Page 1

5

Inhoud

Inhoud Voorwoord 3 Inhoud 5 DEEL 1 INLEIDING TOT HET RECHT 1 Het begrip recht 1.1 Gedragsregels 1.2 Afdwingbaar gesteld 1.3 Door de overheid 2 De bronnen van het recht 2.1 De wet 2.2 De rechtspraak 2.3 De rechtsleer 2.4 Algemene rechtsbeginselen 2.5 De gewoonte 3 De indeling van het recht 3.1 Nationaal recht 3.1.1 Het publiekrecht 3.1.1.1 Het grondwettelijk recht 3.1.1.2 Het administratief recht 3.1.1.3 Het strafrecht 3.1.1.4 Het strafprocesrecht of het strafvorderingsrecht 3.1.1.5 Het fiscaal recht 3.1.1.6 Het privaatrechtelijk procesrecht 3.1.2 Het privaatrecht 3.1.2.1 Het burgerlijk recht 3.1.2.2 Het economisch recht 3.1.2.3 Het vennootschapsrecht 3.1.2.4. Het sociaal recht 3.1.2.5 Het gezondheidsrecht 3.2 Grensoverschrijdend recht 3.2.1 Het internationale privaatrecht 3.2.2 Het internationale publiekrecht

15 15 15 16 17 17 17 18 19 19 20 20 20 20 20 20 21 21 21 21 21 22 22 22 22 23 23 23

DEEL 2 DE PERSOON IN HET RECHT 1 Begrippen 1.1 Natuurlijk persoon 1.2 Rechtspersoon 2 Begin van de natuurlijke persoon 2.1 Verwekking en geboorte

Praktisch gezondheidsrecht 2019.indb 5

27 27 27 28 28

13/12/18 10:39


6

Inhoud

2.1.1 Verwekking 2.1.2 Geboorte 2.1.2.1 Gevolgen 2.1.2.2 Verplichtingen 2.2 Afstamming 2.2.1 Begrip 2.2.2 Biologische afstamming (artikels 312 tot 335ter BW) 2.2.2.1 Korte historische situering van de afstammingswet 2.2.2.2 Basisstructuur van de afstammingswet 2.2.2.3 Afstamming aan moederszijde 2.2.2.4 De afstamming aan vaderszijde 2.2.3 Samenvatting 2.2.4 Afstamming na medisch begeleide voortplanting (Wet betreffende de medisch begeleide voortplanting) 2.2.4.1 Toepasselijke wetgeving 2.2.4.2 Begrippen en toepassingsgebied 2.2.4.3 Toegang tot de MBV 2.2.4.4 Gemeenschappelijke bepalingen voor MBV met gameten en met embryo’s 2.2.5 Alternatieve afstamming – afstamming door adoptie 2.2.5.1 Historische achtergrond 2.2.5.2 Toepasselijke wetgeving 2.2.5.3 Gewone adoptie en volle adoptie 2.2.5.4 Voorwaarden 2.2.5.5 Procedure 2.2.5.6 Gevolgen van de adoptie 2.3 Identificatie van de natuurlijke persoon 2.3.1 Naam 2.3.1.1 Familienaam 2.3.1.2 Voornaam 2.3.2 Geslacht 2.3.3 Woonplaats en verblijfplaats 3 Einde van de natuurlijke persoon 3.1 Begrip 3.2 Wettelijke verplichtingen 3.3 Afstand van het lichaam na het overlijden ten voordele van de wetenschap 3.4 Bijzondere procedure voor afwezigen 3.5 Palliatieve zorgen en euthanasie 3.5.1 Palliatieve zorgen 3.5.1.1 Wettelijke basis 3.5.1.2 Definitie 3.5.1.3 Een onderverdeling 3.5.2 Euthanasie 3.5.2.1 Wettelijke basis 3.5.2.2 Definitie 3.5.2.3 Voorwaarden 3.5.2.4 Algemene bepalingen 3.5.2.5 Verplichtingen na uitvoering van de euthanasie 3.5.2.6 Taken en bevoegdheden van de verpleegkundige bij euthanasie 3.6 Hulp bij zelfdoding – ongevraagde levensbeëindiging

Praktisch gezondheidsrecht 2019.indb 6

28 30 30 31 32 32 33 33 33 34 39 49 49 49 49 51 51 54 54 55 55 56 57 58 59 59 59 60 61 63 64 64 64 65 65 65 65 65 66 66 67 67 67 68 70 70 71 72

13/12/18 10:39


7

Inhoud

3.7 Autopsie 72 3.8 Orgaantransplantatie bij overledenen 73 3.8.1 Toepasselijke wetgeving 73 3.8.2 Opting-out- of opting-insysteem? 73 3.8.3 Wie kan tijdens zijn leven verzet aantekenen tegen orgaantransplantatie na het overlijden? 74 3.8.4 Voorwaarden 74 4 De bekwaamheid 75 4.1 Begrippen 75 4.1.1 Rechtsbekwaamheid 75 4.1.2 Handelingsbekwaamheid 75 4.1.3 Wilsbekwaamheid 75 4.2 Handelingsonbekwaamheid 76 4.2.1 Minderjarigen 76 4.2.2 Gerechtelijke beschermingsstatuten 76 4.2.3 Nieuwe regeling: het eenheidsstatuut 77 4.2.3.1 Toepasselijke wetgeving 77 4.2.3.2 Toepassingsgebied 77 4.2.3.3 Krachtlijnen van het nieuwe statuut 78 4.2.3.4 Gevolgen van de aanstelling van een bewindvoerder 81 4.2.3.5 Einde van het bewind 82 5 Orgaantransplantatie bij levenden 83 5.1 Toepasselijke wetgeving 83 5.2 Toepassingsgebied 83 5.3 Voorwaarden 84 5.3.1 Modaliteiten 84 5.3.2 Toestemming 84 5.3.3 Minderjarigen 84 5.3.4 Wet betreffende de patiëntenrechten 85 6 Medische experimenten en proeven 86 6.1 Toepasselijke wetgeving en historische situering 86 6.2 Toepassingsgebied 86 6.2.1 Proeven en experimenten 86 6.2.2 Commercieel en niet-commercieel 87 6.2.3 Monocentrisch onderzoek en multicentrisch onderzoek 87 6.2.4 Interventioneel en niet-interventioneel onderzoek 88 6.3 Partijen betrokken bij medische proeven en experimenten 88 6.3.1 De deelnemer 88 6.3.1.1 De deelnemer mag slechts aan één proef of experiment in fase I op hetzelfde ogenblik deelnemen (art. 32 WME) 88 6.3.1.2 Het experiment of de proef moet aan strenge voorwaarden voldoen 88 6.3.1.3 Informed consent 89 6.3.1.4 De zorgen die worden verstrekt in het kader van de WME vallen onder de verantwoordelijkheid van een gekwalificeerde beroepsbeoefenaar zoals bepaald in de Gecoördineerde wet betreffende de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen 89 6.3.1.5 Procedurele bescherming van de deelnemer 89 6.3.1.6 Bijzondere bescherming voor minderjarige deelnemers 90 6.3.1.7 Bescherming van de meerderjarige die niet in staat is om zelf toestemming te geven 90

Praktisch gezondheidsrecht 2019.indb 7

13/12/18 10:39


8

Inhoud

6.4 7 Wet 7.1 7.2 7.3

7.4 7.5

6.3.2 De opdrachtgever 6.3.3 De onderzoeker 6.3.4 Het ethisch comitĂŠ Verloop van een medisch experiment 6.4.1 Begin van een experiment ter bescherming van de persoon van de geesteszieke Toepasselijke wetgeving Historische achtergrond Basisprincipes van de Wet van 26 juni 1990 ter bescherming van de persoon van de geesteszieke (WPG) 7.3.1 Toepassingsgebied 7.3.2 Toepassingsvoorwaarden 7.3.3 Procedure 7.3.4 De gewone procedure tot gedwongen opname 7.3.5 De spoedprocedure 7.3.6 De observatie 7.3.7 Verder verblijf 7.3.8 Einde 7.3.9 Verpleging in een gezin 7.3.10 Gedwongen opname, gedwongen behandeling? De rechten van de geesteszieke De bekwaamheid van de geesteszieke

92 92 92 92 92 93 93 93 93 94 94 95 95 97 97 97 98 98 99 99 99

DEEL 3 AANSPRAKELIJKHEID VAN DE VERPLEEGKUNDIGE 1 Het begrip aansprakelijkheid en vormen van aansprakelijkheid 1.1 Strafrechtelijke aansprakelijkheid 1.2 Burgerrechtelijke aansprakelijkheid 1.2.1 Buitencontractuele aansprakelijkheid 1.2.2 Contractuele aansprakelijkheid 2 Strafrechtelijke aansprakelijkheid 2.1 Het misdrijf en soorten misdrijven 2.2 Bestanddelen van het misdrijf 2.2.1 Opzettelijke misdrijven 2.2.2 Onopzettelijke misdrijven 2.3 Rechtvaardigingsgronden 2.3.1 Het wettelijk voorschrift en het overheidsbevel 2.3.2 Wettige verdediging 2.3.2.1 De voorwaarden betreffende de aanval 2.3.2.2 De voorwaarden betreffende het verweer 2.3.3 Noodtoestand 2.4 Schulduitsluitingsgronden 2.4.1 Overmacht of dwang 2.4.1.1 De dwang moet onweerstaanbaar zijn 2.4.1.2 De dwang mag niet aan de dader te wijten zijn 2.4.2 Dwaling en onwetendheid 2.4.3 Strafrechtelijke minderjarigheid 2.4.4 Krankzinnigheid 2.5 Verloop van het strafonderzoek

Praktisch gezondheidsrecht 2019.indb 8

103 103 104 104 105 106 106 106 107 107 108 108 108 109 109 110 111 111 111 111 111 112 112 112

13/12/18 10:39


9

Inhoud

2.5.1 Het opsporingsonderzoek 2.5.2 Het gerechtelijk onderzoek 2.6 Verloop van de zaak voor het vonnisgerecht 3 Burgerrechtelijke aansprakelijkheid 3.1 Buitencontractuele of aquiliaanse aansprakelijkheid 3.1.1 Buitencontractuele aansprakelijkheid voor eigen daden 3.1.1.1 Onrechtmatige handeling 3.1.1.2 Schuldbekwaamheid en toerekenbaarheid 3.1.2 Buitencontractuele aansprakelijkheid voor de schade veroorzaakt door een ander: kwalitatieve aansprakelijkheid 3.1.2.1 Aansprakelijkheid van ouders voor daden van hun minderjarige kinderen 3.1.2.2 Aansprakelijkheid van onderwijzers en ambachtslieden voor de schade veroorzaakt door hun leerlingen en leerjongens 3.1.2.3 Aansprakelijkheid van aanstellers voor schade veroorzaakt door hun aangestelden 3.1.3 Aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken 3.1.3.1 Wettelijke basis 3.1.3.2 Aansprakelijke personen 3.1.3.3 Voorwaarden 3.1.4 De schade 3.1.4.1 Begrip 3.1.4.2 Voorwaarden 3.1.4.3 Soorten schade 3.1.5 Het oorzakelijk verband 3.1.5.1 Equivalentieleer 3.1.5.2 Verbreking van de causaliteit 3.2 Burgerrechtelijke aansprakelijkheid: contractuele aansprakelijkheid 3.2.1 Voorwaarden 3.2.1.1 Het bestaan van een overeenkomst 3.2.1.2 Toerekenbare wanprestatie 3.2.1.3 De wederpartij lijdt schade 3.2.2 Vreemde oorzaak 3.2.2.1 Begrip 3.2.2.2 Gevolgen 3.3 Samenloop van buitencontractuele en contractuele aansprakelijkheid 3.3.1 Begrip 3.3.2 Samenloop van strafrechtelijke en burgerrechtelijke aansprakelijkheid 3.3.3 Samenloop van contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid 4 De aansprakelijkheid bij de uitoefening van het beroep in een ziekenhuis en als zelfstandige 4.1 Er bestaat een contract tussen de patiënt en het ziekenhuis 4.2 Er bestaat geen contract tussen de patiënt en het ziekenhuis 4.3 De aansprakelijkheid van de verpleegkundige werkzaam op zelfstandige basis 5 Wet van 31 maart 2010 betreffende de vergoeding van schade als gevolg van de gezondheidszorg 5.1 Op wie is de wet van toepassing? 5.1.1 De zorgverleners 5.1.2 Patiënten en hun rechthebbenden 5.2 Welke verstrekkingen vallen onder de toepassing van de wet

Praktisch gezondheidsrecht 2019.indb 9

113 114 116 117 117 117 117 118 120 121 122 124 126 126 126 127 128 128 128 129 131 131 131 133 133 133 133 133 134 134 134 134 134 134 135 136 136 137 138 139 140 140 140 140

13/12/18 10:39


10

Inhoud

5.3 De vergoeding bij medische ongevallen zonder aansprakelijkheid 140 5.3.1 Schade die haar oorzaak vindt in een verstrekking van gezondheidszorg 141 5.3.2 Het ongeval mag geen aanleiding geven tot aansprakelijkheid 141 5.3.3 De schade vloeit niet voort uit de gezondheidstoestand van de patiĂŤnt 141 5.3.4 Het moet gaan om abnormale schade 141 5.3.5 Het moet gaan om ernstige schade 141 5.4 Vergoedingen bij medische ongevallen waarvoor een zorgverlener aansprakelijk is 142 5.5 De minnelijke procedure 142 6 Misdrijven in het kader van de beroepsuitoefening 143 6.1 Wettelijke hulpverleningsverplichting of schuldig verzuim 143 6.1.1 Het artikel van de wet 143 6.1.2 De wettelijke voorwaarden 143 6.1.2.1 Verzuimen hulp te bieden 143 6.1.2.2 Het slachtoffer verkeert in groot gevaar 144 6.1.2.3 De gevaartoestand moet door de verzuimer zelf zijn vastgesteld ofwel aan hem zijn beschreven door iemand die zijn hulp inriep 144 6.1.2.4 De verzuimer kon hulp bieden zonder ernstig gevaar voor zichzelf of voor anderen 145 6.2 Onopzettelijk doden en onopzettelijk toebrengen van lichamelijk letsel 146 6.2.1 De artikelen van de wet 146 6.2.2 De wettelijke voorwaarden 146 6.2.2.1 Een gebrek aan voorzichtigheid of voorzorg 146 6.2.2.2 De dood of een lichamelijk letsel bij het slachtoffer 147 6.2.2.3 Het oorzakelijk verband 147 6.3 Toedienen van stoffen die onopzettelijk de dood teweegbrengen of de gezondheid zwaar kunnen schaden 148 6.3.1 Het artikel van de wet 148 6.3.2 De wettelijke voorwaarden 148 6.3.2.1 Onopzettelijk teweegbrengen van de dood of schade veroorzaken aan de gezondheid 148 6.3.2.2 Opzettelijk toedienen van stoffen 149 6.4 Valsheid in geschriften 149 6.4.1 Het artikel van de wet 149 6.4.2 De wettelijke voorwaarden 149 6.4.2.1 Het geschrift wordt door de wet beschermd 149 6.4.2.2 De waarheid moet vervalst worden 149 6.4.2.3 Het bedrieglijk opzet of het oogmerk om te schaden 150 6.5 Het beroepsgeheim 150 6.5.1 Het wetsartikel 150 6.5.2 De wettelijke voorwaarden 151 6.5.2.1 Op wie is het beroepsgeheim van toepassing? 151 6.5.2.2 Geheimen 151 6.5.2.3 Toevertrouwd 151 6.5.2.4 Tegenover wie geldt het beroepsgeheim? 152 6.6 Zwangerschapsafbreking 156 6.6.1 Voorwaarden betreffende de zwangerschapsafbreking 156 6.6.2 Gewetensbezwaren 157 6.7 Onwettige uitoefening van de geneeskunde 157 6.7.1 Situering 157 6.7.2 Specifieke handelingen behorend tot de geneeskunde 158

Praktisch gezondheidsrecht 2019.indb 10

13/12/18 10:39


11

Inhoud

6.7.3 Onbevoegde personen 6.7.4 Het gewoonlijk verrichten 6.7.5 Sancties 6.7.5.1 Strafrechtelijke sanctie 6.7.5.2 Burgerrechtelijke sanctie

158 158 158 158 158

DEEL 4 GECOÖRDINEERDE WET BETREFFENDE DE UITOEFENING VAN DE GEZONDHEIDSBEROEPEN 1 Situering van de wet 2 Wettelijke voorwaarden om een gezondheidsberoep uit te oefenen 3 Het beroep van de verpleegkundige 3.1 De bescherming van het beroep 3.1.1 Zorgkundigen 3.1.2 Hulpverleners-ambulanciers 3.1.3 Vroedvrouwen 3.2 De wettelijk verplichte visering van het diploma van verpleegkunde 3.3 De verpleegkundige activiteiten 3.3.1 De globale verpleegkundige activiteiten (de A-handelingen) 3.3.2 Technisch-verpleegkundige verstrekkingen (de B1- en B2-verstrekkingen) 3.3.2.1 Wie mag de technisch-verpleegkundige verstrekkingen uitvoeren? 3.3.2.2 B1- en B2-verstrekkingen 3.3.3 De toevertrouwde handelingen (de C-handelingen) 3.3.3.1 Wie mag de toevertrouwde medische handelingen uitvoeren? 3.3.3.2 Voorwaarden voor uitvoering 3.4 Het medisch voorschrift 3.4.1 Het geschreven medisch voorschrift 3.4.2 Een mondeling geformuleerd medisch voorschrift 3.4.3 Een schriftelijk staand order 3.5 Het verpleegkundig dossier 4 Het beroep van de zorgkundige 4.1 Het begrip 4.2 Gestructureerde equipe 4.3 Toezicht door de verpleegkundige 5 Het verpleegkundig attest voor mantelzorgers 5.1 Meer autonomie en comfort voor de patiënt en mantelzorg 5.2 Meer deskundigheid voor de verpleegkundige 5.3 Het mantelzorgattest 5.4 Het belang van het mantelzorgattest 6 Het beroep van vroedvrouw

161 162 163 163 163 164 164 164 164 165 165 166 166 166 167 167 168 168 168 168 169 170 170 170 171 172 172 172 173 173 174

DEEL 5 DE RECHTEN VAN DE PATIËNT 1 Historische achtergrond 2 Toepasselijke wetgeving en toepassingsgebied 3 Voornaamste patiëntenrechten in detail 3.1 Recht op kwaliteitsvolle dienstverlening (art. 5) 3.2 Recht op vrije keuze van de beroepsbeoefenaar (art. 6)

Praktisch gezondheidsrecht 2019.indb 11

177 178 179 179 179

13/12/18 10:39


12

Inhoud

3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8

Recht op informatie over de gezondheidstoestand (art. 7) Recht op geïnformeerde toestemming (art. 8) Rechten in verband met het patiëntendossier (art. 9) Recht op privacy (art. 10) Recht op klachtenbemiddeling (art. 11) Regeling inzake vertegenwoordiging van de patiënt (art. 12-15) 3.8.1 Minderjarigen 3.8.2 Meerderjarige handelingsonbekwamen 4 Verplichtingen van de patiënt

180 181 182 183 184 185 185 186 189

DEEL 6 DE RECHTEN VAN HET GEZIN 1 Gehuwden 193 1.1 Toepasselijke wetgeving, definitie en grondvoorwaarden 193 1.2 Vormvoorwaarden van het huwelijk 194 1.3 Gevolgen van het huwelijk 194 1.4 Wat als het misgaat? 194 1.4.1 Procedure voor de familierechtbank om dringende en voorlopige maatregelen te bekomen 194 1.4.1.1 Maatregelen die enkel de echtgenoten aanbelangen 194 1.4.1.2 Maatregelen die specifiek de gemeenschappelijke kinderen aanbelangen 195 1.4.2 Echtscheidingsprocedure 195 1.4.2.1 Procedure voor echtscheiding door onherstelbare ontwrichting van het huwelijk (E.O.O.) 195 1.4.2.2 Echtscheiding door onderlinge toestemming (E.O.T.) 196 1.4.3 Vereffening en verdeling van de huwgemeenschap of onverdeeldheden 200 1.4.3.1 Begrip 200 1.4.3.2 Taak van de notaris 202 1.4.4 Bevoegde rechter 202 2 Samenwonenden 203 2.1 Toepasselijke wetgeving 203 2.2 Verschillende vormen van buitenhuwelijkse samenleving 203 2.2.1 Feitelijke samenwoning 203 2.2.2 Wettelijke samenwoning 203 2.2.3 Samenlevingscontract 203 2.3 Bevoegde rechtbank 204 2.3.1 Feitelijk samenwonenden 204 2.3.2 Wettelijk samenwonenden 204 2.4 Gevolgen van de samenwoning 204 2.4.1 Wettelijke samenwoning 204 2.4.2 Feitelijke samenwoning 205 2.5 Einde van de samenwoning 205 2.5.1 Feitelijke samenwoning 205 2.5.2 Wettelijke samenwoning 205 GLOBALE OEFENINGEN

207

VERKLARENDE WOORDENLIJST

213

TREFWOORDENLIJST

217

BIBLIOGRAFIE

221

Praktisch gezondheidsrecht 2019.indb 12

13/12/18 10:39

Profile for VAN IN

Praktisch gezondheidsrecht 2019 inhoudsopgave  

Praktisch gezondheidsrecht 2019 inhoudsopgave