering
Deel 8
Mijn omgeving in het nieuws
1
Zoek een nieuwsbericht over je omgeving. Kleef het op of teken er zelf over.
Luister naar het nieuwsbericht of lees het.
Op welke plek gebeurt er iets? Kruis aan en vul verder aan.
VA
a
de weg
het plein
het park het gebouw:
het kruispunt
©
2
N
IN
Plaats voor een nieuwsbericht of een tekening
de plek in de natuur: iets anders:
Deel 8: Mijn omgeving in het nieuws
15
b
Waar gaat het bericht over? Kruis aan. wonen werken ontspannen het verkeer SPREKEN
c
Vertel het nieuws in je eigen woorden. Lees de taalweter over spreken.
Taalweter Zo spreek ik. Ik wil iets vertellen ... Maar hoe begin ik?
Voor 1 Ik weet wat ik wil vertellen. 2 Ik weet voor wie ik spreek. 3 Ik verzamel ideeën. 4 Ik maak een plan.
Heb je al ideeën? Maak dan eerst een plan.
Tijdens 5 Ik begin, vertel en sluit af. 6 Ik maak duidelijke zinnen. 7 Ik controleer. Begrijpen anderen wat ik bedoel? 8 Ik verbeter als het nodig is.
Vind jij dit goed nieuws voor de buurt? Ja. Nee. Ik twijfel.
16
Deel 8: Mijn omgeving in het nieuws
©
3
VA
N
IN
Na 9 Ik kijk terug. Heb ik mijn doel bereikt? 10 Ik leer bij.
Deel 9
Sporen uit het verleden in mijn omgeving
1
Zoek in je omgeving iets van vroeger. Kleef een foto op of teken het. Plaats voor een foto of een tekening
Welke soort bron is het? Kleur het juiste vak.
een gebouw
een monument
een kaart
een plattegrond
een voorwerp
N
een geschreven bron
een persoon
©
3
een foto
VA
IN
2
Wat vertelt de bron over vroeger? Noteer.
Deel 9: Sporen uit het verleden in mijn omgeving
17
Deel 10
Wat vertelt een naam over het verleden?
1
Zoek in je omgeving een naam die iets vertelt over vroeger. Welke naam vond je? de naam van een straat de naam van een plein de naam van een wijk iets anders:
2
Kleef hier een foto van het naambord.
Wat vertelt de naam je over het verleden? Noteer.
VA
Waar vond je het naambord? Ik vond het in de buurt van
©
4
18
N
3
IN
Plaats voor een foto van het naambord
Deel 10: Wat vertelt een naam over het verleden?
Deel 11
Bomen in de omgeving
VA
N
IN
Maak een collage van de bomen, bladeren en vruchten uit je omgeving.
©
1
Deel 11: Bomen in de omgeving
19
2
Kleef hier een gedroogd blad dat je in de omgeving vond.
een loofboom. een naaldboom. Dit is de naam van de boom:
20
Deel 11: Bomen in de omgeving
©
Dit blad komt van:
VA
N
IN
Plaats voor een gedroogd blad
Deel 12
Vogels in de omgeving
1
Welke vogels kom je tegen in de omgeving? Kruis aan.
de roodborst de heggenmus
de grote bonte specht
de pimpelmees
de kauw
N
IN
de vink
de Vlaamse gaai
©
VA
de koolmees
de kraai
Deel 12: Vogels in de omgeving
21
Kies een vogel. Hoe ziet de vogel eruit? Omcirkel.
De vogel is
klein
middelgroot
De staart van de vogel is
kort
lang.
De poten van de vogel zijn kort
lang.
De bek van de vogel is
kort
lang.
De bek van de vogel is
recht
krom.
De kleur van de bek is
geel
oranje
zwart
bruin
grijs
geel
oranje
zwart
bruin
grijs
De vogel is een
22
Deel 12: Vogels in de omgeving
©
VA
N
De kleur van de veren is
groot.
IN
2
.
Deel 13
De fauna en de flora in de omgeving
Maak een collage over de fauna en de flora in je omgeving.
2
Vul de collage aan met eigen tekeningen of knipsels. Maak zelf kaartjes.
3
Welke biotoop past bij de omgeving? Kruis aan. het grasland het bos
©
VA
N
IN
1
de heide
de stad
de kust Deel 13: De fauna en de flora in de omgeving
23
Deel 14
Een dier uit de omgeving Naam van het dier: Plak hier een foto Naam van het dier: Plak hier een foto vandier je dier. uit je omgeving. Vul de weetkaart aan. 1 Kies een dier.foto Naam van het dier: Plakvan hierjeeen van je dier. Naam van het dier: Plak hier een foto van je dier. Naam van het dier: Plak hier een foto van je dier. Naam van het dier: Plak hier een foto Wat eet het dier? Waar woont dier? vanhet je dier. Wat eet het dier? Waar woont het dier? Wat eet het dier? Waar woont het dier? Wat eet het dier?
Waar woont het dier?
Wat eet het dier?
Waar woont het dier? Bij welke groep hoort het dier? Bij welke groep hoort het dier? Bij welke groep hoort het dier?
Wat eet het dier? Hoeveel poten heeft het dier? Hoeveel poten heeft het dier? Hoeveel poten heeft het dier?
Bij welke groep hoort het dier?
Hoeveel heeft het dier? Heeft hetpoten dier vleugels? Heeft het dier vleugels? ja nee Hoeveel poten heeft het dier? Heeft ja het dier vleugels? nee Hoeveel heeft het dier? Heeft het hetpoten dier vleugels? een staart? Heeft ja het dier nee Heeft dier een staart? ja nee ja het dier vleugels? nee een staart? Heeft ja nee een staart? Heeft nee ja het dier vleugels?
Teken de huidbedekking. Het dier een … Teken deishuidbedekking. Het dier is een … vleeseter Het vleeseter dier is een …
dier een vleeseter 24Het Deel 14: is Een dier … uit de omgeving vleeseter
Heeft ja het dier een staart? nee ja
nee
Hoe krijgt het dier een jong? Hoe krijgt het dier een jong? uit een ei Hoeuit krijgt een het ei dier een jong? de buik Hoeuit krijgt het uit ei dier een jong? uit een de buik eenbuik ei dier een jong? de Hoeuit krijgt het
©
Het dier Bij welke diergroep hoort het dier? Teken deishuidbedekking. Teken de huidbedekking. Bij Hetwelke dier isdiergroep hoort het dier? Teken de huidbedekking. Het dier is Teken de huidbedekking.
ja het dier een staart? nee Heeft
N
Bij welke groep hoort het dier? dieren met dieren zonder dieren met dieren zonder wervelkolom wervelkolom wervelkolom wervelkolom dieren met dieren zonder wervelkolom wervelkolom dieren met dieren zonder wervelkolom Bij wervelkolom welke hoort het dier? dierendiergroep met dieren zonder Bij welke diergroep hoort het dier? wervelkolom Hetwervelkolom dier is met dieren dieren zonder Bij Hetwelke dier isdiergroep hoort het dier? wervelkolom wervelkolom Bij welke Het dier isdiergroep hoort het dier?
VA
Bij welke groep hoort het dier?
IN
Waar woont het dier?
. . . . . .
de Hoeuit krijgt het eenbuik ei dier een jong? planteneter uit een ei alleseter. de buik planteneter alleseter. uit de buik alleseter. planteneter Weetkaart 25 Weetkaart 25 planteneter alleseter.
Deel 15
Omgaan met afval in de omgeving
1
Waar zie je afval in je omgeving?
IN
Plaats voor een foto of tekening
Dat is niet goed voor de aarde, want
VA
Er ligt veel afval in de buurt, omdat
N
Vul de zinnen aan.
©
2
Deel 15: Omgaan met afval in de omgeving
25
3
Waar zie je in de omgeving een oplossing voor afval? Plaats voor een foto of tekening
4
Waar past de oplossing bij? Kleur het juiste vak.
voorkomen
IN
hergebruiken
N
sorteren en recycleren
VA
verbranden
©
storten
26
Deel 15: Omgaan met afval in de omgeving
Knipblad deel 11
het blad van de eik
de eikel
de tamme kastanje
het blad van de tamme kastanje
de kastanje
de beuk
het blad van de beuk
de beukennoot
de notenboom
het blad van de notenboom
©
VA
N
IN
de eik
de walnoot
27
©
N
VA IN
Knipblad deel 11
de appel
de perenboom
het blad van de perenboom
de peer
de den
het blad van de den
de spar
het blad van de spar
IN
de appelboom
het blad van de appelboom
©
VA
N
de denappel
de sparappel
29
©
N
VA IN
Knipblad deel 12
de eik
de bij
de hagedis
de brem
de geranium
de varen
de krab
het hert
de krekel
de heideplant
de linde
de uil
de kever
het mos
het paard
de klimop
N
IN
het gras
©
VA
de meeuw
de vlinder
het zandriet
31
©
N
VA IN
Knipblad deel 12
het zeewier
de tarwe
het helmgras
de egel
de mus
het madeliefje
de zeehond
de koe
de brem
de buxus
de den
de botervis
de kokkel
de specht
het schaap
de paardenbloem
N
IN
de hond
©
VA
de duif
de kat
de eekhoorn
33
©
N
VA IN
©
VA
N
IN
Knipblad deel 12 – Eigen kaartjes fauna en flora
35
IN N VA ©
ISBN 978-94-651-4838-0 613461
www.vanin.be