Page 41

945031AP Pros_Troelstra:Pros Troelstra

11-11-2009

09:10

Pagina 1

Kleurrijk portret van een revolutionaire politicus en dichter

39

Verloving Pieter Jelles Troelstra met Nynke van Hichtum

Hoewel de oorspronkelijke acties waren uitgegaan van syndicalistische bonden, werd nu ook de Nederlandse Vereniging van Spoor- en Tramwegpersoneel in het conflict betrokken. Namens de bond verklaarde voorzitter Jan Oudegeest zich solidair met de stakers – ook met de syndicalisten. Dat was het sein voor de spoorwegstaking van 1903. Toen op 29 januari een rangeerder op staande voet werd ontslagen, omdat hij weigerde een wagon door te zetten naar de loodsen van het Vriesseveem, legden driehonderd machinisten, stokers en andere spoorwegwerkers het werk neer. De bereidheid tot een solidariteitsactie met de syndicalistische havenarbeiders was groot omdat het spoorwegpersoneel zelf al jaren tevergeefs had gestreden voor hoger loon en verkorting van de werktijden. Maar hun vakbonden werden niet eens als gesprekspartners erkend. Nu was er een concrete aanleiding om in actie te komen. Al gauw deed het gerucht de ronde dat stakende bootwerkers onderkruipers hadden afgeranseld en dat daarbij doden en gewonden waren gevallen. Dat was voor de autoriteiten het signaal om in te grijpen en politie, marechaussee en mariniers naar de de havens en de stations te zenden. Dit militair vertoon had weer tot gevolg dat nog meer arbeiders het werk neerlegden. Al op 30 januari lag een groot deel van het landelijk treinverkeer stil. Albert Hahn tekende zijn beroemde affiche met de – uit 1863 daterende – leus: ‘Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm dat wil’. Met name door de deelname van de Nederlandse Vereniging van Spoorwegpersoneel werd het bestuur van de sdap voor een fait accompli gesteld. Al in zijn Utrechtse tijd had Troelstra de belangen van het spoorwegpersoneel verdedigd en in de Tweede Kamer streed hij nog steeds samen met Henri van Kol voor betere arbeidsvoorwaarden. Maar net als de meeste sdap-leiders werd ook Troelstra verrast door de snel om zich heen grijpende stakingen. Het sprak bijna vanzelf dat hij zich achter de stakers schaarde, al werd zo de partij betrokken bij de acties van syndicalistische bonden. Troelstra kende de spoorwegen goed. Vanuit Haarlem reisde hij vrijwel dagelijks naar de redactie in Amsterdam, het Binnenhof in Den Haag of al die plaatsen in het land waar hij moest spreken. In 1901 had hij – zij aan zij met de liberale hoogleraar-politicus M.W.F. Treub – gepleit voor staatsexploitatie van de spoorwegen. Een aantal spoorwegmannen kende hij persoonlijk, niet alleen in Utrecht, maar ook in Haarlem. Hendrik Reinalda, van afkomst Fries en werkzaam aan de Centrale Werkplaats in Haarlem, was penningmeester van het Haarlemse Volksgebouw, waar ook Troelstra af en toe binnenwandelde. Als bestuurder van de Vereniging van Spoorpersoneel was Reinalda mede verantwoordelijk voor de organisatie van de staking. Troelstra had ook contact met sdap-gemeenteraads- en Kamerlid F.W.N. Hugenholtz, die tijdelijk als stationschef optrad en bepaalde welke trein wel en niet mocht vertrekken. Terwijl de staking op 31 januari op haar hoogtepunt was, schreef Troelstra:

Promotie

Rust is aan de stations, die plaatsen anders zo vol leven en bedrijvigheid. [...] Stilte ligt op de rails, op de perrons, de rangeerterreinen, waar anders de lokomotief dampt en snuift bij het uitstoten van zijn zwarte rookkolommen, waar fluit en schel weerklinkt tussen het geroep der conducteurs en het slaan der portieren. [...] Thans zijn het niet de reders en spoorwegdirecties, die de bevelen geven [...] – neen, de Arbeid toont thans zijn wil, zijn macht, zijn groeiende heerschappij over zichzelf en de wereld, de Arbeid toont thans, dat hij uit denkende, willende, zelfstandige wezens en niet meer uit blote werkmachines voor het Kapitaal bestaat.

Beelden: Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en Tresoar

*presentatie in het gebouw van de Tweede Kamer met Wouter Bos *tweede presentatie i.s.m. Historisch Centrum Leeuwarden *advertenties in de landelijke dagbladen en Rood, het ledenblad van PvdA *aandacht in nrc Handelsblad en Historisch Nieuwsblad *Troelstra-symposium georganiseerd door Wiardi Beckman Stichting *lancering Digitaal Documentatiecentrum Troelstra met extra informatie en beeldmateriaal door het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis: www.iisg.nl/ troelstra *blow-ups voor de boekhandel *lezingen

41

42

De Arbeiderspers Voorjaar 2010  

Prospectus

Advertisement