Issuu on Google+

¹ 170 (25106) www.udmdunne.ru

2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí (íîÿáðü). Âèðíóíàë (ñðåäà)

Âàíü óäìóðòú¸ñëýí ãàçåòñû Êûëäûòýìûí 1915-òž àðûí 4-òž ôåâðàëå

Óçûåç íî áîðûåç êóçïàëúÿí

Ìàëû áќðäý ñêàë?

Éќíàòžñü íî ëÿáœûòžñü «áèðäûîñ»

4

5

6

ÇÀÐÍÈ ÊÈÎÑ

Òóñïóêòžç Âëàäèìèð ÁÅËÎÌÎÐÑÊÈÕ

ÁÀÊ×À ÂÎÇÈÑܨÑËÛ, ÊÈÁÀØËÛÎÑËÛ ÑŽÇÅÌ ÃÀÇÅÒ

Ýøú¸ñûç - óäìóðò ìóí¸îñ

Âàëåíòèíà ÅÌÅËÜßÍÎÂÀ

Òóý ãóæåì Äýðè ÷åðêîãóðòûí îðò÷åì Ãóðò øóäîíú¸ñ äûðúÿ êóíîîñëû óäìóðò ìóí¸îñ êóçüìàçû. Âàíüçý ñîîñòû äàñÿçû ¸ðîñûñü êèáàøëûîñëýí þðòàçû óæàñü¸ñ. Ïîëèíà Çíàìåíñêàÿëýí 70 íûëêûøíîîñûç íî âîðãîðîíú¸ñûç êîøêèçû øàåðìûëýí ïќðòýì ñýðåãú¸ñàç.

Ïîäøèâàë ãóðòûí áóäýì Ïîëèíà Çíàìåíñêàÿ ýøú¸ñûçëýñü íîìûðèí ќç âèñúÿñüêûëû. Áàñìà þäýñú¸ñ øåäüòûêóç, ïè÷è ìóí¸îñ ëýñüòûëžç. Ќæûòàê áàäœûìãåñ áóäýìåç áåðå âåíü êóòžç íî âóðèñüêîí ìàøèíà ñüќðû ïóêñèç. Ñî èê âóðèñüêûíû äûøåòñêåìåç ëóèç. Ñî äûðûñåí óíî àðú¸ñ îðò÷èçû. Âóðèñüêèñå äûøåòñêåìåçëû Ïîëèíà Âëàäèìèðîâíà

ïè÷è íî óã ќïêåëüû. Ñåêûò àðú¸ñû, ïå, øóã-ñåêûòûñü ïîòûíû þðòòûëžçû âåíåí ñžíüûñ. Íûëïèîñûçëû ñÿíà, ãóðòûí óëžñü¸ñëû íî äžñü âóðåì. Òðîñ àðú¸ñ Ÿîæå íûëïèîñòû âóðèñüêûíû äûøåòýì, íîø áåðëî 8 àðçý óæà Äýðèûñü êèáàøëûîñëýí þðòàçû, óäìóðò ìóí¸îñ ëýñüòý, ëÿêè¸ øîáðåòú¸ñ âóðå. - Åãèò äûðúÿì ñèíìàñüêûëž àðëûäîîñëýí

Äýðè ÷åðêîãóðòûñü Ï. Çíàìåíñêàÿ. ëÿêè¸ øîáðåòú¸ññûëû, âåðà Ïîëèíà Âëàäèìèðîâíà. - Ñîîñòû àäœûñà, à÷èì íî âóðî êîæàé, íîø òà óæ áîðäû áàñüòžñüêûíû âàçåíãåñ ќç êûëäûëû. Ìà, ñîáåðå áàñìà þäýñú¸ñû íî òûðìûò ќé âàë. Êèáàøëûîñëýí þðòàçû âóûñà ãèíý, åãèò äûð ìàëïàíú¸ñìå áûäýñòûíû êûëäžç. Ïóìûç 2-òž áàìûí.


2

2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí

ÊÈÁÀØËÛÎÑ Êèóæú¸ñ ÇÀÐÍÈ ÊÈÎÑ

(Êóòñêîíýç ìûí).

1-òž

áà-

Âàëåíòèíà ÅÌÅËÜßÍÎÂÀ

Óäìóðòú¸ñëýí òóæ œå÷ ñÿìçû - êóçüìàñüêîí. Áàäœûì øîáðåò ëýñüòýìåçëýñü àçüëî Ïîëèíà Çíàìåíñêàÿ ïóêîíú¸ñ âûëý øîáðåòú¸ñ äàñÿç. Êûò÷û êå êóíîå ìûíý, òîäìîîñûçëû ÿ Ÿûæûâûæûîñûçëû ñîîñòû êóçüìà. Êèûç âîëÿìåç áåðå ãèíý áàäœûì øîáðåòú¸ñ êûëäûòîí áîðäû áàñüòžñüêèç. Óæú¸ñûç òóæ ÷åáåðåñü ïќðìî êå íî, ëÿêè¸ øîáðåò âóðîí áîðäû, âàíüìîí äûð øåäüòûêóç ãèíý, ïóêñüûëý. Ó÷êûíû ãèíý, ïå, êàï÷è, íîø âûðîíýç âåðàñà áûäòîíòýì. Ñîèí èê àñäóíûç ñÿðûñü âåðàêóç, êèûíûç ãèíý øîíòžç êûøíîìóðò. Àñüìå øàåðûí óëžñü¸ñ äûøåìûí ќâќë íà, ïå, ÷åáåðåç äóíúÿíû. Òà âàêûòý Ïîëèíà Çíàìåíñêàÿ óäìóðò ìóí¸îñ áîðäûí òûðøå. À÷èç èê äžñü âàíäý, âóðå, êóëý èíòûÿç ÷èëüïà ÿ áèñåð áûðòòý. Òîäîí-âàëàíú¸ññý ìóðîìûòý, ïќðòýì êíèãà-æóðíàëú¸ñ ëûäœûñà, ¸ðîñûí, øàåðàìû îðò÷ûëžñü àäœûòîíú¸ñû ïûðèñüêå, ìóêåò êèáàøëûîñëýñü àäœåì êàðå. - Ìóí¸åç áûäýñàê îãíàì óã ëýñüòžñüêû, ìûíûì þðòòžñüêî ñòîëÿðêàûí óæàñü¸ñ íî ñóðåäàñü¸ñ, - øóý êèáàøëû êûøíîìóðò. - Æàëÿñà âåðàíî, ïóýí âûðèñü¸ñ âàíüìûç ïè÷è ïóîñòû âîëÿòîí áîðäû óã áàñüòžñüêî. Óæåç ïè÷è ãèíý êàäü, íîø êûŸå ÷àêëàñüêåìåç êóëý êàðå. Äàñÿì ïóîñëû ûìíûð ïóêòý ñóðåäàñüìû, ñîáåðå ãèíý ñîîñ ìîí äîðû âóî. Àñüìå ïàëàñü óäìóðò ìóí¸îñ

ëýñüòžñüêî, ïó ìóãîðú¸ñ âûëý òóðëû áàñìàîñ âóðûñà. ×ûðòû âåñü¸ñ, óêñ¸ òžðëûêú¸ñ áûðòòžñüêî. Êóñêåðòòîíçý ïóížñüêî, äóêåñ âóðèñüêî. Ïîëèíà Çíàìåíñêàÿ êóèíü ïóìî ìóí¸îñ äàñÿ. Òîëýçü êóñïûí øîðî-êóñïî ìóãîðî ìóí¸îñòû òÿìûññý ëýñüòûñà âóòòý, íîø ïè÷èîññýãåñ - äàñî. ¨ðîñú¸ñûñü óñòî÷èîñëû êóðîíú¸ñûí âàçèñüêå Èæûñü êèáàøëûîñëýí þðòñû. Óãîñü Óäìóðòèå âóûëžñü êóíîîñ Ÿåìûñü, òà þðòý ïûðàñà, àñüñýëû ñèíïåëü êóçüûì áàñüòî. Ñîèí èê êîòüêóä ¸ðîñ àñ êèóæú¸ññý òà þðòûí âîçüìàòûíû íî âóçàíû áûãàòý. Äýðèîñ îò÷û àð êóñïûí 45 ìóí¸ ñ¸òî. - Îäžã ëàñÿíü ó÷êîíî êå, 45 ìóí¸ ñî òóæ ќæûò, - âåðà Ïîëèíà Âëàäèìèðîâíà. - Òàíè òóý ãóæåì Ãóðò øóäîíú¸ñëû áûäýí 35 âîðãîðîí íî íûëêûøíî âóðûñà äàñÿé âàë. Äýðèå òðîñ êàëûê âóûëžç, ñïîðòñìåíú¸ñ ñÿíà, îãøîðû ó÷êèñü¸ñ, êóíãîæ ñüќðûñü êóíîîñ âåòëžçû. Ìóí¸îñû ќç òûðìå, šûòú¸ñû íî ïóêîíî ëóûëžç, âûëü¸ññý ëýñüòûñà. Àñüìå ¸ðîñûñü óäìóðòú¸ñûç ëýñüòžñüêî áåðå, òðîñãåñ êóòžñüêî ãîðä, ïåéìûò-ëûç, ïåéìûò-âîæ áó¸ëî áàñìàîñûç. ßëàí îäžã âûëëåì âóðèñüêîí àêûëüòý, äûð, øóûñà þàìûñüòûì, ñåðåìåç ïîòžç. Âóðèñüêîí, ìàøèíà ñüќðûí ïóêîí æàäüûòý êå, ûæ ãîí áîðäû êóòñêèñüêî, ïå. Îçüû ñî ìóí¸îñûçëû ãûí øëÿïàîñ, ñèíïåëüëû ïè÷è ñàïåãú¸ñ, òåëåôîí âîç¸í ïóéûîñ ãûíäý. Íîø òàèç íî àêûëüòý êå, ÷èëüïàñüêîí âåíüçý áàñüòý. Íûëïèîñûí íî óæàíû âóòòžñüêå: êóñêåðòòîíú¸ñ ïóíûíû äûøåòý.

ÊÓÀÇÜ

Êóçüìà íî Äåìüÿí ÷àêëàñüêûíû êîñî Åëåíà ÑÊÂÎÐÖÎÂÀ

Òàèç àðíÿ øóìïîòòžç íè òðîñ óñåì ëûìûåí íî, íÿñüêûò êóàçåí íî. Óäìóðò ãèäðîìåòöåíòðëýí ïðåññ-ñëóæáàåç èâîðòýìúÿ, øóíûò âîçèñüêîç òóííý íî - íóíàë Ÿîæå 0 ãðàäóñ êîòûðûí ëóîç, êîò ëûìû óñ¸ç. 14-òž íîÿáðå Êóçüìàëýí íî Äåìüÿíëýí íóíàëçû. Âàøêàëàîñ òà íóíàëýç íèìûñüòûç ÷àêëàëî âûëýì. Ëûìû òðîñ óñèç êå, èñüêå òóëûñ áàäœûì òóäâó ëûêòîç. Íîø ïèñïóî-

ñûí êóàðú¸ñ âîçèñüêî íà êå, ìàòýêòžñü òîë òóæ êåçüûò ëóîç. Íîø 15-òž íîÿáðå êåçüûòãåñ êàðèñüêîç, èíòûåí-èíòûåí ëûìûÿëîç. Ñîèí ñþðåñ âûëûí ãûëûò ëóîç. Ïÿòíèöàå øàåðàìû âóîç âûëåç öèêëîí - ñîèí ëûìû òðîñãåñ ëóîç, âûëàç èê êóàçü ÷åïûëëÿñüêèñü êàðèñüêîç. Óêàòà êåçüûò îìûð âóîç øóòýòñêîí íóíàëú¸ñû. Ñóááîòàå íóíàçå -5 ãðàäóñ ëóîç, íîø àðíÿíóíàëý óéèí òåðìîìåòðú¸ñ -12 ãðàäóñý âàñüêîçû.

Ñþéëýñü êûëçý òîäžñü Âàëåíòèíà ÊÓÒÓÇÎÂÀ

Øàåðûñüòûìû êèáàøëûîñ ïќëûñü ÷èíüûåí ëûäúÿìîíýç ãèíý ãîðä ñþåí óæàëî. Óãîñü ñîëýñü ìàêå ëýñüòîí ïîííà òðîñ ïќñÿíî. Óíî êóæûìåç êûñêåì ñÿíà, ãîðä ñþé ÷èäàíëûêåç íî ýñêåðå. Êóèíü àð òàëýñü àçüëî Êàëèíèíãðàä ïàëú¸ñûñü Äýðè ÷åðêîãóðòý óëûíû ëûêòžç Îëüãà Ñóâîðîâà. Øîðàç ó÷êûñà, îãøîðû, ñàáûðëû êûøíîìóðò êàäü, íîø êèîñûç ñîëýí çàðíè. Ìà áîðäû ãèíý óã áàñüòžñüêû, âàíüçý óëœûòý. Îëüãà Èâàíîâíà äûøåòñêåìåçúÿ õóäîæíèê. Ñóðåäàñüêåì ñÿíà, íóíàëëû áûäý ïëàñòèëèíëýñü ÿ ñþéëýñü ìàêå ëýñüòý, ëÿêûëý. Ñîëýí êèóæú¸ñûç ïèíàëú¸ñòû íî, àðëûäîîñòû íî áîðäàçû êûñêî. Àòàåç âîåííîé âàë áåðå, ñåìüÿçûëû ïќðòýì èíòûîñûí óëûíû êûëäýì. Ïè÷è äûäûåç ýøú¸ñûç øóäûíû, áûçüûëûíû ÷îðòûëžëëÿì, íîø ñî ÿëàí ìàêå ëÿêûëýì. Ïëàñòèëèí øåäüûìòý äûðúÿç ãîðä ñþéëýñü ÿ íќäëýñü ìàêå ëýñüòûëýì. Ñèí êóñïûí øóäîí êîðêà ïќðìûòûëýì. Ñî èê ñþé áîðäû êûñòžñüêåìåç ëóýì. Ñóðåäàñå äûøåòñêåìåç áåðå íî ñþëìûç áóéãàìòý. Êàëèíèíãðàäûñü îäžãàç ôàáðèêàûí áûãàòîíëûêú¸ññý ýñêåðåì. Ìà ãèíý îòûí ëýñüòûëžëëÿìòý: ñàä ãîðøîêú¸ñ, ÷ûðû-ïûðû øóäîíú¸ñ, óæàí òžðëûê… Óäìóðòèå âóûòîçÿç, Îëüãà Èâàíîâíàëýí êèîñûç âîëÿçû. Ïûä óëûí êûñòàñüêèñü ãîðä ñþåç ìèñüêûíû, ñîëýñü ïàéìûìîí àðáåðèîñ ëýñüòûíû šîã äûøèç. Ñîèí èê àñüìå øàåðå ñî áàäœûì ïåñüòýðåí

Òóñïóêòžç Âëàäèìèð ÁÅËÎÌÎÐÑÊÈÕ

Ýøú¸ñûç óäìóðò ìóí¸îñ

âóèç. Êûëåì àðûí Äýðè ÷åðêîãóðòûí Îëüãà Ñóâîðîâàëýí êèóæú¸ñûíûç àäœûòîíýç âàë. Ñþéëýñü ëýñüòýì àðáåðèîññý âîçüìàòýìåç áåðå ãóðòîîñëýí òà óäûñ øîðû ó÷êîíçû âîøòžñüêèç. Òóííý íóíàëëû Îëüãà Èâàíîâíàëýí òðîñ ëþêàñüêåìûí íè ñþñüòûë âîç¸íú¸ñûç, ãûðëûîñûç, êîðêàîñûç, ÷ûðû-ïûðû òûðèñüêîí øûêûñú¸ñûç. Òà âàêûòý ñþéëýñü âàë óðîáî ëýñüòý, îò÷û ïóêòýìûí ëóîçû ñûëàë íî ñàêûð âîç¸í ñàðâàîñ. Îëüãà Èâàíîâ-

Î. Ñóâîðîâàëýí òðîñ ëþêàñüêåìûí íè ãîðä ñþéëýñü øóäîíú¸ñûç. íàëýí âåðàìåçúÿ, ãîðä ñþåí óæàíû ÷èê íî ñåêûò ќâќë, ìóçúåìåç ÿðàòûíû íî ãàæàíû, ïå, êóëý, íîø îòžÿç, ÷èäàíëûê òûðìèç êå, âàíüìûç ðàäúÿñüêîç. Çýì, ëýñüòýì àðáåðèîñ, ãóðûñü ïîòòûêó, êóäîã äûðúÿ ïèëèñüêûíû, åçàíû øåä¸. Ñîêó âàíü òûðøåìåä òîêìà ëóý. Òóííý Îëüãà Ñóâîðîâà âàëýêòý, êûçüû ãîðä ñþéëýñü ïќðìûòîíî øóäîí êîðêà.

Øóäîí êîðêà Òà óæëýí òóæãåñ íî ñåêûòýç íî šåãàòžñåç ëóý ñþé äàñÿí. Îëüãà Ñóâîðîâà ïќðòýì èíòûîñûñü ñþåç ýñêåðåì, Êàì êîòûðûñåç, ïå, òóæãåñ êûðñü ëóý. Âåäðàåí âàåì ñþéçý òóñå êèñüòý íî âóýí íåáœûòý, ñîå ÿëàí áóãûðúÿ íî âóçý âîøúÿ. Îçüû 2-3 íóíàë Ÿîæå. Îäžã âåäðà ñþéûñü íüûëüìîñ ëþêåòýç óæå êóòûìîí êûëå. Íåáœûòýì ñþåç ñžñ ïûð ïîòòý, êë¸íêà âûëý äýðà ìåøîêú¸ñ òûðå íî ñþåç 1 ÿêå 2 ÷èíüû çќêòà îò÷û âќëäýìåç áåðå ñåêûò ïîãûëüòîíýí (70 êèëîãðàìì) âûëòžç îðò÷å. Ñþé íåáûò ïëàñòèëèí âûëëåì ëóý èíè êå, ñàëêûì àçå èíòûÿ.

Ìàêå óæ áîðäû áàñüòžñüêåìëýñü àçüëî êàðòîí âûëý âûêðîéêà ëýñüòîíî. Þðòëýí êûê ïàë áîðääîðåç êâàäðàò, ýøøî êûêåç 5 ñýðåãî ëóûíû êóëý, óêíîëû íî ïàñü êåëüòîíî, ëèïåò ëóûíû êóëý íà. Êîðêàåç ëýñüòîí ïîííà ñþåç 5 ìèëëèìåòð çќêòà äàñÿíî. Âûêðîéêàåç âûæòîíî ñþéëýñü äàñÿì ïëàñòú¸ñ âûëý. Íèìûñüòûç êåðàìè÷åñêîé âåíåí ñþåç âàíäûëûñà, äåòàëü¸ñòû âîëÿòîíî íî, îã-îãçû áîðäû ëÿêûëûñà, 2 àðíÿëû êóàñüòûíû ïóêòîíî. Ñþéëýñü ëýñüòýì àðáåðèëû òќë íî ìåäàç éќòû, óêûð ïќñü íî ìåäàç ëóû. Øàïëû ìåäàç êóàñüìû øóûñà, âûëòžç ãàçåòýí øîáûðòîíî.

Ëÿêûëýì êîðêàäû 2 àðíÿ êóñïûí ќç ïèëèñüêû, ќç êóàøêà êå, ñîå ãóðå íî ïóêòûíû ëóîç. Ñþåí óæàñü¸ñëýí íèìûñüòûç áàäœûì ãóðú¸ññû âàíü, íîø ñîîñ ќâќë êå, ÿðàëîç äóõîâêà íî. Äàñÿì àðáåðèåç 3-8 ÷àñëû (ñþéëýñü çќêòàëàçý ÷àêëàíî) ïќñü ãóðå ïûæûíû ïóêòîíî. Ïëèòàåç êûñýì áåðå ýøøî îäžã óé ïóêåòîíî íà. Ãóðûñü ïîòòýì àðáåðèåç, ýøøî îäžã ïîë êîòûð ëàñÿíü ýñêåðåì áåðå ãèíý ãëàçóðåí (íèìûñüòûç êðàñêàåí) áóÿñà, íîø èê ïќñü ãóðå ïóêòîíî. Ëýñüòýì àðáåðèëû ýøøî íî ÿðêûòãåñ òóñ ïûŸàòûíû þðòòîç àêðèëîâîé áó¸ë.


2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí

3

ÊÓǨ

Èâàí

ÀÐÊÀØÅÂ

Âîðãîðîí óæú¸ñ

ÀÄŒÅÌ ÊÀÐÛÌÎÍ

Ïûä óëûí ëîøúÿñüêèñü êîðò ìûëåñ ќâќë Èâàí ÀÐÊÀØÅÂ

×ÛÐÛ-ÏÛÐÛ

Øóíûòýç êûðìîí Áîðääîð ïàëàñü áàòàðåÿîñ áîðääîðåç ãèíý øóíòî. Íî ñî øóíûòýç ïàéäà¸ãåñ «êûðìûíû» ëóý. ÄÂÏ ëèñòýç, áàòàðåÿ áûäœà âàíäûñà, áûäýñàê ôîëüãàåí øîáûðòîíî. Ñîå áàòàðåÿ ñüќðû èíòûÿíî. Îçüû øóíûò êâàðòèðàå âќëñêîç.

áåðå íîø óò÷àñüêèñüêîä. Àëè òðîñýçëýí äîðàç êûŸå êå íî òåõíèêàåç âàíü. Îãåçëýñü þàëëÿñüêèñüêîä, ìóêåòûç äîðû ìûížñüêîä. Îòûñü íî òàòûñü ¸çú¸ñ ëþêàñüêèçû. Îçüû òžíè ìîòîðåç «Ìîñêâè÷ëýí», êîðîáêàåç «ÃÀÇ52» àâòîìàøèíàëýí, ìîñòñý «ÃÀÇ-53»-ëýñü àñ ñÿìåíûì òóïàòž. Ò��àêòîð - ñî çýìîñ þðòòžñü ëóý: ãûðå, ìàæñà. Íþëýñêûí íî óæàíû ÿðà ïó âîðòòžñüêî. Íî ïðèöåï òåõíèêàå ќæûòãåñ. Òàíè òåëåæêà ëýñüòž, ìàæñàñüêîíý âàíü, ìóêåòñý «êóðàñüêîíî» ëóý. Ëýñüòî àé, íî âàíüìûçëû äûð êóëý.

Òóñïóêòžç Âëàäèìèð ÁÅËÎÌÎÐÑÊÈÕ

18-òž äàóðå Èâàí Êóëèáèí êóèíü ïèòðàíýí êîëÿñêà ëýñüòýì äûðûñåí òðîñ äûð îðò÷èç íè. Òàáåðå îëîêûŸå íî ìàøèíàòðàêòîð áè÷àí áîðäûí ñþðñú¸ñûí êîíñòðóêòîðú¸ñ òûðøî. Îçüû êå íî ìàêå âûëüçý, àñëýñüòûççý ëýñüòîí ñÿìçý àäÿìèëýñü íîêûçüû íî óä áûäòû. Êóëèáèíú¸ñ ÿëàí óò÷àñüêî. Òóæãåñ íî òðîñ àñ ïîííàçû òðàêòîð ëýñüòžñü¸ñ. Òàíè Óäìóðòèûí íî êîòüêóä ¸ðîñûñü ñÿìåí ïóìèòàíû ëóý ñûŸå êèáàøëûîñòû. Ñîèç âàëàìîí: òðàêòîð õîçÿéñòâîûí òóæ êóëý àðáåðè - óæåç êàï÷èÿòý. Ìàãàçèíûñü âàíüìûçëýí áàñüòýìåç óã ëóû. Ñîèí èê áûãàòžñü ìóðò ìàëïàñüêå àñ êèûíûç òåõíèêà áè÷àí ñÿðûñü. Óò÷àñüêèñü ìóðò ¸çú¸ñ øåäüòîç ïûä óëûñü íî. Ìûëêûä ãèíý ìåä ëóîç. ÑûŸåîñ ïќëûí Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñûñü Àëåêñåé Òèòîâ. Âîðäñêåìûí ñî Ïóðî ãóðòûí 1962-òž àðûí. Àñ ãóðòàç ïè÷è êëàññú¸ñòû ïûðïîòûñà, 8-òž êëàññýç éûëïóìúÿç Àêñàêøóðûí, øêîëàåç áûäòžç Êå÷îëûí. Ñîáåðå àðìèÿ. Ìîðÿê ñëóæáàçý îðò÷èç Áàðåíöåâî çàðåçüûí. Îòûñü áåðòûñà, êîëõîçûí òðàêòîðåí óæàíû êóòñêèç. - Íîø ìåõàíèçàòîðå êó äûøåòñêèäû? - Øêîëàûí, 9-òž-10-òž êëàññú¸ñûí, ïèîñëû òðàêòîðåç äûøåòîíúÿ êóðñú¸ñ ðàäúÿìûí âàë. Òžíè ñîå îðò÷ûñà, ìîí ýøú¸ñûíûì Ÿîø ïðàâî áàñüòž. Ñî èê

ëóèç óæàí ñþðåñ áûðú¸íý. - Ñî ñÿðûñü ìàëïàíýí àçüëî èê óëžäû-à? - Îçüû øóûíû ëóîç. Ìûíàì àãàå ìåõàíèçàòîðûí óæà âàë. Ìîí ñî ñüќðû ïè÷è äûðûñåí èê êàëúÿñüêûëž. Ñî èê âîðòòûëûíû íî äûøåòžç, ñî âќçûí ¸çú¸ñòû âќÿíû-áè÷àíû þðòòýìúÿñüêûëž. Íîø áàäœûìãåñ ëóûñà çýìîñ óæú¸ñòû íî áûäýñúÿé íè. Ïðàâîëû äûøåòñêûêóì, ìîí òðîññý òîäžñüêî íè âàë. Ñîèí èê êàï÷èåí êóðñú¸ñòû îðò÷è. - Ìàêå ëýñüòîí, óò÷àñüêîí ñÿì êûòûñü ïîòýìûí, ìà áîðäûñåí êóòñêèäû? - Ìîí ìàëïàñüêî, òåõíèêàåç ÿðàòîí íî ñîå âà-

ëàí áîðäûñü ïîòžç ñî. Íûðûñü èê êóòñêè áè÷àíû ìîòîáëîê. Îãïîë àäœèñüêî: áóñêåëü¸ñû ìîòîáëîêåí áàê÷àçýñ íåáœûòî. Ñîêó éûðàì øóêêèç: óã ïќðìûòû ìåäà à÷èì ñûŸå èê àãðåãàò áè÷àíû? Íûðûñü âûëòóññý ó÷êè, óæàìçý ýñêåðè, þàëëÿñüêè. Âàëàé: êóæûìåçúÿ äâèãàòåëåç ìîòîöèêëëýí êàäüãåñ. Îçüû òžíè, âóæ «Ïëàíåòàëýñü» ìîòîðçý íî êóä-îã ìóêåò ¸çú¸ññý àñýñòûñà, ìîòîáëîê ëýñüòž. Êåìà âûðè ñî áîðäûí, çàâîäûí ïîòòýìåçëýñü ÷èê ќç âèñúÿñüêû. Íî ñîèí ãèíý ќé áóéãàòñêû. Ìîòîáëîêëýí êóæûìåç è÷èãåñ, ñîèí êåìà óæàíî ëóý, äûð áûðå, æàä¸íî. Îéäî, ïќé, òðàêòîð

íèêëýí êûíòîí êàìåðàÿç. Òûë êûñûêó, ñî 8-10 ÷àñ Ÿîæå êåçüûòýç âîç¸ç.

Àçáàðûñü ëàìïî÷êàëû çîë éќòý òќëëýñü íî, çîðëýñü íî, ëûìûëýñü íî. Îçüû šîã êûñý. Ñîå óò¸í ïîííà êóëý ðåçüáàåí ïèÿëà áàíêà. Ñîëýí âîðñýòàç ïàòðîíëû òóïàñü ïàñü ëýñüòûñà, ëàìïî÷êà þíìàòîíî íî ñóðåäûí ñÿìåí îøåò ëýñüòîíî.

Ëàìïî÷êàëû êàð

Ñóãîíëýñü âîæ êûç

Êåçüûò êåìàãåñ óëîç ÊûŸå êå ìóãåí êâàðòèðàûñü ýëåêòðîòûë êûñûêó, õîëîäèëüíèêûñü ñè¸íþîíú¸ñòû ñќðèñüêîíëýñü óò¸ç áó¸ëî êîðò, òóæãåñ èê òóé (ìåäü). ÑûŸå êîðòýç êåìàãåñ âîç¸íî õîëîäèëü-

Ëàìïî÷êàåç çîð-êîòëýñü óò¸í àìàë.

Ñóãîíëýí, òóæãåñ íî âîæåçëýí, âàøêàëà äûðûñåí ïàéäàåç òîäìî. Ñîèí èê ñóãîí òîëàëòýçý íî êîòüêó šќê âûëûí ìåä ëóîç. Íî òóæãåñ èê óñòî êóçüûì ñî Âûëü àðëû, ñîëýñü âîæ êûç ïќðìûòûíû ëóý. Êóòîíî îãøîðû áóòûëêà (šûíû ÿêå 1 ëèòðúåì), áûäýñàê øîáûð-

À. Òèòîâ àñëàç ëýñüòýì òðàêòîðåíûç. ëýñüòî. Òîäž, àðòý ãóðòûí âîðòòûëžñüòýì «Ìîñêâè÷» âàíü. Íîø òà ìàøèíà, ìóêåò ìàðêàîñûí Ÿîøàòûñà, ïè÷è ñêîðîñòåí óæàñà íî, ñîêåì óã œûðäà. Âåðàñüêè ñîëýí êóç¸åíûç, äâèãàòåëåç óìîé êàäü, áàñüòž. Îçüû ëýñüòûíû êóòñêè. - Íî òðàêòîð ñî ìîòîáëîê ќâќë óê, ÷åðò¸æú¸ñ êóëý ëóèçû, äûð? - Ñîêó Èíòåðíåò íî, ëèòåðàòóðà íî ќé âàë. Âàíüçý éûðûñüòûì, ñèíìûí ìåðòàñà, ëýñüòž. Âàëàìîí íè, òðîñ óò÷àñüêîíî ëóèç. Îãçý ¸çýç øåäüòžñüêîä, áè÷àñüêîä - ìóêåòûç êóëý. Íîø ìàëïàñüêûñà ïóêèñüêîä, ñîòîíî ñîå âàòàåí. Ñóãîíú¸ñòû âåñåç ñÿìåí ñžíüûñý áûðòòîíî, çќê âåíåí ïàñÿñà, íî âûæûçû ïàëòž îøîíî áóòûëêàå. Ñîáåðå áûäýñàê ïûëàòîíî âóýí íî ïóêòîíî âóýí òàçý. Âàòà êóçÿ âó òóáîç íî ñóãîíýç ñåêòàëîç. Íîø ñóãîíýç ñèñüìîíëýñü, ïóðûñüòàìëýñü óò¸í ïîííà êûê íóíàëëû îãïîë âûëòžç âó êèñüêàíî. Êûêêóèíü àðíÿ îðò÷ûñà, ñóãîíëýñü êûç äàñü ëóîç. ÒÓÍÑÛÊÎ

Ïóë ïûçüëýñü þðò Áåðëî äûðå êóä-îã ëýñüòžñüêèñü¸ñ ãèä íî, ãàðàæ íî, óëîí êîðêà íî šóòî ïóë ïûçåí áåòîíëýñü.

*** À. Òèòîâ êîðòýí ãèíý ќâќë, ïóýí íî îäžã êûë øåäüòý. Šèêûò êîðêàçý íî êîðãèäú¸ññý âàíüçý à÷èç ëýñüòžç. Òàèç òîäîí-âàëàí àòàåçëýñü ïûŸàìûí. - Ïóäî òðîñ âîçèñüêîìû âàë, íî 2010-òž àðûí ãóðò êàëûê âóòýê êûëüûëžç, øóðìû ãèíý íî áûäýñàê êóàñüìûëžç. Ñîèí ñýðåí ñêàëýç íî âóçàíî ëóèì, ìóêåò ïóäîëýñü íî êóøòžñüêèì. Àëè òûëîáóðäî íî ïàðñü ãèíý âîðäžñüêîìû íà, - âåðà âîðãîðîí. - Íî òóý óðàìú¸ñòž âó êûñêèçû, óëîí êàï÷èãåñ ëóîç. Êóçïàëýíûç êóèíü ïèíàë áóäýòžçû. Áàäœûìú¸ñûç - ïèåç íî íûëûç - Èæåâñêûí óëî, ïè÷èåç íûëçû 8-òž êëàññûí äûøåòñêå. Øóìïîòòý ñîèç íî: Ñåðãåé ïèåç àòàåçëýñü ñþðåññý áûðéèç. Ñî íî ìåõàíèçàòîð ëóûñà òûðøå. Îçüûåí, òðàêòîðèñòú¸ñëýí âûæûçû óç áûðû. Ñîå ëýñüòî, öåìåíòýç, ïóë ïûçåç, èçâàñêàåç íî ëóîåç ñóðàñà. Ìóêåò ìàòåðèàëú¸ñëýñü ñî êàï÷èãåñ íî ëÿáãåñ. Ñîèí èê þðò êåìà ìåä ñûëîç øóûñà, íûðûñü èê ðîñ-ïðîñ êèñüòîíî ôóíäàìåíòýç íî ñîáåðå óò¸íî êîðêàåç çîð-êîòëýñü. Ñî ïîííà ëèïåò 60 ñàíòèìåòðëû ìû÷èñüêåìûí ìåä ëóîç, íîø 6-8 òîëýçü îðò÷ûñà, áîääîðú¸ñòû øòóêàòóðêàåí ìàÿëëÿíî. Ïóë ïûçåí áåòîíëýñü êîðêàîñ òóæãåñ íî òðîñ ëýñüòî Êàíàäàûí. Óíîãåñ êóòî íè ñîå Ðîññèûí íî. Òîäìî óãîñü, âàøêàëà êðåìëü¸ñ òàŸåãåñ èê ìàòåðèàëú¸ñëýñü šóòýìûí. Íîø òðîñýç ñîîñ 500 àðú¸ñûí ñûëî èíè.


4

2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí

Àëåêñàíäð

Ô¨ÄÎÐÎÂ, ãóðò óäûñ íàóêàîñúÿ äîêòîð

ÑÀÄ-ÁÀÊ×ÀÛÍ Ìóçúåì óæú¸ñ

ÞÀÍ-ÂÅÐÀÍ

Àëäàñüêèñü Óçûåç íî áîðûåç ñžçüûë êóçïàëúÿí Òóý ñžçüûë, êóàçü øóíûò óëýìåí, òðîñýç áóäîñú¸ñ ñàéêàçû. Ãóçýìïó (æèìîëîñòü) ñÿñüêàÿç, òþëüïàíú¸ñëýí êóàðú¸ññû ìû÷èñüêèçû. Êèíëýí êå ÷åñíîêåç áóäûíû ќäúÿç. Ìàð êàðîíî òàŸå ó÷ûðú¸ñû ñÿñüêàÿñü ïèñïóîñûí, êóàðúÿñüêûíû êóòñêåì áóäîñú¸ñûí? Âóîíî àðûí ñî œå÷ëûêñû âûëûí óç øќäžñüêû ìåäà? Íàòàëüÿ. Èæåâñê. Çýìåí íî, ñžçüûë êóàçü éќñïќðòýì âàë. Òóëûñ òóæãåñ âàçü ñàéêàñü êóä-îã áóäîñú¸ñ ñàçüòžñüêèçû. Ìûíàì íî ñàäàì ãóçýìïóîñûëýí ñÿñüêà áû÷ûîññû óëœèçû. Ñÿñüêàÿì ïó÷ûîñûí íî-

ïó÷ûîñ àçüëàíÿç éûëîçû. ×åñíîê ñÿðûñü êå âåðàíî, àñüìå óëîñûí ñîå òîëéûíû ìåðòòîí âàêûò êûñòžñüêå 20-òž ñåíòÿáðüûñåí 10-òž îêòÿáð¸çü. Ìåðòòîíýí êåìàëû šåãàä êå, ÷åñíîê âûæû ñ¸òûñà óç âóòòû. Ñîêó ñî êåçüûòú¸ñòû óç ÷èäà, êûíìîç. Áåðëî äûðå ñžçüûë êóàçü êåìà øóíûò óëý. Ñîèí âàë÷å âàçüãåñ ìåðòòýì ÷åñíîê áóäûíû ќäúÿ, ëÿáœå òîëú¸í êóæûìåç - œûðò êåçüûòú¸ñû êûíìûíû áûãàòîç. Ñîèí èê àçüëàíÿç ÷åñíîêåç ìåðòòûíû Ÿåêòžñüêî 5-òž10-òž îêòÿáð¸çü, íîø ëûìøîð ¸ðîñú¸ñûí - 15-òž îêòÿáð¸çü. Áóäîñýç êûíìîíëýñü óò¸í ïîííà 3-5 ñàíòèìåòð çќêòà ãûáåäýí ÿêå òîðôåí øîáûðòîíî.

×åñíîêåç, ñÿñüêàîñòû êûíìîíëýñü óò¸í ïîííà 3-5 ñàíòèìåòð çќêòà ãûáåäýí ÿêå ëûñ âàé¸ñûí øîáûðòîíî. ìûð óä êàðû íè, âóîíî àðûí îòûñü ñÿñüêà óç êûëäû. Íî òàòûí íîìûð êûøêûòýç ќâќë. Íûðûñü èê, âàíüìûç ïó÷ûîñ ќç óëœå. Êûêåòžåç, êóä-îã ñîðòú¸ñ èçåìûñü ќç ñàéêàëý. Êóèíåòžåç, áóäîñú¸ñ êîòüêûŸå êóàçüÿ òóïàòñêûíû áûãàòî: ãóçýìïóëýí áàäœûì ïó÷ûåíûç àðòý êûê ïè÷èîñûç èíòûÿñüêåìûí. Òàîñûç óñüòžñüêî, áàäœûìåç èçúÿíìûíû øåäå êå. Âóîíî àðûí ñîîñ åìûø óç ñ¸òý êå íî, îòûñü âûëü âàé¸ñ êûëäîçû. Îçüûåí, ñÿñüêàÿñü

Ñîå âîøòûíû ëóîç ëûñ âàé¸ñûí íî. Òà àìàëú¸ñ êûíìîíëýñü óò¸çû êûçüû êå âûæû ñ¸òûíû âóûìòý ÷åñíîêåç, îçüû èê êóàð ñ¸òýìú¸ññý. Òóëûñ êûç âàé¸ñòû óáî âûëûñü óòÿëòîíî, íîø ãûáåä ÿêå òîðô óäîáðåíèå èíòûå êûë¸çû. Ñîîñ îçüû èê óáîëû øóïàíû óç ñ¸òý. Òàçüû èê óòüûíû ëóîç ñóãîí âûæûûñü ñÿñüêàîñòû íî: òþëüïàíú¸ñòû, ãèàöèíòú¸ñòû, êðîêóñú¸ñòû íî ìóêåòú¸ññý.

Áàê÷àÿì âќëìûòýìå ïîòý çåìêëóíèêàåç. Êûëýìå âàíü, ñîëýí åìûøú¸ñûç êûðûí áóäžñü áîðû øќìúåì. Ìàèí âèñúÿñüêå çåìêëóíèêà âèêòîðèÿëýñü íî óçûëýñü? ÊûŸå ñîðòú¸ñ œå÷ãåñ òóïàëî àñüìå óëîñëû? Âàçü òóëûñ êèäûñýí êèçè êå, âóîíî àðûí áóäîñú¸ñ åìûø ñ¸òîçû-à? Ëåíà. Èæåâñê. Çåìêëóíèêà êåìàëàñü ќç âќëìû. Òà âûëü âûæû êûëäûòýìûí, óçûåç (ÇÅÌëÿíèêà) íî áîðûåç (ÊËÓáíèêà) ñþðåëàñà. Óçû - àíàé áóäîñ, íîø áîðû - àòàé áóäîñ. Ìóêåò ñÿìåí íî ëóûíû áûãàòý: àíàé áóäîñ - áîðû, íîø àòàåç - óçû, åìûøåç êëóçåíèêà. Íî òàèç ãèáðèä ќç âќëìû: åìûøåç íî ќæûò, œå÷ëûêåç íî ëÿá. Áàäœûì åìûøî óçûëýñü íûðûñåòž êûëäûòýì âûæûçý Âèêòîðèÿ íèìàçû. Ñî äóííåå òóæ ïàñüêûò âќëìèç. Ðîññèûí íî ñàäîâîé, àíàíàñíîé óçûîñ ïќëûñü íûðûñåòžåç âàë. Âûæûëýí íèìûç áîðäûñü èê áàäœûì åìûøî óçûåç (Çåìëÿíèêà êðóïíîïëîäíàÿ) êàëûê ïќëûí âèêòîðèÿ øóèçû. Àëè íî òðîñýç îçüû íèìàëî. Áàäœûì åìûøî óçûåç àñüìå êóíûí áîðû (êëóáíèêà) øóî íà - ìóêåò êûëú¸ñûñü áåðûêòýì íèìûç. Íî çýìçý âåðàñà, áîðû (ìóêåò íèìûç ìóñêàòíîé óçû), âûëž âåðàì âûæûåí ãåðœàñüêåìûí ќâќë. Áîðû àíàé íî àòàé ïóäú¸ñëû

ëþêèñüêå. Àíàé ïóä åìûø ñ¸òý êå íî, òóæ ќæûò. Ñÿñüêàÿñü âàåç êóàðú¸ñûçëýñü òðîñëû šóæûòãåñ. Íîø àòàé ïóä åìûøòýì. Ñîèí èê áîðûåç ñàäú¸ñûí óã áóäýòî. Çåìêëóíèêà ñÿðûñü êå âåðàíî, òà äûðå êûëäûòýìûí íè òðîñ ïќðòýì âûæûîñ, êóäú¸ññý àñüìå äîðûí íî áóäýòûíû ëóîç. Óçûåí (âèêòîðèåí) Ÿîøàòûñà, çåìêëóíèêàëýí øќìûç íî çûíûç òðîñëû œå÷ãåñ, åìûøåç íî óíî. Âèñ¸íú¸ñëû óããåñ ñ¸òñêû, óã íåëüêèñüêû. Íî åìûøú¸ñûçëýí áûäœàëàçûÿ óçûåí óä Ÿîøàòû, âûëü ïóøúåòú¸ñûç (óñú¸ñûç) íî òðîñ - òóæ šîã âќëìî óáîå.

Çåìêëóíèêàëýí òóñûç áîðûëû êåëüøå.

Ìóñêàòíîé áèðþë¸âñêîé - åìûøú¸ñûç âàçü êèñüìàëî, âèñ¸íú¸ñëû óã ñ¸òñêû. 1 êâàäðàò ìåòðûñü 1,2 êè-

ëîãðàìì ïàëà åìûø ñ¸òý. Åìûøú¸ñûç 13-15 ãðàìì, ïåéìûò-ãîðäýñü, øќìçû òóæ ÷åñêûò. Ïåíåëîïà - åìûøú¸ñûç âàçü êèñüìàëî, âèñ¸íú¸ñëû óã ñ¸òñêû. Ïóäú¸ñûç ïàñüêûòýñü. 1 êâàäðàò ìåòðûñü 1 êèëîãðàìì ïàëà åìûø ñ¸òý. Íûðûñü êèñüìàì åìûøú¸ñûç 10 ãðàìì íî ëóûíû áûãàòî, êóçÿëýñýñü, ëüќëåñü. Ðàïîðò - êèñüìàí âàêûòýç øîðî-êóñïî. Ïóäú¸ñûç šóæûòýñü íî ïàñüêûòýñü. 1 êâàäðàò ìåòðûñü 1 êèëîãðàìì åìûø îêòûíû ëóý. Åìûøú¸ñûç 5-10 ãðàìì, áóñžð ïûð ãîðäýñü. Çåìêëóíèêàåç óòÿëòî íî áóäýòî óçûåç ñÿìåí. Êèäûñýí êèçüûíû ëóîç òóëûñ ìàðò òîëýçå, þãûò èíòûå âàçüãåñ. Åìûø ñ¸òîç êûêåòž àðàç.

äàñü ñþåç âќëäž ïëàñòèêëýñü ïå÷åííÿ êîðîáêàîñû - óëžçý êќíÿ êå èíòûåòž ïàñÿé íî ìóêåò êîðîáêàå èíòûÿé. Êèäûñýç, ëóîåí ñóðàñà, êèçè êûê ðàäýí. Âûëòžç ñþé ќé íè âќëäû. Ïóëüâåðèçîòîðåí âó ïûçéûñà, êîðîáêàåç âîðñýòýíûç øîáûðòž íî ïќðàñüêîíòžûñü øêàô âûëý ïóêòž. Ëóîç ïîëèýòèëåí ïàêåòýí íî øîáûðòûíû. Âîðñýòñý êîòüêóä íóíàë îã-êûê ìèíóòëû óñüÿëëÿé, îìûð ìåä ïûðîç øóûñà. Íîø âóýí ïûçéûëž êóàñüìåìåçúÿ. Êóèíü-íüûëü àðíÿ îðò÷ûñà, âîæ òý÷êû êàäü êóàðú¸ñ àäœèñüêèçû (íûðûñü èê óëœèçû êóàñüòýì åìûøûñü êèçåìú¸ñûç). Êîðîáêàîñìå èíòûÿé óêíî âûëý

- þãûò àçå. Âîðñýòñý ќé óñüòû, ïàðíèê âûëëåì ìåä ëóîç øóûñà. Íåíåã ïóøúåòú¸ñòû èçúÿíòîíòýì âûëûñü âóýç óëž êîðîáêàå êèñüòàé. Êûê-êóèíü çýìîñ êóàðú¸ñûç êûëäûñà, óçû ïóäú¸ñòû ïè÷è ñòàêàíú¸ñû (ÿðàëîç éîãóðòëýí) íèìàç-íèìàç ìåðòòž. Áóäîñú¸ñìå êîòüêóä êûê-êóèíü àðíÿëû áûäý «Áàéêàë» óäîáðåíèåí ñþäž-ñåêòàé. Íîø èþíüëýí íûðûñåòž íóíàëú¸ñàç óáî âûëý ìåðòòž. Îã-îãçûëýñü 20-25 ñàíòèìåòð êåìå. Óðàìå ïîòòûêóì, ïóäú¸ñû ïè÷èåñü âàë àé, ãóæåì êóñïûí ñîîñ òóæ çîë ïóøéèçû. Àâãóñò ïóìûí åìûø ñ¸òžç íè êûê ïóìîåç èê óçûå.

Çåìêëóíèêàëýí âûæûîñûç

ÏÀÉÄÀ¨ ÄÝÌËÀÍÚ¨Ñ

Ëûìû óëûí óçûÿí Ëèÿ ÌÀËÛÕ

Êóàçü çîðî êå íî âàë, ñåíòÿáðü ïóìîçü áàê÷àûñü óáîÿì êèñüìàçû ãîðä íî òќäüû óçûîñ. Àðíÿëû áûäý šûíû ëèòðëýñü ÿòûð åìûø áè÷àé. Áóñêåëåëýí ÷åñêûò øќìî íî êóçÿëýñ ãîðä óçûåçëû ñèíìàñüêûñà, êûê åìûøñý êèäûñëû êóàñüòž. Ìàãàçèíûñü áàñüòž íà òќäüû óçû êèäûñ Ìèëêà. Ñîèç íî, òàèç íî òóëûñûñåí ñžçüûëîçü êèñüìàëî - ðåìîíòàíòíîåñü. Êûëýìå âàë, óçûåç êèäûñýí ñåêûò áóäýòûíû, øóãåí ïîòý. Îçüû êå íî, ìûíàì ïќðìèç. Òž íî îñêàëòý. Óçûìå êèçè ôåâðàëü øîðûí. Ìàãàçèíûñü áàñüòýì

Óçû óäú¸ñòû íèìàç-íèìàç ìåðòòîíî.


2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí

Åêàòåðèíà

ÌÈÕÅÅÂÀ, ïóäî ýìúÿí íàóêàîñúÿ êàíäèäàò

5

ÃÈÄÊÓÀÇÜÛÍ Ïóäî âîðäîí

ÏÅËßÄ ÏÎÍ!

Ñêàëëýñü ñèíú¸ññý, àäÿìèëýñü êàäü èê, óòÿëòîíî. Ñîòýê ïóäî ÷åðëàíû áûãàòîç êîíúþíêòèâèòýí. Âàíü íà ýøøî êûøêûòãåñ âèñ¸í - òåëÿçèîç. Ñþðîëýí ñèíú¸ñûñüòûç êóä-îã äûðúÿ ìàêå áûäœà ñèíêûëèîñ óñüûëî. Ìàëïàñüêîìû: îðò÷îç àé. Æóã-æàã ïûðèç ÿêå òќë øóêêèç, äûð. Òàçüû îäžã-îã àñüìåìûç íî áóéãàòžñüêîìû óê. Òîäàìû èê óã ëûêòûëû, ñêàë âîêñ¸ ñóêûð êûëüûíû áûãàòîç øóûñà. Ñèíâóàñüêîí - êîíúþíêòèâèòëýí íûðûñåòž òîäìåòýç. Ðîñ-ïðîñ ÷àêëàñüêèäû êå, ìóêåòñý íî àäœîäû: ñèíìûç ãîðäýêòýìûí, ïîæàñüêåìûí, ñèíêàáàêûç òќðíàìûí, êîòûðàç óð ëþêàñüêåìûí. Ñî ñÿíà, ñþðî þãûò àçüûí ìàëüäý, ìûëêûäòýê ñèñüêå, éќëûç 30-50 ïðîöåíòëû êóëýñìå. Çýì, êîíúþíêòèâèò êóòñêûíû áûãàòý ïќðòýì æèâîòú¸ñ áîðäû: ïàðñü, ûæ, ïóíû. Íî òóæãåñ Ÿåì ñî ëÿêèñüêå ñêàëú¸ñ íî êóíÿíú¸ñ áîðäû. Ìóêåò ìóãîð ëþêåòú¸ñòû ñÿðûñü, ñèíýç ýìúÿíû òóæãåñ øóã. Éûðâèûìëû ìàòûí èíòûÿñüêåìûí ñî - êîòûðàç óêîë ïóêòûêó, òóæ ÷àêëàñüêîíî. Òà ñÿíà, ñèíêќëüûûí (õðóñòàëèê) íî ðîãîâèöàûí âèðñýðú¸ñûç ќâќë. Îçüûåí, ñèí ïóøêû ðîñ-ïðîñ ïûŸàíû óã áûãàòî êóä-îã ýìúþìú¸ñ. Òóàëà àðûí ÷åðåí íþðúÿñüêûíû þðòòý ñóèôåò íèìî ïðåïàðàò. Òàçý ñêàëëýí ñèí óëàç íî ñèí âûëàç ïóêòûëîíî. Ñî ñÿíà, ñèíìàç òûðîíî íà òåòðàöèêëèí ìàçü. Ñîèç íî, òàèç íî êè óëàäû ќâќë êå, œå÷ þðòòîç êóðåãïóç. Êóðåãïóçëýí òќäüûÿç òóæ òðîñ œå÷ âåùåñòâîîñûç: ïðîòåèí, óãëåâîä, ãëþêîçà, ëèçîöèì,

udmfoto.ru

Ìàëû áќðäý ñêàë?

 âèòàìèí íî ìóêåòú¸ñûç. Êóðåãïóçëýñü òќäüûçý 5 ïðîöåíòúåì íîâîêàèíýí ñóðàíî. Џàïàê ñî ñóðåòýí èê ñêàëëýñü ñèíçý íóíàëëû êûê-êóèíü ïîë Ÿóøûëîíî. Íîâîêàèí ќâќë êå, 0,25 ëèòð áûðåêòýì âó íî ÿðàëîç. Ðîñ-ïðîñ ñóðàëý íî šûíû ÷àñëû øóíûò àçå ïóêòý. Ñîáåðå

èê êóä-îãåç ïóäîçý êîíúþíêòèâèòëýñü ýìúÿñüêîì êàðî, íîø ñþðîëýí ñèíìûç óðœåêòýìûñü íî ñèíâóàñüêåìûñü íîêûçüû óã äóãäû. Ìà, êûçüû äóãäîç? Ñèíêàáàê óëàç óëî-êèñüìàëî óãî ìûðäýì àäœèñüêèñü íóìûðú¸ñ. Ñîîñòû îò÷û ïóçàñà êåëüòžçû æîá êóòú¸ñ.

Êîíúþíêòèâèò òóæãåñ Ÿåì ëÿêèñüêå ñêàëú¸ñ íî êóíÿíú¸ñ áîðäû. ìûðú¸ñ èíòûÿñüêåìûí ÿêå êîíúþíêòèâèò ëóýìûí? 50 ìèëëèëèòðúåì øïðèöå êûñêå 2-3 ïðîöåíòúåì áîðíîé êèñëîòàëýñü ñóðåòñý. Џàïàê ñîå ïûçú¸íî ñèíêàáàê óëàç. Ñèíìûñüòûç ñî-

Àðíÿÿç êûê ïîë êå íî ïóäîëýñü ñèíú¸ññý êîò ÷ûëêûò ìó÷îëîåí Ÿóøûëîíî, íûð ïàëàç êàðûñà. ïóäîëýñü ñèíçý çûðàëý. 20-30 ìèíóò îðò÷ûñà, ñèíçý ìèñüêå øóíûò ÷ûëêûò âóýí. *** ÑûŸåãåñ èê òîäìåòú¸ñûç òåëÿçèîç ÷åðëýí íî. Ñîèí

Òóæ øåð äûðúÿ ïóäîëýí àñëàç èê êóæûìûç òûðìå ñî íóìûðú¸ñëýñü ìîçìûòñêûíû. Íî òàå âîçüìàíû êóëý ќâќë - ýìúÿí áîðäû êóñòêîíî. Íûðûñü èê òîäîíî: çýìåí èê ñèíêàáàê óëàç íó-

áåðå ïûçüûðàñà ïîòžñü âóýç œèçàòîíî ïåéìûò ïîñóäàå ÿ ñüќä ìó÷îëîå. Џàïàê îòûñü àäœèñüêîçû òќäüûàëýñ íóìûðú¸ñ. Íóìûðú¸ñòû áûäòîí ïîííà êóòûíû ëóîç 1 ïðî-

êó óç. 5 àð Ÿîæå ñî íåáœûñà ïûðãîíëû íî óç ñ¸òžñüêû. Îçüû ïóäî íóìûðú¸ñûçëýñü íî ìîçìûòñêîç.

ïќñüòžç êå, íîâîêàèíëýí ñóðåòýíûç ìèñüêûëý. Êîòûðçý ÷ûëêûò âîçå.

öåíòúåì õëîðîôîñëýñü ñóðåòñý. Ìûíîç éîäýí ñóðàì âó íî. Ñîèíûç íî, òàèíûç íî ñêàëëýñü ñèíçý íóíàëàç 2 ïîë êå íî ìèñüêûëîíî. Ñèíêàáàê óëý ëýçüÿíî èõòèîëëýñü 3 ïðîöåíòúåì ýìóëüñèçý. Ìûíîç ÷îðûã âќé âûëûí ëýñüòýì ëèçîë íî. Òàçý íî, ñîçý íî 2-3 ìèëëèëèòðåí íóíàëàç 3 ïîë ñèíêàáàê óëý òûðîíî, êûê íóíàë âèñ êàðûñà. Ýìúþì ëýçåì áåðå ñèíêàáàêñý, êàëëåí çžáûñà, ìàÿëëÿíî. Òà ïðåïàðàòú¸ñ îãåç íî óã þðòòî êàäü êå, êóæìîãåñ ýìúþì áîðäû êóòñêûòýê ќâќë. Êûëñÿðûñü, œå÷ þðòòý ëîêñóðàí. Ñîëýñü ñóðåòñý ñêàëëýí ÷ûðòûÿç ïóêòîíî. Ñî ñÿíà, ñè¸í ïóøêàç òûðîíî ðèíòàë. Êè óëàäû òàîñ ïќëûñü íîìûð íî ќâќë êå, 1 áàäœûì ïóíüû ñàêûðåç, ïûçüëû ïќðìûòîçÿç, ïûðãûòý. Џàïàê ñîå ïåëüòîíî ñèíêàáàê óëý. Ïàéäàåç øќäžñüêèç êå íî, ïóäî ýìúÿñåç äîðàäû îäíî ќò÷àëý - ìåä ýñêåðîç. Âàíü òà ýìúþìú¸ñ íóìûðú¸ñòû áûäòûíû þðòòî. Îãåçëýí íî êóæûìåç ќâќë ñèí àäœîíýç óìîÿòûíû. Ñîèí èê óðœåêòîíçý íî ãîðäýêòýìçý áûäòûíû þðòòžñü ýìúþìú¸ñòû óæå êóòûíû êóëý, êûëñÿðûñü, òåòðàöèêëèíýç. Ñîòýê ïóäî ñóêûð êûëüûíû áûãàòîç. Àðíÿÿç êûê ïîë êå íî ïóäîëýñü ñèíú¸ññý êîò ÷ûëêûò ìó÷îëîåí Ÿóøûëîíî, íûð ïàëàç êàðûñà. Ãèäûí òќë øóëà êå, ïàñü¸ñòû âîðñàíû ñþëìàñüêîíî. Êîòûð ëîáàñü êóòú¸ñòû äèõëîôîñ êàäü¸ñûí áûäòîíî. Ïóäîåç éќí-éќí íî ïќðòýì âèòàìèíú¸ñûí ñþäûíû æàä¸íî ќâќë. Ñîêó ñþðî íîêûŸå ÷åðëû óç ñ¸òžñüêû, éќëçý íî óç æàëÿ.

ÞÀÍ-ÂÅÐÀÍ

Ñûëàëëýñü êóðäàëî íóìûðú¸ñ Ëóý-à ñêàë ïóøêûñü íóìûðú¸ñòû (ãåëüìèíòú¸ñòû) ýìúþìú¸ñòýê áûäòûíû? Àíòèáèîòèê ñ¸òúÿñüêîä êå, ýìúþì éќë ïóøêû ïûŸà. ÑûŸå éќëýç þýì óã ïîòû íè. Â. Åãîðîâà. Àëíàø ¸ðîñ. Ðîññèûñü òîäîñ÷èîñ òóàëà ïóäî âîðäžñü¸ñëû Ÿåêòî «Ôåëóöåí» íèìî ñûëàë êîìîêåç (ëèçóíåö). Ñî Ÿàïàê ïќðòýì íóìûðú¸ñûí, áàêòåðèîñûí íþðúÿñüêûíû þðòòý. Ñî ñÿíà, ïóäîëýñü ñèåì ïîòîí ìûëêûäçý šóòý, šîããåñ áóäûíû þðòòý, ëûîññý þíìà-

òý. Ñè¸í âќçû «Ôåëóöåíýç» òûðèñü¸ñ øќäî, ñêàë éќë íî òðîñãåñ ñ¸òûíû êóòñêå øóûñà. Ëèçóíåö ïóøêû óãî óíî òûðìåòú¸ñ ïîíýìûí. Êûëñÿðûñü, ñîîñ âèðçžáåòýç ðàäúÿíû þðòòî. Òóé âèðåç çîëãåñ áûçüûëûòý, ìóãîðå êîðò ïûŸàòý. Ñåðà ìóñýç óòå. Ñûëàë êîìîêûí âîêñ¸ ќâќë àíòèáèîòèêåç, ãîðìîíú¸ñûç. Âóçàñüêå òà ëèçóíåö 5 êèëîãðàììúåì áðèêåòú¸ñûí. Êîìîêåç þäûëûòýê èê ãèäàäû ïîíý - ïóäîëýí ñèí øîðàç êîòüêó ìåä éќòîç. Ýí êóðäàëý - òàçàëûêëû èçúÿí âàéèñü óðîä ïàëú¸ñûç ќâќë. Ìà, ñþðî à÷èç òîäîç: êó íþëýìåç ïîòîç,

Ïàéìûìîí ïîòîñ? Êóèíü òîëýçüåì ïàðñüïèåëýí àçü ïûäú¸ñûç äîðûñüòûç êќòóëàç ìóëüû áûäœà ÷óðûò ïîòîñ ïîòžç. Éќòñêèñüêî êå, æè-è-è êåñÿñüêå. Êûøêûò ïîòîñëû óç ïќðìû-à àçüëàíÿç? Á. Íèêîëàåâà. Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñ. Ïàðñüïèäûëû ïќñüêû ïîòžç, ëóîç. Êûøêûòýç áàäœûì ќâќë. Íî êèûí øîíòûíû óã ÿðà. Éîäýí ÿ çåë¸íêàåí çûðàëëÿëý. Ïîòîñ

Êóíÿíý ÷óòý! Êóíÿíý êûò÷û êå øóêêèñüêåì. Ïûäåñ êîòûðûç òќðíàìûí, òóëüœåìûí, óðœåêòûíû êóòñêåìûí. ×óòý. Ìàèí ýìúÿíî òàŸå äûðúÿ? Ë. Èâàøîâ. Äýðè ¸ðîñ. Êåìàãåñ íîìûð êàðûòýê óëžäû êå, êóíÿíäûëýí ïûäûç ñèñüìûíû êóòñêîç, ïóäîäýñ âàíäîíî ëóîäû. Ñîèí èê ãèäçý ÷ûëêûò ñóçÿëý, èçâàñêàåí ìèñüêå, âûæ âûëý ÿêå ïóë ïûçü, ÿêå êќñ êóðî âàëå - ïќðòýì

ìèêðîáú¸ñëýí óëîíçû ìåä áûðîç. Ïûäåñ êîòûðûç óðœåêòûíû êóòñêåìûí íè áåðå, êóíÿíäûëû áèöèëëèí âûëëåì àíòèáèîòèêú¸ñ ïóêòûëîíî. Øóêêèñüêåì èíòûçý íîâîêàèíëýñü ñóðåòýí éќíàòîçÿç íóíàëëû áûäý ìèñüêîíî. Îçüû âûðûêóäû, ïûäåññý êóàñàëëÿëý - ýìúþì óìîéãåñ íî ìóðãåñ ìåä ïûŸàëîç. Íîâîêàèíëýñü ñóðåòñý òóëüœåì êîòûðàç óêîëýí ïóêòûíû íî ÿðà. Øóêêèñüêåì êîòûðçý óòÿëòýìäû áåðå ñïèðòý ÿ èõòèîë ñóðåòý âåòòûëýì áàñìàåí ÿ áèíòýí áèíÿëý. Òà þðòòîç ìèêðîáú¸ñûí íþðúÿñüêûíû.


6

2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí

ÒÀÇÀËÛÊ

Ýëèíà

ÊÓÌÀרÂÀ

Òàçà óëîí

ÒÎÄÀÄÛ ÂÎÇÅ!

Àïòåêàå ïûðûñà, ñèíú¸ñ ïàë¸ìî: êûŸå ïóìî íî ýìúþìú¸ñ ќâќë! Òðîñýç ñîîñ êóíãîæ ñüќðûí ïîòòýìûí - íèìú¸ññýñ ëûäœûñà, êûë áûãûëüñêå. Íî òà àñüìåìûç ÷èê óã êûøêàòû êàäü. Ýìúÿñü¸ñëýñü âèçü-êåíåø þàòýê, ìåŸàê âàìûøòžñüêîì ïîäîâàîñûí šàæûîñ äîðû. Ñîîñòû àñüìå ìàëïàììûÿ-øќäýììûÿ áûðéèñüêîì, ÿ àïòåêàûí óæàñüëýñü þàëëÿñüêåì êàðèñüêîì. Êûò÷û ñî âóòòý? Òà ñÿðûñü êåíåøèñüêîìû ìåäèöèíà íàóêàîñúÿ äîêòîðåí, ïðîôåññîðåí, Èæûñü ìåäèöèíàÿ êóí àêàäåìèûñü ïóø âèñ¸íú¸ñúÿ êàôåäðàåí êèâàëòžñåí ßêîâ Ìàêñèìîâè÷ ÂÀÕÐÓØÅÂÅÍ. Ñî øóý: - Áåí, êîòüêóä ñåìüÿûí ýìúþìú¸ñûí ïè÷èÿê àïòå÷êà ìåä ëóîç. Óãîñü àäÿìè øóàê øóãåêòûíû áûãàòý. Êûëñÿðûñü, ñþëýì âèñ¸íú¸ñûí êóðàäœèñü¸ñëýí êè óëàçû êîòüêó ëóûíû êóëý íèòðîãëèöåðèí - ìûëàçü êûðìûíû êóòñêèç êå, ñîå êûë óëý ïîíîíî. Ìóãîð 38 ãðàäóñëýñü çîëãåñ œûðäàêó íî, ýìúþì þîíî íè. Ќæûò ќâќë âќñü ëóýìåç çžáëîìûòžñü òàáëåòêàîñ. Íî ñïåöèàëèñòú¸ñûí êåíåøûòýê, ýìúþì þûíû ëóîç îäžã-êûê ïîë. Íóíàë ïќðàò óã ÿðà! Êîòüêó òîäûí âîç¸íî: êîòüêûŸå âèñ¸íëýí ìóãú¸ñûç ëóî. Þíìå øîðûñü éûð íî óã âèñüû, ìóãîð íî óã œûðäà. Øîíåð, âàëàñà éќíàòžñüêîí âûëûñü ÷åðåç íûðûñü èê òîäìàíî - äèàãíîç ïóêòîíî. Íîø òàå îñêûíû ëóý ñïåöèàëèñòú¸ñëû ãèíý! Æàëÿñà âåðàíî, âàíü ñûŸåîñ: éûðçû âèñüûíû êóòñêå - ýìúþì þî. Џóêàçåÿç øóãåêòî - íîø èê ýìúþì þî. Ýìúÿñü¸ñëû óã âàçèñüêî. Òîäžñüêî ñûŸå ó÷ûðú¸ñòû: ñïåöèàëèñòú¸ñûí êåíåøûòýê, âèñòýì-âîæòýì ýìúþì þýìûñü, óëîíýí ëþêèñüêåìú¸ñ íî âàíü. ßêå àäÿìèëýí èììóíèòåòýç, âèñ¸íú¸ñûí íþðúÿñüêîí êóæûìåç, âîêñ¸ áûðå - ñåïñèñ êûëäý. ßêå îòðàâëåíèå êóòñêå. Áåí, êóääûð øóãåêòûíû êåìà ќâќë, îäžã áèðäû ýìúþì þûñà íî. Óêàòà ñàê êàðèñüêîíî àëëåðãèåí êóðàäœèñü¸ñëû, íóíû âàéûíû äàñÿñüêèñü¸ñëû. Òàçà ìóðò íî óðîäìîç, ñќðèñüêåì ýìúþì þûñà. Ñîèí èê äîðûñü àïòå÷êàûí äûðûíäûðûí áóãûðúÿñüêîíî - ïîäîâàîñëýñü éќíàòžñüêûíû ÿðàíî äûðçýñ ÷àêëàíî, ó÷êîíî, òóññû-áó¸ëçû âîøòžñüêûíû óã êóòñêû-à, ïûðäûíû óã ќäúÿëî-à.

udmfoto.ru

Éќíàòžñü íî ëÿáœûòžñü «áèðäûîñ»

Äóíî ýìúþìú¸ñòû òûðî ñèíàçå. - ßêîâ Ìàêñèìîâè÷, çýì-à, êќò âèñüûêó, íîêûŸå ýìúþì þûíû óã ÿðà, ñïåöèàëèñòýí êåíåøûòýê? - Êќò ïóøêûí ïќðòýì ¸çâèîñ âàíü - ìóñ, ïåêëÿîñ, šóø, ñþëú¸ñ... Êóääûð ýìúÿñü¸ñ íî øóàê óã âàëàëî, ìà ëÿáœåìûí. Ñîèí èê ýìúÿñüëû îäíî âîçüìàòžñüêîíî. Êќò ïóøêûí ïóðòýí áûøêåì êàäü âќñü ëóûíû êóòñêå êå, šîã þðòòýò ñ¸òžñü¸ñòû šåãàòñêûòýê ќò¸íî. ÒàŸå äûðúÿ, øóîì, ïàíêðåà-

òûñà» êåëüòý âèñ¸íýç, ñîáåðå ñîëýñü ìќçìûíû óã ëóû íè. - Ñî ýìúþì ïîòòžñü¸ñëýíâóçàñü¸ñëýí ðåêëàìàçû! Âóççýñ òðîñãåñ ìåä áàñüòîçû øóûñà. Âàêûò ñûŸå óãà: òðîññý ýìúþìú¸ñòû àïòåêàûí ðåöåïòòýê ñ¸òî. Íîø ðàäèîåç, òåëåâèçîðåç ëýçü - ñîîñ ðåêëàìàåí òûðìûòýìûí. Êûçüû íî óã óøúÿëî ïîäîâàîñòû. Îñêåìåä ïîòûòýê, îñêîä. Àçüìûížñü êóíú¸ñûí ÷ûëêàê ìóêåò þã-

óã øќäžñüêû. Ñîèí èê þàëëÿñüêå âðà÷ëýñü, ôàðìàöåâòëýñü: óã ëóû-à äóíî ýìúþìäýñ âîøòûíû äóíòýìåíûç. Îçüû êîíüäîíäýñ øûðúÿëîäû, òàçàëûêòýñ íî óò¸äû. - Êûçüû òž ó÷êèñüêîäû àíàëüãèí, àöåòèëñàëèöèëîâîé êèñëîòà íî òà âûëëåì ìóêåò äóíòýì ýìúþìú¸ñ øîðû? - Ñîîñ îðò÷åì äàóðûñü êûëåìûí àé - âàíü ýñêåðîíú¸ñòû

Íóíàëëû áûäý òåëåâèçîð ïûð àäœèñüêîì, ìàêåì óøúÿëî ïќðòýì ýìúþìú¸ñòû. Ìàëïàí êûëäý: íüûë ãèíý ñîîñòû, âàíü ñþëìàñüêîíú¸ñûä ñÿðûñü ñîêó èê âóíýòîä! Íî îçüû ãèíý óã ëóû - éûð íî þíìå óã Ÿîãúÿ, êќò íî îãøîðû óã ÷óòûðúÿ. Îçüû ìóãîð èâîðòý: ïóøêàä âèñ¸í àëÿ, éќíàòžñüêîíî. òèò (šóøóë áåçûí âîñïàëåíèå) ëóûíû áûãàòîç ÿêå šóøûñü, ñþëûñü ÿðàîñ óñüòžñüêèëëÿì... Ýìúþìåí ãèíý óä þðòòû íè. Íîø âàëàòýê þèä êå, óêàòà íî óðîäìûíû áûãàòîä. Áåí, êîòüêóäìû òîäìàëîì, âûëäû, îãøîðû âèñ¸íú¸ñòû, øóîì, ñþëýì ñóòžñüêîíýç (èçæîãàåç), ñќðèñüêåì ñè¸í ñèåìûñü êќò ÷óòûðúÿìåç... Ñîêó šîã þðòòýò ñ¸òžñü¸ñòû ќòüûíû íî êóëý ќâќë, ìàëïàñüêî. Íî òàŸå øóãåêòîíú¸ñ Ÿåì ëóûëî êå, ýìúÿñü¸ñëû âîçüìàòúÿñüêîíî èê. Øóîì, èçæîãàåí ÿëàí êóðàäœûòîçü, ñîå éќíàòûñà óìîéãåñ, äûð, óê. - Ýøøî êûëýìå âàíü: éûð âèñ¸íýç ÷èäàíû óã ÿðà - ñîêó èê ýìúþì þîíî. Óãîñü éûðâèûì, ïå, «ãîæ-

äóð: îòûí ýìúþìú¸ñëû ðåêëàìà íî óã ëýñüòî, ñîîñòû âðà÷ Ÿåêòûòýê íî óã âóçàëî. Èñüêå, îòûí çîëãåñ îñêî âðà÷ú¸ñëû, œå÷ãåñ ðàäúÿìûí ýìúÿí óäûññû. Òà áîðäûí àñüìåëýí òðîñ óæàíî íà. Ýøøî: òðîñýç òóàëà âðà÷ú¸ñ óæàëî ýìúþì âóçàñü êîìïàíèîñûí îãêûëûñü - âèñèñü¸ñëû Ÿåêòî òóæãåñ äóíîîññý, êóíãîæ ñüќðûí ïîòòýìú¸ññý ýìúþìú¸ñòû. Íî âàíü àñüìå äîðûí äàñÿìú¸ñûç íî - äæåíåðèê øóî ñîîñòû. Òàîñûç òðîñëû äóíòýìåñüãåñ. Òðîñýç ìàëïàëî: äóíòýìãåñ, èñüêå, œå÷ëûêåç íî óðîäãåñ. ×èê îçüû ќâќë! Ýìúþì äóí áîðäû âàòñàëî ýñêåðîíú¸ñëû, ïàòåíò áàñüòîíëû, ðåêëàìàëû êîøêåì êîíüäîíýç. Äæåíåðèêú¸ñëýí äóíçû âûëûí òà

÷èäàìûí, îñêûìîíýñü. ×èê óðîäýñü ќâќë! Äîðûñü àïòå÷êàûí ìåä ëóîçû. Íîø èê: íóíàë ïќðàò óä þèñüêå êå. Êûêåç àñïèðàíòú¸ñ äîðàì êàíäèäàò äèññåðòàöèçýñ ãîæòžçû - ýñêåðèçû, êûçüû òà ýìúþìú¸ñ øќäžñüêî ñèñüêîí ¸çâèîñ âûëûí. Àäœîí îäžã: êûëäî ÿðàîñ,

óñüòžñüêå âèð êîøêîí. Íî îãåç íî ýìúþì, êåìà þèñüêîä êå, ìóãîðûí øќäžñüêûòýê óã êûëüû. Âàíüçû ñÿìåí ñîîñ ëÿáœûòî šóøåç, ñþëú¸ñòû, ìóñýç. - Êóä-îãåç òóæ ÿðàòý àíòèáèîòèêú¸ñòû... - Âàë ñûŸå âàêûòú¸ñ: êîòüêûŸå âèñ¸íýç àíòèáèîòèêú¸ñûí ãèíý ýìúÿíû êóòñêèì. Êûçžñüêîì, œûðäàñüêîì - ïåíèöèëëèí ïóêòûëžñüêîì, êќò ïóøìû âàíäý - íîø èê ïåíèöèëëèí ÿêå ñòðåïòîìèöèí øîðû ó÷êèñüêîì. Ìîí óæàíû êóòñêîí âàêûòú¸ñû, êûëåì äàóðûñü 60-òž àðú¸ñû, òà êûê àíòèáèîòèêú¸ñ ñÿíà, ìóêåòú¸ñûç ќé âàë. Ñîîñ êûëäýìëû òóæ øóìïîòžñüêîì âàë óãîñü, çýìåí íî, òðîñ âèñ¸íú¸ñòû âîðìûëžçû ñîîñ. Òóàëà âàêûòý àíòèáèîòèêú¸ñ ïóìòýì-éûëòýì íè. Íèìú¸ññýñ íî, œå÷ëûêñýñ íî éûðàì ïîíûñà óã âóòòžñüêû. Áåí, àíòèáèîòèêú¸ñ - êóæìî ýìúþìú¸ñ, ñåêûò âèñüûêó, ñîîñòýê íîêûçüû óã ëóû. Êóääûð îãäûðå êûê-êóèíü ïóìîçý íî êóòîíî ëóý. Íî íîø èê âóíýòîíî ќâќë: îãëàñÿíü ñîîñ éќíàòî êå, ìóêåò ëàñÿíü ëÿáœûòî. Áûäòî ïóøêûñü áàêòåðèîñòû. Íîø áàêòåðèîñ ïќðòýìåñü ëóî - òðîñýç ìóãîðëû òóæ ïàéäà¸. Ìќéû ìóðòëýí ïóøêàç ñîîñ 1 íî šûíû êèëîãðàìì, ìóñëýí ñåêòàëàåç ìûíäà. Ýñêåðîíú¸ñ îðò÷ûòýìûí ïóäî-æèâîòú¸ñ âûëûí. Ïóøêûñüòûçû âàíü áàêòåðèîñòû áûäòžçû. Òîäžñüêîäû-à, êќíÿ ñîîñ ÷èäàçû óëûíû? 5-7 íóíàë. Ñîèí èê àíòèáèîòèêú¸ñòû, òóæ ÷àêëàñüêûñà, þîíî. Âóíýòîíî ќâќë: òóàëà âàêûòý êûëäûòýìûí íè œå÷ áàêòåðèîñòû óòèñü ïќðòýì ïðåïàðàòú¸ñ. Àíòèáèîòèêú¸ñûí Ÿîø îäíî þîíî ñîîñòû. Òà ñÿðûñü óìîé òîäî ñïåöèàëèñòú¸ñ. Ýí êåïûðàëý ñîîñëû âàçèñüêûíû! Òóæ ïàéìûìîíýñü àñüìåîñ: øóîì, òåëåâèçîðìû, êîìïüþòåðìû êóàøêà - ќòèñüêîì ìàñòåðåç. ×åðëàñüêîì - âèçü-êåíåø ñ¸òûíû êóòñêî Ÿûæû-âûæûîñìû, áóñêåëü¸ñìû, Ÿîø óæàñü ýøú¸ñìû, âàëýêúÿñüêèñü¸ñ øåä¸ ëàâêàûí, òðàíñïîðòûí... Òàçàëûêìû - àñüìå êèûí!

Äóíî ïîäîâàîñëýí äóíòýì þëòîøú¸ññû:  Çîâèðàêñ (370 ìàíåò) Àöèêëîâèð (19 ìàíåò),  Èììóíàë (202 ìàíåò) - Ýõèíàöåÿ (40 ìàíåò),  Éîäîìàðèí (236 ìàíåò) - Êàëèÿ éîäèä (69 ìàíåò),  Íî-øïà (206 ìàíåò) - Äðîòàâåðèí (15 ìàíåò),  Àñïèðèí óïñà (97 ìà-

íåò) - Àöåòèëñàëèöèëîâîé êèñëîòà (6 ìàíåò),  Ôàñòóì-ãåëü (179 ìàíåò) - Îðòîôåí (25 ìàíåò),  Âîëüòàðåí (260 ìàíåò) - Äèêëîôåíàê (30 ìàíåò). Ѹòýìûí Ðîññèûñü øîðîêóñïî äóíú¸ñ.


2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí

ØÓÒÝÒÑÊÎÍ ÑÝÐÅÃ

Ãàëèíà

ÑĄ̊ÍÎÂÀ

Éûðòžÿíú¸ñ Êóàëÿëþëüû, êîðêàêóç¸ íî ÷îðûãú¸ñ

Ëûäïóñú¸ñûí øóäîí 3

1

5

5

2

3

5

3

2

1

4

5

1

3

1

2

1

4

4

5

4

5

2

4

5

5

5

5

4

2

3

1

2

3

3

2

3

4

3

3

2

1

5

2

5

1

5

4

4

4

4

4

3

2

3

4

1

3

2

2

2

3

2

2

5

5

1

3

4

5

5

4

4

1

5

1

3

3

4

2

2

1

3

4

3

2

4

3

4

4

5

1

2

4

2

1

5

5

3

5

1

5

3

4

1

2

4

3

5

1

3

4

2

5

3

4

1

2

4

3

5

1

3

4

3

5

1

2

5

3

1

2

4

3

5

5

Ïàðñü ,,,

Ýìúþì

Àòàé

Êîðêàêóç¸

Ïóäî

® ® Êóàëÿëþëüû

Áûðèç ... ëóèç

Êóæûì

4

Ïåñÿé

14 16

®

Ñÿì

®

19

18

17

®

Òûðèñ èíòû

20

21

Ãóðò ïóäî

®

Ïîãûðò. ïèñïó

Ñÿñüêà

Ñîþç

®

13

®

12

®

®

Âóäîð

10

9

3

Éûðéèñüêèñü

®

® ®

7

Ïèñïó áåðâûë

Êîðò áîäû

®

6

Âîðñýò

®

Ìóãîð ëþêåò

Òûëîáóðäî

3

®

22 23 Íèêîëàé ÏÀÂËÎÂ. Êèçíåð ïîñ¸ëîê

Ïàëëÿíûñåí áóðå: 4. Òîäìî œó÷ êûëáóð÷è. 6. ßïîíèûñü Õîíñþ øîðìóŸûñü âóëêàí. 7. Êóäœûòžñü þîí. 9. Âàøêàëà Ðèìûñü ïîëèòèê íî ôèëîñîô. 14. Ìóçúåì ëþêåò. 15. Ìàéìûë. 16. Ïðåìüåð-ëèãàûñü ôóòáîë êîìàíäà. 18. Íûëêûøíîîñëýí âàøêàëà äžñüñû. 22. Íûëïè êûëáóð÷è, «Áóäžñü ãåðîé¸ñ» ñáîðíèêëýí àâòîðåç. Âûëžûñåí óëžå: 1. Ôîëüêëîð êûðœàíúÿ «Àéêàé» òåàòðûñü àðòèñòêà. 2. Êðåçüãóðî èíñòðóìåíò. 3. Áåëüãèûñü ãîðîä. 11. Í. Õðóù¸â ñîå ÓêðàèÂàëýêòîíú¸ñûç 8-òž áàìûí.

24

íàëû êóçüìàç. 13. Ï. Áëèíîâëýí «Óëýì ïîòý» ðîìàíûñüòûç ïåðñîíàæ. 20. Êóàòàñüêèñü, âîæúÿñüêèñü íûëïè. 21. Ïîëüøàåòž áûçèñü øóð. Áóêîÿ: 5. Ì. Òðîíèíëýí íî Â. Ñàäîâíèêîâëýí «Òóëêûìúÿñüêå ëûç çàðåçü» ïüåñàûñüòûçû ãåðîèíÿ. 8. Ñîâåòî âàêûòú¸ñû àðëûäîîñëû þðòòžñü ïèîíåð. 10. Ñî Óäìóðò àâòîíîì îáëàñòüëýí Ðåâêîìåç âàë. 12. «Êûê âûíú¸ñ» ïîýìàëýí àâòîðåç. 17. Ïèîñòû àðìèå áàñüòîí èíòû. 19. À. Áîðîäèíëýí «Êíÿçü Èãîðü» îïåðàûñüòûç ãåðîèíÿ. 23. Ñàðàòîâ ¸ðîñûñü ãîðîä. 24. Êîñòðîìà îáëàñòüûñü ãîðîä.

Ñóðåäú¸ñûí ôèëâîðä

Ï Ï Û Ä É Û Ó Í Ò Ó

À Ë Ý Ê Ó Ð Ï Ý Ò Ð

Î Ã Ç Ü Ò Ñ È Ð Ò È

Í Î Í À × À Ï Ó Û Ý

Ó Í Ó Ì Ê Ê Ü Ç Å Ì

Ë Ì Ð Û Ó À Ê É Ó Ñ

Ë Î Ï Å Ð Å Ó Ï Ê Å

Û Í Û Ð Ó Ï Ð Î Ñ Ñ

®

,,, ñàïåã

2

5

®

Ðèì. èíìàðçû

®

®

3

15

®

®

Êèçíåð ¸ð. ãóðò

Êóðåã íûëïè

Òðîñ ,,,

Áàê÷àûí ãóäî

®

Áàøêèð ãóðò

1

2

1

®

Êîòüêó (äèàë.)

®

Íèìòóëú¸ñ íî ãîðîäú¸ñ

11

®

®

Óðîä ñÿì

2

×óñ

®

®

®

Òž àçüûí 1-ûñåí 5-¸çü ëûäïóñú¸ñ ãîæúÿìûí, ñîîñ êîòüêóä ÷óðûí êќíÿ êå ïîë ïóìèñüêî. Ëûäïóñú¸ñûí áóñûûñü òžëåäëû øåäüòîíî

1

®

®

îäžã ïîë ãèíý ïóìèñüêèñü òàŸå ÷èñëîåç - 5342145. Óò÷àíû ëóîç âûëžûñåí óëžå, óëžûñåí âûëžå, ïàëëÿíûñåí áóðå, áóðûñåí ïàëëÿíý íî êåŸåâûë. ß, êèí šîããåñ øåäüòîç?

Êåç ¸ð. ãóðò Îëèìï. êîì-ò

®

Ïèñïó

Âàëåíòèí ÂÀÑÈËÜÅÂ. Äýáåñ ÷åðêîãóðò

®

Êè ëþêåò

Ëåê ÷îðûã Óæàí òžðëûê

Íüûëü ,,, ýø

×îðûã

®

2

®

4

® ®

3

®

5

®

5

®

1

®

2

®

5

8

7

Ì Û Ð Û Ò Å Å Ó Ç Œ

Û Ï É Ќ Ë × Ã Ï Ç Î


8

2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí

ÃÓÐ ÀÇÜÛÍ

Âàëåíòèíà

ÅÌÅËÜßÍÎÂÀ

Ïќðàñüêîí

ÄÀÍÚßÑÜÊÛÌÎÍ

ÂÀËÝÊÒÎÍÚ¨Ñ

«Êóàëÿëþëüû, êîðêàêóç¸ íî ÷îðûãú¸ñ» À

Êè ëþêåò

Â

À

Ë

Ýìúþì

×

® ®

È

Ó

Ê

®

À

Êîðêà êóç¸

®Ì

Î

Ê

Î

É

É

Û

Ïóäî

×óñ

Ïèñïó

udmfoto.ru

È

Ãóðò ïóäî

®Ê

Ä

Òåëåôîíû: 73-33-44 - ãë. ðåäàêòîð 73-33-42, 89511953765 - ïðè¸ìíàÿ, ðåêëàìà, çàì. ãë. ðåäàêòîðà 73-33-46 - îòâ. ñåêðåòàðü 73-33-38, 73-33-43, 89511953766 - êîððåñïîíäåíòû 73-33-41 - áóõãàëòåðèÿ

®

Ð

Áàøêèð ãóðò

Ð

È

Êóðåã. íûëïè

Ó

Áàê÷àûí ãóäî

Â

Êóæûì

®Ì

Î

Џ

Ðèì. èíìàðçû

Ñ

Ñ

À

Òûëîáóðäî

Éûðéèñüêèñü

Ü

Êèçíåð ¸ð. ãóðò

®Í

È

Ï

Û

,,, ñàïåã

Êîðò áîäû

È

Ïèñïó áåðâûë

®Ì

®

®

Ë

3

Ñÿñüêà

Ñîþç

Ä

À

Ë

Î

®Ê

Î

Ð

Ì

Ñÿì

®À

Ì

Å

×

Ïîãûðò. ïèñïó

Ñ

Û

Ø

À

Ã

Û

Í

Û

Ð

Ê

®

Ó

Î

Î

3

2. Àðãàí 3. Èâóàð 11. Êðûì 13. Ëþáà 20. Íèåã 21. Îäðà

Ïàëëÿíûñåí áóðå: 4. Àñååâ 6. Èâàòå 7. Àðàêû 9. Öèöåðîí 14. Àíà 15. Îáûäà 16. Ðóáèí 18. Òàêúÿ 22. Àëåêñàíäðîâ

Áóêîÿ: 5. Âàñíåöîâà 8. Òèìóðîâåö 10. Íàãîâèöûí 12. Øèðîáîêîâ 17. Âîåíêîìàò 19. ßðîñëàâíà 23. Êàëèíèíñê 24. Àíòðîïîâî

Âûëžûñåí óëžå: 1. Ñåðåáðåííèêîâà

«Ñóðåäú¸ñûí ôèëâîðä»

«Ëûäïóñú¸ñûí øóäîí»

Ïàëýçü, ïûäêóò÷àí, ãîíîíóìûð, óëìî, ñóéïîñêåñ, éќëòóðûí, ëûìûïûðû, œîç, ïåðåïå÷, êóðåãïóç, êóàêàïóðòû, òóðèýìåçü, éûðñè ïóíýò.

Èíäåêñû: 54400, 11598 Òèðàæ íîìåðà 2047 Îáúåäèíåííûé òèðàæ 8642 Çàêàç ¹ 1482 Îáú¸ì 2 ï. ë. Öåíà ñâîáîäíàÿ Ïîäïèñàíî ê ïå÷àòè - 18.00 Ïî ãðàôèêó - 18.00

Î

Ì

®Ê

1930-òž àðûñåí

Á

À

«Íèìòóëú¸ñ íî ãîðîäú¸ñ»

1918-òž àðûñåí

®

®

Á

À

®À

®

1918-òž àðûñåí

Ò

Òûðèñ èíòû

Áûðèç, ... ëóèç

®

Àäðåñ ðåäàêöèè-èçäàòåëÿ: 426008, ã. Èæåâñê, óë. Ê. Ìàðêñà, 274 www.udmdunne.ru e-mail: udmdunne@udmnet.ru Ãàçåòà îòïå÷àòàíà íà ÃÓÏ «Èæåâñêèé ïîëèãðàôêîìáèíàò» (426039 ã. Èæåâñê, óë. Âîòêèíñêîå øîññå, 180)

1917-òž àðûñåí

Âîðñýò

Ð

Ó

®

1915-òž àðûñåí

Êóëý: áûäýí 1 êèëîãðàìì œåã ïûçü íî øó, šûíû êèëîãðàìì ñàêûð, 1 ñòàêàí âó. Ñàêûð ïåñîêåç âóûí íåáœûòîíî, îò÷û œåã ïûçü íî øó âàòñàíî. Òà ñóðåòýç äóõîâêàå 2-3 ÷àñëû ïóêòîíî. Êèñàëü äàñü.

Ê

®

Êóëý: àòàñ ÿêå êóðåã ñžëü, êóáèñòà - 0,5 êèëîãðàìì, Ÿóæêóøìàí - 1, ñóãîí - 1, éûäû (ïåðëîâêà) êåíüûð - 4-5 ïóíüû, óêðîï - 15 ãðàìì,

Øó êèñàëü

×

Ïåñÿé

Â

Ñÿðò÷ûåí êîêðîê Ïóøêåñýçëû: 2 ñÿðò÷û, 2 ïà÷êà ìàê, íќêû âќé, 5 ïóíüû ñàêûð. Ûëüíÿíüëû: œåã ïûçü, 2 êóðåãïóç, 1 ñòàêàí âó, ñûëàë øќìûçúÿ. Ûëüíÿíüçý ïåëüíÿíüëû êàäü ëà¸íî. Ñÿðò÷ûåç âåê÷è êîðàíî íî âàòñàíî ìàê, âќé, ñûëàë íî ñàêûð. Êîêðîêåç êóòýì áåðå ïќñü ãóðûí îã 10-15 ìèíóò ïûæîíî.

2

Í

Êîòüêó (äèàë.)

®

À

Ó

Ó

Ê

®

Ì

Ê

Ï

Ó

Òðîñ ,,,

®

Ê

Âóäîð

Ï

®

®

®

À

Ìóãîð ëþêåò

Û

Ø

À

Ð

Ø

®

Í

®

Êóðåã ñžëåí øûä

ñûëàë íî ïќñüòóðûí. Êûê-êóèíü ÷àñëû àçüëàïàë âóý íåáœûòûíû ïóêòîíî éûäû êåíüûðåç. Êóðåã ñžëü ïќçüûíû êóòñêåì áåðå ñîå âóý âàòñàíî. Øûä ëûìåç ÷àñ ïàëà ïè÷è òûë âûëûí ïќçüòîíî. Êóáèñòàåç, ñóãîíýç, óêðîïåç âåê÷è þäîíî, Ÿóæêóøìàíýç âóøòîí ïûð ïîòòîíî íî ëûìå ïîíîíî. Ñûëàëçý íî ïќñüòóðûíçý øќìûçúÿ âàòñàíî.

Á

Ë

Êóàëÿëþëüû

®

Û

Î

®

ñåí ãóð êîòûðûí òðîñ ќç áåðãàëý, áàäœûì ãóðå ÷óãóí ãîðøîêåí øûä ïóêòî íî àñüñýîñ êûðå ïîòî. Äîðàçû áåðòûêóçûëû ñè¸íçû äàñü èíè. À÷èì ñÿðûñü êå âåðàíî, ãóð êîòûðûí áåðãàòîçü, òžðåí, ïóðòýí, ìîëîòýí, ñàíèêåí óæàëî, êîðòŸîã øóêêî. Æþðèûí ïóêèñü¸ñ óäìóðòú¸ñëýñü âàíü ñè¸íçýñ âûëž äóíúÿçû. Øûäçû ïîííà 8 áàëë ïóêòžçû, êîêðîêëû - 6 áàëë, øó êèñàëüçûëû ãèíý 3 áàëë ñ¸òžçû. Íîø ðåñòîðàí êðèòèê Áðàíãóðò ïåñÿíàé¸ñëû Ìîñêâàûí ðåñòîðàí óñüòûíû Ÿåêòžç. Àìåðèêàûñü êóíî ìàëïà âàë àñüìå ïåñÿíàé¸ñìåñ êàï÷èåí âîðìûíû, íî ќç ïќðìû. - Ìîí ïîííà òóæãåñ ÷åñêûò ñè¸í äîðûí ïќðàìåç ëóý, - øóèç Ãàëèíà Êîíåâà. - Ðåñòîðàí ñè¸íëû äûøåìûí ќâќë, ñîëýí çûíûç íî øќìûç ÷ûëêàê ìóêåò. Áåí, íóíàë ëóìáûò ïќðàñüêåììû êåìàëû âóíîíòýì êûë¸ç, íîêó íî óã âóíýòû Íàòàøà Êîðîë¸âàëýñü àíàéçý. Ìàëû êå ìîí ñîëýñü ÷ûëêàê àêûëüòž.

1

Ä

2

Òóæãåñ ÷åñêûò ñè¸í - äîðûí ïќðàìåç.

1

È

Óðîä ñÿì

Å

Í

Ò

®

®À

Êåç ¸ð. ãóðò Îëèì. êîì-ò

®

Ñ

Àòàé

Û

Ê

®

Äóðèñü óæàí òžðëûê

®

Ï

®

Ã

Íüûëü ,,, ýø

® ®

Ëåê ÷îðûã

×îðûã

®

Ó

Ê

¹ 170 (25106) 2012-òž àð 14-òž øóðêûíìîí (íîÿáðü) Ó÷ðåäèòåëè: Ãîñóäàðñòâåííûé Ñîâåò Óäìóðòñêîé Ðåñïóáëèêè Ïðàâèòåëüñòâî Óäìóðòñêîé Ðåñïóáëèêè Ãëàâíûé ðåäàêòîð Ç. Ê. Ðÿáèíèíà

Ïàðñü ,,,

®

2-òž íîÿáðå Áðàíãóðò ïåñÿíàé¸ñ «Íûðûñåòž êàíàë» ïûð ïќðàñüêûíû áûãàòýìçýñ âîçüìàòžçû. Í. Êîðîë¸âàëýí íî àíàåçëýí «Âðåìÿ îáåäàòü» ïðîãðàììàÿçû ñîîñ âîæâûëúÿñüêèçû Àìåðèêàûñü øåô-ïîâàðåí Áåíäæàìèí Îøåðåí. Ïåðåäà÷à ÷àñ íî ќç êûñòžñüêû. Æþðèûí ïóêèñü¸ñ ïќðàñüêåìú¸ñòû âåðúÿñà, âîðìèñü¸ñòû øàðàÿçû. Áðàíãóðò ïåñÿíàé¸ñìû Àìåðèêàûñü êóíîåç 17:7 ëûäûí âîðìèçû. Òà ïåðåäà÷àå êûðœàñü¸ñìû íüûëü êóçÿ âåòëžçû: Ãàëèíà Êîíåâà, Çîÿ Äîðîäîâà, Àëåâòèíà Áåãèøåâà íî Íàòàëüÿ Ïóãà÷¸âà. Šќê ñüќðû ñóëòûòžçû Ãàëèíà Íèêîëàåâíàåç. - Òîäìî àðòèñòëýí šûòàç êûðœàììû áåðå òåëåâèäåíèå êîæèìû, - âåðàíçý ìûòý Ãàëèíà Êîíåâà. - Ýøú¸ñûëû âåðàñüêî, ïќðàñüêûíû óã ÿðàòžñüêû, êîðèäîðûí ãèíý ïóêî. Øóòýòñêûíû ìàçà ќç ñ¸òý, òåëåâåäóùèé¸ñ «Ãàëèíà Êîíåâà âàðèò ñóï» øóèçû íî, ìûëêûäû êóàøêàç. Ìà êàðîä, ãóð êîòûðûí áåðãàíî ëóèç. Ýøú¸ñû íî òýê ќç ïóêå. Òåëåâèçîð ó÷êèñü¸ñëýí, îëî, âåðàìçû ïîòîç, Áðàíãóðò ïåñÿíàé¸ñ îëîêûò÷û íî âóî, øóòýòñêî, íîø òðîñýç-à òîäî ìåäà, êќíÿ êóðàäœûòî ñîîñòû êàìåðàîñ àçüûí. «Âðåìÿ îáåäàòü» ïåðåäà÷àåç äàñÿí áîðäûí Ÿóêíà 9 ÷àñ íî šûíûûñåí šûòàçå 4 ÷àñ êîòûðîçü æóììûòžëëÿì. Ñèñüêûíû íî øóòýòñêûíû äûð 5 ìèíóòú¸ñûí ãèíý ñ¸òûëžëëÿì. Ëóìáûò ïќñü ãóð ñüќðûí ñûëûñà, áåðãàñà, ïûäú¸ññû èê òќðíàëëÿì. - Ïќðàñüêîí ïóìûñåí éûðìåñ òðîñ èê ќì òžÿëý, ãóðòûí ìàð ñèèñüêîìû, ñîå èê ëýñüòžìû, - âåðàíçý àçüëàíüòý Ãàëèíà Íèêîëàåâíà. - Îãäûøåìúÿ êóáèñòàåí, êóðåã ñžëåí øûä ïќçüòžìû. Ãóðòûí óëžñü¸ñ âàøêàëà äûðû-

Ç

®

Ïåñÿíàéëû àêûëüòžç àíàé

5

2

1

5

5

3

4

2

3

1

5

5

2

3

5

3

2

1

4

5

1

3

1

2

1

4

4

5

4

5

2

4

5

5

5

5

4

2

3

1

2

3

3

2

3

4

3

3

2

1

5

2

5

1

5

4

4

4

4

4

3

2

3

4

1

3

2

2

2

3

2

2

5

5

1

3

4

5

5

4

4

1

5

1

3

3

4

2

2

1

3

4

3

2

4

3

4

4

5

1

2

4

2

1

5

5

3

5

1

5

3

4

1

2

4

3

5

1

3

4

2

5

3

4

1

2

4

3

5

1

3

4

3

5

1

2

5

3

1

2

4

3

5

5

1943-òž àðûñåí

Ìíåíèå àâòîðîâ íå âñåãäà ñîâïàäàåò ñ ìíåíèåì ðåäàêöèè Èñïîëüçîâàíèå ìàòåðèàëîâ äîïóñêàåòñÿ òîëüêî ñ ðàçðåøåíèÿ ðåäàêöèè Ìàòåðèàëû, ïóáëèêóåìûå ñ ïîìåòêîé «Ä» è «Ðåêëàìà», ïå÷àòàþòñÿ íà äîãîâîðíîé îñíîâå.

1992-òž àðûñåí

Îòâåòñòâåííîñòü çà äîñòîâåðíîñòü ðåêëàìû è îáúÿâëåíèé íåñ¸ò ðåêëàìîäàòåëü Ãàçåòà çàðåãèñòðèðîâàíà Ðåãèîíàëüíûì óïðàâëåíèåì ðåãèñòðàöèè êîíòðîëÿ çà ñîáëþäåíèåì çàêîíîäàòåëüñòâà ÐÔ è ÑÌÈ â ÓÐ Ðåãèñòðàöèîííûé íîìåð Ó-0084 Ðåêîìåíäîâàíî ê ÷òåíèþ ñ 12 ëåò


UD-170