Camino 1 - Handleiding: Ontmoetingen

Camino

Handleiding Terrein: Ontmoetingen

1

Terreinfiche – Ontmoetingen Transversaal terrein Tussen verbondenheid en gemis

Verdeling terreinen Eerste graad

Tweede graad

Derde graad

Ontmoetingen

Vriendschap

Liefde

Camino 1

Camino 3

Camino 5

Terreintekst Je vindt de terreintekst in het leerplan op p. 37 of via Thomas op https://www.kuleuven.be/thomas/page/leerplan-lager/terrein/4/.

Terreindoelen

1 Verschillende ontmoetingen en de beleving ervan onderzoeken in verhalen/ Bijbelverhalen, getuigenissen, de actualiteit en het eigen leven

L1

L2

L3

L4

L5

L6

L7

X

X

X

X

X

X

X

2 Uitdrukken hoe mensen uit verschillende levensbeschouwelijke tradities tot ontmoeting kunnen komen

X

3 Reflecteren over de spanning(en) tussen verbondenheid en gemis, die een ontmoeting kan oproepen

X

X

X

4 Theologiseren hoe mensen in ontmoetingen God en Jezus (al dan niet) op het spoor kunnen komen 5 De eigen visie op ontmoetingen verbeelden, geïnspireerd door voorbeelden uit de eigen leefwereld, de actualiteit, de christelijke traditie en andere levensbeschouwelijke tradities 6 Een ritueel rond ontmoeting mee vormgeven en beleven

2

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Terreinfiche

X

X

X

X

L9

X

X

X

X

X

L8

X

X

X

X

X

X

Ingrediënten Pluraliteit/Context

Christelijk geloof/Traditie

Identiteit/Leerling

37 Begroetingen Diversiteit aan vormen om elkaar te begroeten.

41 Zoeken naar God God en mens zoeken elkaar en vinden elkaar (soms).

Spanning tussen Gods aan- en afwezigheid voelen.

45 Waardevolle ontmoetingen Aspecten van een betekenisvolle ontmoeting. Erkenning, waardering, zichzelf mogen zijn, steun, van betekenis zijn, ergens bij horen ...

38 Diverse ontmoetingen Brede waaier aan vormen van ontmoeten, binnen en buiten een bepaalde (sub)cultuur, online of fysiek, al dan niet intergenerationeel, aangenaam of niet, vluchtig of diepgaand ...

42 Evangelische ontmoetingsverhalen De ontmoeting met Jezus kan ergernis en onbegrip oproepen, maar kan mensen ook laten groeien, inspireren en helpen tot geloof te komen.

46 Persoonlijke ontmoetingsverhalen Eigen ervaringen van betekenisvolle ontmoetingen.

Ontmoetingen die mee het leven bepalen.

39 Levensbeschouwelijke ontmoetingsplaatsen en -momenten Diverse plaatsen en momenten die kansen bieden tot ontmoetingen binnen levensbeschouwingen en voor levensbeschouwingen onderling.

43 Jezus ontmoeten vandaag Jezus niet enkel als historische persoon zien. Jezus herkennen in Zijn Woord, in mensen en in de samenleving van vandaag.

47 Nieuwsgierigheid en weerstand Verwevenheid van beide elementen binnen een ontmoeting.

Afstand en nabijheid.

Openheid en/of angst voor het onbekende, het niet-weten.

40 Interlevensbeschouwelijke ontmoetingen Kansen tot ontmoeting in een samenleving waar levensbeschouwelijke diversiteit een feit is.

44 Godsontmoeting Als individu of als groep ruimte creëren om God te ontmoeten.

Eucharistie, gebed, sacramenten ...

De Godsontmoeting kan ook in het onverwachte liggen, in momenten van geraakt-zijn, verontwaardiging, verstilling, schoonheid ...

48 Verandering en groei Dynamisch proces van identiteitsvorming in relatie met zichzelf en anderen.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Terreinfiche

3

Ingrediënten

L1

L3

L4

L5

X

X

X

L6

L7

X

X

39

X

40

X

L9

X

X

X

X

X

X

41

X

X

42

X

43

X

44 45

X

46

X

X

X

X X

X

X

47 48

4

L8

X

37 38

L2

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Terreinfiche

X X

X

X

X X

Themalied Ontmoetingen Vandaag op school kwam ik jou onverwacht tegen.

Ik was wat bang en wou je eerst negeren.

Maar nu ik anders denk en jou zie bewegen, ben ik zo blij dat ik je niet heb vermeden.

Als op het scherm iemand met mij wil spreken, dan word ik wat onzeker, ook wel verlegen.

Hierover denk ik na: zou die het menen?

En als dat zo is, zal die wel echt om mij geven?

In een vriend, een hand of een klein gebaar kun je verlangens voelen, dat is heel veel waard.

Mis je iemand dierbaar en voelt het zwaar, dat is meer dan oké en helemaal niet raar.

Refrein Iemand ontmoeten, groot of klein, daar kun je echt heel blij mee zijn.

Soms is het moeilijk, soms is het fijn.

Iemand ontmoeten is ook samen zijn.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Themalied

5

50'

LES 1

Stilstaan bij ontmoetingen

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 1 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken verschillende ontmoetingen en de beleving ervan in het voorleesverhaal van Ona en persoonlijke ontmoetingsverhalen van zichzelf, anderen en de leerkracht (TD1); • verbeelden wat (al dan niet) een waardevolle ontmoeting is, geïnspireerd door voorbeelden uit de eigen leefwereld (TD5).

Voorbereiding • • •

Verzamel (houten) poppetjes om over jouw ontmoetingen te vertellen.

Hang het woord ‘ontmoeting’ en de symbolische ontmoetingsboom in de godsdiensthoek.

Vraag voor les 6 aan de leerlingen (of aan hun ouders) om (vakantie)foto’s mee te brengen van plaatsen waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Als ze ook heilige (ontmoetings)plaatsen bezochten, dan mogen ze die foto’s ook meebrengen (les 6, kopieerblad 3).

Materiaal • • •

werkschrift p. xx kopieerblad 1, 2, 3 Bingel: terrein Ontmoetingen, les 1

Zelf te voorzien • (houten) poppetjes • 3 stukken touw (verschillend in lengte) • doos met een spiegel erin

6

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

Ingrediënten • • •

38 Diverse ontmoetingen 45 Waardevolle ontmoetingen 46 Persoonlijke ontmoetingsverhalen

Achtergrondinformatie Soorten ontmoetingen We maken de verschillende soorten ontmoetingen visueel zichtbaar voor de leerlingen in drie cirkels: •

de binnencirkel - Ik: de leerling zelf bevindt zich in de binnencirkel - Hier kunnen de mensen komen die (meestal) dicht bij de leerling staan: familie, vrienden, klasgenoten ...

- Hier heerst vertrouwen, openheid, warmte en er is vaak een diepere connectie.

•

de buitencirkel - Hier komen de mensen die wat verder van de leerling staan: nieuwe kinderen in de klas of in de hobbyclub, andere kinderen op school of in de hobbyclub, familieleden die je minder vaak ziet, buren ...

- De relaties in deze cirkel zijn meestal afstandelijker. De leerling kan deze mensen nog verder leren kennen en ontdekken wat ze (al dan niet) met elkaar gemeen hebben.

•

buiten de cirkel - Die ruimte staat voor de occasionele contacten, de mensen op straat, in de supermarkt, vreemden …

de buitencirkel

ik

de binnencirkel buiten de cirkel

Besteed aandacht aan het culturele verschil in de binnen- en buitencirkel.

Als je iemand uit een cultuur ontmoet waarbij de binnencirkel van grote waarde is, verwacht dan: • dat die tijd nodig heeft om je te vertrouwen; • dat je formeler moet zijn in het begin; • dat je het vertrouwen stap voor stap moet verdienen.

Omgekeerd, bij culturen waar mensen snel hun binnencirkel openen, kan het zijn dat ze meteen: • vriendelijk en persoonlijk doen; • je uitnodigen in hun huis of familiekring; • openstaan voor emoties en persoonlijke verhalen.

Tips voor de godsdiensthoek en rituelen Bij de start kun je de ‘ontmoetingsboom’ (kopieerblad 2) ophangen aan het prikbord om de nieuwsgierigheid van de leerlingen te prikkelen. Vooral de ruimte op het prikbord rond de ontmoetingsboom kun je elke les uitbreiden.

De leerlingen mogen tijdens het verdere verloop zelf voorwerpen meebrengen wanneer ze thuis iets hebben dat bij het terrein ‘ontmoetingen’ past en waarover ze graag iets meer vertellen in de klas.

Die voorwerpen kun je toevoegen aan de godsdiensthoek.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

7

Opdracht 1 De leerlingen denken na over hun binnencirkel, buitencirkel en over de personen buiten hun cirkel.

ontmoetingen les 1

stilstaan bij ontmoetingen

De drie cirkels helpen de leerlingen om te praten over ontmoetingen, dichtbij en verder weg en over wat die ontmoetingen of de mensen in hun leven (al dan niet) voor hen kunnen betekenen.

1

luister naar je leerkracht. geef een plaats in je cirkels.

Laat de ontmoetingscirkel voor elke leerling persoonlijk zijn. Geen antwoord is hier goed of fout.

Nodig de leerlingen uit om te praten over hun ontmoetingscirkel, maar dwing niemand daartoe.

ik

6

8

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

ontmoetingen – stilstaan bij ontmoetingen

Start Een ontmoetingsverhaal met Ona Vertel het verhaal van Ona (kopieerblad 1).

Bespreek. Gebruik de emotiekaarten (Bingel) als hulp om te vertellen.

• Wie komt Ona tegen op het feest? Met wie komt ze samen?

• Hoe voelt Ona zich als ze Stella voor het eerst ziet? Hoe voelt Ona zich als ze Slak ziet?

• Wat doet Stella, waardoor Ona zich wat meer op haar gemak voelt?

• Hoe kun je zien dat Slak en Ona goede vrienden zijn?

Ik vraag me af …

• wat jij zou doen als je iemand die je goed kent tegenkomt op een feest?

• wat jij zou doen als je iemand die je minder goed kent tegenkomt op een feest?

• hoe jij je zou voelen op het feest van Ona?

In het kort • • •

Vertel het voorleesverhaal (kopieerblad 1).

Bespreek aan de hand van de vragen.

Gebruik eventueel de emotiekaarten (Bingel).

Projecteer op het bord enkele prenten van een ontmoeting.

• Wat zie je? Hoe voelt die foto voor jou?

• Wie kun je tegenkomen?

• Waar komen die mensen (elkaar) tegen/samen?

• Waar ben jij al eens iemand tegengekomen?

• Waar kom jij samen met anderen?

• Als je iemand tegenkomt, wat doe je dan?

•

Bedenk voor de leerlingen verschillende situaties waarin je iemand kunt ‘ontmoeten’. Laat ze vrij reageren met hun gezicht, hun lichaam of met woorden.

•

Toon de voorbeelden van ontmoetingen (bordles).

Sta stil bij het begrip ‘ontmoeting’.

Maak de soorten ontmoetingen visueel met drie kringen uit touw, poppetjes en een eigen levensverhaal.

Plaats de ontmoetingen van Ona in de cirkels (bordles).

De leerlingen plaatsen de gegeven voorbeelden in hun cirkels (werkschrift, opdracht 1).

Introduceer de ontmoetingsboom voor de godsdiensthoek.

Kern Het begrip ‘ontmoeting’

• •

•

•

Je kunt variëren: iemand tegenkomen die je liever niet ziet of die je al lang niet meer gezien hebt of hebt gemist, iemand tegenkomen wanneer je veel of weinig tijd hebt, iemand tegenkomen die een goede vriend(in) van je is of met wie je net ruzie hebt, een (on)bekend iemand tegenkomen, iemand op school of op de sportclub tegenkomen of online op de tablet, iemand tegenkomen die je raakt …

Bespreek kort de situaties: Hoe voelde dat? Waarom reageerde je zo? Wat vond je (minder) fijn?

Zoek samen met de leerlingen naar een woord voor ‘iemand tegenkomen, iemand treffen, samenkomen met anderen … ’. Laat de leerlingen tot het woord ‘ontmoeting’ komen.

Wat betekent ‘een ontmoeting’ volgens jou? Waar denk jij aan bij het woord ‘ontmoeting’?

Leg het woord ‘ontmoeting’ in de godsdiensthoek.

Jouw ontmoetingen en de introductie van de drie cirkels Neem de poppetjes en de drie stukken touw erbij en vertel een stukje van je eigen levensverhaal. Ga in het midden op een tafel zitten en leg de drie stukken touw in cirkels rond jezelf. Begin te vertellen en besteed in je verhaal aandacht aan alle types van ontmoetingen: toevallig of bewust, online of fysiek, beklijvend of vluchtig, met een goede vriend of een kennis, fijne of minder fijne ontmoetingen. Geef ook voorbeelden waarbij de ontmoetingen van de buitencirkel naar de binnencirkel zijn verhuisd.

Bespreek het belang van ontmoetingen. Plaats na afloop de poppetjes en de drie kringen in de godsdiensthoek.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

9

De ontmoetingen van Ona in de drie cirkels Ook Ona heeft anderen ontmoet. We bekijken of ze allemaal even dicht bij Ona mogen komen.

Ook bij haar kunnen we drie cirkels maken.

Projecteer de bordles.

• Wie staat in het midden? (Ona) • Stel je voor dat er drie cirkels zijn rond Ona. Er is een cirkel dicht bij Ona, de binnencirkel, en een cirkel verder van Ona, de buitencirkel. En dan is er daarrond nog heel wat plaats, verder weg.

Wie zou dicht bij Ona mogen staan? Wie zou je in de binnencirkel plaatsen?

• Wie van de dieren zou je nog in de binnencirkel plaatsen?

• Waarom heb je die dieren daar gezet? (Het zijn de dieren waar Ona zich veilig bij voelt, die ze vertrouwt, die ze kent.)

• Wanneer Ona iemand nieuw ontmoet, waar zou je die plaatsen? Dicht bij of eerder ver van Ona? • Welke dieren zou je in de buitencirkel plaatsen, wat verder weg van Ona? • Waar zou je Stella plaatsen in het begin van het verhaal?

• Verandert de plaats van Stella voor Ona op het einde van het verhaal? Waarom?

• In welke cirkel zou jij jezelf plaatsen?

Plaats de prenten van Ona, Stella en Slak bij de ontmoetingsboom (kopieerblad 3).

De ontmoetingen van de leerlingen in de drie cirkels De leerlingen maken opdracht 1 in het werkschrift op p. xx. Je geeft voorbeelden waarbij de leerlingen moeten kiezen of ze die persoon in de binnencirkel, de buitencirkel of zelfs buiten de cirkel zouden zetten. Je kunt een keuze maken uit de volgende opdrachten: • Wie staat er in de blauwe cirkel? (ik) Laat de leerlingen ‘ik’ noteren.

• Teken een zon waar jij je beste vriend(in) zou zetten.

• Teken een wolk waar jij je ouders zou plaatsen.

• Teken een bloem waar jij je grootouders zou zetten.

• Teken een kruisje voor de persoon aan wie jij alles kunt vertellen. Dat is een persoon die je volledig vertrouwt.

• Teken een ballon voor de persoon tegen wie je ‘hallo’ zou zeggen, maar aan wie je niet vertelt hoe je je voelt.

• Teken een ster voor iemand met wie je een hobby uitoefent.

• Teken een vierkant waar jij iemand die je niet kent zou zetten.

• Zet een rood kruis voor een ontmoeting die minder fijn was.

• Ik vraag me af of jij God of Jezus ook ergens zou zetten? Als je ze ergens zet, waar zou dat dan zijn?

Bespreek de opdracht. Maak een keuze uit deze vragen: • Wie zit er in je binnencirkel?

• Wie zit er in je buitencirkel?

• Wie zou jij buiten je cirkel plaatsen?

• Is er iemand die je mist of er niet meer is aan wie je ook een plaats zou willen geven?

• Wil je iets vertellen over de ontmoeting die je (minder) fijn vond?

• Ik vraag me af of jij alleen mensen een plaats zou willen geven? Denk je ook aan iets anders?

• Bij wie ga je troost zoeken wanneer je verdrietig of bang bent? Is het iemand uit je binnen- of buitencirkel?

10

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

Tip Je kunt werken met kleuren in plaats van met een binnencirkel, buitencirkel en buiten de cirkel wanneer dat voor de leerlingen moeilijk te begrijpen is.

Welke persoon die je hebt ontmoet, staat dicht bij je?

Wie staat wat verder van je?

En wie staat heel ver van je?

De opbouw van de godsdiensthoek Toon de ‘ontmoetingsboom’ (kopieerblad 2).

Wat zien jullie op de prent? (een boom) Dit is de boom uit het verhaal van Ona. Ik noem hem ‘de ontmoetingsboom’.

Je ziet dat er blaadjes in de kruin hangen, maar ook dat er al een aantal naar beneden zijn gevallen.

Net zoals in ons leven blijven niet alle mensen bij ons wanneer we hen ontmoeten. Bij deze boom is dat net hetzelfde.

Niet alle blaadjes blijven aan de boom hangen: soms dwarrelen ze verder om andere mensen te ontmoeten, en soms laat de boom ze los, zoals wij soms mensen moeten loslaten of missen. Misschien wil je sommige ontmoetingen ook wel vergeten en daarom loslaten. Dat kan gaan over een ontmoeting die je minder fijn vond.

In de boom zijn ook plekjes waar nog geen blaadjes hangen. Je ziet hier en daar wel een paar blaadjes die nog geen kleur hebben.

Dat zijn nieuwe ontmoetingen die nog mogen komen. Elke keer dat wij iemand ontmoeten, iemand nieuw leren kennen, iemand terugzien … kunnen we daar een blaadje voor hangen. Zo kan de ontmoetingsboom meegroeien met ons verhaal.

Afronding Een ontmoeting met jezelf Ga samen met de leerlingen in een kring zitten en neem de doos erbij. Zeg aan de leerlingen dat je nog een laatste verrassing voor hen hebt meegebracht. Dat is een speciale ontmoeting. Ze mogen een voor een in de doos kijken, maar mogen niets hardop delen. Het moet stil zijn in de klas.

Wanneer de leerlingen in de doos kijken, zien ze zichzelf in de spiegel.

Wanneer iedereen aan de beurt is geweest en zichzelf heeft ontmoet, bespreek je kort die ontmoeting: • Wie heb je ontmoet?

• Wat vind je (niet) bijzonder aan die ontmoeting?

Tijdens deze lessen zullen we niet alleen anderen ontmoeten, maar ook onszelf. Het is belangrijk dat je in elke ontmoeting jezelf mag zijn. Soms zul je anderen leuk vinden, soms zul je ze minder leuk vinden, maar jij mag altijd zijn wie je bent en de ander mag ook • Laat de leerlingen zichzelf ontmoeten door altijd zichzelf zijn. middel van een doos met een spiegel erin.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

11

Kopieerblad 1 – Voorleesverhaal Samen onder de boom 1 2 3 4 5 6 7 8

Er is een feest. Een feest onder de boom.

Slak is er. Slak is een vriend van Ona. Hij heeft een huisje op zijn rug.

Dat huisje lijkt op een schelp. Het kan niet open en dicht. Maar Slak kan er wel in en uit.

Stella is er ook. Stella is een zeester. Ze komt dus uit de zee. Net als Ona! Ona kent Slak al heel lang. Maar Stella kent ze nog maar net.

Slak weet alles van Ona. Of toch bijna alles.

En Ona weet bijna alles van Slak.

Bij Stella is Ona een beetje verlegen. Dus gaat haar schelp op een kier.

9 10 11 12 13 14

‘Wat fijn dat je er bent, Ona!’ zegt Stella.

Ze slaat twee van haar vijf armen om Ona heen.

Zeesterren zijn heel sterk. Ze breken schelpen open. Dat kunnen ze gewoon.

Maar dat doet Stella niet. Ze wil Ona alleen maar een knuffel geven.

Dat is lief! De schelp van Ona gaat er vanzelf wat meer van openstaan.

Niet helemaal, hoor! Een beetje maar.

15 16 17 18 19 20

Ona kijkt rond. Er zijn nog meer gasten op het feest.

Enkele heeft ze nog nooit ontmoet. Van de anderen kent ze alleen de naam.

Sommigen komen naar haar toe.

‘Kom je erbij? We doen een spel!’

Dat willen de vrienden wel! Gauw gaan ze in de kring zitten.

Ona nestelt zich knus tussen Stella en Slak.

21 22 23 24 25 26 27

Iemand gooit een bal. Wie de bal vangt, zegt iets over zichzelf.

‘Ik ben Veertje en ik hou van vliegen’, zegt een duif.

Daarna gooit hij de bal naar Stella.

‘Ik ben Stella en ik ben bang van het donker’, bekent die.

Dat wist Ona niet! Zij is zelf niet bang van het donker.

Maar wel van onweer. Zou ze dat durven zeggen?

Haar schelp gaat even dicht en dan weer open.

28 29 30 31 32 33 34

Nu krijgt zij de bal. Haar hart bonst.

‘Ik ben Ona en ik hou van ijs. Vanille-ijs!’ zegt ze in één adem.

Gauw gooit ze de bal van zich af. Ze bloost een beetje.

Ze kijkt naar Slak. Die geeft haar een knipoog.

Slak weet alles van Ona. Of toch bijna alles.

Hij weet waar ze bang voor is. Maar hij verklapt niets. Het is een geheim.

En een geheim moet je goed bewaren.

35 36 37 38 39 40 41 42

Stella stoot Ona aan.

‘Ik hou ook van ijs, maar niet van vanille’, bekent ze.

‘Brr, ijs! Veel te koud!’ bibbert Slak.

Ona ademt diep in. Ze voelt het bonzen van haar hart.

Dan zegt ze: ‘Ik ben niet bang voor het donker. Maar wel voor onweer.’

‘O’, knikt Stella.

‘En dat’, zegt Slak, ‘is een geheim.’

43 44 45

Stella schuift iets dichterbij. Ze zegt niets, ze glimlacht alleen.

Een zachte, warme glimlach.

‘Dank je om dat te vertellen’, fluistert ze. ‘Ik hou het voor mij. Echt.’

46 47

Ona voelt iets tintelen in haar schelp.

Heel voorzichtig doet ze haar schelp een beetje meer open.

Bron: Sylvia Vanden Heede

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

Kopieerblad 1 – Voorleesverhaal (vervolg)

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

Kopieerblad 2 – De ontmoetingsboom

Dit is de boom uit het verhaal van Ona. Ik noem hem ‘de ontmoetingsboom’.

Je ziet dat er blaadjes in de kruin hangen, maar ook dat er al een aantal naar beneden zijn gevallen.

Net zoals in ons leven blijven niet alle mensen bij ons wanneer we hen ontmoeten; bij deze boom is dat net hetzelfde.

Niet alle blaadjes blijven aan de boom hangen: soms dwarrelen ze verder om andere mensen te ontmoeten, en soms laat de boom ze los, zoals wij soms mensen moeten loslaten of missen.

In de boom zijn ook plekjes waar nog geen blaadjes hangen.

Je ziet hier en daar wel een paar blaadjes die nog geen kleur hebben.

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

Kopieerblad 3 – Ona, Slak en Stella

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 1

50'

LES 2

Hallo daar!

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 2 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken verschillende ontmoetingsgebaren en de beleving ervan in het eigen leven en in getuigenissen van anderen (TD1); • drukken uit hoe mensen uit verschillende (levensbeschouwelijke en culturele) tradities tot een ontmoeting kunnen komen door elkaar te begroeten (TD2); • verbeelden de eigen visie op ontmoetingen en ontmoetingsgebaren, geïnspireerd door voorbeelden uit de eigen leefwereld, de christelijke traditie en andere levensbeschouwelijke tradities (TD5); • beleven verschillende ontmoetingsgebaren en geven een eigen ontmoetingsgebaar vorm (TD6).

ILC-doelen De leerlingen: • luisteren empathisch naar leeftijdsgenoten met een andere levensbeschouwing (ILC14); • gaan respectvol en open om met de eigenheid van andere levensbeschouwingen (ILC17).

Voorbereiding Druk de begroetingsgebaren (kopieerblad 1) af op kaarten (en lamineer ze).

Materiaal • •

16

kopieerblad 1, 2 Bingel: terrein Ontmoetingen, les 2

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 2

Ingrediënten • • • •

37 Begroetingen 38 Diverse ontmoetingen 44 Godsontmoeting 46 Persoonlijke ontmoetingsverhalen

Tips rond diversiteit Wereldwijd is er een diversiteit aan vormen om elkaar te begroeten • Handen schudden: in sommige culturen gebeurt dat alleen met de rechterhand (bv. in het MiddenOosten), soms met een lichte handdruk (bv. in China) en soms met een stevige (bv. in Duitsland).

In bepaalde culturen neemt men de pols vast in plaats van de handen te schudden (bv. in Rwanda).

• In de handen klappen.

• Een luchtkus geven of een kus op de wang: in sommige culturen geeft men één kus, in andere twee of drie, en in sommige landen zelfs vier.

• Buigen: in Cambodja, India, Laos, Nepal en Thailand brengt men de handpalmen tegen elkaar in een gebedshouding, het hoofd licht naar voren gebogen. In Japan houdt men de armen omlaag en buigt men tot maximaal 90 graden. Hoe dieper de buiging, hoe groter het respect.

• Neus en voorhoofd tegen elkaar: in sommige culturen is dat een intieme, heilige begroeting, waarbij je contact maakt met elkaars neus en voorhoofd en de ‘adem deelt’ (bv. in Nieuw-Zeeland of Samoa).

• Een neuskus: een neuskus is een soort kus waarbij je het puntje van je neus tegen de neus van een ander drukt, wat meestal geïnterpreteerd wordt als een vriendelijk begroetingsgebaar. Dat wordt ook wel eens een kunik genoemd. In Arabische landen is neuzen wrijven een teken van genegenheid en het wordt vaak gedaan tussen familieleden, dierbaren en vrienden bij begroetingen en bij een afscheid.

• Je hand op het hart leggen: de eigen handen naar de borst brengen, lichtjes knikken symboliseren je goede wil en een open hart (bv. in Maleisië).

• In sommige landen of culturen is het belangrijk om ouderen eerst te begroeten als teken van respect.

Achtergrondinformatie Negatieve ontmoetingsgebaren Niet elke ontmoeting verloopt warm of verbindend. Ook via gebaren kunnen mensen afstand creëren, kwetsen of uitsluiten. Voor kinderen zijn die non-verbale signalen vaak even betekenisvol als woorden.

Voorbeelden van negatieve gebaren: • wegkijken of iemand bewust negeren • iemand de rug toekeren • het hoofd afwenden of zuchten wanneer iemand iets zegt • lachen, fluisteren of wijzen naar iemand • de wenkbrauwen fronsen, met de ogen rollen • duwen, trekken, schoppen of dreigend dichterbij komen • een hand wegduwen • overdreven afstand houden Sta met de klas stil bij het effect van die gebaren. Ze kunnen duidelijk maken dat iemand er niet bij hoort, niet welkom is of niet ernstig genomen wordt. Bespreek met de leerlingen hoe zulke gebaren voelen voor wie ze ontvangt, en waarom mensen soms toch zo reageren (uit onzekerheid, boosheid, groepsdruk).

Tips voor de godsdiensthoek en rituelen De ontmoetingsboom uit les 1 hangt nog steeds centraal aan het prikbord in de godsdiensthoek. Je kunt de ontmoetingsgebaren rond de boom hangen.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 2

17

Start Wel of niet begroeten Leg de opdracht uit en verdeel de klas in twee groepen.

• Groep 1: de leerlingen begroeten de leerlingen die ze tegenkomen (bv. met een high five, door ze een hand te geven).

• Groep 2: de leerlingen begroeten de andere leerlingen niet of wijzen hen af. Ze kijken of draaien weg of maken een gebaar waarmee ze duidelijk maken dat ze de ander niet willen ontmoeten.

Laat de leerlingen de ogen sluiten en tik de leerlingen die bij groep 2 horen op de schouder. Op die manier weten ze niet wie in welke groep zit en welke soort ontmoeting ze zullen krijgen.

Geef het startsignaal en laat ze de opdracht uitvoeren.

Bespreek daarna met de leerlingen het belang van lichaamstaal bij een begroeting: • Wat gebeurde er?

• Op welke verschillende manieren werd je begroet? Hoe voelde het als je (niet) werd begroet? Hoe voelde het als je iemand (niet) mocht begroeten? Hoe voelde het als iemand duidelijk maakte dat die jou (niet) wilde ontmoeten?

• Begroet jij iedereen op dezelfde manier? Waarom (niet)?

• Welke begroetingen vond je (minder) fijn?

Laat de vorige opdracht opnieuw uitvoeren, maar nu mogen de leerlingen van groep 2 kiezen hoe ze de begroeting willen beantwoorden.

Bespreek opnieuw: • Hoe werd je nu begroet?

• Hoe voelde het dat je nu wél begroet werd of iemand mocht begroeten? Voelde je een verschil?

• Ik vraag me af waarom mensen elkaar (soms niet willen) begroeten?

• Wanneer begroet jij iemand? Of wanneer begroet je iemand net niet?

In het kort •

•

Verdeel de klas in twee groepen: - Groep 1 begroet de anderen op verschillende manieren.

- Groep 2 begroet de anderen niet en kijkt/ draait weg.

Houd een korte nabespreking.

Kern De kennismaking met verschillende ontmoetingsgebaren Projecteer de verschillende ontmoetingsgebaren op het bord. Er zijn verschillende manieren in de wereld om elkaar te begroeten.

Bij ‘achtergrondinformatie’ lees je daarover meer.

• • •

Laat de leerlingen kennismaken met verschillende ontmoetingsgebaren (bordles).

Houd een klasgesprek over de ontmoetingsgebaren.

Bespreek de ontmoetingsgebaren binnen de verschillende levensbeschouwingen.

Bespreek aan de hand van de volgende vragen: • Welke ontmoetingsgebaren zie je?

• Welke begroetingen herken je (niet)? Welke begroetingen vind je bijzonder of vreemd?

• Welke van die begroetingen zou jij (niet) gebruiken? Waarom?

• Welke begroeting vind jij fijn? Zijn er begroetingen die je niet zo leuk vindt?

• Welke begroeting past (niet) bij jou?

• Ken je nog andere begroetingsgebaren?

18

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 2

Bedenk verschillende ontmoetingen (bv. met iemand die je lang niet hebt gezien, met een nieuwe leerling in de klas, een buur die je toevallig tegenkomt, je (groot)ouders, iemand onbekend). Bij elke situatie mogen de leerlingen een passend ontmoetingsgebaar kiezen en tonen hoe zij die persoon zouden begroeten. Laat de leerlingen zelf ook situaties bedenken.

Bespreek: • Wanneer vind jij het eenvoudig of moeilijk om te weten hoe je iemand kunt begroeten?

• Hoe komt dat?

• Wanneer ontmoet jij nieuwe mensen? Hoe begroet je ze dan?

• Heb je al andere begroetingen gezien op reis? Welke begroetingen heb je daar gezien?

• Wat kun je doen wanneer je niet weet hoe je daar iemand moet begroeten? (Vraag: ‘Hoe begroeten jullie elkaar hier?’)

Mensen begroeten elkaar. Het is daarbij niet altijd gemakkelijk om in een nieuwe situatie te weten hoe je elkaar kunt begroeten. Vaak helpt het om even rond te kijken en te observeren hoe anderen rondom jou elkaar begroeten.

Ontmoetingsgebaren in verschillende levensbeschouwingen Projecteer de nieuwe ontmoetingsgebaren op het bord. Maak een keuze uit deze vragen: • Welke ontmoetingsgebaren zie je?

• Welke gebaren herken je? Welke gebaren zijn nieuw?

• Welke foto vind je bijzonder? Welke foto vind je vreemd?

• Op welke plaatsen maken de mensen die gebaren? (in de kerk, moskee, tempel …)

• Ben je zelf al eens op zo’n plaats geweest?

• Heb je die gebaren ook al eens op andere plaatsen gezien? Waar dan?

• Wie zouden die mensen (willen) begroeten? Waarom denk je dat?

Ik vraag me af …

• of je God kunt begroeten?

• waar je naartoe kunt gaan om God te begroeten? Moet je ergens naartoe gaan?

• of iedereen God kan/wil begroeten?

• of jij God zou willen begroeten?

• hoe jij God dan zou begroeten?

• waarom mensen God willen begroeten?

• of iedereen dezelfde God begroet?

Afronding Pictogrammen van verschillende begroetingsgebaren Toon de pictogrammen van de verschillende begroetingsgebaren op het bord.

Je kunt het kopieerblad (kopieerblad 2) ook uitdelen als hulp.

We hebben deze les verschillende vormen gezien om elkaar te begroeten.

Misschien kun je met de pictogrammen op het bord een nieuw begroetingsgebaar bedenken door meerdere gebaren te combineren.

Laat de leerlingen nadenken over hun eigen begroetingsgebaar.

Wie wil, mag het eigen begroetingsgebaar tonen, maar niemand is verplicht.

Tip De leerlingen mogen ook uit hun eigen fantasie iets toevoegen.

Het moet niet uit de voorbeelden op Bingel komen.

•

Laat de leerlingen een eigen begroetingsgebaar bedenken.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 2

19

Kopieerblad 1 – Ontmoetingsgebaren

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 2

Kopieerblad 1 – Ontmoetingsgebaren (vervolg)

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 2

Kopieerblad 1 – Ontmoetingsgebaren (vervolg)

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 2

Kopieerblad 2 – Pictogrammen ontmoetingsgebaren

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 2

75'

LES 3

Jezus ontmoet Zacheüs

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 3 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken de beleving van een ontmoeting in het Bijbelverhaal ‘Jezus ontmoet Zacheüs’ (TD1); • reflecteren over de spanning(en) die een ontmoeting bij diverse betrokkenen kan oproepen (TD3); • verbeelden de eigen visie over wat een ontmoeting voor hem/haar/hun (al dan niet) bijzonder maakt geïnspireerd op het Bijbelverhaal of ervaringen uit het eigen leven (TD5).

Voorbereiding • •

Lees de achtergrondinformatie bij het verhaal.

Kopieer en lamineer de twee nieuwe figuren (kopieerblad 2) en knip ze uit om bij de ontmoetingsboom te plaatsen.

Materiaal • • •

werkschrift p. xx kopieerblad 1, 2 Bingel: terrein Ontmoetingen, les 3

Zelf te voorzien • (klas)Bijbel • LED-lichtje

24

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

Ingrediënten • • •

38 Diverse ontmoetingen 42 Evangelische ontmoetingsverhalen 46 Persoonlijke ontmoetingsverhalen

Achtergrondinformatie Jericho Het verhaal vindt plaats in de stad Jericho, een grenspost met een bijzondere symboliek voor de joden.

Tijdens de uittocht door de woestijn, ook wel ‘exodus’ genoemd, vormt die stad de laatste hindernis voor de binnenkomst in het Beloofde Land. Jericho markeert ook ruwweg het eindpunt van Jezus’ reis door Israël.

De tollenaar De tollenaars staan opgesteld bij de belangrijke kruispunten, bruggen of stadspoorten. Ze innen belastingen van handelaars, berekend op basis van de waarde van hun goederen. Het geld dat ze innen gaat naar de schatkist van de Romeinen, op dat moment de bezettende macht die veel kapitaal nodig heeft om haar oorlogen te bekostigen. De tollenaars worden door de Romeinen in dienst genomen en worden daarom als verraders gezien in de ogen van hun eigen volk. Wat hen nog meer gehaat maakt bij de bevolking, is dat velen van hen extra geld voor zichzelf vorderen omdat ze met hun officiële loon nauwelijks rondkomen.

De betekenis Als tollenaar wordt Zacheüs niet tot de gemeenschap gerekend. Hij wordt door de massa buitengesloten omdat hij er volgens hen niet bij hoort. Toch is het net Zacheüs tot wie Jezus zich richt, wellicht omdat Jezus in zijn nerveuze blik een wens naar een ander, beter leven herkent en daarop inspeelt. De naam ‘Zacheüs’ staat namelijk voor ‘de rechtvaardige’ of ‘de onschuldige’.

Jezus verzoekt Zacheüs om samen aan tafel te gaan als teken van het feit dat ieder mens welkom is bij God. Samen eten schept verbondenheid: de tafel wordt zo een voorstelling van de droom van een wereld zonder kwaad of ondeugd.

Zacheüs kiest ervoor om Jezus te volgen. Hij blijft tollenaar, maar oefent zijn beroep voortaan eerlijk uit.

Zo wordt Zacheüs, de buitenstaander, een voorbeeld van de omslag die Jezus’ boodschap kan veroorzaken.

Bron: Geert Faseur Het ontmoetingsverhaal met Jezus De evangelisten vertellen over ontmoetingen van en met Jezus. Mensen die Jezus ontmoeten, ervaren vaak een diepgaande verandering in hun leven. Jezus zoekt vaak mensen op die de samenleving mijdt of minacht. Hij haalt mensen uit hun isolement, zoekt verbinding en biedt perspectief. Die verhalen nodigen uit om na te gaan welke houding Jezus aanneemt in die ontmoetingen en wat de mensen daarin vandaag aanspreekt. Wat is inspirerend in die ontmoetingen?

Bron: terreintekst ‘ontmoetingen’ uit het leerplan

Tips voor de godsdiensthoek en rituelen Zacheüs en Jezus komen als nieuwe figuren bij de ontmoetingsboom.

Plaats nadat je het verhaal een eerste keer voorlas Zacheüs in de boom en Jezus onderaan.

Op het einde van de les plaats je Zacheüs mee naast Jezus onder de boom.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

25

Start Laat niets je tegenhouden Toon het filmpje van Léa Bayekula.

Bespreek met de leerlingen: • Wat is er bijzonder aan Léa? (Ze kan niet stappen.)

• Waaraan doet ze mee? (de paralympische spelen) • Waarom wordt ze een straffe atleet genoemd in het filmpje? (Ze wint de gouden medaille.)

• Wat wordt er op het einde van het filmpje gezegd? (Het maakt niet uit of je een beperking In het kort hebt, iedereen kan de eigen droom • Toon het videofragment (bordles). waarmaken.)

• Bespreek met de leerlingen.

Kern Het Bijbelritueel uitvoeren Projecteer het Jezusbeeld ‘Jezus ontmoet’ op het bord. Vertel aan de leerlingen dat je een verhaal uit de Bijbel gaat vertellen over Jezus die iemand ontmoet.

Terwijl je dat zegt, neem je de Bijbel erbij en toon je hem aan de klas. Toon de prenten (terrein Geborgenheid, les 4, kopieerblad 1) van het Bijbelritueel of projecteer ze op het bord.

Steek het LED-lichtje aan.

Voor we starten, nemen we even de tijd om ons klaar te maken voor het verhaal.

Kies een houding waarbij je je goed voelt.

Misschien helpt het ook om even stil te worden in je hoofd, je mond en je hart.

Je kunt daarbij zachtjes zeggen: Ik breng rust in mijn gedachten, stilte in mijn stem en ruimte in mijn hart.

Vertel het Bijbelverhaal (kopieerblad 1) met behulp van de Bijbelprenten op het bord.

• • • •

•

• •

•

Projecteer het Jezusbeeld (bordles).

Voer samen het Bijbelritueel uit (terrein Geborgenheid, les 4, kopieerblad 1).

Vertel het Bijbelverhaal (kopieerblad 1).

Toon de prenten (bordles) en reconstrueer het Bijbelverhaal aan de hand van het vensterperspectief.

Laat de leerlingen zich inleven in de personages van het verhaal via het spiegelperspectief (werkschrift, opdracht 1-3).

Bespreek: Heeft de ontmoeting met Jezus Zacheüs veranderd?

Laat de leerlingen nadenken of het verhaal (al dan niet) iets van betekenis voor hen heeft via het perspectief van het glasraam.

Laat de leerlingen terugkeren naar zichzelf en ontdekken wat het verhaal (al dan niet) in hen heeft losgemaakt.

Het vensterperspectief Projecteer de prent van het venster op het bord.

We luisteren naar een verhaal uit de Bijbel.

Het verhaal is als een venster waardoor we even kunnen kijken naar vroeger: hoe mensen toen leefden, dachten en geloofden. We weten niet of alles precies zo is gebeurd, maar de verhalen worden al heel lang doorverteld.

Zo helpen ze ook vandaag nog om na te denken over het leven. Net daarom is het niet alleen een verhaal van vroeger, maar ook een verhaal voor ons vandaag.

Laat de leerlingen prent per prent op de vragen antwoorden, zodat de wereld van toen wat duidelijker wordt en ze zelf het Bijbelverhaal opnieuw vertellen.

26

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

Toon prent 1.

• Wie is deze man? (Zacheüs) • Welk beroep heeft Zacheüs? (tollenaar) • Wat is een tollenaar? (Tollenaars staan bij belangrijke kruispunten, bruggen of stadspoorten. Ze vragen geld aan mensen die voorbijkomen. Het geld dat ze vragen gaat naar de schatkist van de Romeinen.)

• Wat vinden de mensen in de stad van een tollenaar? (Tollenaars werken voor de Romeinen, het volk ziet ze daarom als verraders.)

Sta stil bij de Romeinen. De Romeinen zijn in de tijd van Jezus niet populair bij het joodse volk: het zijn bezetters, ze voeren hoge belastingen in, er zijn strenge regels en straffen, de Romeinen aanbidden andere Goden, wat voor de joodse gelovigen moeilijk ligt.

Toon prent 2.

• Wat zie je?

• Waarom wil Zacheüs in een vijgenboom klimmen? (De mensen willen hem niet doorlaten, hij is klein en kan Jezus in een boom beter zien; hij wil Jezus ontmoeten.)

• Waarom zijn er zoveel mensen op straat? (Iedereen wil Jezus zien en Hem ontmoeten.)

Toon prent 3.

• Hoe ontmoet Jezus Zacheüs?

• Hoe reageert Jezus wanneer hij Zacheüs in de boom ziet?

• Wat vinden de andere mensen van Zacheüs?

• Hoe reageert Zacheüs wanneer Jezus zegt dat Hij bij hem op bezoek wil komen?

• Begrijpen de andere mensen dat Jezus bij Zacheüs gaat eten?

Tip In de bordles vind je een kunstwerk dat deze passage ook vanuit een ander perspectief weergeeft.

Toon prent 4.

• Wat zie je?

• Waarover praten Zacheüs en Jezus?

Toon prent 5.

• Wat doet Zacheüs na het bezoek van Jezus?

Het spiegelperspectief Projecteer de spiegel op het bord. Leid dit deel in: Het verhaal vertelt iets over wat mensen meemaken en voelen. Ook wij hebben ernaar geluisterd. Misschien herken je iets uit je eigen leven, of merk je iets op dat je doet nadenken. En misschien ook niet, dat is helemaal goed.

Misschien denk je er later nog eens aan. Laten we er nu samen even naar kijken.

• • •

Herken jij iets uit dit verhaal? Iets dat ook in jouw leven gebeurt?

Wat vind jij raar of vreemd in het verhaal?

Ik vraag mij af of het verhaal jou iets vertelt over een bijzondere ontmoeting? Wat dan?

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

27

ontmoetingen les 3

jezus ontmoet zacheüs

Opdracht 1 De leerlingen duiden de emoties aan voor/na de ontmoeting van Zacheüs met Jezus.

Merken ze verandering op?

Hebben ze zelf ook al eens een verandering ervaren bij een ontmoeting met iets of iemand?

1

omcirkel. hoe voelt zacheüs zich: • ... voor de ontmoeting met jezus?

• ... na de ontmoeting met jezus?

2

Opdracht 2 De leerlingen kleuren wat de mensen (omstaanders) zeggen en wat Jezus zegt.

Wat zouden ze zelf (niet) zeggen?

Zouden ze iets anders zeggen?

wie zegt wat? geef de juiste kleur.

•

GROEN

dit zegt jezus.

•

ROOD

dit zeggen de mensen.

• wat zou jij zeggen?

jij bent geen vriend van mij.

ik kom bij jou op bezoek.

jij bent een kind van god.

jij bent niet eerlijk.

jij bent slecht.

kom eens uit die boom. ontmoetingen – jezus ontmoet zacheüs

Opdracht 3 De leerlingen tekenen zelf een bijzondere ontmoeting uit. Laat ze over die ontmoeting vertellen. Wat maakte de ontmoeting bijzonder?

De tekening kan helpen bij het dankritueel.

3

had jij al eens een bijzondere ontmoeting? teken.

ik vraag me af of een ontmoeting jou al eens veranderd heeft?

ik vraag me af wanneer jij een ontmoeting bijzonder vindt?

8

28

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

ontmoetingen – jezus ontmoet zacheüs

7

Bespreek het verhaal vervolgens vanuit de verschillende perspectieven en personages uit het verhaal.

Maak een keuze uit de mogelijke besprekingsvragen. Je hoeft niet elke vraag te behandelen.

Zacheüs De leerlingen maken opdracht 1 in het werkschrift op p. xx. Laat ze bij de eerste reeks emoji’s de gevoelens van Zacheüs omcirkelen voor de ontmoeting met Jezus en bij de tweede reeks de gevoelens van Zacheüs na de ontmoeting met Jezus.

Ik vraag me af …

• hoe Zacheüs zich voelt voor hij Jezus ontmoet?

• hoe Zacheüs zich voelt nadat hij Jezus heeft ontmoet?

• waarom Zacheüs zich eerst verstopt in de boom?

• waarom Zacheüs zoveel moeite doet om Jezus te ontmoeten?

• of Zacheüs iets mist in zijn leven?

• of de ontmoeting met Jezus Zacheüs heeft veranderd? Waaraan zie je dat? Waarom denk je dat?

• wat er zou gebeurd zijn als Zacheüs Jezus niet had ontmoet of Jezus Zacheüs niet had gezien?

• wat ‘gezien worden’ betekent? Is dat alleen dat iemand naar je kijkt, of kan het ook iets anders zijn?

De laatste vraag kun je verbinden met de ervaring van de leerlingen: gezien en niet gezien worden, en hoe het mensen kan veranderen.

Verwijs terug naar de spiegel en ga verder in gesprek.

Ik vraag me af …

• wie er voor jou zo belangrijk is dat je er alles aan zou doen om die te ontmoeten?

• of jij wel eens een bijzondere ontmoeting had met iemand? Wat maakte die ontmoeting bijzonder?

• of een ontmoeting met iemand of iets jou al eens veranderd heeft? Hoe dan?

• of jij je ook al eens (niet) gezien voelde? Wanneer was dat dan? Hoe voelde je jezelf daarbij?

De omstaanders Ik vraag me af …

• wat jij vindt van de reactie van de andere mensen in het verhaal?

• wat jij zou doen als je tussen de andere mensen stond in het verhaal? Waarom?

• hoe jij je zou gedragen tegenover Zacheüs? Waarom?

• wat er zou gebeurd zijn als de andere mensen anders deden tegen Zacheüs?

• of jij wel eens deed wat de andere mensen doen bij Zacheüs? Waarom deed je dat?

Jezus Ik vraag me af …

• waarom Jezus bij Zacheüs op bezoek gaat?

• of jij hetzelfde of iets anders zou gedaan hebben dan Jezus?

• of jij zou luisteren naar wat de omstaanders zeggen over Zacheüs?

• wat jij vindt van de ontmoeting tussen Jezus en Zacheüs in het verhaal?

• of jij een ontmoeting met Jezus bijzonder zou vinden of niet?

• of je Jezus vandaag ook nog ergens kunt ontmoeten? Hoe dan?

• of de ontmoeting met Jezus jou doet denken aan een ontmoeting die je zelf met iemand had?

De leerlingen voeren opdracht 2 en 3 in het werkschrift op p. xx uit.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

29

Het perspectief van het glasraam Projecteer het glasraam op het bord.

Een verhaal kan bij iedereen iets anders doen. Soms voel of zie je even iets, zoals zonlicht dat door een glasraam valt en dingen een andere kleur geeft. Maar het kan dat je niets voelt of denkt, dat is helemaal goed.

Misschien merk je later iets op, misschien ook niet. Sommige mensen geloven dat je in zo’n moment iets van God of Jezus kunt zien, een licht dat helpt om anders te kijken naar wat er gebeurt.

Sta stil bij wat het Bijbelverhaal (al dan niet) in de leerlingen losmaakt, wat hen raakt, of waar ze misschien een andere kijk hebben op iets.

• •

Betekent het verhaal iets voor jou? Wat betekent het verhaal voor jou?

Doet de ontmoeting tussen Jezus en Zacheüs iets met jou? Wat dan?

Stel je eens voor dat mensen die in Jezus geloven (christenen) uit het verhaal een stukje betekenis halen over wat Jezus droomt voor deze wereld.

• •

Wat denk je dat Jezus droomt voor de wereld?

Hoe zou die droom eruitzien volgens jou?

De terugkeer naar het spiegelperspectief

Toon opnieuw het pictogram van de spiegel. Laat de leerlingen opnieuw naar zichzelf kijken, dit keer geraakt door het verhaal dat (al dan niet) in hen is blijven doorwerken.

• •

Herken jij die droom van christenen in jouw leven? Heb jij een andere droom?

Ik vraag me af wat jij kunt doen om die droom waar te maken? Wat zou je doen?

Afronding Het dankritueel Plaats de Bijbel terug in de godsdiensthoek.

Nodig de leerlingen uit om deel te nemen aan een klein dankritueel. Laat ze denken aan een (bijzondere) ontmoeting uit hun leven waarvoor ze dankbaar zijn.

Ze kunnen de tekening bij opdracht 3 in het werkschrift op p. xx gebruiken als hulp wanneer ze vertellen.

Wie wil, mag dat moment delen door iets te zeggen.

De leerlingen mogen ook gewoon kijken, luisteren of even stil zijn. Niets moet.

Plaats daarna de prent van Zacheüs naast Jezus bij de ontmoetingsboom. Doof het LED-lichtje.

30

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

• •

Nodig de leerlingen uit voor een dankritueel.

Plaats de prenten van Jezus en Zacheüs (kopieerblad 2) bij de ontmoetingsboom.

Kopieerblad 1 – Bijbelverhaal Jezus ontmoet Zacheüs 1 2 3 4 5 6

Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich tussen de mensen door.

Vandaag komt Jezus, de man over wie iedereen spreekt. Zacheüs wil Hem ook wel eens zien.

Ze zeggen dat Jezus prachtige verhalen kan vertellen. Dat Hij zelfs mensen kan genezen.

Zacheüs weet niet of hij dat kan geloven. Maar hij wil graag zien wat voor iemand die Jezus is. Of Hij echt zo speciaal is als de mensen zeggen. Op de plaats, waar Jezus zal voorbijkomen, staan de mensen in dichte rijen op elkaar.

7 8 9 10 11 12 13 14

Hij is kleiner dan de meeste mensen. Als hij achteraan staat, krijgt hij Jezus niet te zien. Dan ziet hij alleen ruggen van andere mensen. Zou hij naar voren kunnen glippen? Nee, ze laten hem vast niet door.

De mensen vinden Zacheüs een vervelende vent. Als tollenaar moet hij de belastingen voor de keizer ophalen. Niemand betaalt graag geld aan de keizer. En – wat het allemaal nog erger maakt - Zacheüs haalt meer geld op dan hij moet, zodat hij zelf ook rijk is geworden. De mensen vinden Zacheüs slecht, maar dat kan Zacheüs niks schelen.

Opeens heeft Zacheüs een goed idee. Vlakbij de weg waar Jezus langs komt, staat een vijgenboom. Als hij daarin klimt, kan hij Jezus prima zien.

15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45

Jezus lacht naar Zijn vrienden. Zoveel mensen die naar Zijn verhalen willen luisteren. Dat is toch fantastisch!

Hij aait een klein meisje over haar haren en luistert vol aandacht naar een oude man. Heel even blijft Hij staan in de schaduw van een vijgenboom.

Maar wat is dat? Wat zit daar tussen de grote, donkergroene bladeren? Een schoen! Met een voet erin!

En een man eraan vast! Jezus lacht.

‘Dat is Zacheüs’, zegt een man naast Hem. ‘Onze valse tollenaar die niets liever doet dan de mensen geld af te nemen. Let maar niet op hem.’

Maar Jezus kijkt eens goed naar Zacheüs. ‘Kom eens uit die boom, Zacheüs’, zegt Hij. ‘Ik kom bij jou op bezoek.’ Zacheüs schrikt zo erg dat hij bijna uit de boom valt. Komt Jezus bij hem? Vindt Hij hem niet slecht? Opeens is Zacheüs blij. Hij rent naar huis om alles klaar te zetten. ‘Tot straks!’ roept hij naar Jezus over zijn schouder.

‘Kom liever bij een van ons eten’, zeggen de mensen op straat tegen Jezus. ‘Die Zacheüs, dat is een slecht mens. Daar hoor jij toch niet bij!’

Maar Jezus schudt zijn hoofd en glimlacht.

Zacheüs staat Hem al op te wachten bij zijn huis. Hij danst bijna van plezier als hij Jezus naar binnen leidt. De tafel is gedekt. Jezus en Zijn vrienden en Zacheüs eten samen.

‘Lekker’, zegt Jezus.

‘Ik had nooit gedacht dat Jij bij mij zou komen eten’, zegt Zacheüs. ‘De mensen zeggen dat ik niet eerlijk ben.

De meesten willen niets met mij te maken hebben.’

‘En’, vraagt Jezus, ‘hebben ze gelijk?’

Zacheüs knikt met zijn hoofd naar beneden. ‘Ik heb vaak te veel geld gevraagd’, zegt hij. Het klinkt alsof hij er spijt van heeft. Zacheüs tilt zijn hoofd op. ‘Ik ga het goedmaken’, roept hij uit. ‘Alles wat ik te veel heb gevraagd, zal ik teruggeven. Ik zal de mensen meer geven dan ik ze heb afgenomen. En ik geef de helft van alles wat ik heb aan de arme mensen. De mensen zullen hun ogen niet geloven.’ Hij kijkt Jezus blij aan.

Jezus lacht hem toe. ‘Ik vind het fijn dat Ik vandaag bij jou mag eten, Zacheüs’, zegt hij. ‘Jij bent echt een kind van God’.

Bron: Kolet Janssen, vrij naar Lc 19, 1-10

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

Kopieerblad 1 – Bijbelverhaal (vervolg)

CAM1_VP_OM_T2_L3_vertelplaat_Jezus_Zacheüs

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

Kopieerblad 2 – Jezus en Zacheüs

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 3

LES 4

50'

De kracht van een ontmoeting

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 4 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken in het verhaal Het meisje voor in de klas en het eigen leven de beleving van een (nieuwe) ontmoeting of een ontmoeting op een vreemde plek (TD1); • reflecteren over de spanning(en) tussen verbondenheid en gemis, vanuit het verhaal Het meisje voor in de klas en het eigen leven (TD3); • verbeelden wat een nieuwe ontmoeting fijn, spannend of tegelijk fijn en spannend maakt (TD5).

ILC-doel De leerlingen: • gaan constructief om met moeilijkheden en kansen voor ILD en ILS (ILC22).

Voorbereiding • • •

In deze les vertrekken we vanuit het prentenboek Het meisje voor in de klas van Onjali Q. Raúf.

De prenten bij het verhaal zijn voorzien in de bordles, maar het is ook fijn om het boek zelf in de klas te hebben. Je kunt het lenen in de plaatselijke bibliotheek.

Voorzie een rugzak met daarin een afbeelding van Ona en eventueel het prentenboek.

Hang voor het begin van de les de emotiekaarten (Bingel) met de basisgevoelens boos, blij, verdrietig en bang verspreid op in het klaslokaal.

Materiaal • •

Ingrediënten

werkschrift p. x Bingel: terrein Ontmoetingen, les 4

• •

Zelf te voorzien • prentenboek Het meisje voor in de klas • boekentas of rugzak

•

34

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 4

38 Diverse ontmoetingen 40 I nterlevensbeschouwelijke ontmoetingen 47 Nieuwsgierigheid en weerstand

Tips rond diversiteit Niet elke leerling heeft altijd een veilige omgeving gekend. Sommige leerlingen zullen zich heel goed kunnen inleven in het verhaal, terwijl het voor anderen wat moeilijker zal zijn. Het verhaal gaat specifiek over een meisje dat moest vluchten voor een oorlog en per boot is vertrokken. Ze heeft er ook donkere gedachten over. Ook dat kan aangekaart worden als daar ruimte voor is.

Enkele tips over de houding die je als leerkracht kunt aannemen: • Wees neutraal en feitelijk, zonder details die angst kunnen oproepen.

• Respecteer dat sommige kinderen zelf zulke ervaringen hebben; laat ruimte om dat te delen, maar verplicht niets.

• Sluit af met de nadruk op hoop en zorg: er zijn altijd mensen die helpen.

Een nieuwe leerling in de klas impliceert niet automatisch dat die persoon een vluchteling is, het kan ook iemand zijn die net verhuisd is. Hoe gaan we om met die nieuwe ontmoetingen waarbij sommige leerlingen al een grotere rugzak meedragen dan anderen?

Achtergrondinformatie Onjali Q. Raúf Onjali Q. Raúf is een Brits-Bengaalse schrijfster en oprichtster van twee NGO’s: Making Herstory (een vrouwenrechtenorganisatie die zich inzet om mensenhandel tegen te gaan) en O’s Refugee Aid Team (een organisatie die meer bewustzijn wil creëren rond vluchtelingenorganisaties).

Ze schrijft haar kinderboeken voornamelijk vanuit haar eigen ervaringen en bouwt de karakters rond personen die zij ooit had gewild in haar leven.

Het meisje voor in de klas is haar debuut in de prentenboekenwereld waarin ze kinderen wil tonen hoe je een vluchteling zich welkom kunt laten voelen. Ze schreef het verhaal naar aanleiding van haar eigen ervaring met eerste hulp in de tentenkampen van Calais. Ze werd geïnspireerd door de ontmoeting met een Syrische moeder die haar zorg naar Onjali toe uitte over hoe haar kind naar school zou gaan en hoe ze opgevangen zou worden.

Tips voor de godsdiensthoek en rituelen Zoek je nog een extra verhaal rond dit thema, dan kun je altijd het prentenboek De koffer van Chris-Naylor Ballesteros voorlezen op een ander moment.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 4

35

ontmoetingen les 4

de kracht van een ontmoeting

Opdracht 1 De leerlingen tekenen in de silhouet wie ze al eens (voor de eerste keer) ontmoet hebben.

Gaat het over migratie?

Dan kun je verschillende kleurpotloden laten gebruiken voor andere huidskleuren.

1

met wie had jij al eens een nieuwe ontmoeting? maak de figuur af.

2

stond jij graag dichtbij of veraf? teken jezelf.

3

wie of wat helpt jou bij een nieuwe ontmoeting? teken bij de figuren.

4

hoe voelde jij jezelf? en de ander? teken.

Opdracht 2 De leerlingen tekenen zichzelf dicht bij of ver van de persoon.

Stonden ze graag dicht? Of hadden ze liever wat afstand?

Opdracht 3 Wat helpt de leerling bij een nieuwe ontmoeting?

Dat mogen ze tekenen bij de silhouet en bij zichzelf.

Opdracht 4 De leerlingen tekenen een emotie bij zichzelf en de ander.

ik

de ander

ontmoetingen – de kracht van een ontmoeting

36

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 4

9

Start Wat zit in de rugzak?

Toon de rugzak.

• Wat heb ik meegebracht?

• Waarvoor gebruik je een rugzak?

• Wie gebruikt een rugzak? (bv. iemand die onderweg is, iemand die ergens naartoe gaat.)

Haal Ona ondertussen uit de rugzak. Verwijs opnieuw naar les 1.

• Weet je nog waar Ona nieuwe dieren ontmoette?

• Wat gebeurde er in dat verhaal?

• Hoe voelde Ona zich toen ze aankwam bij het In het kort feest?

• Toon de rugzak.

• Wanneer begon Ona zich wat meer op haar • Verwijs opnieuw naar de ontmoetingen van gemak te voelen?

Ona (les 1).

Kern Het verhaal van Het meisje voor in de klas Haal het prentenboek uit de rugzak.

Vandaag vertel ik over een meisje dat onderweg is en aankomt op een plek waar ze nieuwe mensen ontmoet.

Lees het verhaal voor aan de hand van de prenten in de bordles.

• • •

Lees het verhaal Het meisje voor in de klas voor (bordles).

Bespreek aan de hand van de vragen.

Laat de leerlingen nadenken over een nieuwe ontmoeting die ze hadden (werkschrift, opdracht 1-4).

Tip Je kunt even pauzeren bij het fragment: ‘Opeens heb ik een idee!’.

Pols naar de verbeelding van de leerlingen.

Wat denken jullie dat het idee zal zijn? Wat zouden jullie doen om haar vriend(in) te worden?

Bespreek het verhaal: • Hoe voelen de andere leerlingen zich wanneer ze het nieuwe meisje voor de eerste keer zien?

• Hoe gedragen ze zich tegenover het meisje?

• Hoe voelt het meisje zich, denk je? Waarom denk je dat?

Ik vraag me af …

• waarom het meisje zo stil is? (Ze is stil omdat ze veel mist, omdat ze op een nieuwe plaats is.)

• of het meisje iets mist? Wie of wat mist ze?

• wat ervoor zorgt dat Laila niet meer stil is? (Ze merkt dat Adam toenadering zoekt door de tekeningen.

Door de groeiende verbondenheid en vriendschap met Adam, voelt Laila het gemis wat minder.)

• of de ontmoeting met Adam ervoor gezorgd heeft dat Laila zich anders voelt op school?

• of Laila had gehoopt op een ontmoeting met Adam? Waarom denk je dat?

• hoe Laila zich voelt op het einde van het verhaal? Waarom voelt ze zich zo?

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 4

37

Maak een keuze uit deze vragen over de leefwereld van de leerlingen: • Herken je iets uit het verhaal in je eigen leven? Wat vind je vreemd?

• Hoe zou jij je voelen in het verhaal?

• Wat zou jij doen in het verhaal als je Laila was? Wat zou jij doen als je een van de klasgenoten was?

• Wat zou jij hopen dat anderen zouden doen voor jou?

• Heb jij al eens iets gemist op een plek waar je niemand kent? Wie/wat miste je dan?

• Op welke onbekende plek had jij al eens een ontmoeting?

• Heb jij al eens op tv gezien dat mensen moeten vluchten? Hoe zouden zij zich voelen?

• Stel dat iemand die is moeten vluchten in onze klas komt, wat zou jij dan voor die leerling kunnen doen?

Tip Achteraan in het prenten boek staan ook een aantal tips over hoe je als leerkracht samen met de klas een leerling kunt opvangen die is moeten vluchten.

Onverwachte ontmoetingen zoals in dit verhaal kunnen leiden tot vriendschap.

Sommige ontmoetingen voelen aan als een geschenk voor mensen.

Voelde een ontmoeting voor jou al eens als een geschenk? Kun je daarover vertellen?

Nieuwsgierigheid en weerstand Wanneer je iemand ontmoet, voel je soms verschillende dingen tegelijk. Soms kom je graag dicht bij iemand, soms heb je wat meer afstand nodig. Een nieuwe ontmoeting kan leuk zijn, maar ook een beetje spannend.

Met deze vragen denken we samen na over hoe ontmoetingen kunnen voelen.

Maak een keuze uit deze vragen: • Heb jij al eens iemand ontmoet die jou een goed en veilig gevoel gaf?

• Hoe kan iemand jou helpen zodat jij je goed/veilig voelt bij een ontmoeting?

• Wat kun jij doen om een ontmoeting voor iemand anders fijn te maken?

• Heb jij al eens iemand ontmoet die je nog niet kende? Hoe voelde dat?

• Wat helpt jou om iemand nieuw toch te durven ontmoeten?

• Wat vind jij (minder) leuk aan nieuwe mensen ontmoeten?

• Wat maakt een ontmoeting soms spannend?

• Waarom vond je een nieuwe ontmoeting al eens moeilijk?

• Wanneer voelde een ontmoeting voor jou tegelijk fijn en een beetje spannend?

• Kun je een voorbeeld geven van iemand die je voor het eerst hebt ontmoet, maar die je later goed hebt leren kennen?

• Wanneer vind je een plek spannend of fijn om daar iemand te ontmoeten?

Laat de leerlingen opdracht 1 tot en met 4 in het werkschrift op p. xx maken. Bespreek klassikaal.

Afronding In mijn koffer of rugzak Sluit af in de kring. Zet de rugzak in het midden.

Stel dat jij onderweg bent naar een onbekende plek waar nieuwe ontmoetingen staan te wachten.

• Wie/wat zou jij in je rugzak steken?

• Wat zou jou helpen op die onbekende plek?

• Wie of wat zou jij kunnen missen op die plek?

Laat de leerlingen vertellen of uitbeelden wat ze in de rugzak zouden willen steken.

38

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 4

•

Bespreek de rugzak van de leerlingen.

50'

LES 5

Zoeken naar God

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 5 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken hoe mensen vanuit hun leven (al dan niet) op zoek gaan naar een ontmoeting met God, bv. als steun bij verdriet, als dank bij een blije gebeurtenis (TD1); • theologiseren over hoe mensen in ontmoetingen God en Jezus (al dan niet) op het spoor komen (TD4); • verbeelden hoe zijzelf doorheen ontmoetingen het goddelijke al dan niet op het spoor komen vanuit de eigen levensbeschouwelijke traditie (TD5).

ILC-doelen De leerlingen: • luisteren empathisch naar leeftijdsgenoten met een andere levensbeschouwing (ILC14); • gaan respectvol en open om met de eigenheid van andere levensbeschouwingen (ILC17).

Voorbereiding •

Verzamel de voorwerpen voor de symbolenkoffer (hart, hand, foto’s, LED-lichtje …).

Materiaal •

Bingel: terrein Ontmoetingen, les 5

Zelf te voorzien • voorwerpen symbolenkoffer (verschillende materialen, natuurfoto’s, foto’s van mensen, Dixit-kaarten) • muziekinstrumenten • LED-lichtje

Ingrediënten • • • •

38 Diverse ontmoetingen 41 Zoeken naar God 44 Godsontmoeting 47 Nieuwsgierigheid en weerstand

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 5

39

Tips rond diversiteit God in beelden of kunstwerken?

Mensen doen van nature aan beeldvorming: we kunnen niet anders dan in beelden over God denken en spreken. Kunstenaars gaan vaak op zoek naar oplossingen en reiken antwoorden aan op de vraag: hoe ziet God eruit? Het is belangrijk dat we altijd omzichtig en kritisch blijven omgaan met alle voorstellingen en beelden van God: ze blijven altijd ‘benaderingen’.

Belangrijk daarbij is dat we ons afvragen of je God kunt en mag afbeelden.

• In het jodendom mag God niet afgebeeld worden. Het is zelfs verboden om beelden van andere goden te gebruiken. We vinden dat verbod terug in de Thora (de tien geboden, Ex 20,1-6).

• In het christendom is het joodse verbod om God af te beelden (Ex 20,1-6) verzacht en is het toegestaan om afbeeldingen te maken van God. Het afbeelden van God in het christendom betekent niet noodzakelijk dat je God gevangen zet in het beeld, of Hem naar die wereld tracht te halen om Hem te manipuleren. De correcte manier van afbeelden houdt dan in dat je je ervan bewust bent dat, hoe goed het beeld ook is, het altijd tekort zal schieten.

• Ook in de islam is het verboden om God af te beelden. Aangezien God boven alles verheven is en op niets lijkt dat wij kennen, is het niet mogelijk om ons een beeld van God te vormen.

• Er zijn veel verschillende stromingen binnen het hindoeïsme, maar de meeste hindoes geloven in één goddelijke kracht in het universum, genaamd Brahma. Andere goden worden gezien als gedaantes van die goddelijke kracht waardoor één God zich dus op veel manieren laat zien en dat zie je ook in de verscheidenheid aan beelden.

• In het boeddhisme gelooft men niet in een god. Boeddhisten volgen de leer van Boeddha en mogen het beeld van Boeddha vereren. Volgens de overlevering zou die levensbeschouwing gesticht zijn door Gautama Boeddha in de 6e of 5e eeuw voor Christus. Daardoor bestaat een veelheid aan verscheiden afbeeldingen van hoe Boeddha er mogelijk zou hebben uitgezien.

Bron: Van madonna tot Madonna. In de ban van beelden, idolen en afgoden, R. Burggraeve e.a., Leuven, Davidsfonds, 2002

Achtergrondinformatie Een godsontmoeting Christenen kunnen God ontmoeten in de stilte, in meditatie, in gebed, in rituelen, in de natuur, in kunst, in schoonheid, in liefde, in verontwaardiging, in de nabijheid van een medemens of de vriendschap met een dier ... Tijdens de eucharistie kunnen ze elkaar ontmoeten als tochtgenoten, luisteren ze samen naar het Woord, breken samen het brood en proberen ze zich open te stellen voor een ontmoeting met Jezus en God. Soms verlangen mensen ernaar God te ontmoeten en soms overvalt die ontmoeting hen gewoon.

In de ogen van een vriend, in de blik van een bedelaar, in een gebaar van je buurman... kun je opeens God op het spoor komen. En soms lijkt die ontmoeting met God uit te blijven, hoe graag je ze ook wenst.

Dat kan voor sommigen een aanleiding zijn tot een gemis, maar hoeft niet te betekenen dat God zich misschien niet op een geheel andere wijze laat vinden ...

Bron: terreintekst ‘ontmoetingen’ uit het leerplan Over de kunstenaars Sieger Köder was een Duits kunstenaar die later priester werd. Hij wordt gezien als iemand die preekt met beelden. Zijn expressionistische schilderijen werken bewust op de emotie van mensen om zo de woord-beeld-boodschap naar het heden over te brengen, om mensen te raken en het verhaal te verbinden met hun leven. Ruim 150 van zijn schilderijen hebben een Bijbelse insteek en die zijn allemaal verzameld in zijn boek Die Bilder der Bibel.

Michelangelo was een Italiaans kunstschilder, beeldhouwer, architect en dichter. Hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste kunstenaars uit de Italiaanse renaissance (begin 16e eeuw). In de Sixtijnse kapel hangt Michelangelo’s fresco waarin Gods vinger Adams vinger raakt om hem tot leven te wekken.

Dat beeld van God werd als een soort archetype beschouwd als antwoord op de vraag: hoe ziet God eruit?

40

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 5

Start Een prikkel als start Projecteer de foto op het bord. Maak een keuze uit deze vragen: • •

Wat zie je op de foto? (een houten kerk, een hand, zonlicht, een glimp van de natuur …)

Kun je in dat gebouw ontmoeten? Wie zou je er kunnen ontmoeten?

Ik vraag me af…

• of je God kunt ontmoeten? Wat denk jij daarover?

• of jij God wilt ontmoeten?

• hoe je God kunt ontmoeten?

• hoe andere mensen God ontmoeten?

• waarom mensen op zoek gaan naar God? • of jij God al eens gemist hebt?

• wanneer mensen God kunnen missen?

Vertel dat mensen niet alleen in een gebedshuis op zoek gaan naar God of Hem willen ontmoeten. Soms hopen mensen op andere plaatsen of in andere dingen een stukje van God te ontmoeten. Mensen die geloven in God kunnen Hem ontmoeten in In het kort kunst, in de natuur, in andere mensen of in wat • Toon de foto als prikkel (bordles). andere mensen doen … Soms verlangen mensen • Vraag aan de leerlingen of je God kunt ernaar God te ontmoeten, soms overvalt die ontmoeten. ontmoeting hen gewoon. En soms lijkt de • Leg uit dat kunst, de natuur, mensen of wat ontmoeting met God uit te blijven, hoe graag je mensen doen een aanleiding kan zijn om God ze ook wenst. Dan kunnen mensen het gevoel te ontmoeten. krijgen dat ze God missen in hun leven.

• Bespreek het (eventuele) gemis van God.

Kern God ontmoeten in kunst?

Veel kunstenaars zijn doorheen de jaren op zoek geweest naar God. Ze zijn nieuwsgierig naar hoe Hij eruitziet en wie Hij is. De mensen die in God geloven ontmoeten Hem soms in kunstwerken. Sommige mensen mogen de God waarin ze geloven niet afbeelden.

Toon de drie kunstwerken en bespreek.

•

• •

Zoom in op drie kunstwerken en bespreek ze telkens aan de hand van dezelfde vragen (bordles).

Bespreek enkele natuurfoto’s (bordles).

Bespreek enkele foto’s waarin mensen elkaar ontmoeten en (al dan niet) iets doen voor/met elkaar (bordles).

Ik vraag me af …

• wat jij ziet op het schilderij?

• of het schilderij jou een ontmoeting toont?

• wat jij over die ontmoeting zou vertellen?

• wat jij voelt bij het schilderij? Wat de personen op het schilderij zouden voelen?

• of jij ergens iets van God ziet of mist? Of de personen op het schilderij ergens iets van God zien of missen?

• wat jij vindt van het schilderij?

• of jij bij kunstwerken al eens hebt nagedacht of je God daarin zou kunnen ontmoeten?

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 5

41

God ontmoeten onderweg of in de natuur?

Projecteer de foto’s op het bord. Vertel dat ‘God’ op geen enkele foto te zien is op een letterlijke manier.

Sommige mensen kunnen God ontmoeten in de natuur, in de nabijheid van een dier … Soms overvalt die ontmoeting met God hen gewoon. In een glimp van de natuur kun je opeens God op het spoor komen.

Misschien zien sommige mensen God nergens. Voor mensen die Hem niet willen ontmoeten is dat helemaal oké, voor mensen die op zoek zijn, of Hem willen ontmoeten, kan het aanvoelen als een gemis.

Bespreek: • Wat zie je op de foto?

Ik vraag me af …

• of jij ergens iets van God ziet op de foto?

• of jij God ergens mist op de foto?

• of jij misschien al op andere plaatsen of ergens anders in de natuur iets van God hebt gezien?

• of jij in de natuur al eens hebt nagedacht of je daarin God zou kunnen ontmoeten?

God ontmoeten in een ontmoeting met anderen of in wat anderen doen?

Projecteer de foto’s op het bord. Sommige mensen kunnen God ontmoeten in vriendschap, liefde, de nabijheid van anderen. Soms overvalt de ontmoeting mensen gewoon: in de ogen van een vriend, in de blik van een bedelaar, in wat iemand doet … Maar ook daar blijft de ontmoeting voor sommige mensen gewoon uit.

Bespreek: • Wat zie je op de foto? Toont de foto jou iets van een ontmoeting met anderen?

• Wie ontmoet wie/wat?

• Over welke ontmoeting wil je iets vertellen?

Ik vraag me af …

• of jij ergens iets van God ziet op de foto?

• of jij ergens iets van God ziet in wat de mensen (voor elkaar) doen?

• of jij God ergens mist op de foto? Of de mensen die je ziet God zouden missen?

• of jij misschien al bij andere mensen (of in wat ze doen) iets van God hebt gezien?

Afronding De symbolenkoffer Nodig de leerlingen uit in een kring. In het midden leg je de koffer met daarin allerlei voorwerpen (zachte muziekinstrumenten, een hart, een hand, een LED-lichtje, foto’s, een theekopje, verschillende kleurpotloden, een penseel, een plantje, Dixit-kaarten …). Laat de leerlingen een voorwerp, foto, kaart of kleur kiezen die voor hen (al dan niet) bij een ontmoeting met God past.

Misschien vinden de leerlingen een voorwerp dat voor hen past bij de afwezigheid van God in hun Tip leven? Of bij het aanvoelen van een gemis? Welke leerlingen zijn nieuwsgierig om God te Leg bv. een wit blad in de koffer voor de ontmoeten? Bij welke leerlingen is er weerstand? leerlingen die zich geen beeld kunnen of Hoe drukken ze dat uit? mogen vormen van God. Nodig de leerlingen uit om de symbolenkoffer aan Wie dat wil, mag daarover iets vertellen. te vullen met voorwerpen uit hun eigen traditie, bv. een gebedssnoer, een joodse Misschien zijn de leerlingen enthousiast om na kandelaar... deze les zelf foto’s mee te brengen. Ze kunnen op weg gaan en alles wat ze tegenkomen onderzoeken. De leerlingen mogen hun foto’s altijd aan de godsdiensthoek toevoegen.

• Sluit af met de symbolenkoffer.

42

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 5

50'

LES 6

Een plek waar mensen elkaar en God ontmoeten?

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 6 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken verschillende ontmoetingen op sacrale plekken en de beleving daarbij (TD1); • drukken uit hoe mensen uit verschillende levensbeschouwelijke tradities (al dan niet) tot ontmoeting met God of anderen kunnen komen (TD2); • verbeelden de eigen visie van ontmoetingen op sacrale plekken, geïnspireerd door voorbeelden uit de eigen leefwereld, de christelijke traditie en andere levensbeschouwelijke tradities (TD5).

ILC-doelen De leerlingen: • herkennen en benoemen de levensbeschouwelijke kleuring van gedachten, gevoelens, ervaringen, waarden en normen bij zichzelf en anderen (ILC12); • gaan respectvol en open om met de eigenheid van andere levensbeschouwingen (ILC17).

Voorbereiding • •

Verknip en lamineer de foto’s van de gebedshuizen en de woordkaarten (kopieerblad 1) voor langdurig gebruik.

Bij de start van dit terrein (les 1) kregen de leerlingen via een ouderbrief (kopieerblad 3) een voortaak mee voor deze les.

Materiaal • • •

werkschrift p. X kopieerblad 1, 2, 3 Bingel: terrein Ontmoetingen, les 6

Ingrediënten • • • •

39 Levensbeschouwelijke ontmoetingsplaatsen en -momenten 40 I nterlevensbeschouwelijke ontmoetingen 44 Godsontmoeting 47 Nieuwsgierigheid en weerstand

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

43

Achtergrondinformatie In deze les komen levensbeschouwelijke ontmoetingsplaatsen of gebedshuizen aan bod. Je kunt er meerdere bespreken, maar we leggen hier voor de jonge leerlingen de focus op een kerk, een moskee, een synagoge en een tempel. Een tempel kennen de leerlingen al uit de Bijbelverhalen in de kleuterklas.

De plaatsen die kansen bieden tot interlevensbeschouwelijke ontmoetingen Genk is een prachtig voorbeeld van een multiculturele stad. In 2018 besloot de stad Genk om een virtuele tour aan te bieden door de Genkse gebedshuizen, naar aanleiding van de Open Gebedshuizendag.

Je kunt de leerlingen vanop hun computerscherm of tablet laten kennismaken met de religieuze diversiteit in Genk en de vaak verborgen architecturale parels die kerken of moskeeën kunnen zijn. Je kunt maar liefst 36 gebedshuizen virtueel bezoeken.

Meer info en het virtuele bezoek vind je hier: https://www.genk.be/gebedshuizen Ook de Stad Antwerpen heeft verschillende gebedshuizen die je met de klas kunt bezoeken.

Meer info vind je hier: https://www.klasopstap.be/activiteiten/bezoek-een-gebedshuis-geloofsgemeenschap

Tips voor de godsdiensthoek en rituelen Er zijn verschillende plaatsen waar gelovigen de God van hun geloof (al dan niet) kunnen ontmoeten.

Leg de gebedshuizen en de woordkaarten (kopieerblad 1) rond de ontmoetingsboom in de godsdiensthoek.

De meegebrachte foto’s van ontmoetingsplaatsen kun je zeker ook een plekje geven.

44

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

Start Plaatsen waar mensen elkaar kunnen ontmoeten Verzamel de leerlingen in een kring. Leg de meegebrachte foto’s in het midden.

Laat de leerlingen vertellen. Maak een keuze uit deze vragen: • Op welke plaats(en) ben je geweest?

• Hoe was/is het daar?

• Wat was er te beleven? Hoe kunnen mensen elkaar daar ontmoeten? Wie heb jij daar ontmoet?

• Voor wie is die plaats bedoeld?

• Hoe voel jij je op die plaats?

• Zie je ook ontmoetingsplaatsen die met geloof Tip te maken hebben? Wat maakt zo’n ontmoetingsplaats bijzonder?

Je kunt ook een wandeling maken door de • Welke ontmoetingsplaatsen die met geloof te buurt. Wandel daarbij langs een aantal maken hebben ken je nog? (levensbeschouwelijke) • Kun je daar enkel gelovige mensen ontmoeten? ontmoetingsplaatsen die voor mensen Welke ontmoetingen kun je er nog hebben? belangrijk zijn. Woon je dicht bij een • Over welke plaatsen wil je iets meer weten? (grote) stad? Misschien kun je een uitstap Een gebedsruimte is een ontmoetingsplaats die voor sommige mensen extra belangrijk en bijzonder is. Ze gaan ernaartoe om stil te zijn, te bidden, te denken aan iets of iemand, om dankbaar te zijn, om andere mensen of de God waarin ze geloven te ontmoeten, te vieren …

Je kunt de plaatsen ook gewoon bezoeken, bijvoorbeeld op vakantie.

In deze les maak je kennis met verschillende ontmoetingsplaatsen die te maken hebben met geloof.

met de leerlingen maken naar een stad waar levensbeschouwelijke diversiteit een feit is en een bezoek brengen aan diverse levensbeschouwelijke ontmoetingsplaatsen.

In het kort •

Start met een gesprek over de meegebrachte foto’s van de verschillende ontmoetingsplaatsen.

•

Laat de leerlingen kennismaken met verschillende gebedshuizen.

Houd een klasgesprek over de gebedshuizen.

Laat de getuigenis van Helena, Alexander en Thomas beluisteren (bordles).

Bespreek de levensbeschouwelijke plaatsen met andere functies.

Kern Levensbeschouwelijke ontmoetingsplaatsen – gebedshuizen Toon de gebedshuizen op het bord.

Benoem ze: een moskee, een kerk, een synagoge, een tempel.

De joden kunnen elkaar ontmoeten in een synagoge.

De moslims kunnen elkaar ontmoeten in een moskee.

De christenen kunnen elkaar ontmoeten in een kerk.

Sommige gelovigen kunnen elkaar ook ontmoeten in een tempel.

Een tempel herken je ook uit de Bijbelverhalen over Jezus.

• • •

Tip Toon de prenten van de kleine Jezus in de tempel. Je kunt ook de plattegrond van een tempel tonen. Laat op de zoekprent ontdekken wie Jezus in de Bijbelverhalen heeft ontmoet in de tempel of wat gelovigen doen in een tempel. De leerlingen herkennen de verhalen en prenten misschien nog uit de kleuterklas.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

45

Een klasgesprek over de gebedshuizen Nodig de leerlingen uit om in een kring te gaan zitten.

Leg de foto’s van kopieerblad 1 in het midden. Maak een keuze uit deze vragen: • Waar ben jij wel eens eerder geweest?

• Hoe was/is het daar?

• Wat was/is er te beleven?

• Wanneer/waarom komen mensen op die plek samen?

• Wat zie je aan de binnenkant van een kerk / een synagoge / een moskee / een tempel?

• Wat vind/vond je van die plek? Welk gevoel heb/had je er?

• Heb je op die plek een ander of hetzelfde gevoel dan thuis?

• Welke plek heb je nog niet bezocht? Zou je die plek willen bezoeken? Waarom (niet)?

• Wil je zelf nog iets vertellen over de plekken die je ziet?

Ik vraag me af …

• waarom mensen die plaatsen bouwen?

• wie de mensen willen ontmoeten op die plaatsen? (God, Allah, JHWH, andere gelovigen …)

• of mensen de God waarin ze geloven enkel kunnen ontmoeten in een gebedshuis? Waarom (niet)?

• of jij God (al dan niet) wilt ontmoeten? Waar zou je dat kunnen doen?

• of jij op die plekken al een bijzondere ontmoeting had? Wat je over die ontmoeting kunt/wilt vertellen?

• wat jij vindt van gebedshuizen?

De getuigenis van Helena, Alexander en Thomas Speel het filmpje over Helena, Alexander en Thomas in de kerk af.

Laat de leerlingen letten op hun getuigenis. Pauzeer eventueel het filmpje voor/na de getuigenis.

Je kunt hier een mooie link maken met vieren, met het kerkelijk jaar.

Er kunnen verschillende redenen zijn waarom mensen elkaar ontmoeten in een gebedshuis.

Soms verzamelen mensen zich omdat ze samen iets vieren.

Maak een keuze uit deze vragen: • Waarom komen de mensen in het filmpje samen in de kerk? (Ze vieren feest: de geboorte van Jezus.)

• Waarom vindt Helena het anders om in de kerk te vieren dan thuis?

• Waarom vindt Alexander het fijn om in de kerk te zijn? (Bij een gezinsviering zijn er meer kinderen en is er achteraan een koffiestop met eten, cake, koekjes en drank.)

• Komt Thomas om dezelfde reden naar de kerk? Welke reden heeft hij? (Hij komt niet voor het feest, maar om dichter bij Jezus te komen. Zijn familie gelooft in Jezus en God. Hij wil dat voortzetten.)

Ik vraag me af …

• of je iets herkenbaar of vreemd vindt in wat de kinderen doen of zeggen in het filmpje?

• of jij al eens samen was met anderen in een gebedshuis? Wat was de reden daarvoor?

• of het altijd een fijne reden heeft dat mensen elkaar ontmoeten op een plek die met geloof te maken heeft? Wat zou een minder fijne reden kunnen zijn?

• waarom het voor sommige mensen belangrijk is om op een plek die met geloof te maken heeft samen te komen?

• of jij naar een gebedshuis zou willen gaan?

Waarom zou jij (niet) naar een gebedshuis gaan?

46

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

Tip Laat de leerlingen zelf getuigen over de verschillende redenen waarom ze (al dan niet) samenkomen in een gebedshuis.

Benadruk het belang van de ontmoeting, het samenkomen. Ga hier ook verder in op ‘vieren’ of ‘feesten’: Vier jij andere feesten? Waarom kom jij samen met anderen? Ken je mensen die andere feesten vieren in een moskee, tempel of synagoge? Wat vieren ze dan?

ontmoetingen les 6

een plek waar mensen elkaar en god ontmoeten?

Opdracht 1 De leerlingen denken na over het verschil tussen de beleving thuis en in een gebedshuis. Ze staan stil bij de verschillende dingen die mensen in een gebedshuis kunnen doen wanneer ze elkaar daar ontmoeten.

1

10

kruis aan.

ontmoetingen – een plek waar mensen elkaar en god ontmoeten?

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

47

Levensbeschouwelijke plaatsen met andere functies Projecteer de kerk die nu een bibliotheek is op het bord.

Vertel dat sommige levensbeschouwelijke plaatsen ook een andere invulling krijgen.

Ga daarover in gesprek met de leerlingen.

Sommige plaatsen worden omgebouwd tot een concertzaal, een bibliotheek, een hotel …

• Kunnen plaatsen die met geloof te maken hebben ook een andere soort plek worden? Wat vind jij daarvan?

• Ben jij al eens op zo’n plek geweest? Wat vond je van die plek?

• Heb je op zo’n plek dezelfde of andere ontmoetingen dan toen het een gebedshuis was?

• Zou jij iets missen als er een gebedshuis verdwijnt of als het iets anders wordt?

• Kun je God nog ontmoeten op die plaatsen? Wat denk jij?

Tip Er worden verschillende bijzondere initiatieven genomen om een plaats te maken waar gelovigen en ongelovigen elkaar kunnen ontmoeten. Toon het voorbeeld van de ontmoetingsplaats ‘De Plek’ in de Antwerpse kathedraal.

Afronding De vergelijking tussen een gebedshuis en thuis Maak samen opdracht 1 in het werkschrift op p. xx. Moedig de leerlingen daarbij aan om vanuit hun eigen levensbeschouwing en ervaringen te vertellen. Bespreek zeker de mogelijke gelijkenissen en verschillen tussen de dingen die plaatsvinden in de verschillende gebedshuizen.

48

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

•

Laat de leerlingen de opdracht invullen en bespreken (werkschrift, opdracht 1).

Kopieerblad 1 – Gebedshuizen

✁ de islam de buitenkant van een moskee

de islam de binnenkant van een moskee

een moskee © Uitgeverij VAN IN

allah Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

Kopieerblad 1 – Gebedshuizen (vervolg)

✁ het christendom de buitenkant van een kerk

het christendom de binnenkant van een kerk

een kerk © Uitgeverij VAN IN

god Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

Kopieerblad 1 – Gebedshuizen (vervolg)

✁ het jodendom de buitenkant van een synagoge

het jodendom de binnenkant van een synagoge

een synagoge © Uitgeverij VAN IN

jahweh Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

Kopieerblad 2 – Kaarten activiteiten gebedsplaatsen

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

Kopieerblad 3 – Brief voor de ouders Beste ouders Bij les 6 van het terrein ‘Ontmoetingen’ werken we in de godsdienstles rond plaatsen waar je een ontmoeting kunt hebben.

Daarom zou het fijn zijn dat je je kind een paar (vakantie)foto’s meegeeft van plaatsen waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Dat kun je heel breed opvatten: een park, een winkelstraat, een plein, een bibliotheek, een kapel …

Heeft je kind ook een levensbeschouwelijke plaats bezocht of een bijzondere religieuze ontmoetingsplek? Dan mag die foto zeker mee.

Heb je geen foto’s genomen? Dan kun je eventueel een afdruk van het internet meegeven.

Alvast bedankt om de materialen mee te geven tegen de volgende les.

Met vriendelijke groeten De leerkracht

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 6

50'

LES 7

Een ontmoeting brengt wat teweeg!

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 7 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken de beleving van verbondenheid, gemis en andere gevoelens in verschillende ontmoetingen bij voorbeelden uit hun eigen leefwereld en andere getuigenissen (TD1); • reflecteren over de spanning(en) tussen verbondenheid en gemis, die een ontmoeting kan oproepen (TD3); • theologiseren over hoe mensen in verbondenheid met mensen of bij gemis God (al dan niet) op het spoor kunnen komen (TD4).

Voorbereiding •

Breng een bol wol mee. Zorg voor voldoende bewegingsruimte.

Materiaal • • •

werkschrift p. xx kopieerblad 1 Bingel: Terrein Ontmoetingen, les 7

Zelf te voorzien • bol wol

54

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 7

Ingrediënten • • •

38 Diverse ontmoetingen 41 Zoeken naar God 48 Verandering en groei

Achtergrondinformatie Over verbondenheid en gemis Soms verlang je ernaar iemand te ontmoeten. Andere keren komt er zomaar iemand op je pad. Soms zijn er ontmoetingen die je liever uit de weg zou gaan, die kwetsend, moeilijk of verwarrend zijn, terwijl andere ontmoetingen als een geschenk aanvoelen, je inspireren en verrijken. Ontmoetingen kunnen beklijvend zijn of vluchtig. Ze kunnen de eenzaamheid verdrijven of juist scherper laten voelen ... En soms komen mensen in hun ontmoetingen een diepere dimensie, zelfs (ook) de Ander, op het spoor.

Ontmoetingen zijn een samenspel van gemis en verbondenheid. Het gemis kan mensen ertoe bewegen om anderen te willen ontmoeten. Soms kunnen mensen ervan genieten om alleen te zijn en ervaren ze op dat moment geen gemis aan verbondenheid met anderen. Tegelijk kan zelfs bij een diepe verbondenheid gemis aanwezig zijn. Er zijn vaak stukjes van jezelf waarin je je niet erkend of onbegrepen voelt. Ook jonge kinderen herkennen dat. De kinderen die ze ontmoeten verkiezen soms een ander spel dan zijzelf. Of hun vrienden ontmoeten anderen met wie ze willen optrekken terwijl zijzelf één-op-éénaandacht willen. Of ze voelen zich overrompeld door hun vrienden terwijl ze nood hebben aan rust en stilte. Toch kan er ondanks dat gemis verbondenheid zijn. Het is daarom zinvol om met kinderen te reflecteren over hoe zij daarmee omgaan. Hoe blijven mensen met elkaar verbonden doorheen dat gemis? Kun je daarin ook God op het spoor komen?

Bron: terreintekst ‘ontmoetingen’ uit het leerplan

Tips voor de godsdiensthoek en rituelen Je kunt de bol wol als symbool voor verbondenheid toevoegen aan de godsdiensthoek.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 7

55

ontmoetingen les 7

een ontmoeting brengt wat teweeg!

Opdracht 1 De leerlingen tekenen hun eigen ontmoeting uit.

Ze staan stil bij jouw denkvragen.

1

denk aan een ontmoeting die je had. teken die ontmoeting.

kruis aan wat past. in deze ontmoeting was ik ...

in deze ontmoeting voelde ik ...

alleen.

me verbonden

met anderen.

iets van gemis

met god.

ik vraag me af waarom de ene ontmoeting je meer kan raken dan de andere?

ontmoetingen – een ontmoeting brengt wat teweeg!

56

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 7

11

Start Het begrip ‘verbondenheid’ ‘Verbondenheid’ is geen eenvoudig begrip voor de leerlingen in een eerste leerjaar.

Maak het daarom concreet met een bol wol.

Hou de bol wol vast. Gooi hem naar een willekeurige leerling in de kring. Hou het uiteinde vast.

Stel eventueel een vraag bij het gooien. Herhaal tot er een web ontstaat.

Verbondenheid is het gevoel dat je bij iemand hoort. Dat je merkt: wij hebben iets samen.

Dat gevoel kun je krijgen door een ontmoeting. Alsof er een draadje tussen jullie komt.

Dat draadje heet dan verbondenheid. Soms kun je dat draadje ook doorknippen of beslist iemand anders dat voor jou. Soms gebeurt er iets waardoor je niet meer met iemand verbonden bent. Je kunt In het kort dan iemand missen. Maar dat hoeft niet altijd zo te • Leg ‘verbondenheid’ uit aan de hand van een zijn. bol wol.

Kern Verbondenheid en gemis Projecteer de twee prenten op het bord. Laat de leerlingen ze vergelijken.

Prent 1 • Wat zie je? Wat valt op? Wat vind je bijzonder of vreemd?

• Hoe zou jij je voelen aan die tafel?

• Zie je verbondenheid op de prent? Of eerder gemis? Waar zie je dat?

• • • • •

Bespreek verbondenheid en gemis bij de twee prenten (bordles).

Bespreek de spanning tussen verbondenheid en gemis in de twee prenten.

Laat de leerlingen een eigen ontmoeting tekenen (werkschrift, opdracht 1).

Sta stil bij die ontmoeting in het werkschrift.

Theologiseer over God bij verbondenheid en gemis.

Prent 2 • Wat gebeurt er daar?

• Wat zie je? Wat valt op? Wat vind je bijzonder of vreemd?

• Hoe zou jij je voelen aan die tafel?

• Is er een verschil met de andere tafel?

• Zie je iets van verbondenheid? Zie je ergens iets van gemis?

• Kijk eens naar het kind met de tablet. Vind je dat het verbonden is met iemand? Waarom (niet)?

• Herken je (n)iets van de prenten uit je eigen leven? Vertel.

De spanning tussen verbondenheid en gemis in de twee prenten Laat de twee prenten op het bord staan.

• Kun je verbonden zijn, ook als iemand niet bij je is?

• Kun je gemis voelen, ook al ben je met anderen samen?

• Wat op de prenten laat voor jou eerder gemis zien?

• Wat op de prenten laat voor jou eerder verbondenheid zien?

• Kunnen ze allebei tegelijk bestaan?

• Voel jij iets anders bij de prenten? Wat dan?

• Wanneer voel jij je verbonden met anderen?

• Voel je soms dat je iemand mist en daardoor iemand wilt opzoeken?

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 7

57

Stilstaan bij een eigen ontmoeting Laat de leerlingen opdracht 1 in het werkschrift op p. xx uitvoeren. Projecteer nog altijd de twee prenten op het bord. Misschien kan het de leerlingen ondersteunen om hun eigen ontmoeting uit te tekenen.

Denk aan een ontmoeting die je pas had. Teken die ontmoeting in je werkschrift. Je kunt denken aan verschillende ontmoetingen, zoals een digitale ontmoeting of een ontmoeting met mensen onder elkaar.

Je kunt ook een ontmoeting in de natuur tekenen of een ontmoeting op een andere bijzondere plaats. Teken een ontmoeting die voor jou bijzonder of moeilijk was.

Laat de leerlingen in hun werkschrift tekenen.

Bespreek: • Was je alleen of met anderen?

• Hoe heb je de andere ontmoet?

• Waarom was die ontmoeting bijzonder/moeilijk voor jou?

• Welk gevoel had je bij die ontmoeting?

• Hoe voelde het voor jou om daar alleen te zijn? Hoe voelde het voor jou om daar met anderen te zijn?

• Heb je bij die ontmoeting iets van verbondenheid of gemis gevoeld?

• Hoe komt het dat de ene ontmoeting meer bijzonder/moeilijker is dan de andere?

Theologiseren over God bij verbondenheid en gemis Laat de leerlingen naar de details op de prent kijken.

Ik vraag me af…

• of jij iets van God kunt vinden/mist in de tekeningen op het bord?

• of jij iets van God kunt vinden/mist in de tekening die je maakte?

Afronding De bol wol Neem opnieuw de bol wol van bij de start. Gooi hem naar elkaar. Houd het uiteinde vast. Je kunt afwisselend vragen: • Ik voel me verbonden bij een ontmoeting als …

• Ik voel gemis bij een ontmoeting als …

• Sluit af met een bol wol.

58

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 7

Kopieerblad 1 – Prenten om te bespreken

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 7

50'

LES 8

Samen op zoek naar ontmoeting?

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 8 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • drukken uit hoe christenen (al dan niet) tot een ontmoeting met God komen in de eucharistie (TD2); • drukken uit hoe mensen uit verschillende levensbeschouwingen tot een ontmoeting (met de Ander) kunnen komen (TD2); • theologiseren over hoe christenen in de eucharistie God en Jezus (al dan niet) op het spoor komen (TD4); • theologiseren over hoe zijzelf (al dan niet) tot een ontmoeting met God kunnen komen (TD4).

ILC-doelen De leerlingen: • gaan respectvol en open om met de eigenheid van de eigen levensbeschouwing (ILC5); • respecteren het bestaan van levensbeschouwingen (ILC13).

Materiaal • •

kopieerblad 1 Bingel: terrein Ontmoetingen, les 8

Zelf te voorzien • Dixit-kaarten of allerlei symbolen (zie afsluiter)

60

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 8

Ingrediënten • • • •

39 Levensbeschouwelijke ontmoetingsplaatsen en -momenten 40 I nterlevensbeschouwelijke ontmoetingen 43 Jezus ontmoeten vandaag 47 Nieuwgierigheid en weerstand

Tips rond diversiteit Koppel de christelijke sacramenten en de eucharistie aan gelijkaardige belevingen in andere religies.

Je hoeft dat niet diepgaand te behandelen, enkel als herkenningspunten.

•

Samen eten - Christenen: de eucharistie - Joden: het sabbatsmaal of Pesach - Moslims: de iftar tijdens de ramadan

•

De feestelijke introductie tot de levensbeschouwing - Christenen: de doop - Joden: de besnijdenis (brit milah) - Hindoes: het naamgevingsritueel

•

Samen bidden - Christenen: de eucharistie in de kerk - Joden: bidden in de synagoge - Moslims: het gebed in de moskee - Boeddhisten: samen mediteren in de tempel

Gebruik respectvol taalgebruik.

Zeg bv.: Wij leren vandaag hoe christenen God ontmoeten. In andere levensbeschouwingen doen de mensen dat soms op een andere manier. Iedereen mag erover vertellen als die dat wil.

Vermijd: Dat is de enige juiste manier.

Gebruik: Dat is hoe christenen het beleven.

Achtergrondinformatie De christenen kunnen God ontmoeten in de stilte, in een meditatie, in een gebed, in rituelen, in de natuur, in de kunst, in schoonheid, in liefde, in verontwaardiging, in de nabijheid van een medemens of de vriendschap met een dier ... Tijdens de eucharistie kunnen ze elkaar ontmoeten als tochtgenoten, luisteren ze samen naar het Woord, breken ze samen het brood en proberen ze zich open te stellen voor een ontmoeting met Jezus en God. Soms verlangen de mensen ernaar God te ontmoeten en soms overvalt die ontmoeting hen gewoon.

Interlevensbeschouwelijke en interculturele ontmoetingen kunnen stimulerend zijn om de eigen identiteit verder te ontwikkelen, om anderen te leren waarderen en de eigen 'grond' beter te leren kennen.

Dat begint al op jonge leeftijd. Kinderen ontmoeten klasgenoten, leerkrachten, mensen uit hun omgeving met eenzelfde of andere levensbeschouwelijke context ... Die diversiteit in de klas, de school en de naburige omgeving biedt kansen om te ontdekken hoe mensen elkaar begroeten en ontmoeten. In die diversiteit komen kinderen ook het bestaan van verschillende levensbeschouwingen op het spoor. Ze kunnen daar nieuwsgierig naar worden en interesse tonen in de beleving, gevoelens en gedachten van anderen. Dankzij die ontmoetingen kunnen kinderen groeien in hun interlevensbeschouwelijke competenties en in verbondenheid met elkaar zonder het verschil te willen opheffen.

Bron: terreintekst ‘ontmoetingen’ uit het leerplan

Tips voor de godsdiensthoek en rituelen Hang na afloop van de les de prent van de christenen die in de kerk de eucharistie vieren in de godsdiensthoek.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 8

61

Start Een plek om tot rust te komen Projecteer de verschillende foto’s op het bord (een zithoek, een slaapkamer, een bankje in de natuur, een lege stoel in een kerk, een leeg gebedsmatje in een woning thuis, een dekentje op de zetel, een huisaltaar …).

Mensen hebben soms een plek waar ze tot rust komen. Een plek waar ze stil worden, nadenken, alleen zijn of anderen kunnen ontmoeten. Dat is voor iedereen anders.

Ik vraag me af of …

• jij een plek hebt gezien waar jij rustig kunt worden? Vertel.

• je een andere plek in gedachten hebt? En of je over die plek kunt/wilt vertellen?

• je een plek gezien hebt waar jij niet tot rust kunt komen?

• of mensen soms het gevoel kunnen hebben dat er iemand of iets bij hen is, ook al zijn ze alleen?

• of jij dat gevoel al eens had?

• waar of wanneer je dat gevoel eens hebt gehad/ In het kort gemist?

• Projecteer de verschillende plekken om tot rust • wie of wat die iemand voor jou of andere te komen (bordles). mensen kan zijn?

• Houd een klasgesprek aan de hand van de • dat gevoel/idee ook een soort ontmoeting is? denkvragen.

Kern De eucharistie als ontmoetingsplek voor christenen Toon de foto van een kerk waar mensen samenkomen.

Leg uit in eenvoudige taal: Christenen zijn mensen die geloven in God en Jezus.

Tijdens hun zondagse samenkomst in de kerk, die we de eucharistie noemen, beluisteren ze de verhalen over Jezus. Ze delen in de eucharistie ook het brood, en dan denken ze aan het Laatste Avondmaal dat Jezus met zijn leerlingen vierde.

Door te doen wat Jezus toen deed, voelen ze zich dichter bij Hem. Dat voelen ze in het bijzonder als ze een hostie (een stukje brood) krijgen en opeten.

Voor heel wat christenen voelt dat als een echte ontmoeting met God of Jezus.

Voor andere christenen minder, dat mag.

•

• • • • •

Laat de leerlingen kennismaken met de eucharistie als ontmoetingsplek voor christenen.

Laat ze de momenten uit een eucharistieviering herkennen.

Laat de leerlingen hun gevoelens, herkenning en betekenis bij die momenten verwoorden.

Plaats de eucharistie binnen het terrein ‘ontmoetingen’.

Vergelijk ze met de ontmoetingsmomenten in andere levensbeschouwingen.

Laat ruimte voor een persoonlijke reflectie en een interlevensbeschouwelijke dialoog.

Vraag aan de leerlingen of ze het Bijbelverhaal over het Laatste Avondmaal nog kennen vanuit de kleuterklas.

Herhaal kort het verhaal. Verduidelijk het eventueel Tip aan de hand van het fotoboek (Camino Kleuter) of de afbeelding in de bordles, die het Laatste Vertel dat de leerlingen het verhaal met Avondmaal vanuit een ander perspectief weergeeft.

Pasen opnieuw gaan beluisteren.

Maak samen de link naar eucharistie vieren vandaag.

62

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 8

Projecteer de vijf momenten uit een eucharistieviering op het bord: • mensen die zingen; • mensen die stil zijn, de handen vouwen, op hun stoel zitten; • mensen die brood krijgen (vooraan aan het altaar staan); • mensen die bidden (handen geven zoals bij het Onze Vader, rechtstaan); • mensen die bij elkaar zijn.

Ik vraag me af …

• op welke momenten christenen God/Jezus (misschien) kunnen ontmoeten?

• op welke prenten jij iets van God/Jezus ziet/mist?

• hoe de mensen zich op dat moment voelen? Hoe zie je dat?

• hoe jij jezelf zou voelen mocht je deel uitmaken van dat moment?

• of je dat moment herkent uit je eigen leven? Vind je dat moment vreemd?

Je kunt de prenten van de eucharistie bij de ontmoetingsboom hangen.

Een interlevensbeschouwelijke blik Ook in andere levensbeschouwingen zoeken de mensen soms naar ontmoetingen.

Koppel met de leerroute terug naar les 6.

Projecteer de vijf nieuwe prenten op het bord: • een moskee; • een synagoge; • een tempel; • een natuurplek als stilteplek; • een huisaltaar.

Ik vraag me af …

• hoe mensen daar de God van hun geloof (misschien) kunnen ontmoeten?

• op welke prenten je iets van de God van jouw geloof ziet of mist?

• welke verschillen of gelijkenissen je ziet met de prenten van de eucharistie?

• hoe jij jezelf zou voelen mocht je deel uitmaken van die prent?

• of je dat moment herkent uit je eigen leven? Vind je dat moment vreemd?

Waar kun jij God of Jezus (al dan niet) ontmoeten?

Lees de prikkelende vraag bij Ona voor op het bord.

Stel dat je God (of Jezus voor de christenen) niet in een gebouw of een viering kunt ontmoeten, waar dan misschien wel?

Laat de leerlingen nadenken (met een kort stiltemoment) en dan reageren.

Enkele denkvragen kunnen ondersteunen bij dit gesprek: Ik vraag me af …

• of je God kunt ontmoeten wanneer je Hem roept?

• of je God kunt ontmoeten wanneer je met andere mensen samen bent?

• of je God toevallig kunt ontmoeten? Of je God kunt ontmoeten zonder dat je het merkt?

• hoe jij denkt over een ontmoeting met God of Jezus?

• hoe Jezus vandaag mensen zou ontmoeten?

Tip Laat de leerlingen met een ander geloof vertellen over de God van hun geloof.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 8

63

Afronding Mijn ontmoetingsplek Laat de leerlingen de ogen sluiten. Nodig ze uit om te denken aan een ontmoetingsplek waar ze graag vertoeven. Misschien zijn ze er alleen, samen met anderen of samen met de God van hun geloof.

Laat de leerlingen één keer diep in- en uitademen.

Hoe voelt jouw plek vanbinnen?

Je kunt de emotiekaarten (Bingel) of enkele symbolen in de kring leggen (een steentje, een LED-lichtje, een hart, een veer, Dixit-kaarten …). Laat de leerlingen stil een symbool uitkiezen dat bij hun plek past.

Daarna reflecteer je met drie afsluitende vragen: • Vertel iets over de plek waaraan jij dacht?

• Is jouw plek dezelfde als die van anderen, denk je?

• Heb je iets van een bijzondere ontmoeting gevoeld of niet?

Je mag nieuwsgierig zijn naar de plek van een ander, maar je hoeft die niet over te nemen.

Iedereen kiest anders.

64

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 8

•

•

Houd een stiltemoment met de verbeelding en de symboolkeuze rond een persoonlijke ontmoetingsplek.

Houd een kort reflectiegesprek.

Kopieerblad 1 – De eucharistie

✁

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 8

LES 9

50'

Terugblik

Tussen verbondenheid en gemis

Ontmoetingen

Les 9 van 9

Lesdoelen De leerlingen: • onderzoeken verschillende ontmoetingen en de beleving ervan in getuigenissen en in het eigen leven (TD1); • verbeelden de eigen visie op ontmoetingen, geïnspireerd door voorbeelden uit de eigen leefwereld, de christelijke traditie en andere levensbeschouwelijke tradities (TD5); • geven mee vorm en beleven een ritueel rond ontmoeting (TD6).

ILC-doel De leerlingen: • respecteren het bestaan van levensbeschouwingen (ILC13).

Voorbereiding • • •

Kopieer het ontmoetingsboekje (kopieerblad 1) op het leerlingenaantal.

Leg op elke tafel teken- en kleurpotloden.

Voor de afronding werken we in concentrische cirkels (een binnen- en buitenkring). Zorg ervoor dat de leerlingen rechtstaand makkelijk twee cirkels kunnen vormen.

Materiaal • • •

kopieerblad 1 Bingel: terrein Ontmoetingen, les 9 themalied

Ingrediënten • • • •

38 Diverse ontmoetingen 44 Godsontmoeting 45 Waardevolle ontmoetingen 46 Persoonlijke ontmoetingsverhalen

Tips rond diversiteit Talig sterke leerlingen kunnen in hun ontmoetingsboekje woorden noteren met de letters die ze kennen.

De leerlingen die niet zo talig zijn, hebben hier de mogelijkheid om wat ze willen vertellen te tekenen of een collage te maken met knipsels uit tijdschriften enzovoort.

Tips voor de godsdiensthoek en rituelen Om het terrein af te sluiten, kun je eventueel een gesprek over de ontmoetingsboom houden waarin aan bod komt wat de leerlingen erbij ervaren hebben. Verwijder de ontmoetingsboom daarna uit de godsdiensthoek onder het oog van de klasgroep.

66

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 9

Start Het stellingenspel Speel het stellingenspel.

Lees de stellingen voor. De leerlingen geven aan of ze akkoord zijn door de beide duimen op te steken, of niet akkoord zijn door de armen voor het lichaam te kruisen.

De stellingen: • Ik vind het spannend om nieuwe mensen te ontmoeten.

• Ik zeg altijd ‘Hallo’ als ik iemand nieuw ontmoet.

• Ik had al eens een fijne ontmoeting die langer had mogen duren.

• Ik vraag iemand om mee te spelen als ik zie dat die alleen is.

• Ik vind het moeilijk om nieuwe mensen te ontmoeten.

• Ik kwam al eens iemand tegen die ik niet begreep.

• Ik wil God ontmoeten.

• Ik vind het vreemd om gelovige mensen te In het kort ontmoeten.

• Speel het stellingenspel over ontmoetingen.

Kern Mijn ontmoetingsboekje Deel kopieerblad 1 uit aan de leerlingen.

Projecteer de stappen op het bord en vouw het blad samen met de leerlingen tot het ontmoetingsboekje: • Vouw het blad op de lijnen, zodat je acht vakken krijgt.

• Houd het blad verticaal voor je en vouw de middelste vakken dubbel.

• Knip met je schaar op de stippenlijnen.

• Vouw het blad in de lengte samen en klap het om.

• Vouw alle plooien mooi plat tot er een boekje ontstaat.

• Plooi je boekje dicht en vouw het nog eens goed plat.

•

• • • • •

•

Volg het stappenplan (bordles) om samen met de leerlingen het ontmoetingsboekje te vouwen.

Laat ze voorbije ontmoetingen in de ontmoetingscirkel tekenen.

De leerlingen noteren/tekenen hoe ze iemand zouden begroeten die ze net ontmoet hebben.

Ze tekenen hoe ze zich zouden voelen bij een ontmoeting met Jezus.

Ze tekenen een persoon waarmee ze een onvergetelijke ontmoeting hadden.

Ze omcirkelen welke levensbeschouwelijke ontmoetingsplaats ze al hebben bezocht/willen bezoeken en doorstrepen de plaats waar ze liever niet naartoe gaan.

Ze omcirkelen de rustige plaats waar zij (al dan niet) anderen of God/de Ander ontmoeten.

Tip Als je meer ruimte wilt voor de leerlingen om iets te noteren/tekenen in hun ontmoetingsboekje, kun je het ook afdrukken op A3-formaat.

Tijdens deze terugblik blader je samen met de leerlingen door het werkschrift om te bekijken welke opdrachten ze allemaal gemaakt hebben in de vorige lessen van dit terrein.

Les 1 – Stilstaan bij ontmoetingen In les 1 leerde je de drie cirkels van Ona kennen. Ook jij toonde tijdens die les wie er allemaal in jouw drie cirkels zit. Bekijk samen met de leerlingen opdracht 1 bij les 1 in het werkschrift op p. xx.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 9

67

We hebben sinds les 1 veel gepraat over de ontmoetingen die je had. Zou je nu andere mensen in de ontmoetingscirkel plaatsen?

Pols of de leerlingen zich de betekenis van de kringen nog herinneren.

Vraag aan de leerlingen om in elke kring één ontmoeting (of persoon) te tekenen in hun ontmoetingsboekje.

Denk je dat mensen altijd in dezelfde kring blijven staan? Kunnen ze zich ook verplaatsen?

Les 2 – Hallo daar!

In les 2 hebben we ontdekt dat mensen elkaar op verschillende manieren kunnen begroeten.

Hoe zou jij iemand begroeten die je net hebt ontmoet? Noteer met een woord of teken in je ontmoetingsboekje.

In het ontmoetingsboekje tekenen de leerlingen hoe ze iemand zouden begroeten die ze net hebben leren kennen.

Houd er een kort gesprek over. Geef de leerlingen die daar iets over willen vertellen de kans om dat te doen.

Les 3 – Jezus ontmoet Zacheüs Tijdens les 3 zag je dat Zacheüs erg onder de indruk was van de ontmoeting met Jezus.

Bekijk samen met de leerlingen de opdrachten bij les 3 in het werkschrift op p. xx.

In het ontmoetingsboekje tekenen de leerlingen die gelaatsuitdrukking.

Les 4 – De kracht van een ontmoeting In les 4 hebben we samen het verhaal Het meisje voor in de klas gelezen.

• Wat gebeurde er in het verhaal?

• Hoe voelt Laila zich op het einde van het verhaal? Waarom voelt ze zich zo?

• Hoe zou jij je op het einde van het verhaal voelen als jij Laila was? Waarom zou je je zo voelen?

Tijdens de les tekende je wie of wat jou helpt bij een nieuwe ontmoeting.

Bekijk samen met de leerlingen de opdrachten bij les 4 in het werkschrift op p. xx.

Nu is het aan jou om de persoon te tekenen waar je ooit een ontmoeting mee had die je niet snel zult vergeten omdat ze zo fijn of spannend was.

Laat de leerlingen in het ontmoetingsboekje een persoon tekenen waarmee ze een memorabele ontmoeting hadden.

Les 6 – Een plek waar mensen elkaar en God ontmoeten?

Tijdens les 6 heb je enkele ontmoetingsplaatsen leren kennen die met geloof te maken hebben.

Welke ontmoetingsplaats heb jij al eens bezocht of zou je willen bezoeken? Omcirkel ze.

Naar welke ontmoetingsplaats wil je liever niet gaan? Doorstreep ze.

De leerlingen omcirkelen in het ontmoetingsboekje welke levensbeschouwelijke ontmoetingsplaats(en) zij al hebben bezocht/willen bezoeken en doorstrepen de ontmoetingsplaats(en) waarnaar ze liever niet willen gaan.

Les 8 – Mijn rustige ontmoetingsplek Tijdens de vorige les hebben we ontdekt waar je tot rust kunt komen, en hoe we daarbij (al dan niet) anderen of zelfs God of de Ander kunnen ontmoeten. Welke plek sluit daar het meest bij aan voor jou?

De leerlingen omcirkelen de plaats die er voor hen het best bij aansluit in het ontmoetingsboekje.

68

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 9

Afronding Onze ontmoetingscirkel Nu jullie ontmoetingsboekjes helemaal ingevuld zijn, mogen jullie kijken over welke pagina jullie iets meer willen vertellen.

De leerlingen bladeren door het ontmoetingsboekje en gaan op zoek naar de pagina waar ze het meest trots op zijn, waar ze iets meer over willen vertellen, die ze willen tonen aan iemand anders …

Ze gaan met hun boekje in twee cirkels staan: een buiten- en een binnencirkel, waarbij ze met de gezichten naar elkaar toe staan.

Laat het themalied horen.

De cirkels bewegen zich in tegenovergestelde richting (de leerlingen van de buitenste cirkel wandelen naar rechts, die van de binnenste naar links).

Wanneer de muziek stopt, staat elke leerling tegenover een klasgenoot. Ze tonen/vertellen aan elkaar de gekozen pagina in hun • Laat de leerlingen in twee cirkels met het ontmoetingsboekje. gezicht naar elkaar staan. Laat het themalied Herhaal de opdracht enkele keren, zodat ze horen. Wanneer de muziek stopt, vertellen ze telkens aan een andere leerling iets kunnen iets meer over een zelfgekozen pagina uit hun vertellen. ontmoetingsboekje.

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 9

69

5

les 2 – hallo daar!

3 les 1 – mijn ontmoetingen

IK

2

4

het ontmoetingsboekje van

6

les 6 – levensbeschouwelijke ontmoetingsplaatsen

1

les 4 – de kracht van een ontmoeting

7

les 8 – mijn rustige ontmoetingsplek

de ontmoetingsboom

8

© Uitgeverij VAN IN

les 3 – jezus ontmoet zacheüs

Kopieerblad 1 – Het ontmoetingsboekje

✁

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 9

Kopieerblad 2 – Themalied Ontmoetingen 1 2 3 4

Vandaag op school kwam ik jou onverwacht tegen.

Ik was wat bang en wou je eerst negeren.

Maar nu ik anders denk en jou zie bewegen, ben ik zo blij dat ik je niet heb vermeden.

5 6 7 8

Als op het scherm iemand met mij wil spreken, dan word ik wat onzeker, ook wel verlegen.

Hierover denk ik na: zou die het menen?

En als dat zo is, zal die wel echt om mij geven?

9 10 11 12

In een vriend, een hand of een klein gebaar kun je verlangens voelen, dat is heel veel waard.

Mis je iemand dierbaar en voelt het zwaar, dat is meer dan oké en helemaal niet raar.

13

Refrein

14 15 16 17

Iemand ontmoeten, groot of klein, daar kun je echt heel blij mee zijn.

Soms is het moeilijk, soms is het fijn.

Iemand ontmoeten is ook samen zijn.

© Uitgeverij VAN IN

Camino 1 – Terrein Ontmoetingen – Les 9