Issuu on Google+

“Školski program recikliranja”

1


2

“Školski program recikliranja”


NEVLADINA ORGANIZACIJA

MOST Izdavač: Udruženje Most

Reciklaža

“Školski program recikliranja”

Za izdavača: Igor Trivić, predsjednik Udruženja Most Pripremili: Igor Kalaba, Predrag Borojević Design: Vladimir Matavulj - King

Štampa: Avalon studio, Gradiška Tiraž: 930 komada

“Školski program recikliranja”

3


Sadržaj

Uvod ................................................................................................................................................5 Koji je problem otpada? .............................................................................................6 Zašto reciklirati? ......................................................................................................... 7 Šta je recikliranje i šta se sve može reciklirati? ....................................................7 Recikliranje papira .....................................................................................................8 Recikliranje plastike ................................................................................................ 11 Recikliranje stakla ................................................................................................... 13 Recikliranje metala .................................................................................................. 14 Recikliranje elektronskog i električnog otpada ................................................. 15 Šta mogu uraditi u svojoj okolini? ........................................................................ 16 Bolje spriječiti nego liječiti! .................................................................................... 17 Zanimljive činjenice ................................................................................................. 18

4

“Školski program recikliranja”


Uvod Energija protiče, a materija kruži. To je jedno od osnovnih pravila prirode. U prirodnim sistemima sva organska i neorganska materija je podložna promjenama. Biljke svojim korjenjem mrve kamenje, biljojedi jedu bilje, mesožderi biljojede, da bi organizmi pod nazivom saprogafi, nakon smrti svaku životinju, biljku ili gljivu razložili na osnovne organske dijelove. Može se reći da je priroda jedan visoko efikasan sistem u

kojem se ništa ne baca, već se nakon korištenja razgrađuje na osnovne elemente i ponovo vraća u ciklus kruženja! Čovjek je sa svojim ubrzanim razvojem nažalost iskočio iz kolosjeka kojim se priroda kretala milionima godina prije njega. Otpad predstavlja samo jedan od problema ubrzanog razvoja.

“Školski program recikliranja”

5


Koji je problem otpada? Priroda ima svoj kapacitet za obradu materije i njenu razgradnju, ali čovjek, posebno u današnje vrijeme (vrijeme velikog porasta broja stanovnika i porasta proizvodnje i potrošnje) proizvodi, troši i baca previše materije koju gomila na razne načine. Otpad se uglavnom odlaže na deponije, baca u rijeke i mora ili spaljuje, ali se time problem samo prebacuje sa jednog „mjesta” na drugo – spaljen otpad ne nestaje već ostaje u zraku trujući sve koji ga dišu, a slično se dešava i sa odlaganjem otpadnih materija u vode. Pored toga, tehnološkim procesima

6

“Školski program recikliranja”

čovjek stvara nove materijale koji su prirodi nepoznati, samim tim priroda ih ne može razgraditi jer ne postoje mikroorganizmi koji su evolucijom prilagođeni na konzumiranje npr. stakla ili plastike. To bi bilo slično našem pokušaju jedenja kamena. Takav otpad, nakon što je odbačen, ili se raspada predugo ili ostaje nerazgrađen zauvijek.


Zašto reciklirati? Danas, više nego ikada proizvodimo otpad. Mnogo otpada. Naravno, to ovisi o dijelu svijeta u kojem živimo i tu vladaju velike razlike. Dok u jednom dijelu svijeta vlada siromaštvo i malo šta se baca, na drugoj strani se bacaju ogromne količine hrane, ali i otpada, koji se reciklažom može ponovno iskoristiti. Takođe, stvaranje velike količine otpada (nepotrebna ambalaža, elektronski otpad i uređaji koji se prave tako da se ne mogu popraviti već samo baciti, itd.) je veoma skupo sa energetske tačke gledišta, a danas, više nego

ikada, treba da štedimo energiju. Pored toga, životna sredina se ne zagađuje samo odlaganjem već iskorištenih stvari, već i njihovim stvaranjem (energija potrebna za proizvodnju i transport robe, nusproizvodi tehnoloških procesa, itd.). Iz svih ovih razloga recikliranje predstavlja idealnu aktivnost - novu naviku, tehnologiju i filozofiju ključnu za očuvanje naše životne sredine, i nas samih!

Šta je recikliranje i šta se sve može reciklirati? Reciklaža je proces izdvajanja materijala iz otpada i njegovo ponovno korišćenje u iste ili slične svrhe. Proces uključuje sakupljanje, izdvajanje, preradu i izradu novih proizvoda iz iskorišćenih stvari i materijala. Važno je odvojiti otpad prema vrsti jer je tada proces recikliranja jeftiniji i efikasniji. Simbol recikliranja je krug koji čine tri strelice. One označavaju odvojeno sakupljanje, preradu i ponovnu upotrebu.

Reciklaža ima tri osnovna principa (RRR): R - reduce - smanjiti R - reuse - ponovo koristiti R - recycle - reciklirati.

“Školski program recikliranja”

7


Prvi i najvažniji korak u reciklaži je odvojiti otpad prema vrstama otpadaka. Za svaku vrstu otpada imamo kante i kontejnere određene boje. Najčešće se recikliraju: papir, staklo, plastika i metal.

Recikliranje papira Papir se danas uglavnom proizvodi od celuloze. Celuloza se dobija iz drveta, koje se u te svrhe siječe u ogromnom broju (stručnjaci smatraju da je do 2011. godine posječeno pola površine koja je prvobitno bila prekrivena šumom). Ovako nekontrolisana sječa je problematična iz više razloga jer utiče na: • Gubitak biodiverziteta (uništavanje staništa) kao i drugih ekosistemskih servisa koje drveće pruža • Klimatske promjene (drveće fotosintezom pretvara CO2 u O2, dok se uništavanjem drveća stvaraju staklenički gasovi te se isti otpuštaju iz zemljišta) • Uništavanje zemljišta (gubljenje gornjeg sloja u kojem biljke jedino mogu opstati) • Zagađivanje voda (proces proizvodnje, hemikalije korištene za izbjeljivanje papira, itd.) Papir je danas iznimno lako i jeftino nabaviti i s toga ga uglavnom uzimamo zdravo za gotovo, te čini 30% našeg otpada! Vjerovatno je to i razlog zašto još uvijek nismo posvećeni njegovoj reciklaži. Drugi je razlog taj što su rezultati uništavanja šuma i zagađenja koje njegova proizvodnja stvara uglavnom dalje od naših pogleda, a daleko od očiju je, kažu, daleko od srca.

Pa zašto bismo onda uopšte reciklirali papir? Za početak, zato što sječom šuma, siječemo granu na kojoj sjedimo! Ako bismo svoj otpadni papir sakupljali i slali u fabriku za reciklažu, po jednoj toni papira uštedili bismo 65% energije, 50% vode potrebne za proizvodnju, zagađenje zraka bi bilo smanjeno za 74%, a spasili bismo život (i sačuvali ekosistemske usluge) 17 stabala! Naravno, sve to će se odraziti i na naše novčanike!

8

“Školski program recikliranja”


KONTEJNERI ZA RECIKLAŽU

Kako se papir reciklira? Reciklaža, kao i kod drugih materijala, počinje sa sakupljanjem otpadnog papira. On se prikuplja u odvojenim kontejnerima koji su označeni plavom bojom.

Sakuplja se: papir, karton, stare novine, sveske, časopisi… U ove kontejnere ne smijemo ubacivati: tetrapak, staklo, plastiku, organski otpad...

“Školski program recikliranja”

9


Prije bacanja u kontejnere, trebamo se potruditi da papir savijemo tako da zauzima što je manje prostora moguce.

Papir se ne može vječno reciklirati. Budući da čvrstoću duguje biljnim vlaknima koja vremenom postaju slaba i pucaju, tako da se za vrijeme recikliranja dodaje nova količina celuloze iz svježe biljne materije. Reciklirani papir se tako može sastojati od 80 – 100% recikliranog starog papira i nove celuloze uz dodatak pomoćnih sirovina, dok se karton u prosjeku pravi od 90% starog papira. Reciklirani papir se može koristiti za sve kopir aparate, 4-5 puta manje opterećuje životnu sredinu, dok mu je vijek trajanja preko 100 godina! Može se koristiti i u građevinarstvu (kao izolacioni materijal) te industriji namještaja (zamjena za ivericu).

10

“Školski program recikliranja”


Recikliranje plastike Recikliranje plastike je proces prerade odbačene i stare plastike u proizvode koji se mogu ponovo koristiti. Plastika se proizvodi od nafte ali je materijal koji je prirodi, do čovjekovog razvoja tehnologije bio potpuno nepoznat, tako da nakon bacanja na deponiju ona ostaje u zemljištu i ne trune. Ali nije sva plastika ista! Ako pažljivo pogledate npr. plastičnu bočicu vašeg soka, na dnu ćete primijetiti standardnu oznaku za recikliranje (tri strelice koje sačinjavaju krug), s tim da u centru možete vidjeti brojeve i slova koji nam govore o njenom sastavu: 1. PET ili PETE (polietilentereftalat) – flaše od sokova, vode, piva, ambalaža za hranu... 2. PE-HD ili HDPE (polietilen visoke gustine) – boce za kućnu hemiju, razni kanisteri i burad, flaše od šampona, gajbe od piva, zatvarači za plastične flaše... 3. PVC ili V (polivinilhlorid) – vrata i prozori, lajsne, kanalizacione cijevi, izolacije kablova, boce za hemiju...  4. PE-LD ili LDPE (polietilen niske gustine) – razne boce, omoti od najlona za pakovanje flaša od sokova i piva... 5. PP (polipropilen) – kućna plastika (stolovi, stolice, fangle, kutije, kante...), palete... 6. PS (polistiren) – tanjiri i tacne za jednokratnu upotrebu, delovi kućišta kućne tehnike, kutije za diskove... 7. ostala plastika (ABS, PA itd.) - kućišta kompjutera, delovi u auto industriji...

“Školski program recikliranja”

11


Kako se plastika reciklira? Kao i sa drugim otpadom, reciklaža plastike takođe počinje sa odvajanjem. Prije bacanja sve plastične posude i boce treba oprati i skinuti čepove, te ih zgnječiti tako da zauzmu što manje mjesta. Kontejneri za plastiku su žute boje i u njih mozemo bacati svu plastičnu ambalažu, s tim da većina fabrika reciklira plastiku sa oznakama 1, 2, 3 i 5.

Značaj recikliranja plastike je taj što se stvara za trećinu manje sumpornog dioksida, oko 90% manje otpada i za 250% manje ugljen dioksida! Takođe, razvijaju se projekti sa ciljem da svu otpadnu plastiku pretvore u pogonska goriva. Sličan primjer imamo već danas te jedna fabrika u Americi u svojim pogonima pretvara plastični otpad u sintetičko ulje, koristeći sve vrste plastike i stvarajući oko 600 litara ulja od

12

“Školski program recikliranja”

jedne tone plastike! Takođe, sve više se koristi plastika koja se dijelom sastoji od organske materije (od algi ili biljaka) te se u većoj mjeri razlaže u prirodi. Najčešće proces reciklaže plastike predstavlja pretvaranje sakupljenog plastičnog otpada u regranulat (na slici ispod) koji predstavlja osnovu za izradu novih boca ili ostalih predmeta od plastike.


Recikliranje stakla Staklo se najvećim dijelom sastoji od pijeska, kreča i natrijum karbonata. U prirodi opstaje veoma dugo i treba mu više od 5000 godina da se raspadne, ali je zato idealno za reciklažu! Reciklira se u potpunosti i bezbroj puta, bez gubljenja kvalitete! Od jedne tone otpadnog stakla, može se dobiti jedna tona nove staklene ambalaže!

Ušteda u energiji je značajna. Ako staklo pravimo od sirovina, onda se one zagrijavaju na 1400o celzijusa, a tokom reciklaže se staklo lomi na manje komade koji se tope pri manjim temperaturama, tako da dolazi do smanjenja potrošnje energije od 25 – 40%, zagađenja vazduha 20% i korištenja vode od 50%. Sa svakom tonom recikliranog stakla, uštedi se preko tonu sirovina, kao i 30 tona nafte! Takođe, više nema potrebe za velikim deponijama i ta se zemljišta mogu iskoristiti za bolje svrhe! Uglavnom se reciklira providno, zeleno i braon staklo, uključujući staklene tegle. Ogledala, neprovidno staklo i keramika se ne recikliraju. Uglavnom se reciklira providno, zeleno i braon staklo, uključujući staklene tegle. Ogledala, neprovidno staklo i keramika se ne recikliraju. Kontejneri za staklo su zelene boje. Treba imati na umu da je reciklaža druga najbolja mogućnost, a najbolje ekološko rješenje je korišćenje povratne ambalaže. Reciklažom jedne staklene flaše uštedi se dovoljno energije da jedna sijalica od 100W može da svijetli puna 4 sata.

“Školski program recikliranja”

13


Recikliranje metala Postoje razne vrste metala koje su pogodne za recikliranje, ali to su najčešće aluminijum, bakar i gvožđe. Metal koji kućanstva najčešće skupljaju za reciklažu je aluminijum. Najčešće se radi o iskorištenim limenkama. Od metala se prave: automobili, autobusi, vozovi, avioni, frižideri, šporeti, bočice za dezodoranse, limenke za napitke, kutije za kreme i sl. Metali se dobijaju preradom odgovarajućih ruda. U procesu, prvo se iskopavaju rude čime se

narušavaju ili potpuno uništavaju čitavi predjeli (livade, brda, planine…). Zatim se vrši prečišćavanje rude ispiranjem u vodi, koja se na taj način zagađuje. U nekim razvijenim zemljama stari automobili se daju na recikliranje, a uz doplatu se može kupiti nov automobil. Kod nas bi se, za početak, moglo krenuti sa prikupljanjem konzervi, bočica i kutijica. Najbolje ekološko riješenje je ne kupovati niti koristiti proizvode sa metalnom ambalažom.

Metal za reciklažu se skuplja u kontejnerima sive boje. Aluminijum Aluminijum ima jednu od najdužih tradicija recikliranja. Sakupljene limenke se nakon čišćenja kompresuju i tope, čime dolazi do velike uštede novca i energije a i resursa, budući da su to neobnovljivi resursi. Reciklažom se uštedi 95% energije koja bi bila potrebna za pravljenje aluminijuma od rude boksita a jedan kilogram aluminijumskog otpada mijenja: • 8 kg boksita • 4 kg hemijskih preparata • 14 kwh električne energije

Zbog ovoga u Americi reciklirani aluminijum čini 31% proizvedenog, te se reciklirane limenke koriste u proizvodnji autodijelova, dijelova mašina za veš…

14

“Školski program recikliranja”


Recikliranje elektronskog i električnog otpada Elektronski i električni otpad spada u kategoriju opasnog otpada. Obuhvata: kućne aparate, IT opremu, rasvjetnu opremu, elektronske igračke, medicinske uređaje, fluorescentne cijevi itd. Ovi proizvodi sadrže živu, olovo, kadmijum, berilijum, itd. Ukoliko se nepropisno bace ili odlože na komunalnu deponiju, oni zagađuju i uništavaju životnu sredinu i mogu dovesti do pojave oboljenja jetre, bubrega, mozga, kancera… Savjetuje se

kupovina kvalitetnih proizvoda i popravka starih aparata. Ovog otpada je sve više i često završava na deponijama iako se veliki dio nakon sakupljanja i sortiranja može ponovo servisirati ili iskoristiti za dijelove. Važnost je još veća jer su minerali korišteni za npr. mobilne telefone uzrok ratovima na područjima u kojima se eksploatišu i donose bijedu i razaranje domaćem stanovništvu.

Kako se reciklira elektronski i električni otpad?

Nakon sakupljanja u reciklažnom centru, provjerava se ispravnost preuzete opreme. Oprema koja se može servisirati će se popraviti dok će se ostala rasklapati od strane obučenih radnika, koji će izvršiti sortiranje dobijenih komponenti, koje mogu biti: •   Gvožđe •   Plastika •   Bakar •   Aluminijum •   Prohrom •   Staklo •   Izolacija (pur pjena, staklena vuna) •   Guma •   Kablovi •   Štampane ploče •   Grejači •   Ulja •   Opeka •   Ostalo (izolir trake, tekstil i dr.)

Ovako sortirani materijali se šalju na dalju reciklažu u za to specijalizovane fabrike.

U nerazvijenim zemljama su česti programi obuke siromašnog stanovništva sortiranju i njihovo zapošljavanje u reciklažnim centrima, te se jednim potezom riješava više problema!

“Školski program recikliranja”

15


Šta mogu uraditi u svojoj okolini? Od kraja 2012. godine u našoj školi je pokrenut projekat „Školski program recikliranja” koji u prvoj fazi predviđa sakupljanje materijala za reciklažu u školama koji se dalje odvozi u fabrike za reciklažu. Za sada su to papir i plastika. Ovo je jedna od prvih aktivnosti u našem gradu vezana za recikliranje i zato je od velike važnosti da svi zainteresovani rade zajedno, kako bi se recikliralo što više otpada i tako poslala poruka da je recikliranje lako i korisno za cijelu lokalnu zajednicu. Pored toga, ovo predstavlja i dobru priliku da škole obezbijede dodatna finansijska sredstva, pošto se sav prihod od otkupljenog materijala vraća školama. Na taj način se mogu riješiti neka pitanja, kao što je postavljanje novih koševa na školskim igralištima, kupovina novih lopti, mreža za golove, računara, itd.

Kreativno recikliranje

Reciklaža kod kuće! Za recikliranje nisu nužni komplikovani i skupi tehnološki procesi i ogromne fabrike! Dosta toga se može ponovo iskoristiti ako smo kreativni i voljni razviti nove navike.

Filozofija recikliranja se može svesti na dvije riječi: Razmisli ponovo. Kada god se spremamo da nešto bacimo, trebali bismo razmisliti da li je ta stvar zaista neupotrebljiva, jer nije sve smeće otpad. Pocjepanom džemperu možemo pokloniti novi život u vidu rukavica,

16

“Školski program recikliranja”

pregorene sijalice sa malo boje pretvoriti u ukrase za jelku, stari escajg uz pomoć komada drveta, malo truda i alata u vješalicu za odjeću, stari konopac, balon i malo ljepka u luster, drvene palete u namještaj… Mogućnosti su beskonačne!


Bolje spriječiti

nego liječiti! Reciklaža je odlična, uopšte ne stvarati otpad je još bolje! Prednost nije samo ta što se izbjegava zagađenje, već i ta što sami uzimamo stvari u svoje ruke i pri tom štedimo i novac! • Nosite ceker kada idete u kupovinu! Plastična vrećica se uglavnom koristi samo jedanput, te se baca, a u prirodi ostaje od 100 do 1000 godina. •

Obratite pažnju šta kupujete – postoji mnogo proizvoda kod kojih je pakovanje zbog reklamiranja nepotrebno preuveličano, puno plastike, papira, folije… Svi znamo osjećaj kada otvorimo ogromnu bombonjeru i unutra nađemo svega par čokoladica!

• Nosite svoju bočicu za vodu! Metalnu ili staklenu (od posebnog, izdržljivog stakla) ili plastičnu, ali obratiti pažnju od kakve plastike je napravljena. Odbačene flaše ne samo da zagađuju životnu sredinu, već i neke vrste plastika od kojih su napravljene otpuštaju nezdrave materije u vodu te nas truju! • Pri kupovini uređaja obratiti pažnju na njihovu izgradnju – mogu li se rastaviti i popraviti? Trebamo se truditi da sve što imamo koristimo tako da nam traje što duže i izbjegavati jednokratna rješenja! • Kada kupujete, zapitajte se: „Da li mi to zaista treba?”. Treba izbjegavati impulsivnu kupovinu da ne bismo završili sa ormarom punim odjeće koja nam se nakon nedelju dana uopšte ne dopada. Takođe, kada idemo u kupovinu u supermarkete, poželjno je unapred napraviti spisak i njega se držati. • Kupovinom odjeće u prodavnicama polovne robe ne samo da ćete naći nešto originalno već ćete sačuvati novac i životnu sredinu!

“Školski program recikliranja”

17


Zanimljive činjenice Prosječan građanin BIH godišnje potroši oko 1000 kesica koje završavaju na deponijama ili se spaljuju! Pri spaljivanju jedne vrećice potroši se kiseonika koliko bi jednoj osobi trajalo cijeli dan! •

većina porodica baca oko 40 kg plastike godišnje koja se može uspješno reciklirati

staklo se može reciklirati 100% i neograničeno se puta ponovno koristiti, dok se staklo koje se baci na smetlište nikada neće razgraditi

aluminijske konzerve mogu se reciklirati i biti u ponovnoj upotrebi za samo šest nedelja

80% dijelova automobila može se reciklirati

1 reciklirana konzerva uštedi toliko energije koja je dovoljna za tri sata rada televizora

1 reciklirana staklena flaša sačuva toliko energije koliko je potrebno za 25 minuta rada na kompjuteru

količina energije koja se može dobiti iz godišnjeg sadržaja jedne kante za smeće može omogućiti da televizor bude upaljen 5 000 sati

Vreme potrebno da se neki materijali prirodno razlože na deponiji ili u prirodi: • hrana, cvijeće i svi organski proizvodi - 1 do 2 nedelje, • papir (neplastificiran) - 10 do 30 dana, • pamučna odjeća - 2 do 5 mjeseci, • vuneni predmeti - 1 godina, • drvo - 10 do 15 godina, • konzerva - 100 do 500 godina, • plastična kesa - 400 do milion godina, • staklena flaša - nikada.

18

“Školski program recikliranja”


“Školski program recikliranja”

19


20

“Školski program recikliranja”


Misli prirodno! Recikliraj!