Verlangen naar Egmond

Verlangen Het verblijf van Gari Melchers en George Hitchcock in Nederland

naar Egmond

Inhoudsopgave 12

Voorwoord

Marrigje Rikken

16

Verlangen naar Egmond

22

De opleidingsjaren en de ontmoeting

38

Hollandgekte

62

‘For Art’s Sake,’ the Art Summer School

74

Het succes bestendigd

108

De laatste jaren in Egmond

124

Verlangen naar Egmond – tot slot

126

Bijlage: Kunstenaars in Egmond

132 140 142 142

Olga Kruisbrink

Noten Bibliografie Fotoverantwoording Bruiklenen

Voorwoord

Nederland trekt mij van alle landen het meest. Ervan overtuigd dat je, om iets goed te kunnen doen, het grondig moet weten, ben ik een paar jaar geleden neergestreken in Egmond aan Zee, samen met een collega [Hitchcock] die mijn passie voor dit land deelt Gari Melchers (1886) 1 Al eeuwen hebben de drie Egmonden – Egmond aan Zee,

Goyen (1596-1656) naar deze rustieke plaatsen. De schilders

Egmond-Binnen en Egmond aan den Hoef – een grote aan­

brachten het serene kustlandschap met de heerlijke duinen, de

trekkingskracht op kunstenaars. In de zeventiende eeuw kwamen

ruïnes van de invloedrijke abdij en het machtige kasteel en de

kunstenaars als Jacob van Ruisdael (1628/29-1682) en Jan van

kerk aan de rand van het strand volop in beeld, waarbij ze zich

12

meermaals artistieke vrijheden permitteerden. De omgeving

brengen. Het veranderende perspectief op het landschap en de

werd net wat grootser of aantrekkelijker voorgesteld dan het in

rol van de mens is invoelbaar in hun werk. De bewustwording

werkelijkheid was. En de minder mooie kanten, zoals het zware

van het landschap speelt ook vandaag de dag een grote rol in

leven van het gewone volk - zowel in de steden waar arbeiders

de samenleving. De natuur staat onder druk door de vergaande

vaak in vieze omstandigheden werkten, als in de dorpen waar

inmenging van de mens. Windmolens tekenen de kust van

vissers en boeren een schamel loon kregen voor lange dagen

Egmond aan Zee, nodig voor de duurzame transitie, die het

arbeid – lijkt geheel afwezig. De geschilderde landschappen

landschap in de toekomst ongetwijfeld nog meer zal transforme-

waren als het ware een toevluchtsoord voor de beschouwers.

ren. Daarmee verandert ook onze blik op de betekenis van de

Niet heel anders was het in de negentiende eeuw. Met de

voorstellingen van Melchers en Hitchcock. Hoewel zij misschien

komst van de industrialisatie veranderden zowel de stad, als de

niet als vernieuwers te boek staan, brengt hun Egmondse werk,

omliggende dorpen en de natuur. Kunstenaars trokken bewust

waar voor het eerst wetenschappelijk onderzoek naar is gedaan

naar de buitengebieden om het landschap net wat idyllischer

voor de tentoonstelling en deze publicatie, nieuwe inzichten.

in beeld te brengen dan het was, zonder rookpluimen en rafel-

Bovendien moet kunstgeschiedbeoefening zich niet beperken

randen. Dat geldt ook voor de Amerikaanse schilders George

tot alleen de grote vernieuwers. Een inclusieve benadering

Hitchcock (1850-1913) en Gari Melchers (1860-1932). Zij zijn

heeft ook oog voor kunstenaars die niet werkzaam waren

de hoofd­personen van deze publi­catie, die behoort bij de ten-

in de avant-garde, maar zeker ook bereik en succes hadden.

toonstelling Verlangen naar Egmond. Van inspiratiebron tot

Amerikaanse kunstenaars die aan het einde van de negen-

kunstenaarsdorp (2025). Beide kunstenaars vestigden zich voor

tiende eeuw in Europa werden opgeleid en werkten, zijn lang

langere tijd in Egmond, waar ze zowel het landschap, als de

gezien als ‘inferieur’ aan Europese kunstenaars uit dezelfde

bewoners ver­eeuwigden. Ook zij lieten het leven op zijn mooist

periode, omdat hun werk niet echt gekenmerkt werd door een

zien, met prachtige bloemenvelden, stralende moeders met

eigen Amerikaans karakter. Maar juist hun blik van buiten laat

kinderen en gemoedelijke taferelen. Bovendien haalde Hitchcock

ons anders kijken naar onze omgeving. Hitchcock en Melchers

een nieuwe schare internationale kunstenaars naar Egmond

sloten Nederland – en dan met name Egmond – in hun hart.

met zijn Art Summer School.

Het is tijd dat wij op onze beurt datzelfde doen.

Hun zeventiende-eeuwse voorgangers kozen voor lage horizonten, waardoor de Hollandse wolkenluchten vrij spel hadden en de mens nietig leek. Melchers en Hitchcock verhoogden de

Marrigje Rikken

horizon, zodat zij hun Egmondse modellen volop in beeld konden

Directeur Stedelijk Museum Alkmaar

13

Dankwoord

Tot slot zijn we dank verschuldigd aan talrijke personen die ons

De aantrekkingskracht die Egmond uitoefende op kunstenaars

hebben voorzien van informatie, adviezen en ondersteunende

wordt zowel in deze rijk geïllustreerde publicatie, als in de ten-

werkzaamheden. Voor hun onmisbare bijdragen zijn we vooral

toonstelling Verlangen naar Egmond. Van inspiratiebron tot

Susan Martis (Gari Melchers Home and Studio), Rob Leijen

kunstenaarsdorp getoond. Een dergelijk omvangrijk project

(Historische Vereniging Egmond) en Peter van den Berg (die

is niet mogelijk zonder de bereidwillige medewerking van velen.

heel genereus zijn complete archief ter beschikking stelde) zeer

Wij danken alle musea en kunsthandelaren die hun werk ter

erkentelijk. Daarnaast willen we de volgende personen hartelijk

gelegenheid van de tentoonstelling in bruikleen wilden geven:

danken: Stephen Bartley (Archivist Chelsea Arts Club Archive /

Rijksmuseum, Amsterdam; Dordrechts Museum; Fondation

Heatherley’s), Heike Biedermann (Albertinum Dresden), Lisette

Custodia, Parijs; The National Gallery, Londen; Gari Melchers

Blokker (Regionaal Archief Alkmaar), Mark Cole (The Cleveland

Home and Studio, University of Mary Washington, Fredericks-

Museum of Art), Caroline Corbeau-Parsons (Musée d’Orsay),

burg; Telfair Museums, Savannah; National Gallery of Art,

Sebastian Grigo (Stadtarchiv Düsseldorf), Stephanie Herdrich

Washington; Smithsonian American Art Museum, Washington;

(The Metropolitan Museum of Art), Jacco Hooikammer (Open­

Museum van Egmond; Lawrence Steigrad Fine Arts, New York

luchtmuseum Arnhem), Sunny Jansen, Mayken Jonkman

en The Thomas H. and Diane DeMell Jacobsen Ph.D. Foundation,

(Rijks­museum), Jeroen Kapelle (RKD), Christi Klinkert (Frans

Florida.

Hals Museum), Erik van Koeveringe, Sarah Kohn (Flint Institute

Ook zijn wij een aantal particuliere verzamelaars veel dank

of Arts), Ken Myers (Detroit Institute of Arts), Adrienne Quarles

verschuldigd voor het aan ons toevertrouwen van hun werken.

van Ufford (Museum Panorama Mesdag), Frans Smeding

De gemeente Alkmaar en alle fondsen die aan de tentoonstel-

(Smeding Advies), Michael Stech (Naturalis), Renske Suijver

ling of de publicatie hebben bijgedragen, zijn wij ook zeer dank-

(De Mesdag Collectie), Djalma Taihuutu (Van Gogh Museum),

baar: The Netherland-America Foundation, BPD Cultuurfonds,

Kate Weinstein (Art Institute of Chicago), Hoang Tran (PAFA)

Stichting Pieter Haverkorn van Rijsewijk en Stichting Gifted Art.

en Andrew Weislogel (Herbert F. Johnson Museum of Art | Cornell University).

14

Verlangen naar Egmond From Egmond commenced a career. […] ‘There’s where it all began’ Henrietta Lewis-Hind (1928) 2

16

In oktober 1884 stelden twee Amerikaanse kunstenaars voor het eerst hun werk tentoon in Nederland bij de Amsterdamse kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae.3 Beide kunstenaars, Gari Melchers (Detroit 1860 – Fredericksburg 1932) en George Hitchcock (Providence, Rhode Island 1850 – Marken 1913), gaven aan in Egmond aan Zee te verblijven. Een van de werken die Hitchcock toonde, had dan ook een typisch Egmonds onderwerp: Egmonder pinken. Of Melchers’ ingezonden schilderij De grootvader en het schilderij met de wat curieuze titel Naar buurvrouw kijken ook in Egmond waren geschilderd, is helaas niet bekend.4 Nog geen maand na de opening van de tentoonstelling in Amsterdam kochten George Hitchcock, zijn vrouw Henrietta

en later Nederland, om uiteindelijk hun weg te vinden naar

Hitchcock-Richardson (1862-1938) en Gari Melchers een

Egmond aan Zee? Het is bijzonder dat zij het toen onbedui-

perceel op het Torensduin in Egmond aan Zee, waar ze direct

dende, kleine vissersdorp vonden, dat slechts bereikbaar was

een huis met atelier op lieten bouwen.5 Dit dorp aan de Noord-

met een door een paard getrokken omnibus die twee keer per

zeekust was voor hen meer dan een tijdelijke bron van inspiratie.

dag van Alkmaar naar Egmond reed.

Om hun plannen uit te voeren leende Hitchcock een bedrag van 900 gulden bij de tien jaar jongere Melchers, die in de overeen-

Nog geen tien jaar voor hun komst waren de drie naast elkaar

komst bedong dat hij deze lening te allen tijde kon intrekken,

gelegen Egmonden – Egmond aan Zee, Egmond-Binnen en

bijvoorbeeld na het verbreken van de vriendschap. Daarnaast liet

Egmond aan den Hoef – beschreven door de doopsgezinde

Melchers in de akte opnemen dat hij altijd in het atelier mocht

predikant Jacobus Kraandijk, die wandelingen door Nederland

verblijven. Kennelijk was het huis op het duin vooral bedoeld als

maakte.7 Hij omschreef Egmond aan Zee ‘aan den voet der

thuisbasis voor het echtpaar Hitchcock en was Melchers van

duinen, met hun blinkend witte toppen, met hun graauw groene

6

plan om met regelmaat langs te komen [afb. 1].

hellingen scherp afstekend tegen de helder blaauwe lucht’, als een riekend doolhof van doodlopende straatjes en steegjes.

Wie waren deze Amerikaanse kunstenaars die vandaag de

Op het strand bij de vuurtoren zag hij bedrijvigheid bij zo’n veer-

dag in Nederland nog slechts bij een enkeling bekend zijn?

tig visserspinken.8 Egmond-Binnen, waar voorheen een van de

Waarom reisden ze vanuit Detroit en Chicago naar Europa

invloedrijkste abdijen van Holland stond, was van een bloeiende

17

1 Gari Melchers (links) en George Hitchcock, Egmond aan Zee, circa 1890, foto Gari Melchers Home and Studio, University of Mary Washington, Fredericksburg

en belangrijke plaats tot ‘een klein en tamelijk vervallen dorpje

ook internationale bekendheid genoten: de schilders van de

afgedaald’ [afb. 2]. En ook Egmond aan den Hoef, met de

Haagse School. De gebroeders Jacob (1837-1899), Matthijs

uitgebreide vruchtbare weilanden, was nog slechts een schim

(1839-1917) en Willem Maris (1844-1910), Anton Mauve (1838-

van het welvarende dorp waar ooit het machtige kasteel van

1888), Willem Roelofs (1822-1897) en Constant Gabriël (1828-

de graven van Egmond stond [afb. 3]. Kortom, geen van de

1903) verheerlijkten het ongerepte Hollandse polderlandschap.

drie Egmonden oefenden in de negentiende eeuw bijzondere

Kunstenaars als Jozef Israëls (1824-1911) en Hendrik Willem

aantrekkingskracht uit op reizigers als Kraandijk. En toch was

Mesdag (1831-1915) verbeeldden het dagelijks leven van boeren

het in Egmond ‘where it all began.’

en vissers [afb. 4]. Werk van meesters van de Haagse School

9

10

werd internationaal gezocht en ging met tientallen tegelijk in De verklaring voor de belangstelling van Hitchcock en Melchers

grote kisten de Noordzee en de Noord-Atlantische Oceaan

voor Egmond ligt deels in het fenomeen van Amerikaanse kun-

over, waar industriëlen als James Staats Forbes, Edward

stenaars die in het laatste kwart van de negentiende eeuw naar

Drummond Libbey en Frank Frick de werken voor hoge bedra-

Europa trokken omwille van hun opleiding. De meeste jonge

gen aan hun verzameling toevoegden [afb. 5].11 Amerikaanse

kunstenaars in spe studeerden langdurig in Parijs, Londen,

kunstenaars als William Merritt Chase (1849-1916) bezochten

München of Düsseldorf, aan de academies of in ateliers van

de ateliers van hun Nederlandse vakbroeders dan ook graag,

gerenommeerde meesters. Gedurende de zomermaanden

tijdens hun zomerse reizen door de Lage Landen. Zo bezocht

maakten veel kunstenaars – en studenten – studiereizen naar

Chase in 1903 de ateliers van Mesdag en Israëls, waarna hij

andere landen in Europa, waarbij Nederland niet werd overge-

laatstgenoemde omschreef als een charmant klein mannetje

slagen. Nederland vormde voor de Amerikaanse kunstenaars

dat maar net tot zijn schouders reikte.12 Hitchcock en Melchers

een aantrekkelijk reisdoel vanwege de zeventiende-eeuwse

kenden in ieder geval Mesdag persoonlijk, vermoedelijk bezoch-

meesters die internationaal werden gezien als de top van de

ten ook zij tentoonstellingen en ateliers van andere kunstenaars

schilderkunst. De meeste Amerikanen bezochten dan ook het

in Nederland.13

Rijksmuseum (tot 1885 nog in het Trippenhuis gevestigd) en het Stedelijk Museum te Haarlem, waar sinds 1862 onder meer

Hitchcock en Melchers verbleven jarenlang in de Egmonden,

het werk van Frans Hals werd getoond.

van 1884 tot respectievelijk 1905 en 1914. Ze schilderden het

Bovendien was op de fundamenten van het rijke artistieke

landschap, de bevolking en hun rituelen op grote en kleinere

verleden van Rembrandt, Ruisdael en Hobbema in Nederland

doeken in heldere kleuren. In hun stijl sloten ze eerder aan bij

een nieuwe school herrezen van contemporaine meesters die

hun Franse tijdgenoten die de kleursensatie en het licht ver-

2 Claes Jacobz van der Heck, Gezicht op de abdij van Egmond, 1648, olieverf op paneel, 47,4 x 86,8 cm, Stedelijk Museum Alkmaar

18

[…] het geduchte slot van Egmond op den Hoef

19

3 G.W. Berckhout, Kasteel Egmond, 1653, olieverf op doek, 96 x 160 cm, Rijksmuseum, Amsterdam

heerlijkten, dan bij de Nederlandse schilders van de Haagse School, die ook bekendstaat als ‘de grijze school’. Door het verblijf van deze Amerikaanse schilders trokken steeds meer kunstenaars naar Egmond en zo vormde zich er in de zomermaanden een kunstenaarskolonie.

Hoewel Hitchcock en Melchers hun kleurrijke werken met Egmondse onderwerpen internationaal tentoonstelden – en niet zonder succes – is er geen werk van hen in een Nederlandse openbare collectie terechtgekomen. Ook in particuliere verzamelingen en in Europese museale collecties is slechts een klein aantal van hun werken bewaard gebleven. Het gevolg is dat de bekendheid van deze kunstenaars in Europa en zeker in Nederland bijzonder gering is. Een van de zeldzame keren dat er werk van deze kunstenaars in Nederland werd tentoongesteld, was tijdens de expositie Dutch Utopia in Singer Laren in 2010: een tentoonstelling over het effect van de Nederlandse kunst en cultuur op de Amerikaanse kunst rond 1900, de zogenoemde ‘Holland Mania’. In 2022 werd nog een bescheiden aantal werken van Hitchcock en Melchers getoond in de tentoonstelling Kunstenaarsdorpen in het Zuiderzeemuseum.

Uiteraard houden ook Stichting Historisch Egmond, Huys Egmont en Museum van Egmond de herinnering aan deze kunstenaars en de Egmondse kunstenaarskolonie levend. Met deze publicatie, die verschijnt bij de tentoonstelling Verlangen naar Egmond. Van inspiratiebron tot kunstenaarsdorp (2025), beoogt Stedelijk Museum Alkmaar de geschiedenis van George Hitch­ cock, Gari Melchers en de Egmondse kunstenaarskolonie vast te leggen en opnieuw in de schijnwerpers te plaatsen.

4 Jozef Israëls, De dag voor het afscheid, 1862, olieverf op doek, 102,5 x 126 cm, Museum of Fine Arts, Boston, schenking van Alice N. Lincoln 5 Willem Roelofs, Weidelandschap met vee, ca. 1880, olieverf op paneel, 49,2 x 77,3 cm, Rijksmuseum, Amsterdam

20