Issuu on Google+

Ê ûëäûòýìûí 1915-òè.. àðûí 4 -òè.. ôåâðàëå www.udmdunne.ru

Ïóêñ¸í (âòîðíèê) Ïîòòî Óäìóðò Ýëüêóíûñü Êóí Êåíåø íî Êèâàëòýò www.udmkenesh.ru

2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí (íîÿáðü) ¹ 163 (24902)

«ÓÄÌÓÐÒ ÊÅÍÅØËÛ» - 20 ÀÐ

Îéäîëý êåíåøîìå âàë÷å!

Ã Å Ð Ä ¹

11 (152)

Òàÿç íîìåðûí: óý Àçèíëûêî ëћñü! í àçüëàíü ìåû íåøëýí»

«Ó ä ì ó ð ò ê ûñú¸ñúÿ óä óæåç êќíÿ êå Ê ó ä ћ ç ë û . å ê ü ñ ðàäúÿ êëûê âèñú òð î ñ ãå ñ ñ à ÿíî? 3-òћ áàì.

ñ Êè÷ќëòîíú¸ ! áûäýñìî» ëþêà

åø «Óäìóðò êåí íú¸ñòû, ï ë à òóíñûêî ìà . òû ïðîåêòú¸ñ 5-òћ áàì.

«Ãåðä» íîìåðëýí ó÷ðåäèòåëåç - âàíü óäìóðòú¸ñëýí «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíçû. Àäðåñýç: 426074, Èæêàð, Îêòÿáðüëû 50 àð êàðëóä, 15 íîìåðî þðò, 213-òћ, 215-òћ êàáèíåòú¸ñ, «Óäìóðò êåíåø». Òåë.: 68-53-29; òåë./ôàêñ 68-83-08. E-mail: udmkenesh@gossovet.udm.ru

«Óäìóðò äóííå» ãàçåòëýí âóîíî íîìåðåç ïîòîç 3-òћ íîÿáðå.

Øóíûò ïóìèñüêîí. Í. Ìóñàëèìîâ êåíåøå ïóðãàîñûí. Øàåðûñüòûìû ãîðîäú¸ñûí íî ¸ðîñú¸ñûí, «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí þáèëååçëû ñћçüûñà, ïќðòýì óæðàäú¸ñ îðò÷î. Êûëåì àðíÿ âèñêûí êîíôåðåíöèÿ ëþêàñüêûëћç Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñûñü Áàãðàø-Áèãðà ãóðòûí. Óæðàäý âóûëћçû «Óäìóðò êåíåøëýí» êèâàëòћñåç Íèêîëàé Ìóñàëèìîâ, àçüâûë êèâàëòћñåç Âàëåíòèí Òóáûëîâ, ¸ðîñûñü ìóíèöèïàë êûëäûòýòú¸ñëýí éûðú¸ññû íî óäìóðò äâèæåíèå ïûðèñüêèñü¸ñ. Áåðëî àðú¸ñû óæú¸ññû ïќëûñü ïóðãàîñ íèìûñüòûç ïóñéèçû «Äàíúÿñüêèñüêî óäìóðò ëóýìåíûì!» êîíêóðñýç. Îò÷û áûäýñ ¸ðîñûñü 150-ëýñü òðîñ àäÿìè ïûðèñüêèç - øêîëàûí äûøåòñêèñü¸ñ íî, àðëûäîîñ íî. Êîíôåðåíöèûí àñüñý óæú¸ññýñ ëûäœèçû âîðìèñå ïîòýìú¸ñ: Âûëü Ìќíüÿ ãóðòûñü Ëèäèÿ Ïåòðîâà, Èëüèíñêûñü Èðèíà Ïèêóëåâà, Áèãðàëàñü Ñâåòëàíà Çàéöåâà. Êàëûêëû âàçèñüêûñà, Íèêîëàé Ìóñàëèìîâ ïóñéèç: àñüìåîñ äûøåìûí øóûíû, óäìóðòú¸ñ è÷è ëûäúåì êàëûê, íî òà âåðàí øîíåð ќâќë! Áûäýñ äóííåûñü ôèí-óãîðú¸ñòû áàñüòîíî êå, óäìóðòú¸ñ - 5-òћ èíòûûí, Ðîññèûñü ôèí-

óãîðú¸ñ ïќëûí - 2-òћ èíòûûí! Îçüûåí, àñüìåäû âîçüìàòûíû ëóîíëûêú¸ñìû áàäœûìåñü, ќâќë ãèíý àíàëñêîíî. Íèêîëàé Íèêîëàåâè÷ ïûð-ïî÷ ìàäèç «Óäìóðò êåíåøëýí» áåðëî àðú¸ñû óæàìåç ñÿðûñü. Øóîì, Óäìóðòèëýí Ïðåçèäåíòýíûç ïóìèñüêûëûêó, 8 êóðîíýí âàçèñüêåìûí âàë. Ñîîñ óëîíý ïûŸàëî íè. Ïќëàçû - Ò. Áîðèñîâ àçüâåòëћñüëýñü íèìçý šóòîí. Íÿëòàñ âåðàñà, êîíôåðåíöèûí òà äàíî àäÿìè ñÿðûñü œå÷ äîêëàä ëýñüòћç Ïè÷è Ïóðãà øêîëàûñü èñòîðèëû äûøåòћñü Ðèììà Âëàäèìèðîâà. Íîø Ìóñàëèìîâ, ïóðãàîñëû òàó êàðûñà, ïóñéèç íà Áðàíãóðòûñü ïåñÿíàé¸ñìåñ: Êðåìëü äâîðåöûí, ïå, ñöåíà âûëý ïîòћçû ãèíý, áûäýñ çàë ÷àáûñà ñóëòћç, ñûŸå äûðúÿ äàíúÿñüêûñà ïóø èê òûðå. Âàëåíòèí Òóáûëîâ òîäý âàéûòћç èñòîðèåç. Ðåâîëþöèÿ áåðå óäìóðòëûê þí šóæàç. Íî ñî áќðñüû, îã 70 àðçý, øûïûò âàë. Àëè ôèí-óãîð äâèæåíèûí «Óäìóðò êåíåø» ëóý òóæãåñ âàëòћñü îãàçåÿñüêîí. Êîíôåðåíöèûí ÿëàí šóòћñüêèç êèâîøòћñü¸ñòû áóäýòîí, åãèòú¸ñ ïќëûí óäìóðòëûêåç óò¸í óæïóì. Íîø Ïóðãà ¸ðîñ êîòüêó âèñúÿñüêûëћç çýìîñ óäìóðòëûêåíûç, áàäœûì àñâàëàíýíûç. Ñîå

œå÷ øќäîíî «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí ¸ðîñûñü ¸çýíûç êèâàëòћñüëýí Âàëåíòèíà Ïàíôèëîâàëýí äîêëàäýçúÿ. Âàëàìîí ìóêåòûç íî: îáùåñòâåííîé îãàçåÿñüêîíëû òóàëà âàêûòý êàï÷è ќâќë. Ñîèí íî îã-îãäý óòüûíû, þðòòûíû, šóòûíû òûðøîíî. Êîòüêóä ñåêûò óæïóìåç êåíåøûñà ãèíý âîðìîä. Êîíôåðåíöèÿ êåìà êûñòћñüêèç, íî êàëûê êîøêûíû ќç äûðòû. «Óäìóðò êåíåøëýí» óæàç ìûëî-êûäî ïûðèñüêèñü¸ñ ïóñúåìûí íèìûñüòûç òàóêàðîíú¸ñûí. Íîø øóãúÿñüêûòћñü óæïóìú¸ñúÿ âåðàñüêîí àçèíñêèç íà. Åëåíà ÌÈÍÍÈÃÀÐÀÅÂÀ. Òóñïóêòћç Âëàäèìèð ÁÅËÎÌÎÐÑÊÈÕ.

..

Ãàæàíî ëûäçèñü¸ñ! Òàèç íîìåðìû áûäýñàê ñћçåìûí «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëû 20 àð òûðìîíëû. Þáèëåé îðò÷îç 25-òћ íîÿáðå Óäìóðò òåàòðûí, êûêåòћ ëþêåòýç - Ýøúÿñüêîí þðòûí. Ñћ¸-äàíî óæðàäý áûäýñ Ðîññèûñü óäìóðòú¸ñ - 500 äåëåãàòú¸ñ - ïûðèñüêîçû. Ñî ñÿíà - ðåñïóáëèêàûñüòûìû íî ôèí-óãîð äóííåûñü êèâàëòћñü¸ñ.


2

2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí

Óäìóðò äóííå

Ãåðä

Äóíî óäìóðò êàëûê!

«ÓÄÌÓÐÒ ÊÅÍÅØËÝÍ» ¨ÇÚ¨ÑÀÇ

«Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëû 20 àð òûðìîí - òóæ áàäœûì óæðàä. Îáùåñòâåííîé îãàçåÿñüêîíëýí óëîí ñþðåñýíûç ãèíý ãåðœàñüêåìûí ќâќë ñî, áûäýñ Óäìóðò Ýëüê óíýí íî ôèí-óãîð äóííååí. Áà äœûì Êàì øóðìû ê ó òñêå ïè÷è îøìåñûñåí. 1991-òћ àðûí âàíü óäìóðò ú¸ñëýí Èæûí ðàäúÿì íûðûñåòћ ќò÷àìçû áîðäûñåí ê ó òñêèç àíàé êûëýç, ê óëüò óðàåç, óäìóðò êàëûê ñÿì-éûëîëú¸ñòû ó ò¸íúÿ íî àçèíòîíúÿ, êàëûê ëýñü àñâàëàíçý š ó òîíúÿ, íàöèîíàëüíîé êàäðú¸ñòû áóäýòîíúÿ áàäœûì ó æ. Òà ó æïóìú¸ñ þíìàòýìûí «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëýí óñòàâàç. «Óäìóðò êåíåøëýí» ñþëìàñüêåìåíûç áåðëî àðú¸ñû Óäìóðòèûí êàëûê ó æïóìú¸ñòû ýñêåðîí ñќçíýò êûëäûòýìûí. Óäìóðò Ðåñïóáëèêàëýí Ïðåçèäåíòýç áîðäûí ó æà ïќðòýì êàëûê ú¸ñëýí ó æïóìú¸ññûÿ êåíåø. Àññîöèàöèÿ íî ìèíèñòåðñòâîîñ ê óñïûí Ÿîø ó æàí ñÿðûñü îãêûë ê ó òýìûí. Óäìóðò Ðåñïóáëèêàûñü ê óí êûëú¸ñ ñÿðûñü çàêîíýç óëîíý ïûŸàòîíúÿ êûêåòћ ïðîãðàììàåç äàñÿí íî ê ó òîí ïîííà «Óäìóðò êåíåø» îçüû èê òðîñ ëýñüòћç. Òà ïðîãðàììà ÷àê ëàìûí 2014-òћ àðîçü. Îòûí ò ó æãåñ áàäœûì ñàê ëûê âèñúÿñüêå ïîê÷èîñëû, øêîëàûí äûøåòñêèñü íûëïèîñëû, åãèò ú¸ñëû. Ïðîãðàììàëû âèñúÿñüêèñü êîíüäîí ìûíý íî ìûíîç àíàé êûëûí êíèãàîñ, øóäîíú¸ñ, òåëåïåðåäà÷àîñ, òåàòðûí ïîñòàíîâêàîñ äàñÿíû. «Óäìóðò êåíåøëýí» óëîíýç ÿðêûò ó æðàäú¸ñûí áóñüòûð. Òàòûí âîðäћñüêî òðîñ òóíñûêî ïðîåêòú¸ñ, óäìóðò íî ôèí-óãîð êûëú¸ñòû, ñÿì-éûëîëú¸ñòû, ê óëüò óðàåç ó ò¸íëû íî àçèíòîíëû ñћçåì ó æ ú¸ñ. Ñÿìå ïûŸàç èíè Ê. Ãåðä íèìî ëûäœîíú¸ñòû îðò÷ûò úÿí, øàåðûñüòûìû ãîðîäú¸ñûí íî ¸ðîñú¸ñûí óäìóðò êûðœàíúÿ ôåñòèâàëü¸ñ ðàäúÿí. Óäìóðò äâèæåíèëýí ëóîíëûê ú¸ñûç òðîñëû éûëћçû Èæûí Ýøúÿñüêîí þðò óñüòýì áåðå. «Óäìóðò êåíåø» íî ìóêåò êàëûê îãàçåÿñüêîíú¸ñ ýøëûêî ê óñûïú¸ñûí þí ãåðœàñüêåìûí. 20 àð Ÿîæå óäìóðò îãàçåÿñüêîí Ðîññèûñü íî ê óíãîæ ñüќðûñü ôèíóãîð îðãàíèçàöèîñûí ê óñûï ò óïàòћç. Ñîîñ ïќëûí Ðîññèÿ Ôåäåðàöèûñü ôèí-óãîð ê óëüò óðàÿ öåíòð, Ïîâîëæüåûñü ôèí-óãîð ê óëüò óðàÿ öåíòð, «Ôèíëÿíäèÿ - Ðîññèÿ» îãàçåÿñüêîí, Êàñòðåí íèìî îãàçåÿñüêîí, Ñåò óìàà âîëîñòü¸ñëýí êåíåøñû íî ìóêåò. «Óäìóðò êåíåø» - íüќìûç ïîííà ãèíý ó æàñü îãàçåÿñüêîí ќâќë. Ñî ïûðèñüêå Äóííåûñü ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýí êîíãðåññàçû, ќæûò ëûäúåì êàëûêú¸ñëýí ÎÎÍ áîðäûñü îãàçåÿñüêîíàçû. 20 àð Ÿîæå «Óäìóðò êåíåø» áàäœûì íî äàíî ñþðåñýç îðò÷èç. Òðîñ ëýñüòýìûí, óíî òîäîí-âàëàí ëþêàìûí. Âàíü ñþëìûñüòûì œå÷êûëàñüêî òћëåäûç, ãà æàíî ýøú¸ñ, äàíî þáèëååí! Àçèíñêîíú¸ñ ñћçèñüêî, âûëü ò óíñûêî ó æ ú¸ñ! Óäìóðò êàëûê ëýñü ñÿì-éûëîëú¸ññý, óçûð ëóëïóøñý ó òüûíû ìåä áûãàòîäû! Óäìóðò Ðåñïóáëèêàëýí Ïðåçèäåíòýç À. À. ÂÎËÊÎÂ.

Óëîíî íî óæàíî, øóíäûåç ñàéêàòûñà! Êîòüêóä àäÿìèëýí àñëàç óëîí ñþðåñýç, àäœîíýç. Îçüû èê øóûíû ëóý îãëîì êàëûê ñÿðûñü. Óäìóðòú¸ñëýí òóæ óçûð èñòîðèçû, äàóðúåì ñÿì-éûëîëú¸ññû. Àññý à÷èç ãàæàñü êîòüêóä êàëûê ñÿìåí, ñîîñ íî éûðàçû, ñþëýìàçû âîç¸ âûæûîññýñ, âàëàíû òûðøî èñòîðèûñü ïќðòýì âàêûòú¸ñòû. «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí âîðäћñüêåìåç þí ãåðœàñüêåìûí 20 àð òàëýñü àçüëî îðò÷åì âàíü óäìóðòú¸ñëýí ќò÷àìåíûçû. Îòûí àíàé êûëýç, êóëüòóðàåç óò¸í ñÿðûñü óæïóìú¸ñ šóòýìûí âàë. Àññîöèàöèÿ ïќðìèç ãðàæäàí îáùåñòâîåç àçèíòћñü áàäœûì êóæûìëû. Ñîëýí äàíýç âûëћûí ìóêåò îãàçåÿñüêîíú¸ñ, ïàðòèîñ ïќëûí íî. «Óäìóðò êåíåøëýí» ¸ðîñú¸ñûñü, êàðú¸ñûñü ¸çú¸ñûíûç êèâàëòћñü¸ñ òûðøî âëàñòüëýí áûäýñúÿñü íî çàêîí êûëäûòúÿñü ¸çú¸ñàç, èíòûûñü àñêèâàëòîí ¸çú¸ñûí. Òóæ óìîé: áûäýñòýì óæú¸ñûí óä áóéãàñüêå, ÿëàí àçüëàíü âàìûøúÿíû òûðøèñüêîäû, îã-îãäýñ êûëçûíû íî êûëûíû áûãàòћñüêîäû. Óäìóðòèûí íàöèîñûí óæàí ïîëèòèêà óìîé ðàäúÿìûí, ñî þðòòý ýêîíîìèêàåç íî îãñûð àçèíòûíû. Àñëàì íóíàëìûñü óæàì ìîí, Êóí Êåíåøëýí êèâàëòћñåç, òûðøèñüêî êàëûê óæïóìú¸ñòû âàëàíû, ñîîñòû ñýðòòîí-ïåðò÷îíý ïûðèñüêûíû. Òà ëàñÿíü òóæ òðîñ ñ¸òý ïќðòýì âûæûûñü êàëûêú¸ñûí ïóìèñüêûëîí, óæðàäú¸ñû âåòëîí. Óäìóðòú¸ñëýí âàíü âèçüìî âåðàíçû: «Óëîíî íî óæàíî, øóíäûåç ñàéêàòûñà, òûíàä óæåä øîðû ó÷êûñà, ñî ìåä øóìïîòîç». Óäìóðò êàëûê òóæ óæàñü, ãàíü-ãàíü ñÿìî, ñàáûðëû, êóíî ïóìèòàíû áûãàòћñü. Ìè òîäàìû âîçèñüêîì âûæûîñìåñ, ñîîñ âûëý ïûêèñüêûñà, âîðìîì âàíü øóã-ñåêûòú¸ñòû. Òîäћñüêî, óäìóðò êàëûê Ðîññèûñü ìóêåò âûæû êàëûêú¸ñûí Ÿîø àçüëàíÿç íî óò¸ç àñïќðòýìëûêî êóëüòóðàçý! Êóí Êåíåøëýí Òќðîåç À. Â. ÑÎËÎÂܨÂ.

Ãàæàíî «êåíåø÷èîñ»! Òóííý íóíàëëû «Óäìóðò êåíåø» Óäìóðòèûí ãèíý ќâќë, áûäýñ ôèí-óãîð äóííåûí îãåç òðîñ ëûäîåç, ãàæàìîíýç, óæçý ðîñ-ïðîñ ðàäúÿíû áûãàòћñåç îãàçåÿñüêîí ëóý. Øóìïîòûìîí, à÷èç îãàçåÿñüêîí âàëà, ìàêåì áàäœûì êûë êóòý ñî ðåñïóáëèêàûñü ïќðòýì êàëûêú¸ñûí òóïàñà óëîíýç âîç¸í ïîííà. Òà óæïóìåç áûäýñòîí âûëûñü àññîöèàöèÿ êóí âëàñòåí íî èíòûîñûñü àñêèâàëòîíúÿ ¸çú¸ñûí êóñûï âîçå. Óäìóðò êûëýç, êóëüòóðàåç, ëèòåðàòóðàåç, ñÿìú¸ñòû óò¸í íî àçèíòîí ïîííà àññîöèàöèÿ ïќðòýì ïðåìèîñ êûëäûòћç. Ñîîñ ñ¸òћñüêî óæàçû íî îáùåñòâåííîé óäûñûí áàäœûì âîðìîíú¸ñ áàñüòћñü óäìóðòú¸ñëû. Øóîì, æóðíàëèñòèêà óäûñûí Ý. Áàòóåâ íèìî ïðåìèÿ, êûëýç, êóëüòóðàåç, ëèòåðàòóðàåç àçèíòîíûí - Ê. Ãåðä íèìî, äàíî óäìóðò íûëêûøíîîñëû - À. Îêè íèìî. Ïóñú¸íî ñîçý íî: «Óäìóðò êåíåø» œå÷ óæà Ðîññèûñü ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýí àññîöèàöèåíûçû, Ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýí êàëûêêóñïî êîíñóëüòàòèâíîé êîìèòåòýíûçû. Òóæ øîíåð âàìûø ëýñüòýìûí: àññîöèàöèÿ íî Íàöèîñûí óæàí ïîëèòèêàÿ, Äûøåòîíúÿ íî íàóêàÿ, Êóëüòóðàÿ, ïå÷àòüÿ íî èâîðú¸ñúÿ ìèíèñòåðñòâîîñ êóñïûí Ÿîø óæàí ñÿðûñü îãêûë êóòýìûí. Îçüû òћ óäìóðòëûêåç óò¸íúÿ óæåç ïàñüêûòãåñ ðàäúÿíû áûãàòћñüêîäû. Ìèíèñòåðñòâîìûëýí íèìûíûç ñћçèñüêî àçèíñêîíú¸ñ! Ðåñïóáëèêàÿäû ïќðòýì êàëûêú¸ñ òóïàñà ìåä óëîçû, óäìóðò êàëûêëýí êûëûç, êóëüòóðàåç, ñÿì-éûëîëú¸ñûç ìåä óòèñüêîçû íî àçèíñêîçû! Ðîññèûñü Óëîñú¸ñòû àçèíòîíúÿ ìèíèñòåðñòâîûñü êàëûê êóñûïú¸ñúÿ äåïàðòàìåíòëýí äèðåêòîðåç À. Â. ÆÓÐÀÂÑÊÈÉ.

ÊÐÀÑÍÎÃÎÐÑÊ

Øóìïîòîí íî ìàëïàñ��êîí Òîëýçüëû áûäý êûŸå êå óæðàä îðò÷ûòûíû òûðøî Êðàñíîãîðñê ¸ðîñûñü óäìóðòú¸ñ. «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí ¸ðîñûñü ¸çýíûç êèâàëòћñü Âàñèëèé Ñïèðèäîíîâ èâîðòýìúÿ, êûëåì àðíÿ ïóìûí ðàäúÿçû îãàçåÿñüêîíëû 20 àð òûðìîíëû ñћçåì êåíåø. Óäìóðòëûê ïîííà ñþëìàñüêèñü¸ñ äàíúÿí ãðàìîòàîñûí ïóñúåìûí. Ñîîñ ïќëûí Ëàðèñà Áóøìàêèíà, Îëüãà Ïîòîðî÷èíà, Îëüãà Ôèëèïïîâà íî ìóêåòú¸ñûç. Óæðàäý ëþêàñüêåìú¸ñëû êàï÷è ìûëêûä êóçüìàçû Ãëàçîâûñü àðãàí÷èîñ. Êîíöåðò ó÷êèñü¸ñ ïќëûí òðîñ ãèíý œó÷ú¸ñ âûëћëëÿì. Óäìóðòú¸ñëýí óæàìçûëû ñèíìàñüêèëëÿì íî âîæúÿñüêèëëÿì, ìàëû, ïå, ìèëÿì òàŸå øóëäûð óæðàäú¸ñìû óã ëóûëî. Êîòûðåñ ëûäïóñýç ïóñú¸í øóëäûð ìûëêûäûí îðò÷èç êå íî, Âàñèëèé Íèêîëàåâè÷ ñþëìàñüêå, àíàé êûëìåñ ãàæàñü¸ñëýí íî ñîå äûøåòûíû ìûëêûä êàðèñü¸ñëýí ëûäçû êóëýñìå øóûñà. Òà äûðîçü óäìóðò êëàññú¸ñ âàë Êðàñíîãîðñê, ĸáû íî Ìàëÿãóðò øêîëàîñûí. Ìàëÿãóðòûñü øêîëà ïûòñàñüêèç, íîø ÷åðêîãóðòûñÿç óäìóðò êûëýí òîäìàòñêî øàåðòîäîíúÿ óðîêú¸ñûí ãèíý. ßðàíî êîòü, ä¸áûîñ óäìóðòëûêåç óòüûíû âûðî. Íûëïè ñàäàçû íî øêîëàÿçû øàëòûð âåðàñüêî óäìóðò ñÿìåí.

ßÊØÓÐ-ÁЌÄÜß

Åãèòîìèì Êûëåì àðíÿ ïóìûí ßêøóð-Áќäüÿ ¸ðîñûñü óäìóðòú¸ñ îãàçå ëþêàñüêûëћçû. ¨ðîñ êóëüòóðàÿ þðòý ëûêòћñü¸ñòû êûðœàñà-âåðàñà ïóìèòàçû «ßëûêå» àíñàìáëå âåòëћñü¸ñ. Óæðàäýç óñüòћç ýòíîôóòóðèçìúÿ «Òќäüû þñü» îãàçåÿñüêîí. Òà êûðœàñü¸ñòû øàåðìûëýí ïàëýíàç íî œå÷ òîäî èíè, íîø òðîñýçëýí ãóðòîîñëýí êûëýì-àäœåìçû íî âûëûìòý. ×åáåð äћñüñûëû, æèíãðåñ êóàðàçûëû âàíüçû ñèíìàñüêèçû. «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí ¸ðîñûñü ¸çýçëýí óæàìåç ñÿðûñü òóïåí-òóïåí ìàäèç Ëþäìèëà Åðøîâà. Ñî ñÿíà, àñüñý ñþëìàñüêîíú¸ññýñ øàðàÿçû Ìóêøèûñü Ðèììà Ùåíèíà, Ñþðîâàéûñü Ëþáîâü Áàéêóçèíà íî Òûëîûñü Îëüãà Ëóêèíà. Æàëÿñà âåðàíî, ¸ðîñûñü ïèíàëú¸ñ œó÷îìî. Òà âàêûòý Êåêîðàí, Џîøêûò, Ìóêøè øêîëàîñûí íî ßêøóð-Áќäüÿ ãèìíàçèûí ãèíý óäìóðò êûëúÿ óðîêú¸ñ íóèñüêî íà. Áàäœûì êåíåøûí âåðàñüêèçû ìàòûñü äûðå îðò÷ûòîíî óæðàäú¸ññû ñÿðûñü íî. ßêøóð-Áќäüÿ êëóáûí óæàñü¸ñ óäìóðò šûòú¸ñ ðàäúÿíû ìàëïàëî. Ìûëêûä êàðèñü¸ñ, ïå, óäìóðò òàïûðòîíú¸ñòû äûøåòîçû. Íîø äåêàáðü êóòñêîíûí Ñþðîâàé êëóáûí óäìóðò êóëüòóðàÿ öåíòð óñüòћñüêûíû êóëý. «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí ¸ðîñûñü ïðàâëåíèåç íî âûëüäћñüêèç. Òàáåðå óäìóðòëûêåç àçèíòîíý òðîñãåñ êûñòћñüêîçû åãèòú¸ñ, øóèç ¸ðîñ ïðàâëåíèå ïûðèñü Âåðà Âàõðóøåâà. Âàëåíòèíà ÅÌÅËÜßÍÎÂÀ.

ÄÝÁÅÑ ..

Øóëäûð ..ñèçüûë íóíàëý âàìûøòèìû Òîëü¸íý... Óæàñü àäÿìèëýí àðåçëû íî «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí 20 àð òûðìîíýçëû ñћçüûñà, Äýáåñ ¸ðîñûñü ãóðòú¸ñûí ðàäúÿñüêèçû «Ìóíèöèïàë êûëäûòýòú¸ñëýí íóíàëú¸ññû». Ñîå îðò÷ûòîí ñÿðûñü ñþëìàñüêèç «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Äýáåñ ¸ðîñûñü ¸çýç. Òà íóíàëú¸ñû àñëýñüòûç ïðàçäíèêñý ïóñéèç Òîëü¸í ïîñåëåíèå îò÷û ïûðèñü Ëåñàãóðò, Âàðíè, Òóðíåñ ãóðòú¸ñûñü êàëûê. Øóëäûð ñћçüûë íóíàëý Äýáåñ ÷åðêîãóðòëýí øîðàç èê òîëü¸íú¸ñ ðàäúÿçû àñüñýëýñü ÿðìàðêàçýñ. Êàëûê îòûñü áàñüòûíû áûãàòћç êàðòîø, éќë-âќé, ûæ ãîí. Òîëü¸íûñü óñòî÷è À. Âîðîíöîâ, ýñüìàñà, óêíîëû íàëè÷íèêú¸ñûí íî âóç êàðèç. Ìà êóëý àäÿìèëû - âàíüìûç âóòòýìûí âàë ÿðìàðêàå. Џóêàçåÿç òîëü¸íú¸ñ àñüñýëýí óëîí-âûëîíýíûçû òîäìàòћçû - âîçüìàòћçû íèìûñüòûç äàñÿì òóñïóêòýìú¸ñûí àäœûòîíçýñ, ãóðòñû ñÿðûñü èâîðòћç Òîëü¸í ìóíèöèïàë êûëäûòýòëýí éûðûç Ë. Õîõðÿêîâà. Ó÷êèñü¸ñëû êàï÷è ìûëêûä êóçüìàç «Êûçüû îäћã âîðãîðîí ãóðò óäûñýç šóòћç» âîçüìàòîí. ÒàŸå òóíñûêî óæðàäú¸ñ êàëûêëýí ñþëýìàç êåìàëû êûë¸. «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Äýáåñ ¸ðîñûñü ¸çýç âóîíî àðûí íî àçèíòîç òà ïðîåêòñý. Óëýì-âûëýìçýñ âîçüìàòîçû Ñþðíîãóðò íî Óéâàé ïàëú¸ñûí óëћñü¸ñ. Íàòàëèÿ ØÈÕÎÂÀ. Äýáåñ ÷åðêîãóðò.


2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí

Óäìóðò äóííå

Ãåðä

3

ÒЌÐ ØÎÐÛÍ Âàíüìûç àëè ãèíý, íî ñî äûðå èê òóæ êåìàëàñü êóòñêèç êàäü. «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëû - 20 àð. Òà äûð Ÿîæå âîøòћñüêèç êóíìû, ýêîíîìèêà, êàëûêëýí äóííå øîðû ó ÷êîíýç. Íîø à÷èç îãàçåÿñüêîí þíìàç. Àäÿìè àðåñúÿ ÷àêëàíî êå, òàáåðå ñî áûäý âóèç íî ìóëòýñ øîíàñüêîíú¸ñòýê àçüëàíü ìûíûíû áûãàòý. Íîø àçüïàëàí àé êќíÿ áûäýñòîíî óæïóìú¸ñ! Âåðàñüêèñüêîì «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëýí ïðåçèäåíòýíûç, Êóí Äóìàûñü äåïóòàòýí Íèêîëàé ÌÓÑÀËÈÌÎÂÅÍ. - Í è êî ë à é Í è êî ë à å â è ÷, «Óäìóðò êåíåøåí» ê óèíü àð ïà ëà êèâàëòћñüêîäû íè. Ñåêûò-à âàë áèíüãîçûåç êèÿäû êóòûíû? - «Óäìóðò êåíåøåí» ê èâà ëòûíû ê ó òñêè Âà ëåíòèí Êóçüìè÷ Òóáûëîâ áåðå. Àçüâûë òà ќðåç âàëòîíî ëóîç øóûñàëçû êå, ќé íî îñêûñàë, äûð. Íî óëîí à÷èç ñÿìåí áåðûêòћç. «Óäìóðò êåíåøåí» êèâàëòûíû êóòñêûêó, ñî éûã-éûã ïûä âûëàç ñûëћñü îãàçåÿñüêîí âàë íè. Àññîöèàöèåç òîäî, ãàæàëî. Ñîèí èê ìûíûì, îäћã ëàñÿíü, êàï÷èãåñ âàë. Ìóêåò ëàñÿíü, ãàæàìçû èê êîñý ñàåñú¸ñòû ïóæàëëÿñà óæàíû. «Óäìóðò êåíåø» êîòûðå òðîñãåñ íî òðîñãåñ êàëûê ìåä ëþêàñüêîç, îãú¸ñûç êîòûðûí ãèíý âàíüìûç ìåäàç áåðãà, âûëü êóæûì ìåä âóîç. Íîø êóæûì ïîòý èíòûîñûñü. Ìàêåì çîë óæàëî êàðú¸ñûí, ¸ðîñú¸ñûí, ñîêåì òðîñãåñ àäÿìèîñ òîäî «Óäìóðò êåíåø» ñÿðûñü. - Îãâàêûòý óäìóðò îãàçåÿñüêîíú¸ñ êèð-ïàçü óæàçû. Àëè òðîñýç «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëýí áóðä óëàç. Îã-îãäýñ âàëàìòýîñ ëóî-à? - «Óäìóðò êåíåø» - ñî êûê-êóèíü àäÿìè ãèíý ќâќë. Ñî - âàíü óäìóðò êàëûêëýí àññîöèàöèåç. Îçüûåí, ñîëýí óæàç êîòüêóä àäÿìè ïûðèñüêûíû áûãàòý: åãèòýç íî, ïåðåñåç íî, êîëõîçûí òûðøèñü íî, øêîëà äèðåêòîð í î.  à ë à ì î í è í è - à ä ÿ ì è î ñ ò ó æ ïќðòýìåñü. Øóîì, êèíëû êå ìàòûí óäìóðò êóëüòóðàÿ «Äýìåí» îãàçåÿñüêîí, ìóêåòûçëû - Óäìóðò íûëêûøíî êåíåø, êóèíåòћåç àññý êàìñüќðú¸ñ ïќëû ïûðòý, íüûëåòћåç «Øóíäûå» âàìûøòý. Íî âàíü òà îãàçåÿñüêîíú¸ñëýí èíúåòñû àíàé êûëýç, óäìóðòëûêåç óò¸í. Àäÿìè, òà äóííå âûëòћ ïàñüêûò âàìûøúÿñà, ìåäàç âóíýòû äîðçý íî âûæûçý, óäìóðò ëóýìçý. Øóìïîòћñüêî, à ëè âàíü óäìóðò îãàçåÿñüêîíú¸ñ, êèûñü ÷èíüûîñ âûëëåì, îäћã êûðûìûí. Џîøåí, îãêûëûñü óæàñà, ñîîñ òðîñãåñ ëýñüòûíû áûãàòî, ïќðòýì óæïóìú¸ñòû šóòûêó, îã-îãçûëû þðòòî. - «Óäìóðò êåíåøëýí» Ðîññèûñü 17 óëîñûí, øàåðûñüòûìû âàíüìàç ¸ðîñú¸ñûí ¸çú¸ñûç âàíü. Êóäћç òóæãåñ ñèíìàñüêûìîí óæà? - Êî ò ü ê û ò û í á û ã à ò û ñ à ò û ð ø î. Âóûëћ íè Ïåðìü, Ñâåðäëîâñê óëîñú¸ñû, Áàøêîðòîñòàíý, Òàòàðñòàíý, Ìà-

Àçèíëûêî ëóý .. àçüëàíü ìûíèñü!

ðèé Ýëý. Àñïќðòýìëûêñû âàíü. Øóîì, Ñâåðäëîâñê óëîñûí êќíÿ êå óäìóðò îãàçåÿñüêîí óæà. Ñîîñ êóñïàçû âîæâûëúÿñüêî, êîòüê óäћçëýí âàëòћñü ëóýìåç ïîòý. ÑûŸåãåñ èê þãäóð Ïåðìü óëîñûñü ×àéêîâñêèé êàðûí. Çýì, îãâàêûòý èê êќíÿ êå óäìóðò îãàçåÿñüêîíú¸ñëýí šóæàìçû òóæ óìîé. Ñîîñ êàëûê ëýí ìûëêûäûçúÿ ïóøú¸ óê. Ìóêåò ëàñÿíü, ñîîñëû êóñïàçû îäћã êûë øåäüòûíû áûãàòîíî, îãúÿ öåíòð, îãúÿ òќðî þíìàòîíî. Ñîêó êàï÷èãåñ ëóûñàë ¸ðîñûñü êèâàëòћñü¸ñûí êóñûï òóïàòûíû, êîíüäîíýí ãåðœàñüêåì óæïóìú¸ñòû âûðœûòûíû. Íî, ìàëïàñüêî, âàíüìûç òà, êûçüû œó÷ú¸ñ øóî, «áîëåçíü ðîñòà» - èíòûîñûñü ¸çú¸ñëýí áûäý âóîí âàêûòñû. Óäìóðò øàåðûñü óäìóðò äâèæåíèå íî ñî ïûð ïîòћç óê. Òóæ ñèíìàñüêûìîí óæàëî Òàòàðñòàíûñü íî Áàøêîðòîñòàíûñü óäìóðò àâòîíîìèîñ. Øóîì, Áàøêîðòîñòàíûí ïќðò ýì ¸ð î ñ ú ¸ ñûí óä ì ó ðò îã à çåÿñüêîíú¸ñ, ñîîñëýí àçüâåòëћñü¸ññû âàíü. Íî ñî äûðå èê âàíüçýñ âàëòý îäћã àäÿìè - Ðåíàò Ãàëÿìøèí. Ñîëýí êèâàëòýìåçúÿ âàíü ¸çú¸ñ ïû÷-ïû÷ òûðøî. Ñîîñ ìûíäà àëè óã ëýñüòî, äûð, îãàç äèàñïîðàûí íî. Òîäàìû âà¸ì òðîñ àðú¸ñ Ÿîæå óæàñü «Óñòî÷èêàð» ëàãåðüçýñ èê. Íîø àëè âåðàñüêîí ìûíý íè Áàøêîðòîñòàíûí óäìóðò ãèìíàçèÿ óñüòîí ïóìûñåí. - «Óäìóðò êåíåøëýí» óæåç êќíÿ êå óäûñú¸ñúÿ ðàäúÿñüêå: ýòíîïîëèòèêà íî ïðàâî, äûøåòîí, èâîðú¸ñòû âќëìûòîí, êóëüòóðà, ýêîíîìèêà íî óæáåðãàòîí, òàçàëûê, èí-

Àíäðåé ÓÐÀÑÜÊÈÍ - óäìóðò êóëüòóðàÿ «Äýìåí» îãàçåÿñüêîíëýí êèâàëòћñåç: - «Äýìåíýí» êèâàëòûíû êóòñêè ãèíý, ñî âàë îã 8 àð òàëýñü àçüëî, ñîêó èê «Óäìóðò êåíåøåí» êóñûïú¸ñìåñ þíìàòîí áîðäû áàñüòћñüêèì. Àëè âàíü óäìóðò îãàçåÿñüêîíú¸ñ îäћã êûòêåòûí óæàëî, íîø «Óäìóðò êåíåø» - ñî âûëћûñåí ðàäúÿñü ¸ç âûëëåì. Ñîòýê îäћã óæ áîðäû 3-10 îðãàíèçàöèÿ êèí êûçüû áûãàòýì êóòñêûñàë, íîø êûŸå êå óäûñ âîêñ¸ àíàëòýìûí ëóûñàë. «Óäìóðò êåíåø» àñïќðòýì êîîðäèíàòîð âûëëåì ëóý. Íî ìóêåò îãàçåÿñüêîíú¸ñòû ñî äóìûñà óã âîçüû, êîòüêóäћç àñëàç þíìàòýì ïëàíýçúÿ, àñëàç ìûëêûäûçúÿ óæà. Òàíè «äýìåí÷èîñ» ¸ðîñú¸ñûí îðò÷ûòúÿëî óäìóðò êóëüòóðàëû ñћçåì íóíàëú¸ñ. Îò÷û îäíî èê ïûðèñüêå «Óäìóðò êåíåø» íî. Ôëþðà ×ÈÁÛØÅÂÀ - Êàìñüќð óäìóðòú¸ñëýí îãàçåÿñüêîíçûëýí êèâàëòћñåç: - Ìèëÿì îãàçåÿñüêîíìû êûëäýì äûðûñåí šîãåí 5 àð òûðìîç. Êàëûêåç ñîèí íûðûñüñý òîäìàòûêó, ñîêó

êóàçåç óò¸í íî äåìîãðàôèÿ. Êóäћç òóæãåñ ñåêûòýí ìûíý? - Ó æ á å ð ã àòî í. Òà óä û ñ úÿ ì à êå ëýñüòûíû òûðøèñüêîì êàäü, ïàéäàåç óããåñ øќäћñüêû íà. Ìàëïàñüêî, óæáåðãàòћñü¸ñòû êîòûðàìû êûñêûíû ëóûñàë, àñüìåîñ íî ñîîñëû ìàèí êå þðò òûñà ëìû êå. Íî ê ûçüû, ìàèí? Àëè «Óäìóðò êåíåøåí» þí êóñûï âîçèñü óæáåðãàòћñü¸ñ ïќëûñü ïóñéûñàë Ïàâåë Òèòîâåç («Òèòàí»), Ïàâåë Âåðøèíèíý ç («Ïàñ ò à ð å ëü»), À í àòîëèé Ìàêñèìîâåç («ÊÎÌÎÑ»). Þðòòî ÑÏÊ-îñ íî: Ãðàê ¸ðîñûñü «Ðîäèíàëýí» êèâàëòћñåç Ìèõàèë Êðåñòüÿíèíîâ, Âàâîæ ¸ðîñûñü «Êîëîñëýí» - Âëàäèìèð Êðàñèëüíèêîâ, Ìè÷óðèí íèìî õîçÿéñòâîëýí - Âàëåíòèí Êàëèíèí, Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñûñü «Íûðûñåòћ ìàéëýí» - Àëåêñàíäð Åðîõèí, «Ðîäèíàëýí» - Ñåì¸í Ô¸äîðîâ íî ìóêåòú¸ñ. - Íüûëü àðëû îäћã ïîë ëþêàñüêûëý âàíü óäìóðòú¸ñëýí ќò÷àìçû. Î ò û í š ó ò ћ ñ ü êî ø ó ã úÿ ñ ü ê û ò ћ ñ ü ó æïóìú¸ñ, ê óòћñüêå àçüëàíåçëû óæàí ïðîãðàììà. Ñîëýí áûäýñúÿñüêåìåçúÿ ìà øóûñàëäû? - Êûçüû ìûíî óæú¸ñ - ýñêåðèñüêîì èñïîëêîìûí íî Ïè÷è Êåíåøûí. Êîòüêóä óæïóìúÿ èñïîëêîìûí íèìûñüòûç ã ðó ï ï à þ í ì à ò ý ì û í. Í è ì à ç-í è ì à ç íîêèíý ќé ïóñéûñàë - âàíüçû òûðøî, ïðîãðàììàûí šóòýì óæïóìú¸ñòû áûäýñòîí ñÿðûñü ñþëìàñüêî. Êîòüêóä êàëûê äóíî àñëàç êóëüòóðàåíûç. Ìèëåìûç, óäìóðòú¸ñòû, òóæ œå÷ òîäî ôè��-óãîð äóííåûí, íîø îãëîì ê ó í à ìû, Ðî ñ ñ èûí, ï ќ ðò ý ì-ï ќ ðò ý ì ê à ë û ê ú ¸ ñ ï ќ ë û í ì è ñ û ë ì è ñ ü êî ì. Íîø òó æ ïîòý âûëýì, êàëûêìû ñÿðûñü òðîñãåñ ìåä òîäîçû Ðîññèûñü êèâàëòћñü¸ñ íî, îãøîðû àäÿìèîñ íî. Îëî, «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíýç Ðîññèûñü óäìóðòú¸ñëýí àâòîíîìèçû äîðîçü šóòûñà, þãäóð óìîéãåñ ëóîç. Áèãåðú¸ñëýí ñûŸå àâòîíîìèçû âàíü óê. Ñîêó, îëî, ôåäåðàë êèñûûñü êîíüäîí íî òðîñãåñ âèñúÿñüêîç. Òà óæïóìåç ìàòýêòћñü ќò÷àìûí ýñêåðîíî. Óæïóìåç âûðœûòûíû ëóèç êå, ñîêó Ðîññèëýí êûä¸êûñü óëîñú¸ñûñüòûç óäìóðòú¸ñ áîðäàìû êàï÷èåíãåñ êûñòћñüêûñàëçû. Áåðëî àðú¸ñû áûäýñòýì ó æ ú¸ñ ïќëûñü ïóñéûñà ë: «Óäìóðò êåíåøëýñü» óæçý ïàñüêûòàòîí ïîííà êóèíü ìèíèñòåðñòâîîñ - Êóëüòóðàÿ, ïå÷àòüÿ íî èâîðú¸ñúÿ, Äûøåòîíúÿ íî íàóêàÿ, Íàöèîñûí óæàí ïîëèòèêàÿ - êóñïûí

èê âåðàìû: «Óäìóðò êåíåøåí» Ÿîø óæàëîìû. Îãàçåÿñüêîíàìû ïûðî Ïåðìü óëîñûñü, Áàøêîðòîñòàíûñü ëûêòýì óäìóðòú¸ñ. Ñîîñ Óäìóðò ìóçúåì âûëý âûæûÿñüêèçû êå íî, àñüñý êàìñüќð ñÿìú¸ññýñ, îñêîíú¸ññýñ óò¸. Íî, îçüû êå íî, ìè âàíüìû àñüìåäû «Óäìóðò êåíåøå» ïûðòћñüêîì. Ìàëû? ×ûðûåíïûðûåí âåòëûñà, óäìóðòú¸ñ íîêó àñüñýäû âîçüìàòûíû óç áûãàòý. Êåíåøûñà ãèíý âîðìûíû ëóý òðîñ øóãúÿñüêîíú¸ñòû. Ø óî ì, ìè, ê à ì ñ ü ќ ðú ¸ ñ, íü û ë åò ћ à ð ç ý èíè îðò÷ûòћñüêîì Ýëåí âќñü óæðàäýç. Íûðûñü ñåêûò âàë. Íî «Óäìóðò êåíåøëýí», ñîëýí êèâàëòћñåçëýí þðòòýìåíûç, âàíüìûç ðàäúÿñüêèç. Íàäåæäà ÑÒÅÏÀÍÎÂÀ - Óäìóðò íûëêûøíî êåíåøëýí êèâàëòћñåç: - Óäìóðò íûëêûøíî êåíåø - «Óäìóðò êåíåøëýí» âîðäýì íî áóäýòýì íûëïèåç. Îãàçåÿñüêîíìû êûëäûòýìûí âàë 1993-òћ àðûí «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëýí èñïîëêîìåçëýí Ÿåêòýìåçúÿ. Òóííý Óäìóðò íûëêûøíî êåíåøëýí ¸ç÷èîñûç óæàëî âàíü

òóïàíêûë ãîæòýìûí. Òóý áûäýñ ðåñïóáëèêàÿìû îðò÷î Ò. Áîðèñîâëû ñћçåì óæðàäú¸ñ. Ìîí óã íè âåðàñüêû àðëû áûäý îðò÷ûëћñü óæðàäú¸ñìû ñÿðûñü - Ãåðä ëûäœîíú¸ñ, ôîëüêëîð ôåñòèâàëü¸ñ, ñåìèíàðú¸ñ, àêöèîñ... Ìàëïàñüêî, «Óäìóðò êåíåøëýí» ¸ðîñûñü ¸çú¸ñûçëýí àçüâåòëћñü¸ññûëû þíãåñ ê óñûï âîç¸íî èíòûîñûñü êèâàëòћñü¸ñûí, ìóíèöèïàë êûëäûòýòú¸ñëýí éûðú¸ñûíûçû. Óãîñü óäìóðò ñúåçäú¸ñûí êóòýì îãêûëú¸ñòû îãåí óä áûäýñòû. Îãèíòûÿç ë¸ãàñüêèñü ìóðò íîêèíëû òóíñûêî ќâќë, äûð. Áîðäàìû òðîñãåñ êûñêîíî ïќðòýì óäûñú¸ñûñü óäìóðò àçüâåòëћñü¸ñòû. Òà ëàñÿíü à÷èì íî, èñïîëêîì íî, îëî, òûðìûò óì óæàñüêå íà. Íî, ìóêåò ëàñÿíü, êîòüêóä àäÿìèëýí àñëàç íî ãðàæäàí ïîçèöèåç ëóûíû ê óëý. Îëî, âàçèñüêåìåç âîçüìàñà, ïóêîíî ќâќë? - «Óäìóðò êåíåø» ïûð 20 àð Ÿîæå òóæ òðîñ àäÿìèîñ îðò÷èçû. ÊûŸå êûëú¸ñ âåðàñàëäû ñîîñëû? - Òàó êàðåìå ïîòý âàíüçûëû, êèí áåðãàç òà àññîöèàöèÿ êîòûðûí, ñþëìàñüêèç ñîëýí óæåç ñÿðûñü. Íèìûñüòûç òàó òà îãàçåÿñüêîíýí êèâàëòýì àäÿìèîñëû. Òðîñ-à, ќæûò-à óæàíî ëóèç ñîîñëû, íî âàíü ñþëýìçýñ ñ¸òûíû òûðøèçû. Ìèõàèë Øèøêèí - «Óäìóðò êå í å ø ë ý í» íûð û ñ åò ћ ê èâ à ë ò ћ ñ å ç, ñîëû èíúåò êûëäûòîíî, ôèí-óãîð ќðå ïûðîíî ëóèç. Íîø êóòñêûíû êîòüêó ñåêûò. Ðîçà ßøèíàëýí ëûêòýìåç «Óäìóðò êåíåøåç» ñýçúÿëòýì êàäü ëóèç, áóãûðòћç, âûëü ìûëêûä ïûŸàòћç. Èâàí Ãðèøê èíýí Ÿîø âó èçû òîäîñ ÷èîñ, ýìúÿñü¸ñ. Âàñèëèé Îñèïîâ ïðåäïðèÿòèîñûí êóñûï òóïàòћç, óæàñü êàëûêåç êûñêèç, Âàëåíòèí Òóáûëîâ èíòûîñûñü íî ïàëýíûñü ¸çú¸ñòû þíìàòћç. Òàó êàðåìå ïîòý âàíü âèöå-ïðåçèäåíòú¸ñëû. Џåìûñü ñîîñ âûëý óñå òóæãåñ òðîñ áûçüûëîíýç. Íîø èñïîëêîìòýê, Ïè÷è êåíåøòýê, èíòûîñûñü ¸çú ¸ñòýê ìàêå ëýñüòîä øàò ? Ìîí ñћçèñüêî âàíüìûçëû òàçàëûê, îã-îãäý âàëàí íî áóðäúÿñü ìûëêûä! Êàëûêìû àçèíëûêî ìåä ëóîç! «Óäìóðò êåíåø» êûëäћç àñëàç óäìóðò êàëûêëýí ìûëêûäûçúÿ. Âûëћûñåí íîêèí ќç êîñû. Îçüûåí, ñî êóëý êàëûêëû. Îñêèñüêî, àññîöèàöèëýí íî îãëîì óäìóðò êàëûêëýí àçèíëûêåç þíìàëîç. Óãîñü àñüìåëýí òóæ òóíñûêî, âèçüìî åãèòú¸ñìû áóäî! Åëåíà ÌÈÍÍÈÃÀÐÀÅÂÀ.

¸ðîñú¸ñûí, íèìûñüòûç ñàêëûê âèñúÿëî ñåìüÿîñûí ó æàíëû, ïèíàëú¸ñëû àíàé êûëýç, óäìóðò ñÿì-éûëîëú¸ñòû ãàæàí ìûëêûä ïûŸàòîíëû. 18 àð Ÿîæå «Óäìóðò êåíåøåí» Ÿîø óæàñà, òðîñ ëýñüòýìûí óäìóðò àíàéëýñü, êûøíîìóðòëýñü äàíçý šóòîí ïîííà. Þëèÿ ÍÈÊÈÒÈÍÀ - óäìóðò åãèòú¸ñëýí «Øóíäû» îãàçåÿñüêîíçûëýí êèâàëòћñåç: - «Óäìóðò êåíåø» - àòàéìû, âèçü-êåíåø ñ¸òћñüìû. Åãèòú¸ñòû ëþêàñü îäћãåç ïðîåêò - «Øóíäûêàð» ëàãåðü. Ñîå ðàäúÿí ëàñÿíü êîòüêó òóæ þðòòý «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèÿ. «Êåíåø÷èîñëýí» ñþëìàñüêåìçûÿ èê Áàøêîðòîñòàíûí íî óäìóðò ïèíàëú¸ñëû «Óñòî÷èêàð» ëàãåðü óæà. Ìàëïàñüêî, Ÿàïàê òà ïðîåêòú¸ñ òóæãåñ çîë þðòòî åãèòú¸ñòû îãàçåÿíû íî óäìóðòëûê êîòûðå êûñêûíû.


4

2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí

Óäìóðò äóííå

Ãåðä

«ÓÄÌÓÐÒ ÊÅÍÅØ» - ÊÀËÛÊËÝÍ ÓËÎÍÀÇ Êûçüû äóíúÿíû ëóîç «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýcü îðò÷åì ñþðåññý? Ìàð ëàñÿíü òóæãåñ ñþëìàñüêî àññîöèàöèå ïûðèñü àäÿìèîñ? Ìà âèòå óäìóðò äâèæåíèåç Ÿóêàçå? Þáèëåé àçüûí àñüñý ìàëïàíú¸ññýñ âåðàëî àññîöèàöèëýí êèâàëòћñåçëýí âîøòћñü¸ñûç.

Òóííý êèçèä, ÷óêàçå ïóøéèç îçüû óã ëóû! ..

Âàëåíòèí ÒÓÁÛËΠ- «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíýí äàñ àðëýñü êåìà êèâàëòýì ìóðò, àññîöèàöèëýí äàíî ïðåçèäåíòýç: - Ì å Ÿ à ê â å ð àñ à, «Óäìóðò êåíåøå» ìîí ñîêåì ќé êûñòћñüêû. Íî øàåðìûëýí ïàðëàìåíòýçëýí Òќðîåç èí ò ûûñü êî øê è íî, óäìóðò äâèæåíèå ќ ò è ç û. À ç ÿ ì û ñ î ê ó ó æïóì ïóê òћì: îãàçåÿñüêîíëýñü èíòûîñûñü íî øàåðìûëýí ïàëýíûñüòûç ¸çú¸ññý þíìàòîíî. Óãîñü òðîñýç óæàëî âàë íüќìûç ïîííà ãèíý. Êûêåòћåç, «Óäìóðò êåíåø» òóíñûêî ìåä ëóîç âëàñòüëû íî. Ïðàâèòåëüñòâî íî Êóí Êåíåø ìåäàç ó÷êå øîðàç, îëî âàíü òà îãàçåÿñüêîí, îëî ќâќë øóûñà. Óæåç îçüû ïóêòîíî âàë: âàíüçû ìåä âàëàëîçû, ìè áàäœûì êóæûì, óäìóðò êàëûêëýí ðîñ-ïðîñ äâèæåíèåç. «Óäìóðò êåíåø» ëóûíû êóëý âàë êàëûêåç âëàñòåí ãåðœàñü âûæ âûëëåì. Æàëÿñà âåðàíî, êèâàëòћñü¸ñ òàå ќç âàëàëëÿëý. Ñîèí 1997-òћ àðûí, òà óæïóìëû ñћçüûñà, äûðûçëýñü âàçü ëþêàì ñúåçä îðò÷ûòћì. Ñî ќò÷àì áåðå «Óäìóðò êåíåø» øîðû ó÷êîíú¸ñ òûïàê âîøòћñüêèçû œå÷ ïàëà. Âëàñòü âàëàç ìèëåñüòûì ñþëìàñüêîíú¸ñìåñ. Êóèíåòћåç, «Óäìóðò êåíåøëýí» àñëàç òóñûç ìåä ëóîç êàäü ïîòý âàë, ñîèí áàñüòћñüêèì ïóññý, íèìàç ãàçåòñý, ãèìíçý êûëäûòîí áîðäû. Âàíüìûç òà âîçüìàòћç íè: îðãàíèçàöèÿ âàíü íî àçèíñêå. Âåðàìå ïîòý ñîçý íî: óäìóðò êàëûê îãàçåÿñüêîíú¸ñòû êîòüêó êèð-ïàçü êàðûíû òóðòòћçû. Ñîîñ, îäћã ëàñÿíü, ìåä ëóîçû êàäü, ìóêåò ëàñÿíü, òóæ èê ìåäàç àäœèñüêå. Ìè, «Óäìóðò êåíåø», øóûëћì: êóëý ëóûíû îäћã áàäœûì óäìóðò àññîöèàöèÿ! Çýì, ìåä óæàëîçû ìóêåò óäìóðò îãàçåÿñüêîíú¸ñ íî, íèìàç óñòàâú¸ñûí, ïëàíú¸ñûí - íî îãúÿ ãåðœàñåç, ëèïåò âûëëåìåç - îäћã! Îðãàíèçàöèîñ ïќëûí ñîëàíü-òàëàíü êûñòàñüêîí øóãå-ëåêå âóòòûëћç âàíü óäìóðò äâèæåíèåç. Ìà, îäћã âàêûòý «Äýìåí» îãàçåÿñüêîí íî êûê âàë. ßðàì, ïóìåí-ïóìåí þãäóðåç òóïàòûíû ëóèç. «Óäìóðò êåíåøåç» êàðèì àññîöèàöèÿ, ñîëýí áóðä óëàç ïûðèçû ìóêåò óäìóðò îãàçåÿñüêîíú¸ñ. Íî «Óäìóðò êåíåø» íîêèíýí óã êîñúÿñüêû, óæ ìûíý, îã-îãåíûä êåíåøûñà. Ïóñéûñàë íà, «Óäìóðò êåíåøëýí» êàäü ðàäëûê (ñòðóêòóðà) îäћã ðåñïóáëèêàûí íî ќâќë. Ìóêåò ôèíóãîð óëîñú¸ñûí êàëûê îãàçåÿñüêîíú¸ññû äûðûí-äûðûí ëþêàñüêûëî, ìàêå îðò÷ûòîí ñÿðûñü âåðàñüêî. Þíìàòýì óæàñü¸ññû ќâќë. Àñüìåëýí âàíüìûç šîòšîò ïóêòýìûí. Ðàäëûêòýê, þðòòћñü¸ñûçòýê «Óäìóðò êåíåø» ïќðìûñàë áóø èíòûëû. Êîòüêèí êóæìî àñëàç äóðáàñüòћñü¸ñûíûç. Àëè «êåíåøëýí» àêòèâåç çîë, óæàíû áûãàòћñü. Æàëÿñüêî, àñ âàêûòàç ќçãåñ ïќðìû êîòûðàìû òðîñãåñ óäìóðò òîäîñ÷èîñòû êûñêûíû. Îëî, ñîîñëýñü îãàçåÿñüêîíçýñ êûëäûòîíî âàë. Àçÿì óæïóì ïóêòûëћ: óäìóðò èíòåëëèãåíöèåç, òîäîñ÷èîñòû îãàçåÿíî, ñîîñ àçüëàíü êûñêèñü êóæûì ìåä ëóîçû, êóàðàçû ìåä êûëћñüêîç. Òà ëàñÿíü òðîñ âûðè, íî èíòåëëèãåíöèìåñ ëþêàñüêîä, îãàçåÿñüêîä ãèíý, êóèíü òîëýçü ïàëà óæàëî - ïàçüãèñüêî. Îëî, òîäîñ÷èîñ ïќëûñü çýìîñ ëèäåð ќç øåäüû. Àëè ó÷êûñà, «Óäìóðò êåíåøëýí» óæàç ïûðèñüêèñü çîë òîäîñ÷èîñ âàíü, íî ñî òóæ ќæûò. Äûð âîøòý àäÿìèëýñü äóíëûêú¸ññý. Æàëü, òóííý âàíüçý êîíüäîíýí ìåðòàëî. Íî «Óäìóðò êåíåø» - ñî îáùåñòâåííîé îãàçåÿñüêîí. Ìûíûì ñîèí êèâàëòîí áàäœûì øêîëà ëóèç. Óäìóðò êàëûêåç, óäìóðòëûêåç çîëãåñ âàëàíû êóòñêè. ÌåŸàê âåðàíî êå, óäìóðòú¸ñëýí óæïóìú¸ñûíûçû âûðèñü èê ќé âàë íè êàäü. Íîø «Óäìóðò êåíåø» òðîñ ñþëìàñüêîíú¸ñòû šóòûíû áûãàòћç. Êóä-îãåç ìàëïà: òóííý êèçèä êå, Ÿóêàçå èê âàíüìûç ïóøú¸ç íè. Îçüû óã ëóû! «Óäìóðò êåíåøëýí» åìûøåç àçüëàíÿç áûãûëüñêîç àé, øќäћñüêî íî àäœèñüêî íè ñîå.

Äóíëûêú¸ñòû âîøòîíî ãåðîé¸ñ ïûð Òàòüÿíà ÈØÌÀÒÎÂÀ - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí âèöå-ïðåçèäåíòýç, Íàöèîñûí óæàí ïîëèòèêàÿ ìèíèñòðëýí âîøòћñåç: - Êûçüû äóíúÿíû ëóîç «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýñü íûðûñåòћ âàìûøú¸ññý? Îäћã ëàñÿíü, òà óæ áîðäû êóòñêèñü¸ñëû êàï÷èãåñ âàë, øóûíû ëóîç. Óãîñü âàíüìûç ëýñüòћñüêèç šóòñêåì, áóðäúÿñüêåì ìûëêûäûí. Ñî âàêûò - çýìîñ ïàòðèîò ìûëêûäî, ãåðîéëûêî àðú¸ñ. Ñî ñÿíà, êàï÷è âàë òàíè ìà ëàñÿíü: óäûññý àëè ãèíý ìûòýì îãàçåÿñüêîíëýñü óæçý êûŸå êå âàêûòýí Ÿîøàòћñü¸ñ ќé âàë íà. Óãîñü «Óäìóðò êåíåø» êûëäýìëýñü àçüëî óäìóðòëûêåç šóòîí ïàñüêûò ќç ќðúÿñüêûëû. Íî ìóêåò ëàñÿíü, ñî àðú¸ñòû òóæãåñ íî ñåêûò âàêûò øóûíû ëóîç: îäћã óäûñ íî èñàìòý, šóòûìòý, ñýðòòûìòý-ïåðò÷ûìòý. Ñîèí èê, ìàëïàñüêî, òà ëàñÿíü íûðûñåòћ âàìûøú¸ñòû ëýñüòûíû êàï÷è ќé âàë. Íî Ÿàïàê ñî âàêûòý êûëäћç íî þíìàç «Óäìóðò êåíåøëýí» èíúåòýç. Àðú¸ñ áûçåìúÿ «Óäìóðò êåíåøëýñü» ìàêåì œå÷ òûðøåìçý îðò÷åìåíûç Ÿîøàòûíû ëóý íè. Þàíú¸ñ ïóêòûíû êóòñêîíî: îãàçåÿñüêîíìû óòüûíû áûãàòý-à êàëûê ñÿì-éûëîëú¸ñòû, ñî âèå èê áåðå óã

êûëüû-à òóàëà óëîíëýñü? Îçüû-à, òàçüû-à, ñîêó íî, àëè íî «Óäìóðò êåíåøëýí» âàëòћñü óçûðëûêåç ëóîç ÓÄÌÓÐÒ ÊÀËÛÊ - ñîëýí êîòüêûŸå óæ áîðäû êàï÷èåí áàñüòћñüêåìåç, šóòñêåì ìûëêûäûç. Òóííý íóíàëëû Óäìóðò øàåðûí óæçýñ ðàäúÿëî óíî ïќðòýì êàëûê îãàçåÿñüêîíú¸ñ. Ñîîñ ïќëûí «Óäìóðò êåíåøëýí» êóàðàåç êóæìî øóêêèñüêå, ñî ðîñ-ïðîñ âåðàíû áûãàòý àñëýñüòûç ìàëïàíú¸ññ��. Ïàéäภêóñûïú¸ñ òóïàòûíû áûãàòћñüêîìû øàåðûñüòûìû ïќðòýì îãàçåÿñüêîíú¸ñûí íî, îãúÿ ôèí-óãîð äóííååí íî. Óäìóðòëûêåç šóòîí êûë âûëûí ãèíý ìåäàç ÷óçúÿñüêû, ìåä áûäýñúÿñüêîçû çýìîñ óæú¸ñ, ïðîåêòú¸ñ. Òà ëàñÿíü «Óäìóðò êåíåø» áàäœûì ó æ íóý. Òóíñûêî: óäìóðòëûêåí ãåðœàñüêåì þàíú¸ñ êûëäûêó, êàëûê, âàëýêòîí êóðûñà, ìèëåìëû âàçèñüêå. Ñîîñëýñü êîòüêóä Ÿåêòîíçýñê óðîíçýñ ëûäý áàñüòћñüêîìû, âèçü-êåíåøåí þðòòћñüêîìû. Îçüû «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîí áûäýñòý âàëòћñü óäûññý - óäìóðòú¸ñëû þðòòîíýç, ñîîñëýñü ïðàâîîññýñ óò¸íýç. Òóàëà âàêûòý äóíëûêú¸ñ, àçüëî âàêûòýí Ÿîøàòûñà, ìóêåòýñü - ñîîñ ñќðèñüêåìûí, êûðûæ ñþðåñ êóçÿ

êîøêåìûí. Òàå øќäî «êåíåø÷èîñ» íî. Ìè àçüûí ñûëћñü óæïóì - êàëûêëýñü äóíëûêú¸ññý âîøòîí, àäÿìèëûêåç šóòîí. Êûëñÿðûñü, êàëûê ãåðîé¸ñ ïûð. Ñîîñ îäíî èê ëóûíû êóëý - êàëûê ìåä òîäîç, êèí áîðäû êûñòћñüêûíû, êèíëýñü àäœåì êàðûíû. Ñîèí èê áàäœûì ñàêëûê âèñúÿñüêîìû äàíî óäìóðò ïèîñëýñü, øóîì, Êóçåáàé Ãåðäëýñü, Òðîêàé Áîðèñîâëýñü äàíçýñ êàëûê ïќëûí šóòîíëû. Òàíè êåìàëàñü èê ќâќë øàåðûñüòûìû òóæãåñ íî œå÷ æóðíàëèñòú¸ñòû ïóñéèìû Ýðèê Áàòóåâ íèìî ïðåìèåí. Òà óæ àçüëàíÿç íî ïàñüêûò ðàäúÿñüêîç.

Òûðøèä êå - ãàæàëîçû

Âàëåðèàí ÍÈÊÈÒÈÍ - «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëýí âèöåïðåçèäåíòýç, Óäìóðòèûñü éќë ïîòòћñü¸ñëýí êåíåøñûëýí áûäýñúÿñü äèðåêòîðåç: - Àëè íî ñèí àçÿì íà óäìóðòú¸ñëýí óëœåìçû, ñîêó, 20 àð òàëýñü àçüëî, óäìóðòú¸ñ øûìûðñêûñà óëýìçû áåðå íûðûñüñý ýðèêå ïîòћçû êàäü. Òóæãåñ èê ñî øќäћñüêèç Èæûí óëћñü óäìóðòú¸ñ ïќëûí. Ñîîñ àñ êóñïàçû Ÿîø ëþêàñüêûëûíû êóòñêèçû, ïќðòýì óæðàäú¸ñ îðò÷ûòúÿçû. Íî ñîêó âàëàíòýì íà âàë, ìàèí âûðûíû êóëý óäìóðò äâèæåíèå: ïîëèòèêàåí ÿêå êóëüòóðàåí. ÑûŸå þàíú¸ñ óëñûí èê 1991-òћ àðûí îðò÷èç óäìóðòú¸ñëýí ñúåçäçû. Àëè ñûŸå ñþëìàñüêîíú¸ñ ќâќë íè, «Óäìóðò êåíåøëýí» âàëòћñü óæåç ëóý óäìóðòëûêåç šóòîí, àñüìå êàëûêëýñü óëîíûí èíòûçý øåäüòûíû þðòòîí, àñâàëàíçý šóòîí. «Óäìóðò êåíåø» - ñî êàëûê îãàçåÿñüêîí, ñîèí èê àñ ìàëïàìåçúÿ ãèíý ïîëèòèêà óæú¸ñûí âûðûíû óã

áûãàòû. Îçüû êå íî òóý ìàé òîëýçå îãàçåÿñüêîíìû âàçèñüêèç «Îãúÿ Ðîññèÿ» ïàðòèëýí êèâàëòћñåçëû Âëàäèìèð Ïóòèíëû, Êàëûê ôðîíòý ïûðûíû êóðèñüêûñà. «Óäìóðò êåíåø» ìûëî-êûäî áàñüòћñüêèç Êóí Äóìàå áûðú¸íú¸ñúÿ äûðûçëýñü âàçü êóàðà ñ¸òîíý, êàëûê ïðîãðàììàåç äàñÿíý. Àçüëàíÿç íî àññîöèàöèÿ ñþëìûñü óæàëîç îòûí ÷àêëàì óæú¸ñòû óëîíý ïûŸàòîí áîðäûí. Òóííý àñüìåîñ øќäћñüêîìû íè êóæûììåñ, âûëћ êèâàëòћñü¸ñ íî ìèëåìûç êûëûíû òóðòòî, êóðîíú¸ñìåñ ëûäý áàñüòî. Ñî-à ќâќë óäìóðò äâèæåíèëýí åìûøåç? Óäìóðò êàëûêåí òóííý ïќðòýì óæïóìú¸ñúÿ âåðàñüêûíû ëóý íè. Âàëýêòîí óæ íóîíûí áàäœûì þðòòýò ñ¸òî «Óäìóðò êåíåøëýí» ¸ðîñú¸ñûñü ¸çú¸ñûç. 20 àð òàëýñü àçüëî ñî ñÿðûñü ìàëïàñüêèñüêîì ãèíý âàë àé. Øóìïîòîíî, àñüìå êàëûêëýñü äћñüòћñüãåñ ëóýìçý àäœûñà. 1990-òћ àðú¸ñû óäìóðò äâèæåíèå àðëûäî àäÿìèîñãåñ êûñòћñüêî êå âàë, òóííý åãèòú¸ñ íî óã êåïûðàëî óäìóðò ëóýìçýñ âîçüìàòûíû. Òà ëàñÿíü, îëî, çîëãåñ âèñúÿñüêî áàøêèð óäìóðòú¸ñ. Òóý îòûí òóæ óìîé ðàäúÿìûí âàë óäìóðòú¸ñëýí ôåñòèâàëüçû. Êîòüêóä óäìóðò àäÿìè îòûí òóæ çîë äàíúÿñüêå àíàé êûëûíûç. Ñîáåðå, ìåŸàê âåðàñà, Áàøêèðèûñü óäìóðòú¸ñ þîí ïќëû íî ñîêåì âûåìûí ќâќë. Âàíüìûç ñî àäœåì êàðûìîí. Êîòüêóä óäìóðòëû àñ óæàí èíòûÿç òûðøîíî êîòûð ëàñÿíü âèçüìîãåñ, ÷åáåðãåñ, óìîéãåñ ëóûíû. Ñîêó òîíý ãàæàëîçû, òûíýñüòûä àäœåì êàðûíû òóðòòîçû, òàçüû ãèíý šóòûíû ëóý äà-

..

íýç. Èæûñü ãóðò õîçÿéñòâîÿ àêàäåìèûñü ñòóäåíòú¸ñëû ìîí ýêîíîìèêà óæïóìú¸ñúÿ ëåêöèîñ ëûäœèñüêî. Øóìïîòћñüêî ñòóäåíòú¸ñëýí óäìóðò êûëûí þàíú¸ñ ñ¸òúÿìçûëû, ñîáåðå ìè, óäìóðò ïðåïîäàâàòåëü¸ñ íî, óì âîçüäàñüêèñüêå íè êóñïàìû àíàé êûëûí âåðàñüêûíû. Òà íî âîðìîí íè, 20 àð òàëýñü àçüëî ìè âàíüìû «œó÷åñü» ëóûíû òûðøûëћìû íà óê. Џåì âóûëћñüêî ðåñïóáëèêàûñüòûìû õîçÿéñòâîîñû. 90-òћ àðú¸ñûí ñÿðûñü, ñîîñ ќæûòãåñ êå íî êûëåìûí, âîðìîíú¸ñ áàñüòûñà óæàíû òûðøî. Òðîñàç óäìóðòú¸ñãåñ óæàëî. Þàíú¸ñ êûëäûëî éќëëýí áàñüòîí äóíûç ïóìûñåí. Òà óæïóìåç íî ñýðòòûíû òóðòòћñüêîì, óãîñü ìîí ëóèñüêî íà ðåñïóáëèêàûñüòûìû éќë ïîòòћñü¸ñëýí ñîþççûëýí áûäýñúÿñü äèðåêòîðåç. Éќëëû äóí òóïàòîíúÿ òóý òðîñ ïîë ïóìèñüêûëîíî ëóèç ïåðåðàáîòêàûñü êèâàëòћñü¸ñûí. Òóæ Ÿåì ïîòàíî ëóûëý ëÿá õîçÿéñòâîîñû. Îòûí óæàñü¸ññûëû óìîé óæäóí òûðûíû óã áûãàòî. Êèâàëòћñü¸ñûí Ÿîø øóã-ñåêûòûñü ïîòîí àìàëú¸ñ óò÷àñüêîì. Æàëÿñà âåðàíî, òàŸå õîçÿéñòâîîñûí íî íûðûñü èê êóðàäœîíý ñþðî óäìóðòú¸ñ. Ìàð ñþëìàñüêûòý íà òóàëà âàêûòý? Ãóðòý òðîñãåñ åãèòú¸ñûç êûñêåì ïîòý. Ãóðò êàëûê ïåðåñüìå, êèí ñîå âîøòîç? Òà óæïóì óäìóðòú¸ñûí ãèíý ãåðœàñüêåìûí ќâќë, òóííý òà ñÿðûñü þí ñþëìàñüêî ðåñïóáëèêàëýí êèâàëòћñü¸ñûç íî. Áàìåç äàñÿçû Åëåíà ÌÈÍÍÈÃÀÐÀÅÂÀ, Åëåíà ÍÈÊÈÒÈÍÀ, Òàòüÿíà ÁÀÍÍÈÊÎÂÀ.

..

Òîäèñüêîäû-à òè? 3 20 àð Ÿîæå «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí 6 êèâàëòћñåç âàë íè. Àññîöèàöèåç âàëòћñü ìóðòý áûðú¸ âàíü óäìóðòú¸ñëýí ñúåçäàçû, äåëåãàòú¸ñ êóàðàçýc ñ¸òûñà. Òóííý íóíàëëû «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëýí êèâàëòћñåçëýí êóèíü âîøòћñü¸ñûç: êûê âèöåïðåçèäåíò íî îäћã äàíî ïðåçèäåíò. 3 «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí èñïîëêîìàç 28 àäÿìè ïûðå. Ïќëàçû - òîäîñ÷èîñ, ïîëèòèêú¸ñ, êèâàëòћñü¸ñ, æóðíàëèñòú¸ñ, ¸ðîñú¸ñûñü íî äèàñïîðàîñûñü áûðúåì àäÿìèîñ, 13 êûøíîìóðò íî 15 ïèîñìóðò. Íîø Ïè÷è êåíåøå (Íàöèîíàëüíîå ñîáðàíèå) ïûðå 98 àäÿìè. Èñïîëêîì ëþêàñüêûëý òîëýçüëû áûäý, Ïè÷è êåíåø - šûíû àðëû îäћã ïîë. Ïè÷è êåíåø áûðéèñüêå âàíü óäìóðòú¸ñëýí ñúåçäàçû 4 àðëû îäћã ïîë. Íîø èñïîëêîìåç áûðúå Ïè÷è êåíåø.


2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí

Óäìóðò äóííå

Ãåðä

5

ÊÈ×ЌËÒÎÍÚ¨Ñ ÁÛÄÝÑÌÎ! Êàëûê îãàçåÿñüêîí êóæìî ëóûíû íî òóàëà óëîíýí Ÿîø âàìûøúÿíû ìàëïà êå, íûðûñü èê êîòüêóä íóíàëçý ñћçüûíû êóëý àçèíñêîíëû. Îãàçåÿñüêîí àñ àçÿç óæïóì ïóêòý - ìàå áûäýñòîíî, êûçüû òà óæåç ðàäúÿíî. Ñîòýê œå÷ ìàëïàí óëîíý óç ïûŸà. Îðò÷î àðú¸ñ, ìûòýì óæ áûäýñúÿñüêå, âûëü àìàëú¸ñûí òûðìå, ïàñüêûòà. Êóääûðúÿ áûäýñòýì ïðîåêò ñûŸå óñòî ïќðìå - ñîêó ëûäúÿñüêîä, ñî îçüû èê êóëý, äûð, øóûñà. «Óäìóðò êåíåøëýí» êè÷ќëòýì óíîåç óæú¸ñûç Ÿàïàê ñûŸå ìûëêûäûí ïûŸàëî êàëûê ïќëû.

udmfoto.ru Ãåðä ëûäœîíú¸ñû ìûëî-êûäî ïûðèñüêî åãèòú¸ñ íî.

..

Ãåðä ëûäçîíú¸ñ âàíüìûçëû âàëàìîí Ê. Ãåðäëýí 90 àð òûðìîíýíûç âàë÷å óäìóðò òîäîñ÷èîñëýí íûðûñåòћåç êîíôåðåíöèçû ëþêàñüêèç 1988-òћ àðûí. Òà óæïóìúÿ âåðàñüêîí-êåíåøîí ñîêó áåðãàç ó÷¸íîé¸ñ ïќëûí ãèíý. Êîíôåðåíöèåç ðàäúÿíûí áàäœûì þðòòýò ñ¸òћçû äàíúÿñüêûìîí óäìóðò âîðãîðîíú¸ñìû Êóçüìà Êóëèêîâ, Ôîìà Åðìàêîâ, Âàñèëèé Âàíþøåâ. Îçüû êå íî Ãåðä ñÿðûñü îãøîðû óäìóðò êàëûê òóæ ќæûò òîäћç. Êåíåøîíú¸ñ íî àðûñü àðå ïàñüêûò ќç ëóûëý. - «Óäìóðò êåíåø» ïûä éûëàç ðîñ-ïðîñ ñóëòýì áåðå êîíôåðåíöèîñòû ðàäúÿíëû ñàêëûê íî áóäћç, - øóý ïåäàãîãèêàÿ íàóêàîñúÿ êàíäèäàò, ÓäÃÓ-ûñü Äûøåòîíýç àçèíòîíúÿ èíñòèòóòûñü íàóêàÿ óæàñü Âàëåíòèíà Èâøèíà. - Íîø Êóçåáàé Ãåðäëýí 100 àð òûðìîíýçëû ñћçüûñà, 1998-òћ àðûí, Ïðàâèòåëüñòâîûí þíìàòýìûí âàë íèìûñüòûç ïðîãðàììà. Ñî àðå èê îðò÷èç áàäœûì êîíôåðåíöèÿ. Òà áîðäûí ñîêó Ÿîø óæàçû ÓäÍÈÈ íî «Óäìóðò êåíåø». Ïóìåí ïûŸàíû ќäúÿç ìóêåòûç ìàëïàí. Ãåðä ñÿðûñü âåðàñüêîíú¸ñòû øàðàãåñ êàðîíî, ó÷¸íîé¸ñ ñÿíà, äîêëàäú¸ñûí ïîòûíû ìåä áûãàòîçû ìóêåò àäÿìèîñ íî. Àñüìå ó÷¸íîé¸ñ Ãåðäýç ïќðòýì ëàñÿíü ýñêåðûíû áûãàòî: êèí êå êûëòћðëûêñý, êèí êå äûøåòîí óæïóìú¸ñòû šóòýìçý. Áќðûñü òåìàîñ íî ïàñüêûòàçû, êàëûêëû òóíñûêî íî âàëàìîí ëóèçû. Äàñ âèò¸ àð òàëýñü àçüëî ìàêåì ïàéìûìîí âåðàñüêûëћçû Ãåðäëýí Ÿûæûâûæûîñûç: Ðîçà Êóâøèíîâà, Þðèé ×àéíèêîâ. Éûðêó ïåæûðñêûìîí êќøêåìûò ó÷ûðú¸ñòû øàðàÿëëÿç Êóçüìà Êóëèêîâ. Òðîñ óò÷àñüêèç íî ïàéìûòúÿç èñòîðèê Íèêîëàé Êóçíåöîâ. Íî, æàëÿñà âåðàíî, ñî œûðäûò âåðàñüêîíú¸ñòû òóííý ìóêåòú¸ñëû ìàäüûíû óì áûãàòћñüêå, ñî âàêûòý òîäý íî ќç ëûêòû, ìàòåðèàëú¸ñòû ëþêàíû ëóý øóûñà. Òàáåðå êîíôåðåíöèå ïûðèñüêèñü¸ñ àçå þí êóðîíú¸ñ ïóêòýìûí: âåðàñüêèñü¸ñ ðîñ-ïðîñ äàñÿñüêåìûí ìåäëî, áќðûñü ñîîñëýñü óæú¸ññýñ íèìàç ñáîðíèêú¸ñûí ïîòòîíî. Óêàòà ïóñéûìîíýç - òàŸå áè÷åòú¸ñ äàñÿìûí óäìóðò êûëûí. Òà äûðîçü óäìóðò ëèòåðàòóðíîé êûëûí ñûŸå éќí-éќí íàóêàÿ óæú¸ñ êûëäûòúÿìûí ќé íà âàë. Ñîèí àíàé êûëýç àçèíòîíûí òà òóæ ïóñéûìîí íî áàäœûì âîðìîí. Óäìóðò ëèòåðàòóðàëû ñћçåì ñòàòüÿåç œó÷ êûëûí îã êûê ÷àñ êóñïûí ãîæòûíû áûãàòûñàë, íîø óäìóðò èñòî÷íèêú¸ñòû óò÷àñà, êûë áûðéûñà, òà óæëû äûð íî, ìûëêûä íî êóëý âûëýì, øóèç ïðîôåññîð Àííà Èçìàéëîâà-Çóåâà íî.

Êîíôåðåíöèëýí âàíü àðûñü àðå ðàäúÿñüêîí èíòûåç - Êóçåáàé Ãåðä íèìî ãèìíàçèÿ. Ëûäœîíú¸ñ òàáåðå îðò÷î àðëû áûäý. Âîøúÿñüêå ñîîñëýí òåìàçû. Ìќéû, íèìî-äàíî àäÿìèîñëû ñÿíà, Ãåðä òóíñûêî åãèò ó÷¸íîé¸ñëû íî. ßðêûò äîêëàäú¸ñûí êîíôåðåíöèå ïîòàçû Ëþäìèëà Áóñûãèíà, Àëåâòèíà Êàìèòîâà, Òàòüÿíà Âîëêîâà, Òàòüÿíà Èâàíîâà, Âèêòîð Øèáàíîâ.

..

Áàëàòîí ìîçìå óäìóðòú¸ñëýñü Êîòüêóä âûæû êàëûê ëýí âàëòћñü ìàëïàíýç - íûëïèîñìûëû àíàé êûëýç ãàæàí ìûëêûä ïûŸàòîí. Òàçý óæïóìåç «Óäìóðò êåíåø» áûäýñúÿ ïќðòýì ñÿìåí. Íî óêàòà ïóñéûìîí îãåç - óäìóðò íûëïèîñ àðëû áûäý âóûëî Âåíãðèå. 2004-òћ àðûñåí ïèíàëú¸ñìû øóòýòñêî Áàëàòîí òû äóðûñü ãóæåì ëàãåðüûí. Âåíãðèûñü «Íàöèîñëýí þðòñû» òàò÷û ëþêà ïќðòýì âûæûûñü íûëïèîñòû. Ïќëàçû øåä¸ ôèíóãîðú¸ñ íî. Íÿëòàñ âåðàñà, óäìóðòú¸ñûí Ÿîø Áàëàòîí òû äóðå âóûëћçû ïîðú¸ñ íî êîìèîñ. Íî - îäћã ïîë ãèíý. Íîø óäìóðòú¸ñ òà œå÷ ñÿìåç àðûñü àðå âûæûÿòћçû. - Âàëåíòèí Òóáûëîâ ñþëìàñüêåìåí, íûðûñüñý ïîòћìû Âåíãðèå, - âåðà «Óäìóðò êåíåøëýí» ñåêðåòàðåç Åëåíà Àëåêñàíäðîâà. - Éûðìåñ ñîêó çîë òћÿìû: êèíý Áàëàòîí äóðå íóîíî. Áûðéèìû Èæûñü «×åáåëÿé» àíñàìáëåç íî Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñûñü Ýäýéãóðòûñü «Ïîê÷è àðãàí÷è-

Óäìóðò óñòî÷èîñ - Áàëàòîí òû äóðûí.

îñòû». Ôåñòèâàëüûí íûëïèîñìû ñûŸå ïàéìûòћçû ó÷êèñü¸ñòû - âóîíî àðàç íî Óäìóðòèå ќò¸í âóèç. Âåíãåðú¸ñëýí êóðîíçû îäћã ãèíý âàë - àðãàí÷èîñòýñ, ïå, âàéûíû òûðøåëý. Àðú¸ñ Ÿîæå êûëäћç ðîñ-ïðîñ óæàñü êîìàíäà. Åëåíà Àëåêñàíäðîâà òà ïðîåêòëýí êîîðäèíàòîðåç ëóý. Ê. Ãåðä íèìî ãèìíàçèëýí äèðåêòîðåçëýí âîøòћñåç Ãàëèíà ×óøüÿëîâà - ëàãåðüëýí êèâàëòћñåç, Ðîññèûñü êóëüòóðà óäûñûñü äàíî óæàñü Åêàòåðèíà Àíòîíîâà - ÷åáåðëûê úÿ êèâàëòћñü. Ëàãåðå ìûíî òâîð÷åñòâî óäûñý êûñòћñüêèñü ïèíàëú¸ñ, «êåíåø÷èîñ» áûðéûíû òóðòòî ãóðòú¸ñûñü òàø-òàø óäìóðò íûëïèîñòû. Îçüû Áàëàòîí òû äóðûí ïèíàëú¸ñ êûðœàëî-ýêòî, øóòýòñêî, âåíãåð êûëýç äûøåòî. Ôîëüêëîð íîìèíàöèûí óñòî÷èîñìû êîòüêó íûðûñåòћ èíòû áàñüòî. Íîø ôåñòèâàëå âóýìú¸ñòû êîòüêó íî øóëäûðòî óäìóðò àðãàí÷èîñ. Òà àðú¸ñ Ÿîæå âåíãåð øàåðåç ïàéìûòûñà êåëüòћçû Âàâîæûñü «Êðåçü÷è», Âîòêà ïåäêîëëåäæûñü «Ñàéêàí», Àëíàø ¸ðîñûñü Êóç¸áàéûñü «Ïè÷è áåðåêåò», Êèçíåð ¸ðîñûñü Êàðìûæ ãóðòûñü «Áûçàðà óŸûïèîñ» êîëëåêòèâú¸ñ, «Ïóðãà êèçèëèîñ» öåíòðûñü óñòî÷èîñ, Ïè÷è Ïóðãà ðàéîíûñü Áðàíãóðòûñü òåàòðûí øóäћñü¸ñ, Ìîæãà ¸ðîñûñü Êèáúÿ ãóðòûñü «ÓŸûïè», Êèÿñà ¸ðîñûñü Óääÿäèûñü «Ñàðàëè», Äýáåñûñü «Äàðàëè» àíñàìáëü¸ñ. Áàëàòîí äóðå âóûëûñà, ïèíàëú¸ñ áåðòî ëîáàñü ìûëêûäûí. Œó÷îìåìãåñ íûëïèîñ óäìóðòëûêñýñ øàðàå ïîòòûíû ќäúÿëî, àñüñýäû ìóêåòãåñ øќäî. Íîø 2007-òћ àðûñåí Ê. Ãåðä íèìî ãèìíàçèûí àðëû áûäý ëþêàñüêî Âåíãðèå ôåñòèâàëå âåòëýì óäìóðò íûëïèîñ - îãàçüûí ñîîñ òîäàçû âภøóëäûð íî ïàéäภîðò÷ûòýì äûðçýñ.

Äóíúÿíî ìóðòú¸ñ îãåçëýñü ÿðêûò ìóêåòûç 1992-òћ àðûñåí óäìóðòëûêåç šóòћñü íî àçèíòћñü ìóðòú¸ñòû ïóñú¸ Ê. Ãåðä íèìî ïðåìèåí. ÒàŸå äàíúÿí íóíàë òóïàëëÿç íè 18 ïîë. Ïðåìèåí äóíúÿìûí 40 ìóðò. Íûðûñü ÷àêëàìûí âàë ïóñéûíû êûêêóèíü ìóðòý ãèíý. Íî íûðûñåòћ ïîëàç - 1992-òћ àðûí - òàŸå êóðîíú¸ñòû áûäýñòûíû ќç ëóû, óãî ïðåìèåí äóíúÿíî àäÿìèîñ îãåçëýñü ÿðêûò ìóêåòûç âàë. Ñîèí ëàóðåàò ëóèç 5 ìóðò: ïðîôåññîð Ìàðãàðèòà Ãðèøêèíà, ïðîôåññîð Ôîìà Åðìàêîâ, Äýðè ¸ðîñûñü ßêøóð øêîëàûñü äûøåòћñü Ãðèãîðèé Ïåðåâîç÷èêîâ, êûëáóð÷è Þëèÿ Áàéñàðîâà, êûëáóð÷è íî òîäîñ÷è Äàíèèë ßøèí (ïóñúåìûí óëîíûñü êîøêåìåç áåðå). Äàíî óäìóðò ïðåìèÿ ñ¸òýìûí ìóêåò Ÿûæû-âûæû ýøú¸ñìûëû íî - ÷óâàø ïèñàòåëüëû Ìèøøè Þõìàëû íî âåíãåð òîäîñ÷èëû Ïåòåð Äîìîêîøëû. Íèìàç àäÿìèîñòû ñÿíà, äóíúÿìûí êîëëåêòèâ Èæûñü «Èíâîæî» àíñàìáëü. Áåðëî Ãåðä ïðåìèåí ïóñú¸ àðëû áûäý êûê ìóðòý.

Óäìóðò íûëêûøíîîñ ïќëûí òóæ ñè¸äàíî ëûäúÿëî À. Îêè íèìî ïðåìèåí äóíúÿì ìóðòú¸ñòû. 1994-òћ àðûí íûðûñüñý ñîëýí ëàóðåàòýç ëóèç êûëáóð÷è Ëþäìèëà Êóòÿíîâà. Âóîíî àðàç èê ïðåìèåí ïóñéèçû ìóêåòñý êûëáóð÷èåç - Àëëà Êóçíåöîâàåç. Æàëÿñà âåðàíî, òà ïîýòåññàîñìû óëîíûñü êîøêèçû íè. Ïðåìèåç ñ¸òúÿí ñÿðûñü ïîëîæåíèåÿ äàíúÿíû ëóý êóëüòóðàûí, íàóêàûí, òàçàëûêåç óò¸íûí, äûøåòîíûí àçèíëûêî òûðøèñü óäìóðò íûëêûøíîîñòû. 17 àð Ÿîæå ïóñúåìûí 30 ìóðò. Ïќëàçû òðîñãåñ êóëüòóðàûí óæàñü¸ñ íî äûøåòћñü¸ñ, òóæãåñ è÷è - ýìúÿñü¸ñ. Òóý íûðûñüñý âèñúÿìûí ñàê ëûê óäìóðò êûëûí ãîæúÿñüêèñü¸ñëû íî. Óãî æóðíàëèñòú¸ñ ïќëûí ðàäúÿñüêèñü êîíêóðñú¸ñû ïûðèñüêîí ïîííà óäìóðò êûëûí ãîæúÿñüêèñü¸ñ óæú¸ññýñ œó÷ êûëý áåðûêòîíî ëóî. Ñîèí âàë÷å àíàé êûëûí ìàëïàñüêèñü æóðíàëèñòú¸ñëû êûê ïîëýñ ñåêûò. Ñî ñÿíà, óäìóðò êûëûí ãîæúÿñüêîí ìûëêûä ïûŸàòûíû êóëý åãèòú¸ñëû íî. Òàáåðå àðëû áûäý óñòîîññý ïóñú¸çû Ýðèê Áàòóåâ íèìî ïðåìèåí. Òóý òà ïðåìèåç áàñüòћç 4 ìóðò: Åëåíà Ô¸äîðîâà, Ãåîðãèé Ãðÿçåâ, Àíàñòàñèÿ Ãðåáèíà íî Âåðîíèêà Âàóëèíà.

Îñêîí äîðû àíàé êûëûí Óäìóðòëûê òóííý óòèñüêå âåðàì êûë ïûð íî. 15 ôèí-óãîð êûëý áåðûêòýìûí Áèáëèëýí Âûëü ñћç¸íýç. Ïðîòîäèàêîí Ìèõàèë Àòàìàíîâ òðîñ ëýñüòћç òà óäûñûí óäìóðò êûëìû ïîííà. Ñîèí óäìóðò êàëûê Ÿåì âàçèñüêûëћç «Óäìóðò êåíåøå», àíàé êûëûí ñëóæáàîñ ðàäúÿíû êóðûñà. Òà ïóìûñåí íèìûñüòûç âåðàñüêîí âàë Èæûñü íî Óäìóðòèûñü Íèêîëàé ìèòðîïîëèòýí. 2007-òћ àðûñåí ìûíî óäìóðò ñëóæáàîñ. Íûðûñü-âàëûñü âîøúÿñüêûëћçû ÷åðêú¸ñ, áàŸêîîñ. Íî âàíüìûç ќðàç ïûðèç. Òàáåðå êîòüêóä àðíÿíóíàëý Äóí-÷ûëêûò Ìèõàèëëýí ÷åðêàç 8 ÷àñûí Ÿóêíà óäìóðò êûëûí âќñÿñüêîí îðò÷å. Êûëåì àðûí ðàäúÿñüêèç ìóêåòûç áàäœûì óæ. Ñî êóòñêèç Âåðàëýñü, Íàäåæ äàëýñü, Ëþáîâüëýñü íî Ñîôèÿ àíàéçûëýñü íóíàëçýñ ïóñú¸í áîðäûñåí. Óäìóðò íûëêûøíî êåíåøëýí ïðàâëåíèÿç ìàëïàçû òà íèì íóëëћñü óäìóðò íûëêûøíîîñòû œå÷êûëàíû, ÷åðêûí îðò÷ûòћçû íèìûñüòûç ïóìèñüêîí. Äàñÿìûí âàë óäìóðò êûëûí ïè÷è îáðîñú¸ñ, ñîîñòû ñ¸òћçû âќñÿñüêûíû ëûêòýìú¸ñëû. Òàáåðå Äóí-÷ûëêûò Ìèõàèëëýí ÷åðêàç Âåðàëû, Íàäåæäàëû, Ëþáîâüëû íî Ñîôèÿ àíàéçûëû ñћçåì ïðèäåëàç îðò÷î òðîñ óæðàäú¸ñ. Îçüû ÷åðê ïûð íî àíàé êûëûí âèçüìàíû, óäìóðòëûê äîðû ñþðåñ óñüòûíû ëóý.

Ýøú¸ñ, ýí âóíýòý! Àçüëàíüòћñüêå Òðîôèì Áîðèñîâ àçüâåòëћñüëû ñèíïåëåò ïóêòîí âûëûñü êîíüäîí áè÷àí. Êûëåì àðíÿ âèñêûí «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíý âóûëћç Ñàðàïóë ãîðîäûñü ÂÀÕÐÓØÅ Ëåîíèä Ô¸äîðîâè÷ íî ñèíïåëåòëû øóûñà 20 ñþðñ ìàíåòñý ñ¸òћç. Òà ó÷ûð òóæ ïàéìûìîí, óãîñü òàò÷ûîçü íèìàç ìóðòú¸ñëýñü ñîáûäœà êîíüäîí ќç âóûëû. Íîø Ëåîíèä Ô¸äîðîâè÷ - ïåíñèîíåð. À÷èç ñÿðûñü ìàêå èâîðòûíû ñî ïóìèò ëóèç. Ñèíïåëåòëû êîíüäîí ëþêàëî øóûñà òîäћ íî, þðòòîíî êàðèñüêè, ïå. ÑûŸå ñèíïåëåò Óäìóðòèëýí øîðêàðàç îäíî ëóûíû êóëý. Òóííý íóíàëëû ñèíïåëåòýç ïóêòîíúÿ ñ÷¸òý âóýìûí 230 ñþðñ ìàíåò. Þðòòûíû ÷àêëàñü íèìàç àäÿìèîñ âàçèñüêûíû áûãàòî «Óäìóðò êåíåøå» 8 (3412) 68-53-29 íîìåðî òåëåôîíúÿ. Íîø îãàçåÿñüêîíú¸ñ êîíüäîíçýñ ûñòûíû áûãàòî òàŸå ñ÷¸òý: Ðîññèÿ Ôåäåðàöèûñü Ñáåðáàíê Óäìóðò îòäåëåíèå ¹ 8618 ÈÍÍ 183 300 3865 ÊÏÏ 183 301 001 Ð/ñ÷¸ò 407 038 100 68 020100 131. ê/ñ 301 018 104 0000 0000 601 ÁÈÊ 049 401 601.


6

2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí

Óäìóðò äóííå

Àñüìåîñ áèíèñüêåìûí .. îäèã òóãîêîå! Ðîññèûñü â à í ü ô è í -ó ã î ð êàëûêú¸ñëýí äâèæåíèçûëýí íèìûíûç œå÷êûëàñüêî 20 àðúåì þáèëååí! Óäìóðò êàëûêëýí ó æïóìú¸ñûíûç âûðåìäû, ïðàâîîññý íî ýðèêñý óòüûíû òûðøåìäû Ÿóêàçå íóíàëëû îñêîí ñ¸òý. Íîø óäìóðò ú¸ñëýí ќò÷àìú¸ñàçû š ó òýì óæïóìú¸ñ îãúÿ ëóèçû Ðîññèûñü íî äóííåûñü âàíü ôèí-óãîð êàëûêú¸ñ ïîííà. Èæûí îðò÷èç ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýí íûðûñåòћ ќò÷àìçû. Ñîêó «Óäìóðò êåíåø» äýìëàç Ðîññèûñü ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýñü àññîöèàöèçýñ êûëäûòûíû. Òóííý ìè òàó êàðèñüêîì: àññîöèàöèÿ êûëäћç, ñî êóíàìû ôèí-óãîð äâèæåíèåí êèâàëòћñü áàäœûì êóæûì ëóèç. «Óäìóðò êåíåøëýí» «Ãåðä» ãàçåòýç ëûäœèñü¸ñëû òóíñûêî ïîòý, íîø Ãåðä ëûäœîíú¸ñ íî ¸ðîñú¸ñûí «Óäìóðò êåíåøëû» ñћçåì íóíàëú¸ñòû îðò÷ûòîí œå÷ ñÿìëû ïќðìèçû íè. Óä ì ó ðò ê à ëûê ëý í èñ òîðèå ç íî êóëüòóðàåç áèíèñüêåìûí êóíûñüòûìû ìóêåò êàëûêú¸ñëýí èñòîðèåíûçû íî êóëüòóðàåíûçû. Ðîññèÿ Ôåäåðàöèûñü ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýí àññîöèàöèçû òóæ þí ãåðœàñüêåìûí «Óäìóðò êåíåøåí». Ýøëûêî êóñûïú¸ñìû ñþëìûñüòûìû ïîòî. Ìàëïàñüêî, àçüëàíÿç íî îçüû èê ëóîç. Ñћçèñüêî àññîöèàöèëû êåìà óëîí, òâîð÷åñòâî óäûñûí êóæûì, âîðìîíú¸ñ! Óäìóðò êàëûêëýí Ÿóêàçå íóíàëûç ñàéêûò ìåä ëóîç! Ðîññèÿ Ôåäåðàöèûñü ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýí àññîöèàöèçûëýí êèâàëòћñåç Ï. Í. ÒÓËÒÀÅÂ.

Ãåðä

«ÓÄÌÓÐÒ ÊÅÍÅØËÝÍ» ¨ÇÚ¨ÑÀÇ ÂÀÂÎÆ

Âàëî øóð êàäü âèçûëàñü ÷óðú¸ñ Âàâîæ ¸ðîñûñü Âûëü Áèÿ êóëüòóðà þðòûí áàäœûì ïðàçäíèê îðò÷èç. Ñî ñћçåìûí âàë êûëáóð äóííåëû. Óæðàäý áûäýñ ¸ðîñûñü êûëáóðåç ÿðàòћñü íûëïèîñ íî ìќéûîñ ïûðèñüêèçû. Ïóìèñüêîíý ќòåìûí âàë «Óäìóðò êåíåøëýí» âèöå-ïðåçèäåíòýç Òàòüÿíà Èøìàòîâà, êûëáóð÷èîñ Åëåíà Ìèííèãàðàåâà, Ëþáîâü Òèõîíîâà, Ëèäèÿ Íÿíüêèíà íî ïèñàòåëü Îëåã ×åòêàð¸â. Šûòýç óñüòћç Âûëü Áèÿ êóëüòóðà þðòûñü íûëêûøíîîñëýí êîëëåêòèâçû. Ñîîñ êûëáóðëû ñћçåì êûðœàíçýñ áûäýñòћçû. Êóíîîñëû íûëïèîñ òðîñ þàíú¸ñ ñ¸òúÿçû, àñüñýëýñü íî ãîæòýìú¸ññýñ ëûäœèçû. Ãóðåçü-Ïóäãàûñü, Çÿìáàéûñü íî Âûëü Áèÿûñü òýøêûëèîñ, ýñüìàñà, ÷óðåíàê ñóëòûñà, êèñüòћçû óê ÷óðú¸ññýñ! Ìèëÿì ïè÷è Ãåðäú¸ñìû áóäî øóûñà, óøúÿñüêèçû ñîîñ. Òàòüÿíà Èøìàòîâà èíòûÿç ïóêûíû ќç ÷èäà íè: êûðœàñà ëýçèç óê! - Âàâîæ ìóçúåì óçûð êûëáóð÷èîñûí, øóèç «Óäìóðò êåíåøëýí» Âàâîæ ¸ðîñûñü ¸çýíûç êèâàëòћñü Ãåííàäèé Øóáèí. - Ìè äîðûí âîðäñêåìûí Êóçåáàé Ãåðä, Ôîìà Åðìàêîâ, Ñåðãåé Ìàòâååâ. Êûëáóðú¸ñ ãîæúÿëëÿç Íèíà Ãîëóáüåâà. Æàëÿñà âåðàíî, ñî óëîíûñü âàçü êîøêèç.

Îçüû èê òà šûòûí àñëýñüòûç êûëáóðú¸ññý ëûäœèç Âûëü Áèÿ øîð ¸çî øêîëàûñü óäìóðò êûëëû íî ëèòåðàòóðàëû äûøåòћñü Ìàðèÿ Äÿãåëåâà. Ìàðèÿ Ïàâëîâíà òóý íûëïèîñûí ëèòåðàòóðíîòâîð÷åñêîé êðóæîê íóûíû áàñüòћñüêåì. Âåðàòýê êåëüòûíû óã ëóû Âûëü Áèÿ øêîëàåí êèâàëòћñåç Íèíà Åôðåìîâàåç íî. Ìîæãà ïåäó÷èëèùåûí äûøåòñêûêóç, ñî Ãåííàäèé Ïàâëîâ êðåçüãóð÷èåí Ÿîø «Êќíÿ ìåäà, êќíÿ ìåäà ëûç èíìûí êèçèëèîñ» êûðœàíýç ãîæòћç. Ñöåíà âûëý ïîòûòýê ќç ÷èäà êûëáóð÷è Âëàäèìèð Íàéìóøèí íî. Êàëûêåç ïàéìûòћç ÷åáåðåñü ÷óðú¸ñûíûç - Âàëî øóð êàäü âèçûëàëî ñîîñ. Òà ñÿíà, ïóìèñüêîíûí ýøøî ïàéìûòћñåç âàë íà. Ñóðåäàñü Íèêîëàé Áóøêîâ ñèíìåç ìàëüäûòћñü óæú¸ññý âîçüìàòћç. Âàâîæûñü

ÈÆ

Ýøúÿñüêîí ñàä

Òðóáàøóð ãóðòûñü Íàäåæäà ×èðêîâà òóíñûêúÿñüêå àñ êàëûêåçëýí èñòîðèåíûç, êàëûê ïќëû ïîòòûíû þðòòý íèìî-äàíî àäÿìèîñûç. Ãëàçîâûñü Àëüáèíà Áàæåíîâà ÷àêëàñà âîçå áóäîñú¸ñòû, íûëïèîñòû íî äûøåòý èíêóàçü óçûðëûêåç ãàæàíû. ¨ðîñëýí èñòîðèåíûç òóíñûêúÿñüêî êðàåâåäú¸ñëýí êëóáàçû âåòëћñü¸ñ. ¨ðîñûñü áèáëèîòåêàûí óæàñü¸ñûí Ÿîø «Èç ïðîøëîãî â íàñòîÿùåå» êíèãà áîðäûí óæàíçýñ éûëïóìúÿëî. Âûëü êíèãàå ïûðòýìûí ¸ðîñûñü 97 ãóðò íèì. Îòûí óëћñü¸ñ, øóðú¸ñ, âîçü¸ñ ñÿðûñü øåäüòýì ìàä¸ñú¸ñ âàíüìûç òàò÷û ëþêàìûí. Ãóðò áûðå êå íî, àäÿìèîñëýí òîäý âà¸íú¸ññû ïûðàêëû êûë¸.

ÌÎÆÃÀ

Øóíûò êè÷àáîíú¸ñ

.. Ïàéìûòèñüêîäû âûëü óæú¸ñûí! 20 àð - èñòîðèëýí øóðûñüòûç îäћã ïè÷è øàïûêåç ãèíý. Íî òà ä ûð Ÿîæå êќí ÿ îïûò ëþêàìûí íî ìàìûíäà óæú¸ñ ëýñüòýìûí! 1991-òћ àðûí òћëåñüòûä îãàçåÿñüêîíäýñ êûëäûòћçû ìûëî-êûäî àäÿìèîñ. Ñîîñëýí ñþëýìçû âèñèç êàëûêëýí àäœîíýç, êûëûç, êóëüòóðàåç, íóíàëìûñü óëîí-âûëîíýç ïîííà. Íî òóæãåñ íî - óäìóðò êàëûêëýñü àñâàëàíçý áóäýòîí íî êûŸå êå ¸çú¸ññý êûëäûòîí ëàñÿíü. 1990-òћ àðú¸ñû óäìóðò äâèæåíèå íûðûñü èê øќäûíû êóòñêèç, ôèí-óãîð äóííååç îãàçåÿíî øóûñà. Îãàçåÿñüêîí, îáùèíà, êåíåø - òà êûëú¸ñ òóæ øîíåð, âàëàñà áûðúåìûí âàë. Ñîîñ èê èíúåò ñ¸òћçû àçüëàíÿç «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëû, ñîå âîðäћçû. «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëýí Ðîññèûñü íî äóííåûñü ôèí-óãîð äâèæåíèåç êûëäûòîíûí òóæ áàäœûì èíòûåç. Òћ íûðûñü ðàäú¸ñûí âàë. Øóã-ñåêûòú¸ñ ëþêåòћçû êå íî, àçüëàíü ìûíћäû, íûðûñü êàëûê ñþëìàñüêîíú¸ñòû ñýðòòûñà, áќðûñü îãëîì ôèí-óãîð äóííååç ëþêàñà. Îçüû 1992-òћ àðûí Èæûí îðò÷èç Ðîññèûñü ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýí íûðûñåòћ ќò÷àìçû. 20 àð Ÿîæå àññîöèàöèäû þíìàç, êàëûê ïќëû âûæûîññý ìóð ëýçèç, çýìîñ îáùåñòâåííî-ïîëèòè÷åñêîé êóæûìëû ïќðìèç ðåñïóáëèêàÿäû íî, áûäýñ äóííåûñü ôèí-óãîðú¸ñ ïќëûí íî. Ñћçèñüêîì àçüëàíÿç íî òà äàíäýñ âîçüûíû, âûëü òóíñûêî óæú¸ñûí, ïðîåêòú¸ñûí ïàéìûòûíû! Ôèí-óãîð êàëûêú¸ñëýí Êîíñóëüòàòèâíîé êîìèòåòñûëýí êèâàëòћñåç Â. Ï. ÌÀÐÊÎÂ.

êóëüòóðà îòäåëýí êèâàëòћñü Âëàäèìèð Øóòîâ íî œó÷ íî óäìóðò êûëú¸ñûí ÷åáåðåñü êûëáóðú¸ñ ãîæúÿ âûëýì. Íîø ÷åðêîãóðòûñü íûëïè ñàäûí óæàñü Ëþäìèëà Âîëêîâà ÿðàòûñà, ïå, ëûäœèñüêî «Óäìóðò äóííååç». Ãàçåòûí óæàñü¸ñòû ñî âàíüçýñòû íèìûíòóëûí òîäý. Ëþáîâü ßÊÎÂËÅÂÀ.

Èæûñü 59-òћ øêîëàûí, ïќðòýì âûæû êàëûêú¸ñòû îãàçåÿí âûëûñü, «Ýøúÿñüêîí ñàä» êûëäûòûíû ìàëïàçû. Ïèñïó ìåðòòîíýç áàäœûì øóëäûðúÿñüêîíëû, óæúÿ ïðàçäíèêëû ïќðìûòћçû. «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Ïåðâîìàé ¸ðîñûñü ¸çýç íî òà óæðàäý ïûðèñüêèç. Œó÷ú¸ñ êåäð íî ïóæûì ìåðòòћçû êå, óäìóðòú¸ñ - ïàëýçüïó. Êûçüû âåðàç ¸ðîñûñü óäìóðòú¸ñëýí àçüâåòëћñüñû Îëüãà Øèëîâà, àçüëàíÿç òà øêîëàûí «Øóíûò ïóìèñüêîíú¸ñ» ðàäúÿíû ÷àêëàëî. Øêîëà ìóçåéûí òîëýçüëû áûäý óäìóðòú¸ñ ëþêàñüêûëîçû. Òîäàçû âà¸çû âàøêàëà óäìóðò âûæûîñòû, éûëîë-ñÿìú¸ñòû. Êûëåì òîëýçå íûðûñåòћ ïóìèñüêîí îðò÷èç, êóíîå ќò÷àìûí âàë øàåðûñüòûìû òîäìî íûëêûøíîîñ: Íèíà Èãíàòüåâíà Ìàëûõ íî Âàëåíòèíà Íèêîëàåâíà ×åðíîâà. Ìàòûñü äûðå òà øêîëàûí îðò÷ûòûíû äàñÿñüêî Òðîêàé Áîðèñîâëû ñћçåì óæðàäú¸ñ.

ÃËÀÇÎÂ

.. Âàøêàëàåç óëçå òóííý

«Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýñü 20 àð òûðìîíçý ãëàçîâú¸ñ êûëåì ñóááîòà íóíàëý îðò÷ûòћçû. Ñþëìàñüêûòћñü óæïóìú¸ñòû ñýðòòћçû-ïåðò÷èçû, œå÷êûëàíú¸ñ ÷óçúÿñüêèçû. Òàÿç ó÷ûðå ëþêàñüêåìú¸ñòû ïàéìûòћç ¸ðîñûñü Ëќïøî Ïåäóíü. Ñîëýñü ðîëüçý áûãàòûñà øóäћç Àäàì ãóðòûñü íûëïè ñàäûí óæàñü Ãëàôèðà Ñèçîâà. Êûçü àð Ÿîæå ãëàçú¸ñëýí âûëü àçüâåòëћñü¸ññû øàðàÿñüêèçû. Áûðîí êàëý âóýì óäìóðò êûëýç íîø èê óëœûòћçû. Ïќðòýì êîíêóðñú¸ñ, øóòýòñêîí šûòú¸ñ, ïóìèñüêîíú¸ñ îðò÷ûòúÿçû. Âûëü Ýáãà, Êóðåããóðò, Ïќæè, Øòàíèãóðò, Àäàì, Êîæèëü, Øќìïè, Êîðîòàé íî ìóêåò ãóðòú¸ñûí êûëäûòýìûí óäìóðò êîëëåêòèâú¸ñ, âàíü àñüñýëýí êûëáóð ãîæúÿñü¸ññû íî. «Óäìóðò êåíåøëýí» Ãëàç ¸ðîñûñü ¸çýç íèìûñüòûç ïóñ äàñÿç. Óäìóðò êóëüòóðàëû ñћçåì íóíàëú¸ñ äûðúÿ (òóëûñïàë ñî ëóý), êèûñü êèå âîøúÿñüêèñü ïóññýñ ñ¸òî àäœåì êàðûìîí õîçÿéñòâîëû. Øóëäûðúÿñüêûñà ãèíý óã óëî, àíàé êûëìåñ äûøåòîí ñÿðûñü íî ñþëìàñüêî. Êûêåòћ àðçý ïåäèíñòèòóòûí íóèñüêî óäìóðò êûëýç äûøåòîíúÿ êóðñú¸ñ. Êûëåì àð Ÿîæå îò÷û 46 àäÿìè âåòëћç. Àíàé êûëûí âåðàñüêûíû ìûëêûä êàðèñü¸ñ êûê ãðóïïàëû ëþêåìûí âàë. Êûçüû âåðàç «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí ¸ðîñûñü ¸çýíûç êèâàëòћñü Èíåññà Ðÿáîâà, âîêñ¸ âàëàñüòýìú¸ñ òóý íî àíàé êûëûí âåðàñüêûíû äûøåòñêîíçýñ àçüëàíüòîçû, íîø âåðàñüêûíû éќíäûðèñü¸ñûç ôèí êûëýç äûøåòîí áîðäû áàñüòћñüêîçû. Êûë òîäýì, ïå, íÿíü óã êóðû.

Ìîæãà ãîðîäûñü íî ¸ðîñûñü óäìóðòú¸ñ «Ñâåò» êóëüòóðàÿ þðòý ëþêàñüêûëћçû. Óæðàä ñћçåìûí âàë «Óäìóðò êåíåøëýí» þáèëååçëû. Óäìóðòëûê ïîííà ñþëìàñüêèñü¸ñòû äàíúÿí ãðàìîòàîñûí ïóñéèçû. Øóíûò êè÷àáîíú¸ñûí ïóìèòàçû Ìîæãàûñü «Èíãóð» íî Èæûñü «Øóëäûð šûò» àíñàìáëü¸ñòû. ¨ðîñûñü óäìóðòú¸ñëýí àçüâåòëћñüñû Ñåì¸í Ïàâëîâ âåðàìúÿ, óæðàäý ãîðîäûñü íî ¸ðîñûñü êèâàëòћñü¸ñ ïûðèñüêèçû. Óäìóðòú¸ñ ñîîñëû êóðîíýí âàçèñüêèçû: Ìîæãà ãîðîäûí ýøøî îäћã íàöèîíàëüíîé øêîëà êûëäûòîíî. Òà âàêûòý ¸ðîñûñü ãóðòú¸ñûí íî ãîðîäûñü êóèíü øêîëàûí àíàé êûëìåñ äûøåòî. Óäìóðòëûê ñÿðûñü ñþëìàñüêèñü¸ñ, íûëïèîñ ïќëûí þàëëÿñüêîí îðò÷ûòûñà, òîäћëëÿì: 70 ïðîöåíòýç ïèíàëú¸ñ àíàé êûëúÿ óðîêú¸ñòû ãàæàëî.

ßÐ

Äýìåí øóëäûðúÿñüêîí ßðûñü óäìóðòú¸ñûí êèâàëòý Âàëåíòèíà Äåìåíòüåâà. Êûëåì ñóááîòà íóíàëý ñîîñ áàäœûì øóëäûðúÿñüêîí îðò÷ûòћçû. Ëþêàñüêåìú¸ñëýñü ìûëêûäçýñ áóðäúÿçû ¸ðîñûñü óäìóðò, œó÷, áåñåðìàí ôîëüêëîð êîëëåêòèâú¸ñ. Àçüâåòëћñü óäìóðòú¸ñòû äàíúÿí ãðàìîòàîñûí ïóñéèçû. Ñîîñ ïќëûí: ßðûñü ýìúÿñü Òàòüÿíà Áîëòà÷åâà, Áàðìàøóð êëóáûí óæàñü Èðèíà Ñåìàêèíà, ¸ðîñ ãàçåòûñü êîððåñïîíäåíò Ëþáîâü Êóðòååâà, Îç¸ðêà áèáëèîòåêàûí óæàñü Íèíà Ïîçäååâà, Îç¸ðêàûñü èê óäìóðò êûëúÿ äûøåòћñü Âàëåíòèíà Íàóìîâà, Óêàíûñü ïåíñèîíåð Àâãóñòà Õðóë¸âà. Òà óæðàäûí àçüëàíÿç áûäýñòîíî óæú¸ññýñ ýñêåðèçû. Âàëåíòèíà ÅÌÅËÜßÍÎÂÀ.

ÁÀØÊÎÐÒÎÑÒÀÍ

.. Îò÷àñüêèç Âûëüãóðò

Êîòûðåñ šќê ñüќðû ëþêàñüêûëћçû Áàøêîðòîñòàíûñü óäìóðòú¸ñëýí êóëüòóðàÿ öåíòðûñüòûçû ¸ç÷èîñ. Ïóìèñüêîí ðàäúÿñüêèç Òàòûøëû ¸ðîñûñü Âûëüãóðòûí, îò÷û ïûðèñüêèçû 130-ëýñü ÿòûð àäÿìèîñ: Áàøêèðèûñü óäìóðò ãóðòú¸ñûñü âóýìú¸ñ, îçüû èê Óäìóðò øàåðûñü íî Ïåðìü óëîñûñü êóíîîñ. Äåëåãàòú¸ñûí âà÷å ñèí òîäìàòñêûíû ìûëêûä êàðèçû Áàøêîðòîñòàíûñü Ïðåçèäåíòëýí àäìèíèñòðàöèûñüòûç îáùåñòâåííîïîëèòè÷åñêîé àçèíñêîíúÿ óïðàâëåíèëýí êèâàëòћñåçëýí âîøòћñåç Ðèøàò Ñàáèòîâ, «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí âèöå-ïðåçèäåíòýç Òàòüÿíà Èøìàòîâà. Ïóìèñüêîíûí éûëïóìúÿíú¸ñ ëýñüòýìûí Áàøêèðèûñü óäìóðò êóëüòóðàÿ öåíòðëýí 5 àð Ÿîæå óæàìåçëû. Ñî ñÿíà, äåëåãàòú¸ñ ÷àêëàçû ìàòûñü àðú¸ñû áûäýñòîíî óæðàäú¸ñòû. Àçüëàíÿç íî, òóííý ñÿìåí èê, ñàêëûê âèñúÿñüêîç óäìóðò êóëüòóðàåç Áàøêèðèûí êîòûð ëàñÿíü óò¸íëû íî àçèíòîíëû. Åëåíà ÒÓÃÀØÎÂÀ.


2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí

Óäìóðò äóííå ÍÛËÊÛØÍÎ ÊËÓÁÚ¨Ñ

..

7

ÀÄЊÅÌ ÊÀÐ!

Êûøåò âîëúÿ áóðäú¸ññý «Óäìóðò êåíåø» àññîöèàöèëýí áóðä óëàç óæàñü Óäìóðò íûëêûøíî êåíåø áàäœûì óæ íóý êëóáú¸ñ êûëäûòúÿí ëàñÿíü. Ñåìüÿ éûëîëú¸ñòû àçèíòý «Òàáàíü» êëóá, Èæûñü íûëïè ñàäûí óæàñü âîñïèòàòåëü¸ñ ïîííà êûëäûòýìûí «Çàðíè áóãîð» êëóá, ïîê÷è ïèíàëú¸ñûí åãèò ñåìüÿîñòû îãàçåÿ Êóçåáàé Ãåðä íèìî íûëïè ñàäýí Ÿîø ðàäúÿì «Øóäîí êîðêà» êëóá, Èæûñü ïåñÿíàé¸ñ ëþêàñüêûëî êèóæú¸ñúÿ «Ïóêîí êîðêà» êëóáå. «Òàáàíü» ê ëóáåí ïóìèñüêîíú¸ñ îãâàêûòý ¸ðîñú¸ñûí îðò÷ûëћçû, áåðëî äûðå ëþêàñüêîíú¸ñ ðàäúÿìûí Ýøúÿñüêîí þðòûí. Îçüû Óäìóðò íûëêûøíî êåíåøëýí ¸çú¸ñûç ïóìåí ïàñüêûòàëî, äàñî ¸ðîñ öåíòðú¸ñûí óñüòћñüêèçû íè ñåìüÿîñûí óæàñü êëóáú¸ñ. Óäìóðò íûëêûøíî êåíåø íî «Óäìóðò äóííå» ãàçåò ìàðò òîëýçå «Ãåðä» íîìåðûí ÿëћçû «×èáîðè¸ êûøåò» êîíêóðñ. Ñî áîðäûñü ïîòћç òà íèìûí èê êëóá êûëäûòîí ñÿðûñü ìàëïàí. «Ïàëýçÿí» ôèí-óãîð ôåñòèâàëü äûðúÿ Èæûñü Ýøúÿñüêîí þðòûí îðò÷èç «×èáîðè¸ êûøåò» óæðàä. Ñîå ðàäúÿíû þðòòћçû «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîí íî Óäìóðò êóí óíèâåðñèòåòûñü ôèí-óãîð öåíòð. Êàøàìåð êûøåòëýñü òóàëà íûëêûøíî ìîäàûí êóòћñüêåìçý êàëûêëû âîçüìàòћçû Óäìóðò êóí óíèâåðñèòåòûñü Èñêóññòâîîñúÿ íî äèçàéíúÿ èíñòèòóòûñü ìîäàÿ ëàáîðàòîðèûñü åãèòú¸ñ. Ê èâà ëòћñü ñû Íà äåæ ä à Çàáðàæíûõ ìàëïà óäìóðò øќìî äћñüêóòú¸ñ êûëäûòîí áîðäûí

Ãåðä

Âèçü ëþêú¸ñ - òðîñ! Àçüâûëàç «Ãåðä» íîìåðàìû ñ¸òýì þàíú¸ñëû âàëýêòîíú¸ñ: 1. Ðîññèûñü ôèí-óãîð êàëûêú¸ñ ïќëûí ëûäçûÿ óäìóðòú¸ñ êûêåòћ èíòûûí, ìîðäâàîñ áåðå. 2. Êќíÿ àäÿìè ïûðèñüêå «Óäìóðò êåíåøëýí» óæàç - íîêèí ќç ëûäúÿ. 3. Óäìóðòú¸ñ ïîííà ìûäëàíü ñþàí - éûð-ïûä ñ¸òîí ñÿì-éûëîë. 4. Ñóðåäûí âîçüìàòýìûí óäìóðò êóà. Øóìïîòћñüêîì, òàÿç ó÷ûðå þàíú¸ñìûëû âàëýêòûíû òûðøèçû åãèòú¸ñ íî, ìќéûîñ íî. Òóæãåñ íî âàçü æèíãûðòћç Ìîæãà ¸ðîñûñü Âèøóð ãóðòûñü Åëåíà Ñàïîæíèêîâà. Æàëü, îãåçëû þàíëû ÿíãûø âàëýêòћç. Áќðñÿç óéèñüêèç Ñþìñèûñü Ðàèñà Âîëêîâà - âàíüçý øîíåð òîäћç! Œå÷êûëàñüêîì âîðìåìåíûç! Êóçüûì ïîííà âàçèñüêîíî «Óäìóðò êåíåøå». Þàíú¸ñëû óìîé âàëýêòýìåíûçû âèñúÿñüêèçû íà Äýáåñûñü Âàëåíòèí Âàñèëüåâ, Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñûñü Ãîæíÿ ãóðòûñü Çèíàèäà Åëèçàðîâà, Äýðè ¸ðîñûñü Ïåðîããóðòûñü Áîðèñ Áîòàëîâ, Óâà ¸ðîñûñü ×åêàí ÷åðêîãóðòûñü Îëüãà Âåðíÿåâà íî Èæûñü Îëüãà Èâàíîâíà Êóáàêîâà (òàèçëû 83 àðåñ íè, ïå). Òîäàäû âàéûòћñüêîì, «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëû 20 àð òûðìîíëû ñћçüûñà, «Ãåðä» íîìåðú¸ñûí òóý àïðåëü òîëýçüûñåí «Âèçü ëþê» âîæâûëúÿñüêîí ìûíћç. Îò÷û ïûðèñüêèñü¸ñ ïќëûñü òóæãåñ ìûëî-êûäî ëóýìåíûçû âèñúÿñüêèçû Àëíàø ¸ðîñûñü Ïèñýéãóðòûñü Åëèçàâåòà Ëåîíèäîâíà Êàäðîâà, Óâà ¸ðîñûñü ×åêàí ÷åðêîãóðòûñü Îëüãà Ïåòðîâíà Âåðíÿåâà, Äýðè ¸ðîñûñü Ïåðîããóðòûñü Áîðèñ Åâãåíüåâè÷ Áîòàëîâ. Ñîîñ «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Òàóêàðîíú¸ñûíûç ïóñéèñüêî. Œå÷êûëàñüêîì! Þàíú¸ñúÿ æèíãûðòîíî 8 (3412) 68-53-29 íî 73-33-42 íîìåðî òåëåôîíú¸ñúÿ. Ãàæàíî ëûäœèñü¸ñìû, òàó ìûëî-êûäî ëóýìäû ïîííà! Àçüëàíÿç òћëåäûç âèò¸ âûëü êîíêóðñú¸ñ!

Ìîäàÿ ëàáîðàòîðèûñü íûëú¸ñ êàøàìåð êûøåòýç ãàæàëî. íî óæàíû. «×èáîðè¸ êûøåò» êîíêóðñìû âóîíî àðûí íî àçüëàíüòћñüêîç. Òàÿç ó÷ûðå êûøåòëýñü ïóøòðîññý ïàñüêûòãåñ óñüòûíû ÷àêëàìûí. Éûð êûøåòëû, íûðêûøåòëû, šќêêûøåòëû, Ÿóøêîíëû (ìóäîð êûøåòëû) ñћçüûñà, ãîæòîíî êûëáóð, êûðœàí ÿêå ñöåíàðèé. Óìîé ëóîç, óæðàäú¸ñûñü òó-

ñïóêòýìú¸ñòû êåëÿñà. Êûøåòú¸ñëû ñћçüûñà, êèóæú¸ñûí àäœûòîí ðàäúÿìûí ëóîç. Óæú¸ñòû êåëÿíî «Óäìóðò äóííå» ãàçåòý. Êîíêóðñý äàñÿì óæú¸ñûí ìåä ëóîç óäìóðò øќìûç. Ëèÿ ÌÀËÛÕ. Òóñïóêòћç Âëàäèìèð ÁÅËÎÌÎÐÑÊÈÕ.

ßëîí Óäìóðò íûëêûøíî êåíåø êè÷ќëòýìúÿ 12-òћ íîÿáðå (øóðêûíìîíý) Ýøúÿñüêîí þðòûí âûëüûñü óñüòћñüêå óäìóðò ñåìüÿëû þðòòýò ñ¸òîíúÿ «Êåíåøîí» ñëóæáà. Íûëïèëû óäìóðòëûêåç ãàæàí ìûëêûä ïûŸàòîí óæïóìú¸ñòû, êóçïàëú¸ñ, àíàé-àòàé íî ïèíàë êóñïûí êûëäýì âàëàìòý ó÷ûðú¸ñòû ñýðòòûíû-ïåðò÷ûíû þðòòîçû óäìóðò ñïåöèàëèñòú¸ñ. Âèçüêåíåø áàñüòûíû ëóîç äóíòýê, êîíñóëüòàöèå ãîæòћñüêîíî òàŸå òåëåôîíúÿ: 8 904 318 11 69. Ðåêëàìà

Âîðäñêåìçýñ ïóñú¸: 1-òћ íîÿáðå ÇÓÅÂÀ-ÈÇÌÀÉËÎÂÀ Àííà Ñåðãååâíà - ôèëîëîãèÿ íàóêàîñúÿ äîêòîð, Óäìóðò êóí óíèâåðñèòåòûñü ïðîôåññîð. ÏÀÍÔÈËÎÂÀ Âàëåíòèíà Èëüèíè÷íà - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñûñü ¸çýçëýí êèâàëòћñåç. ÏÅÐÅÂÎÇ×ÈÊÎÂÀ Ãàëèíà Íèêîëàåâíà - Óäìóðò íûëêûøíî êåíåøëýí Âîòêà ¸ðîñûñü ¸çýíûç êèâàëòћñü. 2-òћ íîÿáðå ÊÎÐÅÏÀÍΠÃåííàäèé Ñåì¸íîâè÷ - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí èñïîëêîìåçëýí ¸ç÷èåç, Èæ. ÊÓÄÐßÂÖÅ Âÿ÷åñëàâ Íèêîëàåâè÷ - Ìîæãà êàðûñü êàëûê íî ýñòðàäà êûðœàíúÿ «Ìàðœàí» àíñàìáëüëýí ÷åáåðëûêúÿ êèâàëòћñåç. 3-òћ íîÿáðå ÂÅÐØÈÍÈÍ Ïàâåë Íèêîëàåâè÷ - Óäìóðò Ðåñïóáëèêàûñü Êóí Êåíåøëýí äåïóòàòýç, Èæûñü «Ïàñòàðåëü» îãàçåÿñüêîíëýí êèâàëòћñåç. ÍÀÁÈÓËËÈÍ Ñòàíèñëàâ Ãàäèóëëîâè÷ - Áàøêîðòîñòàíûñü ßíàóë ¸ðîñûñü Ìàêñèìîâñêîé øîð ¸çî øêîëàëýí äèðåêòîðåç. 5-òћ íîÿáðå ÌÀÊÑÈÌΠÀëåêñàíäð Âÿ÷åñëàâîâè÷ - Êèÿñà ¸ðîñ ìóíèöèïàë êûëäûòýòëýí éûðûç. 9-òћ íîÿáðå ÊÓËÈÊΠÊóçüìà Èâàíîâè÷ - Ê. Ãåðä íèìî ïðåìèëýí ëàóðåàòýç, èñòîðèÿ íàóêàîñúÿ äîêòîð. 10-òћ íîÿáðå ÁÓËÄÀÊΠÂÿ÷åñëàâ Ìèõàéëîâè÷ - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Àëíàø ¸ðîñûñü ¸çýçëýí àçüâûë êèâàëòћñåç, Àëíàøûñü êóëüòóðàÿ þðòûñü ñïåöèàëèñò. ÑÊÐßÁÈÍÀ Èðàèäà Ñòåïàíîâíà - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Âîòêà êàðûñü ¸çýçëýí àçüâûë êèâàëòћñåç.

*** Íîø «Óäìóðò êåíåøëû» 20 àð òûðìîíëû ñћçåì «Ìè áûãàòћì, ìè ëýñüòћì!» êîíêóðñëû éûëïóìúÿíú¸ñ òà íóíàëú¸ñû ëýñüòћñüêî íà. Âîðìèñü¸ñòû ïóñú¸çû 25-òћ íîÿáðå ñћ¸-äàíî óæðàä äûðúÿ. Éûëïóìúÿíú¸ñ ñÿðûñü èâîðòîì âóîíî «Ãåðä» íîìåðûí.

300 áàìúåì êóçüûì «Óäìóðòèÿ» èçäàòåëüñòâîûí šîãåí ïîòîç «Óäìóðò êåíåøëû» 20 àð» êíèãà. Êûçüû èâîðòћç èçäàòåëüñòâîûñü õóäîæåñòâåííîé íî íûëïè ëèòåðàòóðà ïîííà êûë êóòћñü ðåäàêòîð Ñåðãåé Ìàòâååâ, êíèãàëýí âàëòћñü íþæàåç - óäìóðò äâèæåíèëýñü èñòîðèçý ýñêåðîí, ñî øîðû âûëü ñèíìûí ó÷êîí, óäìóðòëûêåç šóòîí ïîííà òðîñ ëýñüòýì àäÿìèîñòû òîäý âà¸í íî ìóêåò. 300 áàìûñü òîäûíû ëóîç À. Îêè íî Ê. Ãåðä íèìî ïðåìèîñëýí ëàóðåàòú¸ññûëýñü íèìú¸ññýñ, äàíî óäìóðòú¸ñëýñü òóñïóêòýìú¸ññýñ íî óíî ìóêåò èâîðú¸ñòû. «Óäìóðò êåíåøëû» - 20 àð» êíèãàåç êèÿäû êóòûíû áûãàòîäû «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí þáèëåé óæðàäàç. Êíèãàëýí òèðàæåç - 2 ñþðñ ýêçåìïëÿð. Åëåíà ÍÈÊÈÒÈÍÀ.

11-òћ íîÿáðå ÇÎÐÈÍÀ Òàèñèÿ Íèêîëàåâíà - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Èæûñü Ëåíèí ¸ðîñûñü ¸çýçëýí ïðàâëåíèåçëýí ¸ç÷èåç, «Œàðäîí» àíñàìáëüëýí êèâàëòћñåç. ËÅÁÅÄÅ Âëàäèìèð Ñòåïàíîâè÷ - Ìîñêâàûñü óäìóðòú¸ñëýí «Ãåðä» îãàçåÿñüêîíçûëýí ¸ç÷èåç. 12-òћ íîÿáðå ÊÐÀÑÈËÜÍÈÊΠÂëàäèìèð Àíàòîëüåâè÷ - Ê. Ãåðä íèìî ïðåìèëýí ëàóðåàòýç, Âàâîæ ¸ðîñûñü «Êîëîñ» ÑÏÊ-ëýí êèâàëòћñåç. ÓÑÊÎÂÀ Íàäåæäà Ô¸äîðîâíà - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí ðåâèçèÿÿ êîìèññèåçëýí ¸ç÷èåç. 13-òћ íîÿáðå ÏÎËßÍÊÈÍÀ Çèíàèäà Íèêîëàåâíà - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Óâà ¸ðîñûñü ¸çýçëýí êèâàëòћñåç. ÒÓÁÛËΠÂàëåíòèí Êóçüìè÷ - Ê. Ãåðä íèìî ïðåìèëýí ëàóðåàòýç, «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí äàíî ïðåçèäåíòýç. 15-òћ íîÿáðå ÁÅÊÌÀÍΠÃåííàäèé Èâàíîâè÷ - Ê. Ãåðä íèìî ïðåìèëýí ëàóðåàòýç, Óäìóðò Ðåñïóáëèêàûñü êàëûê àðòèñò. ÁÎÒÀËÎÂÀ Íàäåæäà Ïðîõîðîâíà - Äûøåòîí óäûñûí íàöèîíàëüíîé óæïóìú¸ñòû òîäîí-ýñêåðîíúÿ èíñòèòóòûñü íàóêàÿ ñòàðøîé óæàñü. ØÓÁÈÍ Ãåííàäèé Âàñèëüåâè÷ - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Âàâîæ ¸ðîñûñü ¸çýçëýí êèâàëòћñåç, Âàâîæ ¸ðîñ àäìèíèñòðàöèëýí éûðûçëýí ýêîíîìèêàÿ âîøòћñåç. 16-òћ íîÿáðå ÂÎÆÄÀÅÂÀ Àíàñòàñèÿ Íèêîëàåâíà - Áàøêîðòîñòàíûñü Åðìåêååâñêîé ¸ðîñûñü Êóê÷àíàé ÷åðêîãóðòûñü óäìóðò êóëüòóðàÿ öåíòðëýí êèâàëòћñåç. 17-òћ íîÿáðå ÞÑÓÏÎÂÀ Ãàëèíà Àëåêñàíäðîâíà - Óäìóðò íûëêûøíî êåíåøëýí ïðàâëåíèåçëýí ¸ç÷èåç, åãèòú¸ñûí óæàíúÿ ìèíèñòðëýí âîøòћñåç.

20-òћ íîÿáðå ÃÀÐÈÔÓËËÈÍÀ Ìàðèíà Âèêòîðîâíà - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Àëíàø ¸ðîñûñü ¸çýíûç àçüâûë êèâàëòћñü, Àëíàø ¸ðîñ àäìèíèñòðàöèûñü ñïåöèàëèñò. ÊÐÀÑÈËÜÍÈÊÎÂÀ Ëèäèÿ Ìèõàéëîâíà - Àøàëü÷è Îêè íèìî ïðåìèëýí ëàóðåàòýç, Ãðàê ¸ðîñûñü ËîëîøóðÂîçæè øêîëàûñü äûøåòћñü. 21-òћ íîÿáðå ÁÎÁÐΠϸòð Ïåòðîâè÷ - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Èæêàð ¸çýçëýí êèâàëòћñåç. 22-òћ íîÿáðå ÈØÌÓÐÀÒΠÀíàòîëèé Âàñèëüåâè÷ - Óäìóðò êóí óíèâåðñèòåòûñü Ãóìàíèòàðíîé òåõíîëîãèîñúÿ ôèí-óãîð öåíòðëýí êèâàëòћñåç, ïåäàãîãèêà íàóêàîñúÿ êàíäèäàò. 23-òћ íîÿáðå ÌÈÕÀÉËΠÂÿ÷åñëàâ Èëüè÷ - Óäìóðò êóí óíèâåðñèòåòûñü æèâîïèñüÿ êàôåäðàëýí äîöåíòýç, «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí ïóñýçëýí àâòîðåç. 24-òћ íîÿáðå ÊÓÇÍÅÖΠÏàíòåëåé Íèêîëàåâè÷ - êðåçüãóð÷è, Óâàûñü «Êóïàí÷à» àíñàìáëüëýí êèâàëòћñåç. 26-òћ íîÿáðå ÑÅËȨÐÑÒΠÀëåêñàíäð Âëàäèìèðîâè÷ - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Ñàðàïóë ¸ðîñûñü ¸çýçëýí êèâàëòћñåç. 27-òћ íîÿáðå ËÅÁÅÄÅÂÀ Åâãåíèÿ Àíäðååâíà - «Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñûñü ¸çýçëýí àçüâûë êèâàëòћñåç, Ïè÷è Ïóðãà ¸ðîñ áèáëèîòåêàûñü âàëòћñü áèáëèîãðàô. ËÞÊÈÍ Ï¸òð Âàñèëüåâè÷ - «Óâèíñêàÿ ãàçåòà» ãàçåòëýí âàëòћñü ðåäàêòîðåç. 29-òћ íîÿáðå ÏÓÊÐÎÊÎÂÀ Ëèäèÿ Ãàðèôçÿíîâíà - Áàøêîðòîñòàíûñü Áàëòà÷ ¸ðîñûñü óäìóðòú¸ñëýí îãàçåÿñüêîíçûëýí êèâàëòћñåç, äûøåòћñü.


8

2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí

Óäìóðò äóííå

Ãåðä

«ÓÄÌÓÐÒ ÊÅÍÅØËÝÍ» ÃÈÌÍÝÇ

1915-òћ àðûñåí

ßðàòý, ÿðàòý Êûëú¸ñûç Â. Êîòêîâëýí ßðàòý, ÿðàòý, ÿðàòý Øóíäûåç, ëûç èíìåç, ìóçúåìåç. Àðàòý, àðàòý, àðàòý Äóííåå ÿðàòîí òûëšóýç.

1917-òћ àðûñåí

Ãàæàëý, êûðœàëý, âåðàëý Àñüìåëýñü âîðäћñüêåì ïàëú¸ñìåñ. Îéäîëý, îéäîëý, îéäîëý Þí, œûðäûò êûðìîìû êèîñìåñ.

ð 1918-òћ àðûñåí

Äàíúÿëý, äóíúÿëý, óòåëý Óëîíî ãîðîääýñ íî ãóðòòýñ. Šóòýëý, šóòýëý, šóòýëý, Óäìóðòú¸ñ, ìûêûðòýì éûðú¸ñòýñ. ßðàòý, ÿðàòý, ÿðàòý Îøìåñî òà óäìóðò øàåðìåñ. Àðàòý, àðàòý, àðàòý Êóñïàìû òóïàñà óëîíìåñ.

1918-òћ àðûñåí

1930-òћ àðûñåí «Óäìóðò êåíåøëýí» ¸ðîñ ¸çú¸ñûíûç êèâàëòћñü¸ñ ïóìèñüêèçû Êèÿñàûí. 1943-òћ àðûñåí

1992-òћ àðûñåí

ÏÎÒÒЋÑܨÑ: Óäìóðò Ýëüêóíûñü Êóí Êåíåø Óäìóðò Ýëüêóíûñü Êèâàëòýò

Âàëòћñü ðåäàêòîð Ç. Ê. ÂÀÕÐÓØÅÂÀ. Íîìåðëýí ðåäàêòîðåç Å. Â. ÌÈÍÍÈÃÀÐÀÅÂÀ.

Òàòàðñòàíûñü óäìóðò àâòîíîìèëýí êèâàëòћñåç Ê. Âàñèëüåâ íî Ãðàê ¸ðîñûñü «Ðîäèíà» ÑÏÊ-ëýí êèâàëòћñåç Ì. Êðåñòüÿíèíîâ îã-îãçýñ œå÷ âàëàëî.

¹ 163 (24902) íîìåð 2011-òћ àð 1-òћ øóðêûíìîí (íîÿáðü) Ïîê÷èîñòû «Óäìóðò êåíåøëýí» óæåíûç òîäìàòîí.

Ðåäàêöèëýí-èçäàòåëüëýí àäðåñýç: 426008, Èæ ãîðîä, Ê. Ìàðêñ óëü÷à, 274-òћ þðò, «Óäìóðò äóííå» ãàçåòëýí ðåäàêöèåç. ÐÅÄÀÊÖÈÅ ÂÓÒÒÝ ÒÀЏÅ ÒÐÀÍÑÏÎÐÒ: Ïóøêèí óëü÷àåòћ: àâòîáóñ - 19-òћ, òðîëëåéáóñ 1-òћ, 4-òћ, 7-òћ - «Ôèëàðìîíèÿ» äóãäîí. Êàðë Ìàðêñ óëü÷àåòћ: òðàìâàé - 1-òћ, 2-òћ, 4-òћ, 9-òћ - «Ïåðåóëîê Øèðîêèé» äóãäîí.

E-mail: udmdunne@udmnet.ru Ôèí-óãîð êóíú¸ñûñü ïîñîëú¸ñûí ïóìèñüêîí.

Ñàéò: www.udmdunne.ru

..

Ìàòûñü òîëýçü ÷îæå

Áàøêîðòîñòàíûí óäìóðò êóëüòóðàÿ íóíàëú¸ñ äûðúÿ. Òóñïóêòћçû Åëåíà ÌÈÍÍÈÃÀÐÀÅÂÀ, Âëàäèìèð ÁÅËÎÌÎÐÑÊÈÕ.

«Óäìóðò êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí 20 àð òûðìîíýçëû ñћçüûñà, óæðàäú¸ñ îðò÷îçû íà: 2-òћ íîÿáðå Êàðàêóëèíî ¸ðîñûí, 7-òћ íîÿáðå - Ñþìñèûí íî Âîòêàûí, 8-òћ íîÿáðå - Êèçíåðûí, 9-òћ íîÿáðå - Âàâîæûí íî Ñàðàïóëûí, 10-òћ íîÿáðå - Äýáåñûí íî Óâàûí, 11-òћ íîÿáðå - Êåçûí íî Êèÿñàûí, 12-òћ íîÿáðå - Èæûí, 14-òћ íîÿáðå - Øàðêàíûí íî Áàëåçèíîûí, 15-òћ íîÿáðå - Ãðàêûí, 16-òћ íîÿáðå - Þêàìåíñêûí íî Ýãðàûí, 17-òћ íîÿáðå - Äýðèûí. 18-òћ íîÿáðå èê Èæûñü Ýøúÿñüêîí þðòûí êàìñüќð óäìóðòú¸ñëýí áàäœûì êåíåøñû îðò÷îç. ¹ 163 (24902) 1 íîÿáðÿ 2011 ãîäà

Àäðåñ ðåäàêöèè-èçäàòåëÿ: 426008, ã. Èæåâñê, óëèöà Ê. Ìàðêñà, 274.

Ó×ÐÅÄÈÒÅËÈ: Ãîñóäàðñòâåííûé Ñîâåò Óäìóðòñêîé Ðåñïóáëèêè

Ãëàâíûé ðåäàêòîð

Ïðàâèòåëüñòâî Óäìóðòñêîé Ðåñïóáëèêè

Ç. Ê. ÂÀÕÐÓØÅÂÀ. Îáú¸ì 2 ï. ë. Èíäåêñû: 54400, 11598 Îáúåäèí¸ííûé òèðàæ 9740. Òèðàæ íîìåðà 3174. Öåíà ñâîáîäíàÿ.

Ïîäïèñàíî ê ïå÷àòè: 18.00 Ïî ãðàôèêó: 18.30 Ãàçåòà îòïå÷àòàíà íà ÃÓÏ «Èæåâñêèé ïîëèãðàôè÷åñêèé êîìáèíàò» (426039, ã. Èæåâñê, óë. Âîòêèíñêîå øîññå, 180). Çàêàç ¹ 1508.

Ãàçåòà çàðåãèñòðèðîâàíà Óäìóðòñêîé ðåñïóáëèêàíñêîé èíñïåêöèåé ïî çàùèòå ñâîáîäû ïå÷àòè è ìàññîâîé èíôîðìàöèè Ðåãèñòðàöèîííûé íîìåð Ó-0084 Ãàçåòà ðàñïðîñòðàíÿåòñÿ ïî ãîðîäàì è ðàéîíàì Óäìóðòèè, Áàøêîðòîñòàíó, Òàòàðñòàíó. Çà ñîäåðæàíèå ðåêëàìíûõ ìàòåðèàëîâ ðåäàêöèÿ îòâåòñòâåííîñòè íå íåñ¸ò.

ÒÅËÅÔÎÍÚ¨Ñ: Âàëòћñü ðåäàêòîð - 733-344 Âàëòћñü ðåäàêòîðåç âîøòћñü - 733-342 Þàíú¸ñúÿ - 733-342 (ôàêñ). ËÞÊÅÒÚ¨Ñ: Èâîðú¸ñúÿ íî ïîëèòèêàÿ 733-338, 733-343 ßëîíú¸ñúÿ, ðåêëàìàÿ - 733-347, 733-342 Ãîæòýòú¸ñúÿ, áóõãàëòåðèÿ 733-341 Ãàçåò ðàäúÿñü¸ñ - 733-346 Ðåäàêöèëýí íî àâòîðú¸ñëýí ìàëïàíçû êóä-îã äûðúÿ óã òóïà. Ðåêëàìàëýí ïóøòðîñýç ïîííà ðåäàêöèÿ êûë óã êóòû. Ãàçåòûñü ìàòåðèàëú¸ñòû, ðåäàêöèëýñü þàòýê, ïå÷àòëàíû óã ÿðà.


UD_163