Issuu on Google+


INHOUD

Inleiding 11 Leeswijzer Wereldwijzer Zweden 12 ACHTERGRONDEN Zweden in vogelvlucht

15 15

Klimaat Temperaturen Zonlicht Weerupdates

18 19 20 21

Landschap

23

Geschiedenis: van Viking tot Amerikaan 25 Maatschappij Feest- en vrijedagenkalender Sami (Sรกmit) Religie Sport Media

34 38 39 39 40 40

Taal Andere talen in Zweden Zweeds Zweeds alfabet Zweeds voor onderweg Lijst van handige woorden

41 41 41 43 43 44

Keuken

48

Kunsten Design Mode Schilderijen Sculpturen Muziek Film Boeken

50 50 51 52 52 52 55 56

WW Zweden 01.indd 5

Natuur en milieu Duurzame energie Consumptiemaatschappij en recycling Leven en reizen in de natuur Dieren Flora

59 59

Politiek Tweede Wereldoorlog Koude oorlog Olof Palme Na de val van de muur Binnenlandse politiek Kijk- en leestips

65 65 66 66 67 67 68

PRAKTISCHE INFORMATIE Van A tot Z Alarm Accommodatie Afstanden (kilometers vs Zweedse mijl) Alcohol Ambassades Apotheken Autohuur Brandstof (auto / motor) Busvervoer Dieren Douane Drinkwater Drugs Elektriciteit Eten en drinken Feestdagen Fietsen / mountainbiken Geld Gevaren Internet Invoer van producten

69 69 69 69

60 60 61 64

69 70 70 70 70 70 71 71 71 71 71 71 71 72 72 72 73 74 74

04-07-2008 11:29:35


ZWEDEN

6

Kaarten (papier / online) en routeplanners Kano / kajak Luchtvaartmaatschappijen Medische hulp Openbaar vervoer Overnachten Politie Post Reisdocumenten Roken Routeplanners Supermarkten en winkels Telefonie Taal Tijdzone Treinvervoer Veerboten Verkeer Vissen Wandeltochten / hiken Weer Wegenwacht BEZIENSWAARDIGHEDEN Stockholm Ontdek stockholm te voet Norrmalm Toertocht 1: Stadswandeling Stockholm-Norrmalm / Skeppsholmen Östermalm Toertocht 2: Stadswandeling Stockholm-Östermalm / Djurgården Stockholm Marathon Skeppsholmen Djurgården Gamla Stan Toertocht 3: Stadswandeling Stockholm-Gamla Stan (plus Södermalm) Alfred Nobel en de Nobelprijzen Södermalm , Långholmen & Globen Kungsholmen

WW Zweden 01.indd 6

74 75 76 76 76 76 76 78 78 78 78 78 78 80 80 80 80 81 82 82 84 84 85 85 90 91 94 102 102 103 108 113 116 117 121 126 130

Vasastan (Vasastaden) Rond Brunnsviken Rondom Stockholm-Stad Ontdek Stockholm per heteluchtballon

132 134 136 136

Ten zuiden van Stockholm Tyresta Nationalpark Nynäshamn Södertälje Ytterjärna Nyköping Toertocht 9: Tistad Slott & Näs Slott (auto / motor / te voet) Kolmården Djurpark Katrineholm Eskilstuna Strängnäs Mariefred Ten noorden van Stockholm Arlanda Flygplats Sigtuna Birka & Hovgården Enköping Västerås Fagersta Toertocht 10: Strömsholms Kanal (fiets / auto / motor) Sala Roslagen & Vallonbruk Norrtälje Vaxholm Uppsala Centrum | West Centrum | Oost Wiks Slott Kunst, cultuur en evenementen Natuur(wandelingen) De handelssteden van Östergötland Norrköping Linköping

141 142 142 144 144 145 147 148 149 150 151 153 155 156 158 160 162 163 166 167 168 169 174 175 177 183 187 189 189 190 193 194 198

04-07-2008 11:29:36


INHOUD

Söderköping Åtvidaberg

208 211

Göta Kanal Het oostelijk Göta Kanal Toertocht 4: Zeven keer Göta Kanal (auto / motor) Motala Het westelijk Göta Kanal

212 216

Rond Vättern De oostoever van Vättern Toertocht 5: In de voetsporen van Arn (auto / motor / fiets) Vadstena Huskvarna Jönköping De west- en noordoever van Vättern

222 223

Tussen Vättern en Vänern Skövde Falköping Skara Lidköping Götene Mariestad De noordwestkust (Zuid-Zweden) Trollhättan Uddevalla Strömstad Toertocht 6: De punt van Bohuslän (auto / motor / fiets) Halden (Noorwegen) Tussen Strömstad en Uddevalla Orust Tjörn Marstrand Göteborg Ontdekken Toertocht 7: Stadswandeling Göteborg (te voet) Centrum

WW Zweden 01.indd 7

216 219 221

224 229 231 232 236 240 241 242 244 245 247 247 249 250 253 254 254 255 256 259 260 261 265 270 272 272

7

Oostindiëvaarder Götheborg Buiten het centrum Rond Göteborg Kunst, cultuur en evenementen

273 280 283

De zuidwestkust Varberg Falkenberg Halmstad Laholm & Mjellbystrand

286 287 291 292 296

Skåne Helsingborg Helsingør (Denemarken) Landskrona Lund Toertocht 8: Stadswandeling Lund Trelleborg Ystad Kristianstad Hässleholm

297 301 304 307 309

284

310 313 315 316 317

Malmö 318 Ontwikkeling 320 Gamla Stan (oude centrum) 321 Möllevång 326 Kunst, cultuur en evenementen 327 Recreatie en sport 328 København (Kopenhagen) Øresundsbron Prijzen van de Øresundsbron enkele reis Historie Zuidelijke binnenstad Noordelijke binnenstad De Deense koninklijke familie Christianshavn & Holmen Vesterbro Kamperen in Kopenhagen Nørrebro In de Øresund Kunst, cultuur en evenementen Recreatie en sport

330 334 335 336 338 340 342 342 343 344 344 344 344 347

04-07-2008 11:29:37


ZWEDEN

8

De kust van Småland Västervik Oskarshamn Kalmar

351 352 354 356

Oostelijk Dalarna Falun Borlänge Ludvika

420 421 424 424

Öland Noordelijk Öland Centraal-Öland Zuidelijk Öland

358 360 361 362

Blekinge Kristianopel Karlskrona Ronneby Karlshamn

363 364 365 369 370

Rond Siljan Leksand Tällberg Rättvik Mora Orsa De zuidoever van Siljan

426 427 429 429 431 433 434

Het zuidelijke binnenland Nybro Växjö IKEA Eksjö Vimmerby

373 373 376 378 379 381

De bergen van Dalarna Älvdalen Särna Idre Grövelsjön Elgå & Femunden (Noorwegen) Sälen Malung

435 436 438 440 441

Gotland Visby Westkust (Gotlandroute 1) Varen naar Stora Karlsö Roma & de oostkust (Gotlandroute 2) Noord-Gotland & Fårö (Gotlandroute 3)

383 385 388 389

Gävle, Gästrikland en zuidelijk Hälsingland Julbocken Gävle Älvkarleby Söderfors Färnebofjärdens Nationalpark Oslättfors & Smörnäs Sandviken Ockelbo Bollnäs Trönö Sweden Solar System Söderhamn

WW Zweden 01.indd 8

391 393 397 398 399 411 411 411 412 413 414 415 417 417 418

Oslo en ZuidwestSvealand Torsby Hagfors Sunne Oslo (Noorwegen) Årjäng Glaskogen Naturreservat Arvika Karlstad Kristinehamn Filipstad Karlskoga Örebro Norrlands zuidkust Hudiksvall & Delsbo Ljusdal & Järvsö Sundsvall Ånge Härnösand Sollefteå & Näsåker Höga Kusten Högakustenbron Toertocht 11: Skuleskogens

442 443 444 445 446 448 448 450 456 456 458 459 462 462 463 464 468 470 472 473 476 476 480 481 482

04-07-2008 11:29:37


INHOUD

Nationalpark voor macho’s en macha’s (te voet) Örnsköldsvik

486 488

Jämtland Inlandsbanan, romantisch per trein Strömsund Östersund Åre

491

Härjedalen Sveg Funäsdalen Vemdalen, Björnrike & Hede Røros (Noorwegen) Recreatie, sport en natuurwandelingen

504 505 505 505 506

Västerbotten Umeå Holmön Skellefteå Lycksele

507 508 511 513 514

Norrbotten Piteå (Piitime / Biton) Luleå (Luulaja / Luleju) Boden (boden / suttes) Haparanda (Haaparanta) & Tornio (Torneå) Geodetische boog van Struve Pajala

515 518 520 525

Lappland in de poolcirkel Noorderlicht (norrsken) Jokkmokk (Dálvaddis) Kvikkjokk Gällivare (Váhtjer) & Malmberget

533 534 536 538

WW Zweden 01.indd 9

493 494 496 499

506

527 529 531

9

Kiruna (Giron) Kiruna verhuist Abisko Nationalpark Björkliden Jukkasjärvi & Icehotel Karesuando (Karesuvanto)

541 542 546 547 548 548

Narvik en de Lofoten (Noorwegen) Narvik Svolvær & Lofoten

550 552 555

Lappland onder de poolcirkel Arvidsjaur (Árviesjávrrie) Arjeplog (Aarjepluevie of Árjjepluovve) Sorsele (Suarsa of Suorssá) Storuman Tärnaby (Dearna) & Hemavan Vilhelmina (Vualtjere)

558 559 561 562 562 563 565

Over de auteur

566

Register

567

Inhoudsopgave natuurgebieden www.wereldwijzerzweden.net/ natuurinhoud/ Inhoudsopgave kastelen en vestingen www.wereldwijzerzweden.net/ kasteelinhoud/ Inhoudsgave Zweedse thema’s www.wereldwijzerzweden.net/ themainhoud/

539

04-07-2008 11:29:38


25

Geschiedenis: van Viking tot Amerikaan Ruige Vikingmannen is waar de ‘moderne’ geschiedenis mee begint. Mannen met helmen met horentjes die huishielden in Europa, zo is het beeld.

Vikingtijd Maar de strijders die met hun vrouwen en kinderen leven bij de zee (Vik is Zweeds voor baai) hebben het bedrijven van de handel en landbouw hoger in het vaandel, dan het in dronken, wilde en genadeloze toestand uitmoorden van buurvolken zoals de hoofdmoot van de overlevering vertelt. Al zijn er zeker Vikingtochten die het leegroven van andere gebieden – vooral aan de kust voor een snelle terugtocht – als doel hebben. Wat dat betreft zal er in de eeuwen daarna niet veel veranderen. Het hoogtepunt van de Vikingtijd is tussen 750 en 1050 na het begin van de huidige westerse jaartelling. Uit die tijd stamt het Valhalla (spreek

Foteviken in zuidwest-Skåne is de laatste ‘Viking-nederzetting’ van Zweden (Foto: Manuel Velasco)

WW Zweden 01.indd 25

04-07-2008 11:30:14


69

PRAKTISCHE INFORMATIE

VAN A TOT Z Alarm 112 (direct toetsen op je mobiele telefoon, geen netnummer of landnummer invoeren) ANWB-Alarmcentrale (voor Nederlanders): 9+31703141414

Accommodatie De belangrijkste overnachtingssoorten in het Zweeds: camping = camping vakantieboerderij = bo på lantgård bed & breakfast = rum att hyra huisje(s) / blokhut(ten) = stuga / stugor (jeugd)herberg = vandrarhem (de herbergen in Zweden zijn prima semihotels voor alle leeftijden) hotel = hotell Accommodatie in Zweden kun je grofweg onderverdelen in vier prijsklassen (met tussen haakjes de Wereldwijzeraanduidingen zoals je ze in de hoofdstukken vindt): Tot € 45,00 (Budget) € 45,00 - € 95,00 (Midprijs) € 95,00 - € 140,00 (Topkeuze; in de hoofdstukken Stockholm en København Luxere keuze) Meer dan € 140,00 (Topkeuze)

Campings | Campings kun je prima zoeken via www.campings.se

WW Zweden 02.indd 69

Stugor / Rum att hyra | Het best kun je huisjes/hutten of bed & breakfast boeken via de lokale of regionale bureaus voor toerisme, aangezien ze doorgaans door particulieren worden gerund. Zie de afzonderlijke hoofdstukken voor het Turistbyrån in de regio. Je kunt ook zonder te boeken naar een huisje rijden door bordjes langs de weg met stugor te volgen. Vandrarhem | Boek van tevoren je herberg, want het kan zeker in de zomer erg druk zijn. De meeste herbergen zijn aangesloten bij een van de volgende organisaties: Svenska Turistföreningen (www.stfturist.se; klik op de Engelse vlag en je krijgt direct een klikbare kaart voorgeschoteld) of Sveriges Vandrarhem i Förening (www.svif.se). Neem je eigen linnengoed mee of huur het bij de herberg. Hotels | Voor hotels zijn er algemene boekingssites (zoals www.bokahotell. se, www.expedia.nl, www.elmar.nl en www.booking.com), maar daarin zijn niet altijd alle hotels opgenomen. Kijk voor een vollediger selectie op: www.wereld wijzerzweden.net/overnachten/.

Afstanden (kilometers vs Zweedse mijl) De Zweedse bewegwijzering gebruikt gewoon kilometers als afstanden. Echter, in informatiefolders, op websites en in het dagelijks taalgebruik wordt heel vaak mil (mijl) genoemd als afstand. Het gaat dan om een Zweedse mijl die gelijk staat aan 10 km.

04-07-2008 11:46:25


BEZIENSWAARDIGHE D E N

318

Malmö Malmö is de Zweedse toegangspoort van/tot Europa en heeft een sterke multicultisfeer. Vooral rond Möllevångstorget. Noem een internationale keuken en je vindt het vast in een van de omliggende straten. Malmö (258.000 inw. in de stad) heeft zich de afgelopen kwart eeuw omgevormd van industriestad naar een cultuurstad, met de Malmö Opera als een traditioneel hoogtepunt. Pas sinds 1998 heeft de derde plaats van Zweden een eigen hogeschool: competitie voor de traditionele universiteitsstad Lund (zie pag. 309) op 15 minuten rijden. Met 21.000 studenten (en 1300 medewerkers) is de Malmö Högskula (www.mah.se) nu de achtste hogere opleiding van het land. De continue drang van de stad om zich te vernieuwen, is ten koste gegaan van het authentieke karakter van sommige wijken. Toch wist de stad een interessante mix van oud en nieuw te bewaren, met de Turning Torso als moderne visitekaart – 190 m uittorenend over de Öresund ook uit Denemarken goed te zien. Västra Hamnen is dé groeikern van de stad, met een mengeling van verschillende architectuurstijlen en zogenoemde duurzame woningen om het milieu minder te belasten.

Malmö Citykort Voor 100 kronen (omgerekend 11 à 12 euro) koop je de Malmö Citykort bij Turistbyrån in Centralstationen, bij de McDonald’s op Triangeln of op Gustav Adolfs Torg. De kaart is na aankoop een halfjaar geldig en je krijgt er bij 350 winkels en restaurants korting mee op je aankopen. Multicultureel Malmö 27 procent (cijfers januari 2007) van de bevolking van Malmö is niet geboren in Zweden. Tel je er in Zweden geboren inwoners met buitenlandse ouders bij op, dat kom je zelfs tot 36 procent. In Malmö spreken 160 nationaliteiten 100 talen. Inwoners uit voormalig Joegoslavië zijn verreweg de grootste etnische groep, met 16.250 mannen en vrouwen, onder wie Serviërs en Montenegrijnen op plaats één (8800 inw.) en Bosniërs op plaats vijf (5600 inwoners). Maar de Denen zijn in opmars. Economische ‘vluchtelingen’ uit het dure Kopenhagen forensen gemakkelijk iedere dag in een halfuur naar de overzijde van de Sont en terug. In 2006 kwamen er ruim 2000 Deense inwoners bij en naar verwachting zal hun aantal nog verder toenemen tot boven de 8000 in 2008. De 6000 Polen in de stad zijn ook gevlucht vanwege het geld, maar proberen juist werk te vinden in Zweden. Strubbelingen in het Midden-Oosten hebben hun impact op Malmö, met 7100 Irakezen, 3300 Libanezen en 3000 Iraniërs als derde, zesde en zevende etnische groep. Het aantal Nederlanders en Belgen komt in de top 20 niet voor.

WW Zweden 03B.indd 318

04-07-2008 11:31:53


MALMÖ

319

Öresund Termin

Haven Öst arv ra V

~

arvs St. V

gat

-

arvs St. V n gata

an

B

ägen

Gamla Stan

h

yga St. N

Regem

tan entsga

3�

� �

Pildammsstaden

2

h Korsörvägen

s- gata n

8

Pildammsparken

ns v äg

n

h Ë nE ric

sso

väg

h

Borgmästaregården

Sofielund

N �

be

Malmöhus Malmö Opera och Musikteater Stadshus Turning Torso Konserthuset Sankt Johannes Kyrka Malmö Stadion Mollevångstorget Treinstation

No

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. J

lvä

ge

n

7

ns

ge

Joh

Solbacken

Frü

�6 MöllevångenFolketspark

lvä

Innerstaden

5

Davidshall

n

n

be

Joh

sgata

ata

an

Fågelbacken

lback

gg

Rörsjöstaden

Kungsparken

h

nin

at

Innerstaden

sso

D

t rot

lsg

Fåge

nE ric

tan

n

Slottsstaden

No

tsgata gemen

atan

ira

Re

allg N. V

Am

J atan N. Vallg

tan

Ribersborg

n

an

n ge

ata

gat

ä

n

sga

ha

sv mn

Centraal station

gen

1

nd

dalsv

Lim

tra

svä

byg

cksgatan Jorgen Ko tan Carlsga

Slott

be

gs

dell

Marie

Ri

rs

r bo

gkaje assän

ms

rcis

Â

~

-

Gri

Exe

Cita

Kallbadhuset

n

Rådmans- gata n

Sundspromenaden

Malmömässan

kaje

� ferry

tan

4

n

6 Hull

~

sga

Västra hamnområdet

algata

0

500 m

MALMÖ, OVERZICHT

WW Zweden 03B.indd 319

04-07-2008 11:31:55


BEZIENSWAARDIGHE D E N

320

ONTWIKKELING Malmö wordt voor het eerst in documenten uit 1170 genoemd, maar is dan nog een dorpje. Het behoort lange tijd tot het Deense rijk en de roerige relatie met de Zweden maakt van Malmö een vestingstad. De Zweedse koning Magnus Eriksson neemt Malmö in 1332 in, maar dertig jaar later is het de Deense koning Valdemar Atterdag die Malmö inneemt. De Zweden doen er drie eeuwen over om de Denen van halverwege ZuidZweden uit het land te krijgen (1658). Rond 1775 concentreert Malmö zich op de verhandeling van textiel, leer, tabak en suiker en groeit uit tot een vooraanstaande economische regio. In de 19e eeuw is het eerst binnenlands transport van graan dat de boventoon voert, maar export wordt steeds belangrijker nadat binnen Zweden de aanleg van spoorrails en betere wegen haventransportfuncties overnemen. Als in 1840 de scheepsbouwer Kockums Mekaniska Verkstad zijn poorten opent, zal die tot bijna de millenniumwissel de grootste economische motor van de stad zijn. Mede door de aantrekkingskracht van deze werkgever groeit Malmö tot de derde stad van Zweden in aantal inwoners. In 1973 en 1974 slaat de oliecrisis toe en krijgt Malmö’s industrie een eerste klap. Meer tegenslagen en de toenemende globalisatie van de wereldeconomie begin jaren negentig zorgen voor een vlucht van werkloosheid naar 27.000 verloren banen in vijf jaar als veel bedrijven hun deuren sluiten. Het is dan dat de metamorfose naar cultuurstad langzaam begint en de Öresundsbron (zie pag. 297) wordt gepland.

Gamla Stan ten westen van Storatorget (Foto: Adrian Beesley)

WW Zweden 03B.indd 320

04-07-2008 11:31:56


Wereldwijzer Reisgids Zweden