Issuu on Google+


Tadeusz Kierel Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Redaktorzy: Aneta Gabryelczyk KPCEN we Włocławku Danuta Potręć KPCEN w Toruniu Anna Rupińska KPCEN w Bydgoszczy Zespół redakcyjny: Ewa Kondrat Małgorzata Kowalczyk-Przybytek Ilona Zduńczuk Tadeusz Wański (projekt okładki) Korekta: Anna Rupińska Opracowanie graficzne i skład: Paulina Szczupak Wydanie cyfrowe: Krzysztof Kosiński Przyjmowanie materiałów: e-mail: a.gabryelczyk@cen.info.pl e-mail: Danuta.Potrec@kpcen-torun.edu.pl e-mail: anna.rupinska@cen.bydgoszcz.pl Wydawca: Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku Skład i druk: Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy ul. Jagiellońska 9, 85-067 Bydgoszcz Redakcja zastrzega sobie prawo adiustowania i skracania tekstów oraz niezwracania materiałów Zdjęcie na okładce: Na ścieżce w parku linowym Oliwski Ogród Zoologiczny Autor zdjęcia: Tadeusz Wański

Czasopismo UczMy

dr Ireneusz Koepke Czy dobrze jest dążyć do ideału? 5 prof. dr hab. Andrzej S. Dyszak Wartości w życiu codziennym i w szkole. Językowe środki wartościowania 6 Iwona Rostankowska O wartościach w kontekście podstawy programowej 10 Piotr Szczepańczyk PO(d)STAWY 12 Dorota Łańcucka Wychowanie? To wieelka sztuka! 13 Irena Kaczmarowska Czego Jaś się nie nauczy... 15 Marta Napierała O postawach młodzieży wobec pracy i nauki oraz jej systemie wartości 16 Monika Lichman Projekt Młody Obywatel - uczniowie wobec wyzwań lokalnej społeczności 18 Grażyna Kamionka Ile Polski w Polsce? Patriotyzm jako wartość 19 Monika Stafiej Wartości, postawy - jak kształtować? Pokazać! 20 Maria Jakubowska, Anna Komorska My czytamy również nocą! 21 Marlena Szczygłowska, Magda Łęgowska Teatralna uczta przedszkolaka 23

Spis treści

Kształtowanie postaw Koordynator:

Oblicza edukacji Tadeusz Kierel Oświata to codzienna, pełna troski praca 25 Aneta Gabryelczyk, Agnieszka Przybyszewska, Ilona Zduńczuk Wojewódzka konferecja Kujawsko-Pomorskie dla ucznia zdolnego 26 Sylwia Kamieńska, Katarzyna Niedzwiec Jak radzić sobie z przejawami trudnych zachowań uczniów? 28 Mariusz Zieliński Kurs na wakacje 30 Aleksandra Lewandowska Włochy to piękny, wspaniały kraj... 33 Anna Rupińska XXIV Regionalny Konkurs Gazetek Szkolnych przeszedł do historii 34 Marzena Ośmiałowska Polska. Węgry. 1956 35 Katarzyna Stalkowska Storycrafting - spójrz inaczej na dziecko 37 Robert Preus Wykorzystanie tablicy interaktywnej w szkole 39 Urszula Jasińska, Kamila Orlicka 25 lat przedszkola „Pod Muchomorkiem” 42

Z praktyki nauczyciela Małgorzata Makoś, Jarosław Jasiński Ogólnopolski Dzień Praw Dziecka Magda Tyczyńska Galerie na lamperie! Anna Blek, Violetta Juskowiak, Małgorzata Nowaczyk Metoda projektu i nie tylko... Agnieszka Sowińska Materiały autentyczne i gry językowe na lekcji języka niemieckiego

44 45 47 50

Regionalne okno Elżbieta Brózdowska Mała ojczyzna w projektach edukacyjnych Małgorzata Kowalska-Tuszyńska Folkowo - kolorowo!

52 54

Biblioteki pedagogiczne dla edukacji Grażyna Ruta- Balińska, Joanna Grabowska-Janowiak „Bezpieczna i przyjazna szkoła” w Dziecięcej Akademii Czytania Bajek Barbara Leszczyńska, Anna Puścińska Wartość czytelnictwa Marzena Jarocka, Izabella Milewska-Warta Edukacja matematyczna i nowe technologie - sieć współpracy i samokształcenia Anna Wiligalska Jerzego Pietrkiewicza droga z Fabianek do Londynu Joanna Grabowska, Agata Safian Specjalne potrzeby edukacyjne Beata Cieślińska Kształtowanie postaw

56 58 60 63 65 66

3 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 5/2016


Wychowujmy do wartości! Jednym z kierunków polityki oświatowej państwa w bieżącym roku szkolnym jest kształtowanie postaw. Czasopismo „UczMy” zawsze było zaangażowane w  sprawy wychowania młodych ludzi. Wychowaniu do wartości poświęciliśmy numer maj/czerwiec 2015. A w każdym wydaniu pojawiają się materiały poruszające temat kształtowania postaw dzieci i  młodzieży. Tak jest i tym razem. Autorzy wielu artykułów zastanawiają nad definicją postawy, mówią o wartościach. Pokazują, jak uczyć wartości. Zgodnie podkreślają, że najlepszym sposobem jest dawanie przykładu. Młody człowiek znacznie więcej zrozumie i przejmie do własnego systemu wartości, jeśli wzorem będzie dla niego rodzic, nauczyciel, działający na rzecz innych rówieśnik. Zaangażowany nauczyciel, sam prezentujący wysokie morale, jest najlepszym przewodnikiem po niełatwej sztuce wartości. Pozostaje nam życzyć, by pasja i  ciekawe pomysły na kształtowanie serc i umysłów dzieci i  młodzieży towarzyszyły Państwu zawsze, przynosząc efekty w życiu osobistym i społecznym.

Aneta Gabryelczyk Danuta Potręć Anna Rupińska

W następnym numerze: Doradztwo edukacyjno-zawodowe


Czy dobrze jest dążyć do ideału? Isaiah Berlin, brytyjski filozof, w jednym ze swych esejów przywołał słowa innego filozofa, Immanuela Kanta: Z pokrzywionego drzewa człowieczeństwa nie da się wyciosać nic prostego. Sam esej Berlina ma także znamienny tytuł: O dążeniu do ideału. Nie wnikając jednak zbyt głęboko w zarówno intencje, jakie przyświecały Kantowi i Berlinowi, zdefiniowanie przywoływanych pojęć („człowieczeństwo”), ale i kontekst, w jakim obaj używali wspomnianego sformułowania, można powiedzieć, że Kant w bardzo metaforyczny sposób przekazał jeden z najważniejszych problemów, z jakim od zarania namysłu nad losem człowieka musieli borykać się ludzie. Świadomość własnej niedoskonałości albo pociągała za sobą próby naprawy tej sytuacji, albo paraliżowała i  uniemożliwiała składne i racjonalne działanie. Jedno i  drugie w skrajnych przypadkach stanowiło podłoże do działań destrukcyjnych. Przed tym właśnie przestrzega w  swym eseju Berlin. Dążenie bowiem do ideału może też mieć negatywne skutki. Wszystko bowiem zależy od tego, jak ów ideał zdefiniujemy i  jakich środków użyjemy. Jakie wartości będą naszym punktem docelowym, jakich będziemy używali w dążeniu do celu, jakie wyniesiemy na piedestał, a  jakie zdyskredytujemy. Ale, aby być sprawiedliwym, nie do samych niszczycielskich czynników sprowadza się ten wymiar świadomości. Może przecież być on podłożem działań bardziej pozytywnych. Co prawda Berlin skupia się raczej na „ciemnej stronie” takiej sytuacji, jednak nie zapominajmy, że trudno w tym przypadku uznać sam cel naszych działań za zły. Bez zbytniej przesady możemy powiedzieć, że zarówno proces wychowania, jak i system edukacji, od swych początków miały w założeniu pewne dążenie do ideału człowieka będącego zwieńczeniem procesu wychowania. Proces ten można przecież ująć jako właśnie swoiste prostowanie tego pokrzywionego drzewa człowieczeństwa wbrew takiemu autorytarnemu stwierdzeniu Kanta, że produkt naszych zabiegów nie będzie idealny. Oczywiście nie zakładam, że proces wychowania (edukacji) jest świadomie przeciwstawiany właśnie temu kantowskiemu stwierdzeniu, że stanowi ono punkt odniesienia dla teorii wychowa-

nia. Chodzi raczej o to, że stanowi ono podłoże do wszelkich prób pokazujących, że jednak da się coś prostego wyciosać. Czy prób udanych? – to też inna historia. Jednym z takich zapalnych punktów naszej rzeczywistości jest system wartości. Wielu autorytarnie wskazuje, że niemożliwe jest wykluczenie sprzeczności między różnymi wartościami. Jak się wydaje to jest przyczyną, nie tylko faktu trudności na płaszczyźnie globalnej, gdzie często nie da się pogodzić odmiennych kręgów cywilizacyjnych, ale i w ramach danych cywilizacji różnych kultur, grup społecznych, a w skrajnym przypadku i ludzi żyjących przecież obok siebie i codziennie wchodzących ze sobą w  różne relacje. Człowiek najczęściej ma problemy tu i  teraz. Budowanie świata wartości zaczyna się często od wskazania i zdefiniowania właśnie tego tu i teraz poza abstrakcyjnym tam i kiedyś. Dlatego też bardzo często wydaje się nam, że wskazywanie jakichś wartości, mówienie, jak żyć, jak postępować jest oderwane od codziennych problemów i do nich nie przystające. Dlatego etyka sytuacyjna, dostosowująca wartości do tego co tu i teraz pod wieloma względami wydaje się tak atrakcyjna i, co by tu nie powiedzieć, także skuteczna właśnie w próbach ciosania czegoś prostego w  tym pokrzywnionym drzewie człowieczeństwa i choćbyśmy nie wiem jaki opór napotykali, trudno byłoby nam zrezygnować z tych działań i prób. Przecież, i o to chodzi w wychowaniu, opiera się ono w dość znacznym stopniu na wartościach. Nie rozstrzygam tutaj na jakich, ale zakładam, że raczej na tych, które stanowią fundament nie tylko naszej cywilizacji. A to, że wchodzą ze sobą w konflikt, powinno stanowić tylko asumpt do głębszego się nad nimi zastanowienia, a nie do ich eliminacji. Isaiah Berlin miał tego świadomość. Wiedział, że jednoznaczna odpowiedź na pytanie o to, którą wartość wybierać jest trudna, że nie da się bezkolizyjnie uporządkować wartości, że tarcia są nieuniknione. Chyba, że jesteśmy surowymi doktrynerami, ale wówczas z naszych sztandarów znika jedna z najważniejszych wartości, czyli wolność. Czyż bowiem nie bez konsekwencji dla wolności byłoby narzucenie

Kształtowanie postaw

dr Ireneusz Koepke Instytut Humanistyczny Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa we Włocławku

5 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

jednej wizji dobra, jednej wizji piękna, sprawiedliwości czy prawdy. Ale przecież i wolność może stać się karykaturą samej siebie, gdy staje się wolnością absolutną albo gdy ludzie uznają ją za jedyną godną akceptacji. Klasyczny jest też przykład wolności będącej w sprzeczności z równością. Jedna ogranicza drugą. Walcząc o równość, jednocześnie ograniczam swobodę. Konsekwencją wolności jest odpowiedzialność. I  tutaj w pewnym sensie krąg się zamyka i stajemy obok wyzwania, któremu system wychowania jakoś nie może sprostać. Rodzi się bowiem pytanie: jak pokazać, że będąc wolnym, muszę ponosić odpowiedzialność za swoje uczynki, a jednocześnie oprzeć się pokusom oddawania wolności w zamian za zdjęcie ze mnie odpowiedzialności? W tym przypadku, po-

kusa poddania się wizjom obiecującym harmonijne połączenie wartości jest niestety duża. Zbyt duża, a to może się okazać już nie tylko problemem aksjologicznym, ale i metafizycznym czy epistemologicznym. Albowiem budowa idealnej, harmonijnej rzeczywistości nie tylko wykracza poza sferę naszych zdolności poznawczych, ale właściwie wskazuje, że mamy istotne problemy ze zrozumieniem mechanizmów, jakim podlega nasza rzeczywistość. Isaiah Berlin pod koniec wspomnianego eseju stwierdza: dążenie do doskonałości wydaje mi się znakomitym przepisem na rozlew krwi i bez znaczenia jest nawet fakt, że żądają jej najszczersi idealiści, ludzie najczystszego serca. Warto o  tym pamiętać i przypominać innym dla wspólnego dobra.

Andrzej S. Dyszak profesor zwyczajny UKW w Bydgoszczy

Wartości w życiu codziennym i w szkole. Językowe środki wartościowania Artykuł ten jest pokłosiem dwóch moich odczytów, które wygłosiłem jesienią 2016 roku. Pierwszy z nich, pt. „Wartości i wartościowanie w języku”, odbył się w  ramach konferencji zorganizowanej przez KPCEN dla nauczycieli języka polskiego w I LO w Bydgoszczy (3.10.2016), a drugi, zatytułowany „Werbalne przejawy przemocy i nietolerancji. Naruszanie etyki słowa”, stanowił podsumowanie debaty Nietolerancja i  przemoc  – czy można być obojętnym?, jaka odbyła się w Bibliotece Uniwersyteckiej (28.10.2016), przygotowanej przez V LO w Bydgoszczy w ramach projektu Kondycja polskiej tolerancji.

Świat wypełniony jest rzeczami i zjawiskami, które (nie zawsze w pełni świadomie/celowo) poddajemy wartościowaniu, czyli inaczej mówiąc – ocenianiu1. Postrzegając otoczenie, każdy człowiek ocenia to, co widzi lub słyszy lub czego doznaje (por. np. ładny dom, obskurny zaułek, zbyt głośna muzyka, smaczny obiad, szorstki materiał itp.). Dla człowieka naturalny jest subiektywizm, dlatego to nim (najczęściej) kierujemy się w tych ocenach.

Wartościowanie może być dodatnie (jeżeli rzecz lub zjawisko podlegające ocenie są traktowane pozytywnie) albo ujemne (jeżeli rzecz lub zjawisko podlegające ocenie są traktowane negatywnie). Na tej podstawie można też mówić o wartościach i  antywartościach, por. dobry – zły (wartościowanie w zakresie etycznym), piękny – brzydki (wartościowanie w zakresie estetycznym), mądry – głupi (wartościowanie w zakresie poznawczym), sacrum – profanum (wartościowanie w zakresie religijnym), zdrowy – chory (wartościowanie w  zakresie witalnym), bogaty – biedny (wartościowanie w zakresie ekonomicznym), potrzebny – niepotrzebny (wartościowanie w zakresie pragmatycznym). W zależności od tego, pod jakimś względem dana rzecz lub dane zjawisko jest oceniana/oceniane, wyróżnia się wartości względne, a wśród nich bardziej szczegółowo wartości utylitarne (wskazywane ze względu na użyteczność rzeczy/zjawiska), wartości instrumentalne (wskazywane ze względu na to, że rzecz/zjawisko jest środkiem prowadzącym

6 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


lub środowisku za dobre i właściwe (nazywa się je moralnością), oraz estetyka (gr. aisthetike – wrażenie zmysłowe), nauka o pięknie, jego kryteriach i przeżyciach z nim związanych. Etyka od najdawniejszych czasów starała się odpowiedzieć na pytania: Jak żyć? Jaki jest cel, sens i wartość życia? Czym jest szczęście i jak je osiągnąć? Przyjmuje się, że wartości moralne, jakimi są przede wszystkim dobro i  zło, mają charakter bezwzględny i  obiektywny, a  więc niezależny od naszej subiektywnej oceny. Natomiast pojęcie piękna  ma charakter subiektywny i wynika z   relacji między podmiotem przeżyć estetycznych i  przedmiotem je wywołującym, jest zmienne historycznie i różne kulturowo. W czasach antycznych (np. w starożytnej Grecji) powszechnie ceniono cechy witalne (zdrowie, tężyznę fizyczną, wysportowanie), ale Platon najwyżej stawiał w hierarchii wartości dobro, a potem piękno (w tym: piękno ciała i piękno czynów) oraz miłość, a Arystoteles najbardziej cenił sprawiedliwość i przyjaźń (między ludźmi starszymi – opartą na wzajemnej opiece i   pomocy oraz między ludźmi młodymi – opartą na kontaktach towarzyskich i wspólnej zabawie). Z tradycji judeochrześcijańskiej wyrosła triada takich wartości, jak wiara, nadzieja i miłość. Czasy nowożytne (rewolucja francuska 1793 r.) przyniosły kolejną triadę: wolność, równość, braterstwo (Liberté, Égalité, Fraternité). Specyficznie Polska jest inna kompozycja trzech wartości, jakimi są Bóg, honor i ojczyzna (zawłaszczane i wykorzystywane współcześnie przez środowiska nacjonalistyczne mogą być odbierane jako antywartości). Jako jedna z najbardziej zagrożonych wartości we współczesnej polskiej rzeczywistości politycznospołecznej jawi się wyraźnie tolerancja, czyli „poszanowanie czyichś poglądów, wierzeń, upodobań, czyjegoś postępowania, różniących się od własnych” (USJP), bowiem spotykamy się coraz częściej z nietolerancją, a szczególnie z takimi jej przejawami, jak: homofobia, tj. „nieracjonalna niechęć do homoseksualizmu i homoseksualistów” (USJP), i ksenofobia, tj. „niechętny lub wrogi stosunek do cudzoziemców i cudzoziemszczyzny” (USJP). Oba zjawiska podsycane są przez skrajnie prawicowych polityków (w tym także przedstawicieli obecnych władz państwowych) i publicystów, których publiczne wypowiedzi nie są wolne od tzw. mowy nienawiści (przykładem mogą być takie okrzyki, jak ten, który usłyszeć można było jako uzupełnienie jednego z ubiegłorocznych przemówień Jarosława Kaczyńskiego krytykujących rządy PO: komuniści i złodzieje). Warto zwrócić uwagę na definiujący znaczenie rzeczownika homofobia przymiotnik irracjonalna, bowiem niechęć do innych (a także

Kształtowanie postaw

do określonego celu) i wartości hedonistyczne (wskazywane ze względu na to, czy rzecz/zjawisko dostarcza przyjemności). Jadwiga Puzynina (prekursorka badań nad wartościami i wartościowaniem w języku polskim) proponuje podział wartości na deklarowane (szczerze lub nieszczerze) i uznawane2. O uznawanych wartościach człowiek nie musi mówić. Inni ludzie wnioskują o nich na podstawie postępowania danej osoby, bowiem wartości mają przełożenie w  człowieku na normy, jakimi się kieruje w swoim zachowaniu. Normy, które wyznaje większość jakiejś wspólnoty ludzkiej, współtworzą jej kulturę, czyli program sterujący tą grupą społeczną (hierarchiczny system wartości wyznawany społecznie). Wartościujemy za pomocą języka. Wśród językowych środków wartościowania wyróżnia się dwa podstawowe ich typy, a mianowicie środki leksykalne i środki gramatyczne3. Środkami leksykalnymi mogą być wyrazy (prymarnie do wartościowania nadają się przymiotniki i przysłówki, np. Kolacja była smaczna, Zrobiłeś to znakomicie, ale wartości mogą wyrażać też rzeczowniki i   czasowniki, np. Ale z ciebie fujara, Smakuje mi twój bigos.) lub frazeologizmy (np. Ona znowu stroi fochy.). Środki gramatyczne mogą mieć charakter słowotwórczy (np. Podać bigosik? [bigosik <- bigos], Biegali z wywieszonymi jęzorami. [jęzor <- język]), fleksyjny (np. Odczepta się ode mnie. [odczepta się = odczepcie się]) i składniowy (np. Będzie co czytać / pić / opowiadać. [konstrukcja typu będzie co…]). Oprócz środków, które wartościują explicite, tzn. że wartościowanie jest wpisane w ich podstawowe znaczenie (środki systemowe), por. Podziwiam piękno przyrody. (wartościowanie pozytywne), Znowu przylazła. (wartościowanie negatywne), można wykorzystywać wyrażenia językowe, które stają się środkami wartościowania (pozytywnego lub negatywnego) dopiero w konkretnym użyciu (środki kontekstowe) w znaczeniu przenośnym (jako takie używane są np. wyrazy kołchoz ‘chaos, bałagan panujące w takim miejscu’, balsam ‘pociecha, ukojenie, osłoda’4). Jednym z najnowszych neologizmów wartościujących w języku polskim jest wyraz, który pojawił się w 2016 roku w debacie politycznej, a mianowicie rzeczownik misiewicze (wynik apelatywizacji nazwiska Misiewicz). Zagadnienie wartości i wartościowania od tysiącleci znajduje wyraz w refleksji religijnej, filozoficznej, w rozważaniach o sztuce, w stanowieniu prawa. Ale dopiero w czasach nowożytnych powstała nauka nazwana aksjologią (początek XX wieku). Dwa podstawowe jej działy to etyka (od gr. ēthos ‘obyczaj’), nauka o wartościach, normach i zasadach postępowania uznanych w jakimś społeczeństwie

7 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

do obcych) i strach przed nimi wynika z niewiedzy. Niejednokrotnie np. można usłyszeć lub przeczytać wypowiedzi przywódców środowisk narodoworadykalnych (jak Robert Winnicki czy Krzysztof Bosak), w których homoseksualizm przedstawiany jest jako zboczenie/dewiacja, natomiast we wszystkich słownikach języka polskiego publikowanych w  ciągu ostatnich 50 lat (począwszy od 11-tomowego Słownika języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego do internetowego Wielkiego słownika języka polskiego pod red. Piotra Żmigrodzkiego) znaczenie rzeczownika homoseksualizm definiowane jest podobnie jak w USJP, a mianowicie jako „pociąg płciowy do osobnika tej samej płci”. Definicje słownikowe przekazują pojęcia utrwalone społecznie, których żaden użytkownik języka – jako jednostka – nie ma mocy zmieniać (i prawa fałszować). Nietolerancja prowadzi do innych antywartości, jakimi są wrogość, czyli nieżyczliwy i niechętny stosunek do innych ludzi5, przemoc, czyli wykorzystywanie swojej przewagi na kimś w  celu narzucenia mu swojej woli6, i agresja, czyli „napastliwe, brutalne zachowanie się wobec kogoś”7. Przykłady zachowań agresywnych można zaobserwować zarówno w wymiarze indywidualnym (bezpośrednia agresja ze strony jednego człowieka wobec drugiego, której archetypem w kulturze chrześcijańskiej jest agresja Kaina wobec Abla), jak i zbiorowym (np. bójki kibiców przeciwnych drużyn piłkarskich). Agresja może przejawiać się także (dodatkowo lub wyłącznie) w sposobie komunikowania się ludzi ze sobą. W takich wypadkach trzeba mówić o agresji słownej. Jej akty we współczesnym świecie, obserwuje się nie tylko w  życiu politycznym i społecznym, ale i w obrębie tzw. podstawowej komórki społecznej, jaką jest rodzina, a przykłady przynoszą np. teksty literackie, spośród których można przywołać powieść Wojciecha Kuczoka pt. Gnój (Nagroda Literacka Nike w 2004 r.) i film na jej podstawie w reżyserii Magdaleny Piekorz (Pręgi – także 2004 r.). Przemoc słowna to np. wszelkiego rodzaju groźby8 i pogróżki9. Kształtowanie języka, który w kontaktach z  drugim człowiekiem powinna cechować życzliwość, wyrozumiałość, a w sytuacji cierpienia – współczucie, to bez wątpienia zadanie dla wychowania i nauczania szkolnego. Wychowanie za pomocą wartości postulował już powstały na początku XX wieku kierunek filozoficzny, znany pod nazwą szkoły fenomenologicznej. Wartość (w ujęciu fenomenologii) jest prostą i nieempiryczną cechą przedmiotu (obiektywizm), ujmowaną wprost aktem intuicji. Jedną z podstawowych wartości wychowawczych we współczesnej polskiej szkole musi być sprawny

i   poprawny język wolny od nietolerancji, przemocy i agresji oraz pozbawiony kakofemizmów10, bowiem jaki język ktoś opanuje w dzieciństwie i młodości, taki służyć mu będzie w wieku dojrzałym. Językiem tym będzie nie tylko kształtował własną osobowość, ale i  oddziaływał będzie na społeczeństwo. Warto w  tym miejscu przypomnieć słowa J. Puzyniny: „Język naturalny jest nie tylko narzędziem [porozumiewania się – dop. A.S. D.], ale jest też wartością samą w sobie, dzięki pięknu, jakie zawiera się w nim samym i  w  tekstach budowanych z jego elementów, dzięki związkom z narodem i jego kulturą”11. W innej wypowiedzi ta sama autorka podkreśla, że „istotnym elementem zarówno kształcenia i wychowania jest wspólne z dziećmi i młodzieżą rozważanie znaczenia pojęć z zakresu aksjologii” oraz że należy „mówić o wartościach i antywartościach, to znaczy w miarę możliwości definiować je, ukazywać użycia kontekstowe, konotacje […] nawiązywać do postaci i sytuacji, w których się te wartości i antywartości przejawiają, a które mogą przemawiać do dzieci i  młodzieży”12. Językoznawcy już dosyć dawno zwrócili uwagę na permanentnie nasilające się zjawisko wulgaryzacji języka dzieci i młodzieży (zarówno chłopców, jak i  dziewcząt) i na fakt, że uczniowie bez zahamowań i  zażenowania używają np. wulgarnych seksualizmów i pornofemizmów. Bronisław Wieczorkiewicz (lata 60. XX wieku) widział w tych zachowaniach językowych uczniów ich sposób wyżywania się. Należy wszakże stwierdzić, że obecnie młodzież szkolna używa wyrażeń obscenicznych w miejscach publicznych, nie odczuwając zupełnie niestosowności swojego języka. Karykaturalnym, ale autentycznym obrazem tej sytuacji jest animowany serial telewizyjny pt. Włatcy móch, obfitujący w kakofemizmy płynące z  ust uczniów najmłodszych klas szkoły podstawowej (bohaterowie tej kreskówki zwracają się do swojej koleżanki Andżeliki per pedałko). Sami uczniowie jako źródła swojej gwary wskazują m.in. tzw. łacinę kuchenną, Internet, telewizję, gwarę więzienną (która mimo swej hermetyczności przenika różnymi drogami do języka potocznego), teksty piosenek, wypowiedzi aktorów/piosenkarzy (tzw. cele brytów, por. przymiotnik zajebisty tak często używany m.in. przez Agnieszkę Chylińską). Warto w tym miejscu wyjaśnić szczegółowe pojęcia, które obejmuje termin kakofemizmy. Wyrazy, wyrażenia i zwroty, za pomocą których łamie się tabu językowe (gdyż mają one związek z intymnymi częściami ciała lub czynnościami fizjologiczno-seksualnymi), ujawniając w ten sposób swoje emocje, nazywamy wulgaryzmami. Używanie wulgaryzmów nazywane jest też kolokwialnie

8 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


nie tylko do osób, ale i do zjawisk, por. pejsbuk / ryjbuk (pogardliwa nazwa portalu społecznościowego Facebook), remizing (pogardliwe określenie zabawy w wiejskich dyskotekach)15. Agresja słowna stanowi bez wątpienia jedno z zagrożeń dla podstaw zdrowia społecznego, poprawnych stosunków międzyludzkich, higieny językowego obcowania. Zenon Klemensiewicz, jeden z największych polskich językoznawców XX w., pisał: „Życie nastręcza niewątpliwie okazje do gniewu, sporu, zaczepki i obrony, które muszą znaleźć właściwy wyraz, właściwą intonację, ale nie jest tym właściwym wyrazem wyzwisko, przekleństwo i  sprośności, a właściwą intonacją wrzask”16. Do innych nieetycznych zachowań językowych, poza agresją i przemocą słowną oraz używaniem kakofemizmów, należą kłamstwo (kiedy ktoś wypowiada jakieś twierdzenie z zamiarem wprowadzenia kogoś w błąd17), kalumnia / oszczerstwo / potwarz (kiedy ktoś szkaluje kogoś, przypisując mu złe czyny lub słowa, by skompromitować go18), obelga (kiedy ktoś kieruje do kogoś obraźliwe i/lub ubliżające słowa19), obmowa (kiedy ktoś celowo przekazuje komuś niekorzystne lub złośliwe informacje o kimś innym20). Za obraźliwe uznaje się w polszczyźnie ogólnej takie wyrazy i wyrażenia (odpowiednio je kwalifikując w słownikach), jak bałwan, baran, krówsko, małpa (charakterystyczne jest używanie w   tej funkcji nazw zwierząt, naszych braci mniejszych, których w  ten sposób także się obraża!), debil / debilka, idiota / idiotka, kretyn / kretynka (to z kolei prymarnie terminy medyczne), sędzia kalosz czy dupek żołędny. Slang młodzieżowy przynosi także przykłady takiego słownictwa, por. ABS (obraźliwe określenie skierowane do środowiska dresiarzy), pener (obraźliwie o mężczyźnie), cyniara (obraźliwe określenie dziewczyny/kobiety)21. W  szkole niedopuszczalne jest zachowanie językowe nauczyciela, które może obrazić ucznia, np. używanie określeń typu fajtłapa, łajza, niezdara, a nawet beksa. Podsumowując można raz jeszcze zacytować niekwestionowany autorytet w zakresie etyki słowa, jakim jest Jadwiga Puzynina, która stwierdziła: „Zarówno język, jak i myśl ludzka, ruchy ludzkiego ciała mogą służyć dobru lub złu w ich różnych odmianach. Kultura […] ma na celu przekształcanie tych obojętnych na dobro i zło narzędzi, którymi posługuje się człowiek w swojej wędrówce życiowej, w narzędzia służące dobru, a tym samym też walce ze złem.”22 ----------

Kształtowanie postaw

przeklinaniem, wszakże przekleństwo, czyli wyraz, wyrażenie lub zwrot, za pomocą którego spontanicznie ujawnia się swoje emocje, nie przekazując żadnych innych informacji, nie musi być wulgarne (por. kur zapiał, psiakrew, jasny gwint). Podobnie rzecz się ma z wyzwiskiem, tj. wyrazem lub wyrażeniem ujawniającym negatywne emocje mówiącego względem jakiejś osoby po to, by poczuła się ona źle (w funkcji wyzwisk używane są zarówno wulgaryzmy, jak i przezwiska, które nie łamią tabu językowego, np. cholera, krowa)13. Istnieje zjawisko koprolalii (patologiczna skłonność do wypowiadania wyrazów nieprzyzwoitych) i koprografii (lubowanie się w wypisywaniu wyrazów nieprzyzwoitych). W biblijnym Liście Św. Jakuba możemy przeczytać taki jego fragment (NT JK 3,8-10): „Języka natomiast nikt z ludzi nie potrafi okiełznać, to zło niestateczne, pełne zabójczego jadu. Przy jego pomocy wielbimy Boga i Ojca i nim przeklinamy ludzi, stworzonych na podobieństwo Boże. Z tych samych ust wychodzi błogosławieństwo i przekleństwo.”14 Jeśli wypowiada się publicznie wulgaryzmy, przekleństwa i wyzwiska (komuniści i złodzieje), to narusza się ład społeczny. Trzeba też pamiętać o następującym sprzężeniu zwrotnym: tylko język osobniczy wolny od kakofemizmów pozwala kształtować wartościową osobowość – człowiek o wartościowym wnętrzu nie będzie posługiwał się w kontaktach z innymi ludźmi wulgaryzmami, nie będzie w ich obecności przeklinał i nie będzie poniżał rozmówcy wyzwiskami. Wyzwiska, będące przejawem agresji słownej, ujawniają przede wszystkim pogardę wobec drugiego człowieka. W polszczyźnie ogólnej za pogardliwe uznaje się takie np. wyrazy używane jako wyzwiska (w słownikach opatrzone odpowiednim kwalifikatorem), jak szmaciarz / szmaciara, dziad / dziadzisko, baba / babsztyl / babsko, bęcwał, gęś, burak, wsiok (młodzież współcześnie używa raczej synonimicznego wieśniak) czy ksenofobiczne bambus / żółtek, czarnuch (niedawno pojawił się neosemantyzm o tym samym odniesieniu, jakim jest rzeczownik asfalt). Listę tę można dopełnić przykładami ze slangu młodzieżowego: bezbek (pogardliwe określenie mężczyzny), densiarz / densiara (pogardliwe określenie prostolinijnej, niewyrafinowanej intelektualnie osoby bezkrytycznie oddanej zabawie w nocnych klubach i dyskotekach), gimbon / gimbus / gimbonka (pogardliwe określenie ucznia/uczennicy gimnazjum), gimbusiarnia (pogardliwe określenia grupy uczniów gimnazjum). I tu znajdziemy przykłady językowego wyrazu ksenofobii, por. ciapaty / ciapek / ciapuch (pejoratywne określenie azjatyckiego emigranta, najczęściej Hindusa, mieszkającego w Wielkiej Brytanii). Młodzież w swoim slangu wyraża pogardę

1. Por. definicję znaczenia czasownika wartościować w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. S. Dybisza (dalej jako USJP): określać, rozpoznawać wartość czegoś, formułować sądy oceniające coś (podkreślenie moje – A.S. D.)

9 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

2. J. Puzynina, Język wartości, Warszawa 1992, s. 29. 3. To klasyfikacja uproszczona. Bardziej szczegółowy opis językowych środków wartościowania z licznymi (autentycznymi) przykładami ich użycia przedstawia Elżbieta Laskowska w książce Wartościowanie w języku potocznym, Bydgoszcz 1992, s. 37-113. 4. W formułowaniu znaczeń korzystam z odpowiednich definicji w USJP. 5. Por. definicje w USJP: rzeczownika wrogość „wrogi stosunek do kogoś lub czegoś, nieprzyjazne uczucia wobec kogoś lub czegoś; nienawiść” i przymiotnika wrogi c)  „nieżyczliwy, niechętny w   stosunku do kogoś”, d)  „nacechowany nieżyczliwością, będący wyrazem nieprzyjaznych uczuć; nieprzyjazny”. 6. Por. definicję rzeczownika przemoc w USJP: „przewaga, zwykle fizyczna, wykorzystywana w celu narzucenia komuś swojej woli, wymuszenia czegoś na kimś; także: narzucona komuś bezprawnie władza; gwałt”. 7. Taki kształt ma początek definicji rzeczownika agresja w  USJP. 8. Zob. definicję rzeczownika groźba w USJP: „zapowiedź niebezpieczeństwa, kary, zemsty itp.; pogróżka”. 9. Zob. definicję rzeczownika pogróżka w USJP: „zapowiedź czegoś złego, postraszenie karą, zemstą itp.; groźba”. 10. Termin Zenona Klemensiewicza, który jest nazwą wyrazów brzydkich (od gr. kakós ‘brzyd­ki, zły’). 11. J. Puzynina, Nauka o komunikacji językowej i funkcjach tekstu, [w:] S. Dubisz, M. Nagajowa, J. Puzynina, Język polski i my. Podręcznik do języka polskiego dla klasy 1 szkół średnich, Warszawa 1998, s. 8.

12. J. Puzynina, Język – edukacja – wartości, „Nowa Polszczyzna” 1988, z. 11, s. 36-37. 13. Por. Wstęp do Słownika polskich przekleństw i wulgaryzmów Macieja Grochowskiego, Warszawa 1995, s. 12-18. 14. Cytat z Biblii Tysiąclecia, Poznań 1965. 15. Przykłady zaczerpnięte z internetowego portalu Vasisdas (http://www.vasisdas.pl/). 16. Z. Klemensiewicz, Higiena językowego obcowania [w:] idem, Ze studiów nad językiem i stylem, Warszawa 1969, s. 7-14. 17. Por. definicję znaczenia rzeczownika kłamstwo w USJP: „twierdzenie niezgodne z rzeczywistością, wypowiedziane z zamiarem wprowadzenia kogoś w błąd; fałsz, łgarstwo, nieprawda, zmyślenie”. 18. Por. w USJP definicje znaczeń odpowiednich synonimicznych rzeczowników: kalumnia „niesłuszne, krzywdzące oskarżenie; potwarz, oszczerstwo”, oszczerstwo „złośliwe, szkalujące kogoś przypisanie mu złych czynów lub słów, mające na celu skompromitowanie go; kalumnia, potwarz” i potwarz „niesłuszne oskarżenie, krzywdzące zarzucanie komuś złych czynów; oszczerstwo, kalumnia”. 19. Por. definicje znaczeń rzeczownika obelga w USJP: a)  „obraźliwe słowo skierowane do kogoś; epitet, wyzwisko”, b) „ubliżenie komuś słowem, rzadziej uczynkiem; zniewaga”. 20. Por. definicję znaczenia rzeczownika obmowa w USJP: „celowe przekazywanie o kimś niekorzystnych lub złośliwych informacji”. 21. Źródłem jest także internetowy portal Vasisdas (zob. wyżej przypis 15.). 22. J. Puzynina, Jeszcze raz o kulturze języka, http://www. etykaslowa.ukw.edu.pl/jednostka/stowarzyszenie-etyki-slowa/ eksperci-o-etyce-slowa.

Iwona Rostankowska KPCEN w Bydgoszczy

O wartościach w kontekście podstawy programowej W literaturze, sztuce i historii znajdujemy wiele przykładów będących egzemplifikacją wszystkich bez wyjątków postaw i wartości.

Kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w  roku szkolnym 2016/2017 to: 1. Upowszechnianie czytelnictwa, rozwijanie kompetencji czytelniczych wśród dzieci i młodzieży. 2. Rozwijanie kompetencji informatycznych dzieci i  młodzieży w szkołach i placówkach. 3. Kształtowanie postaw. Wychowanie do wartości. 4. Podniesienie jakości kształcenia zawodowego w  szkołach ponadgimnazjalnych poprzez angażowa-

nie pracodawców w proces dostosowania kształcenia zawodowego do potrzeb rynku pracy. Według Słownika języka polskiego postawa to m.in. stosunek człowieka do życia lub do pewnych zjawisk, wyrażający jego poglądy; też: sposób postępowania lub zachowania wobec określonych zjawisk, zdarzeń lub w stosunku do ludzi. A co jest wartością? Wartość: 1. to, ile coś jest warte pod względem materialnym 2. cecha tego, co jest dobre pod jakimś względem 3. posiadanie zalet 4. zasady i przekonania będące podstawą przyjętych w danej społeczności norm etycznych.

10 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Biorąc do ręki podstawę programową, znajdziemy w niej zapisy odnoszące się do realizacji treści promujących kształtowanie postaw i wartości. Czytamy tam: W procesie kształcenia ogólnego szkoła podstawowa kształtuje u uczniów postawy sprzyjające ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu i społecznemu, takie jak: uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, wytrwałość, poczucie własnej wartości, szacunek dla innych ludzi, ciekawość poznawcza, kreatywność, przedsiębiorczość, kultura osobista, gotowość do uczestnictwa w kulturze, podejmowania inicjatyw oraz do pracy zespołowej. W rozwoju społecznym bardzo ważne jest kształtowanie postawy obywatelskiej, postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu, a także postawy poszanowania dla innych kultur i tradycji. Szkoła podejmuje odpowiednie kroki w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji. (Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych). Na każdym etapie edukacyjnym znajdziemy zapisy podkreślające wagę wychowania do wartości. Zarówno na lekcjach języka polskiego, jak i historii, sztuki czy geografii mówimy o tym, co świadczy o  naszej kulturze zarówno materialnej, jak i duchowej. To słowa mają ogromną moc. Potrafią budować i burzyć, wspierać i załamywać, wpływać na nasze emocje i działania. Neurobiolodzy/neurodydaktycy twierdzą, że uczenie się jest procesem społecznym. Uczymy się poprzez interakcje oraz zastosowanie poznanych informacji. Dlatego im więcej pasji wśród nauczycieli, tym lepiej dla naszych uczniów. Myślenie to najważniejszy proces wpływający na nasze emocje i działania.

W literaturze, sztuce i historii znajdziemy wiele przykładów będących egzemplifikacją wszystkich bez wyjątku postaw i wartości. Trzeba tylko umieć wybierać! Zarówno literatura, sztuka, jak i historia stanowią bowiem niewyczerpane źródło opowieści nie tylko barwnych i ciekawych, ale też pouczających, zawierających w sobie potężny ładunek emocji. Młody człowiek uczy się rozróżniać wartości. Potrafi na przykład odróżnić bezinteresowną pomoc od bezinteresownej zawiści. O tym mówi choćby Lalka. W  powieści Bolesława Prusa Wokulski pomaga, ale też doświadcza wykluczenia i  pomówień. Etos pracy, kultywowany od dawna, to nie tylko szansa na zaspokojenie podstawowych potrzeb, ale też jeden

ze sposobów na samorealizację, odnalezienie swego miejsca w życiu. Tak pojmowali pracę bohaterowie utworów Orzeszkowej i Żeromskiego. Oczywiście, że doktor Tomasz Judym każe nam zastanowić się, gdzie leżą granice odpowiedzialności za innych. A co ze swoim szczęściem, prawem do miłości i odwzajemnienia uczuć? Alek, Rudy i  Zośka – przedstawiciele pokolenia Kolumbów, generacji skazanej przez wielką historię na zatracenie – najpierw uczą się dla ojczyzny, a potem w imię honoru i przyjaźni składają w ofierze życie. Czytelnik wie, że miłość rodzicielska sprawia, iżmatka lub ojciec ukorzą się przed największym wrogiem, narażą własne życie dla ratowania życia dziecka. Tak uczyniła przecież Pani Rollison, bohaterka III części Dziadów Adama Mickiewicza. Król Priam, dumny władca Troi, nie zawahał się udać do obozu wroga i paść na kolana przed Achillesem, aby odzyskać ciało Hektora, który poświęcił życie dla ratowania ojczyzny.

Kształtowanie postaw

Już sama próba zdefiniowania podstawowych terminów pokazuje, że mamy do czynienia z pojęciami wieloaspektowymi i niejednoznacznymi.

Miłość ojczyzny, patriotyzm prawdziwy, a nie fasadowy, wpisane są zarówno w dzieła literackie, jak i historie prawdziwe. Tego uczą np. pieśni Jana Kochanowskiego, satyry Ignacego Krasickiego czy dzieła romantyków. Pełnia człowieczeństwa łączy się z poznaniem samego siebie, ale też własnych słabości i ograniczeń. Nie bez przyczyny Jacek Soplica doświadczył upadku na samo dno, by później stać się narodowym bohaterem. Bohaterowie polskiej historii, polskich powstań doświadczyli upadku, poniewierki, szkalowania i zapomnienia. Dopiero po latach zaczynają funkcjonować w zbiorowej pamięci, świadomości. Równie ważne są nasze historie rodzinne, historie naszych babć i dziadków, sąsiadów i przyjaciół. To w nich odnajdziemy dekalog spraw codziennych. Rodzina jest bowiem ostoją i fundamentem świadomości indywidualnej i zbiorowej. Archetypy naszych zachowań mają swe źródło w nie tylko w tym, co indywidualne, ale też są zakorzenione w zbiorowej podświadomości. Nie da się ukryć, że bycie nauczycielem wiąże się z ogromną odpowiedzialnością. Ale tak jest przecież od lat. Dobry nauczyciel wie, że lepiej jest czerpać z zasobów naszych uczniów, niż mówić o ich deficytach. Rozwijać ciekawość poznawczą, kształtować postawy odpowiedzialności za siebie i innych to nie lada wyzwanie. Ale nie ma nic gorszego niż nachalny dydaktyzm, moralizowanie za wszelką cenę. Pozwólmy uczniom odkrywać świat wartości na swój sposób. Wystarczy wziąć sobie do serca przysłowie Czirokezów: Słuchaj szeptów, a nie będziesz musiał znosić krzyków. 11

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

Piotr Szczepańczyk Szkoła Podstawowa nr 63 w Bydgoszczy

PO(d)STAWY Postawa - to słowo kojarzy się z różnymi aspektami. Może to być pozycja podczas śpiewania hymnu narodowego, usadowienie się na krześle przy szkolnej ławce czy przy biurku, podejście do jakiegoś problemu i  jego rozwiązanie lub też określenie swojego zachowania względem kontrowersyjnej sytuacji. Wszystko to jednak sprowadza się do jednego czynnika  - podstaw.

Mam na imię Adam. Jestem nauczycielem fizyki. Pracuję w szkole od 13 lat. Uczyłem ponad tysiąc uczniów... Dziś, po tych kilkunastu latach, nachodzą mnie pewne refleksje... Czy zdarzyło się nam kiedyś, że byliśmy świadkami, iż podczas śpiewania hymnu narodowego nie wszyscy w naszym otoczeniu stali na baczność? A   bywało wręcz przeciwnie - otwierali w tym momencie puszkę piwa, drapiąc się po wypiętym brzuchu, śmiali się z najmłodszej 11-letniej latorośli, która dumnie śpiewała „Mazurka Dąbrowskiego” w  oczekiwaniu na występ ukochanej reprezentacji. Czy zdarzyło się nam kiedyś, że upomnieliśmy ucznia, żeby siedział prosto w ławce, nie wiercił się, nie odwracał do kolegów i nie rozmawiał z  nimi, a kilka lekcji później, samemu siedząc na nudnej i bezsensownej radzie pedagogicznej, sami cały czas się rozmawialiśmy półgębkiem z innym znudzonym nauczycielem..? Lub z łokciami opartymi o stolik sprawdzaliśmy klasówki czy uzupełnialiśmy dziennik..? Czy zdarzyło się nam kiedyś, że pokreśliliśmy uczniowi cały zeszyt na czerwono, zaznaczając dziesiątki błędów ortograficznych, interpunkcyjnych i stylistycznych (czasem ich liczba mogła być tak duża, że po naszej korekcie, nie można już było tam nic odczytać), a kilkanaście minut później, wysłaliśmy spod biurka SMS’a o treści bede niedlugo wstaw pyry zajade jeszcze po marhef..? A może w naszej wiadomości e-mail zabrakło formy grzecznościowej, o dacie, miejscowości, pozdrowieniach i podpisie w  ogóle nie wspominając..? Czy zdarzyło się nam kiedyś, że mieliśmy pretensje do dzieci, iż nie potrafią się skupić na zadaniu, są rozkojarzone i nie wiedzą, jak rozwiązać krzyżówkę dotyczącą pierwotniaków czy też poprawnie określić przydawki i okolicznika? Przecież to oczywiste, mieliśmy o tym już dwie lekcje!

I naładowani frustracją i zniechęceniem wracaliśmy do domu, gdzie kolejny raz wybraliśmy opcję relaksu przed telewizorem, oglądając programy, gdzie jest ukazane prawdziwe oblicze szkoły, w którym przeciętni uczniowie gimnazjów ćpają, piją, palą i podrywają na zmianę rówieśników i nauczycielki..? W planach wprawdzie na to popołudnie było wyjście na basen, ale po tych kilku lekcjach, gdzie te głupie dzieciaki nie potrafią ogarnąć swojego planu dnia, nie mamy już siły na aktywność fizyczną... Czy zdarzyło nam się kiedyś, że przyszła do nas na przerwie uczennica czwartej klasy (taka, co poszła do szkoły jako sześciolatek, zatem ma już całe 9 lat) i ze łzami w oczach marudzi, że „Michał ją przezywa i mówi, że jest brzydka”, a my wtedy zwracamy jej uwagę, że mamy kontrakt klasowy i nieładnie jest skarżyć i niech nie zawraca nam głowy takimi głupotami..? W  końcu ma już 10... ile? Aha, no to całe 9 lat i  nie powinna się przejmować takimi bzdurami! A chwilę później w pokoju nauczycielskim gadamy cichaczem z innym pedagogiem o nauczycielce, która zrobiła z dziećmi przedstawienie i wyszło jej to średnio, a my, gdybyśmy tylko chcieli, to zrobilibyśmy je o niebo lepiej. A ona chciała się tylko pokazać, że robi więcej od innych, bo chce się przylizać dyrekcji, żeby mieć większy motywacyjny. Wredota jedna... Postawa... Gdy myślę o tym słowie, to czuję ukłucie w sobie. Wyrzut sumienia, który cichutko próbuje się przebić przez skorupę zatwardziałości i masek, których mam już tyle na sobie, że sam nie wiem, kogo widzę w lustrze. Ale ten głos ciągle woła... i łka... i zaczyna szlochać... że to nie tak miało być... i życie miało się inaczej ułożyć... a jak jest..? Mówię dzieciom, żeby szanowały flagę, godło i hymn, a przeklinam ten naród, jego mentalność i   chcę stąd uciekać, bo na zachodzie jest lepiej... Mówię dzieciom, żeby nie gadały na lekcji i   mają mnie słuchać, bo dostaną uwagę, a sam nie daję swojej uwagi prelegentowi podczas jego przemówienia... I  choć czasem chcę się przemóc i  słuchać, to koleżanka obok cały czas mnie zagaduje... Sprawdzam zeszyty i  prace podopiecznych, poprawiając ich błędy, a  sam w pośpiechu wysyłam często niezrozumiałe ciągi

12 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


że ja też bym mógł, to moje nierozłączne niechcemisię jest zawsze ponad mną... Choć jestem nauczycielem fizyki, wiem, że wzory, zasady dynamiki i Newton to tylko część tego, co przekazuję dzieciom. Druga, równa połowa, to moja postawa. Jaka ona jest..? Sam sobie muszę odpowiedzieć na to pytanie. Wiem jednak, że mogę im dać tylko to, co mam. Nie mogę dać im czegoś, czego nie mam. Może dlatego w szkole jest jak jest, bo moja postawa nigdy nie nabrała podstawy... Podstawy szacunku do innych. I do siebie samego.

Dorota Łańcucka KPCEN we Włocławku

Kształtowanie postaw

znaków w SMS’ach czy e-maile, które z listem już od dawna mają niewiele wspólnego... Mam pretensję do ucznia, że znów nie odrobił swojego codziennego zadania domowego, a  sam nie chodzę biegać nawet raz w tygodniu, choć tak sobie obiecałem... I wreszcie bagatelizuję te błahe problemy 9-latki, uświadamiając ją, że nie musi czuć się piękna, bo nikogo poza nią to nie obchodzi i że Michał niech sobie tam gada, a   winna jest ona, bo skarży.. A sam nie umiem trzymać języka za zębami i obgaduję innych za plecami, że chcą coś zrobić dla dzieci... I choć wiem,

Wychowanie? To wieelka sztuka! Sprostać wyzwaniom współczesnego świata nie jest łatwo. Rozwój cywilizacyjno-kulturowy i procesy globalizacji postępują szybko i wydrukowanie nowego podręcznika nie zawsze nadąża za zmianą. Dyskusyjne i niezbyt chętnie akceptowane przez uczniów jest wskazywanie modelu postawy, według którego należy postępować. Dlatego na różnych etapach edukacyjnych, w rozmaity sposób uczeń świadomie powinien kształtować i wykorzystywać swoje mocne strony, by mieć radość i satysfakcję z tego, kim jest. Młodym ludziom trudno zrozumieć świat, nie znając siebie, wobec tego diagnoza indywidualnego potencjału dzieci i młodzieży ułatwi im start w  dorosłość. Niezwykle ważne są działania nauczycieli nakierowane na rozwój ucznia w sytuacjach nie tylko szkolnej edukacji. Dojrzałość bierze się rozwijania talentów i zainteresowań, doświadczenia, w końcu z  coraz większej świadomości obywatelskiej. W wychowaniu nie można liczyć na szybkie efekty, często skutki naszej pracy widzimy poprzez pryzmat stylu życia kolejnego pokolenia wychowanków. Na pewno w gospodarce rynkowej i dynamicznym rozwoju nowych technologii, kluczowe stają się kompetencje cyfrowe, naukowo-techniczne, porozumiewanie się w wielu językach, kreatywność i przedsiębiorczość. Dzisiaj młody człowiek musi niemalże sam zarządzać zmianą, być na nią przygotowany, a więc prezentować postawy nacechowane energią, ciekawością, pewnością siebie czy skłonnością do ryzyka.

Zatem potrzeba kolejnych kompetencji: osobowych, interpersonalnych i międzykulturowych, przygotowujących do skutecznego uczestnictwa w życiu społecznym i  zawodowym, czyli niezałamywanie się niepowodzeniami, praca w zespołach, zdolność do empatii, panowanie nad emocjami, otwartość na otoczenie. W  podmiotowym podejściu do ucznia ogromną rolę do spełnienia mają rodzice i nauczyciele. To ich autentyczność, zasady moralne i obyczajowe, umiejętność dialogu są fundamentem kształtującym określoną wrażliwość młodych ludzi. Jakże istotna w  edukacji jest dzisiaj nieszablonowość, swoboda interpretacji i możliwość koordynowania swoich działań, co przekłada się na poczucie sprawstwa i  zwiększa odpowiedzialność. Istotne znaczenie w kształtowaniu postaw mają kompetencje społeczne oraz świadomość swojej roli zarówno w otoczeniu lokalnym, jak i w wymiarze globalnym. Dom i szkoła funkcjonują w określonym środowisku i, aby prowadzić skuteczną edukację, swoją misję powinny realizować w oparciu o  strategię rozwoju danego regionu. Dzięki harmonijnej współpracy samorządu z pozostałymi instytucjami można mówić o zrównoważonym rozwoju oraz perspektywie i kierunkach kształcenia dla młodych ludzi. Spójność działania i wsparcie edukacyjno-zawodowe ułatwi im dokonywanie wyboru i podejmowanie odpowiedzialnych decyzji. Wychowywanie poprzez sztukę, podróże, znajo13

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

mość historii, innych nacji i różnic kulturowych jest wartością systemów edukacji w wielu krajach. Angażowanie młodych ludzi w organizację wydarzeń związanych z kulturą i dziedzictwem narodowym przynosi wieloaspektowe korzyści. W ramach współpracy szkół z organizacjami pozarządowymi młodzież ma szansę wyjść poza szkolne stereotypy.

pełne bez żadnych dodatkowych bodźców w  postaci np. gwiazd z pierwszych stron gazet. Spośród kilkudziesięciu filmów szczególnym powodzeniem cieszyły się krótkie filmy dokumentalne, pokazujące życie ludzi 100 lat temu. Podobnych imprez odbywało się w  rejonie Friuli – Wenecja Julijska dużo więcej, bo przeżywanie kultury i  sztuki to recepta na piękno duszy… Wieczorami tłumy młodych Włochów delektowały się w   lokalach przede wszystkim … rozmową i  bezpośrednim dialogiem. Szybko schowałam telefon, ba, starałam się o nim całkowicie zapomnieć. Nikt z  niego nie korzystał, tylko z  pasją i zaciekawieniem poświęcał się rozmowie z drugim człowieMłodzież zaangażowana w organizację wydarzeń związanych z kulturą i dziedzictwem narodowym kiem. Życie wokół płynęło jakby wolniej, spotkań nie rozpraszały zbędne Przykładem partycypacji i współdziałania jest fedźwięki i przedmioty. Slow… stiwal „Pola i inni” organizowany przez Lipnowskie

Towarzystwo Kulturalne im. Poli Negri. Występy teatru Bene Nati, warsztaty teatralne, konkursy filmowe, muzyczne i plastyczne są płaszczyzną do ekspresji i  motywacją do rozwoju. Pod czujnym okiem zewnętrznych ekspertów młodzi ludzie mają szansę rozwoju swoich talentów, pielęgnując jednocześnie lokalną historię i walory regionu. Ugruntowana tożsamość otwiera im kolejne drzwi, daje wiarę we własne siły i podnosi poczucie własnej wartości. Wbrew pozorom, „stare kino” pokazuje przekrój i postęp rozwoju cywilizacji, a nowe technologie sprzyjają prezentacjom i eksponowaniu twórczości. Młodzież z ciekawością śledzi metody rekonstrukcji zniszczonych taśm filmowych w technologiach 4K, nabierając szacunku do przeszłości. Impreza przyciąga i integruje młodych i starszych. Bardzo atrakcyjną propozycją zajęć dla uczniów z Lipna i okolic jest także inicjatywa Miejskiego Centrum Kultury – projekt „KinoSzkoła” realizowana we współpracy z Filmoteką Narodową. Co ciekawe, w obliczu dominacji high-tech i coraz szybszego tempa życia naturalną potrzebą stają się interakcje między ludźmi, prostota życia i powrót do źródeł. Było to widać gołym okiem we Włoszech podczas festiwalu niemego kina w Pordenone. Przez tydzień trwania festiwalu sale teatru Giuseppe Verdi były

Wiemy też, że Włochy inwestują duże środki w  wychowanie młodego człowieka, pod warunkiem, że przeznaczy je właśnie na uczestnictwo w szeroko pojętej kulturze, która jest wszak głównym zasobem społecznym. Synergia w wychowaniu wiąże się też z działaniami w obszarze zdrowego odżywiania oraz promowania ekologicznych trendów. Na kształtowanie postaw we współczesnym świecie duży wpływ mają treści dotyczące zagrożeń dla środowiska oraz sposoby i świadomość jego ochrony. Edukacja ekologiczna wdrażana już od najmłodszych lat daje realne korzyści nie tylko przyrodzie, przede wszystkim też ludziom i  gospodarce. Jak urządzić ekologiczne przyjęcie, jak zrobić ekologiczne zakupy czy inwestować w ekologiczny transport – o tym wiedzieć powinniśmy wszyscy. Strona Internetowa Fundacji Nasza Ziemia to prawdziwa skarbnica wiedzy. Zachęcić do korzystania z niej uczniów to naprawdę nic trudnego! Akcja Sprzątanie Świata wyzwoliła proekologiczne nawyki i  postawy bez nakazywania i ocen. Ostatnimi czasy renesans przeżywa rodzimy folklor. Ludowy design staje się naszą eksportową marką, sztuka jest na wyciągnięcie ręki! Czy malarstwo Stryjeńskiej chwyci i zachwyci? Postarajmy się o to.

14 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Czego Jaś się nie nauczy... O kształtowaniu relacji dzieci młodszych z kolegami z niepełnosprawnością Wiedza nie opiera się wyłącznie na prawdzie, także na błędach Carl Gustav Jung

Wzajemne relacje między ludźmi mają szczególne znaczenie dla procesu dydaktyczno-wychowawczego. Poznawanie zasad i rozumienie ich znaczenia dla funkcjonowania społeczeństwa stanowi element rozwoju. Równie istotne jest uczenie szacunku dla innych i kształtowanie postawy dialogu. Świadomość tego decyduje o sukcesie wychowawczym. W tym roku szkolnym jednym z kierunków realizacji polityki oświatowej państwa jest kształtowanie postaw i  wychowanie do wartości. Przeanalizuję to zagadnienie na podstawie kształtowania relacji dzieci młodszych z kolegami z niepełnosprawnością. Obecność wśród nas osób niepełnosprawnych stanowi wyzwanie dla naszego egoizmu, a refleksja nad istotą życia człowieka nabiera szczególnego znaczenia. Wymaga zmiany hierarchii wartości, dostrzegania partnera w każdym człowieku niezależnie od jego pochodzenia, wieku czy możliwości psychofizycznych. Myślenie, że samo umieszczenie osoby z  niepełnosprawnością w środowisku pełnosprawnych zaowocuje wzrostem integracji społecznej jest myśleniem życzeniowym. Izolacja dziecka niepełnosprawnego często jest ukryta pod pozorami życzliwości oraz układnego zachowania dzieci pełnosprawnych, które dyskretnie unikają kontaktu z  niepełnosprawnym rówieśnikiem, eliminują go ze swego kręgu, pomijają w pozytywnych wyborach. Przyczyny tego stanu rzeczy są bardzo różne. Dziecko z niepełnosprawnością jest społecznie akceptowane, ale nie we wszystkich aspektach jego osobowości i nie przez wszystkich kontaktujących się z nim członków grup społecznych. Dlatego niezwykle ważne jest jak najwcześniejsze poznanie rzeczywistego obrazu osób niepełnosprawnych oraz podjęcie działań, dzięki którym możliwe będzie wpływanie na stan wiedzy i postawy już u małych dzieci, by zapobiec dezintegracji i utrwalaniu stereotypów pamiętając, że jest to decydujący okres dla kształtowania się właściwych postaw wobec drugiego człowieka.

Dzieci niepełnosprawne uczęszczające do przedszkola i szkoły, w większości przypadków z powodu właściwości psychofizycznych nie spełniają warunków sprzyjających ich spontanicznej akceptacji przez rówieśników. Doprowadzenie do pozytywnych zmian w tym zakresie, spojrzenie na niepełnosprawnego rówieśnika nie tylko przez pryzmat jego zaburzeń i  ułomności, nietolerowanych w danej społeczności zachowań, wymaga planowanego wsparcia wychowawczego. Ważną rolę w tym procesie odgrywają nauczyciele i rodzice, wspierający dziecko w nowych sytuacjach, prezentujący mu wzory społecznych zachowań, gdyż dziecko o nietypowym rozwoju może i potrafi być aktywnym partnerem. Znajdując się w  grupie rówieśniczej powoli, ale stopniowo i konsekwentnie wchodzi w kontekst sytuacyjny, inspirujący nowe formy społecznej aktywności i w stymulującym je otoczeniu zdrowych rówieśników rozwija się szybciej. Brak możliwości komunikacyjnych utrudnia mu kontakty, ale ich nie umożliwia i nie jest bezpośrednią przyczyną ograniczającą wchodzenie w relacje z dzieckiem pełnosprawnym. Ważne jest tutaj uwrażliwienie dzieci na niewerbalne zachowania rówieśników. W grupach integracyjnych dzieci nawiązują kontakty w czasie codziennych zajęć i łatwiej jest im dotrzeć do siebie i zrozumieć ograniczenia drugiego człowieka. Wiele sytuacji i rytuałów, takich jak np. zabawy swobodne, muzyczno-taneczne czy plastyczne powtarzane codziennie sprzyjają podejmowaniu komunikacji, a  więc także nawiązywaniu interakcji między dziećmi. Prawidłowo i  systematycznie realizowany proces integracji, stosowanie adekwatnych metod i form pracy sprawia, że codziennie obserwujemy, jak obie strony korzystają na wzajemnych kontaktach. Właśnie dlatego relacji nie można rozpatrywać tylko w kategorii jednej ze stron, tzn. dziecka z niepełnosprawnością. Należy ujmować je także jako wychowanie do integracji dzieci sprawnych. Możliwość porównania własnych ograni-

Kształtowanie postaw

Irena Kaczmarowska KPCEN we Włocławku

15 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

czeń i trudności z codziennymi zmaganiami dzieci niepełnosprawnych, może uczyć pokory i cierpliwości w pokonywaniu życiowych przeszkód. Z  kontaktów z niepełnosprawnymi kolegami dzieci powinny wynieść przede wszystkim umiejętność traktowania odmienności jako czegoś naturalnego, niewzbudzającego sensacji czy zażenowania. Powinny one skłaniać do większej otwartości i wyrozumiałości w  stosunku do innych. Proces kształtowania postaw i wychowania do wartości jest procesem długotrwałym, nie przynosi natychmiastowych efektów, lecz rozpoczę-

ty już w przedszkolu i na początku edukacji szkolnej daje podstawy do jego kontynuowania i doskonalenia na kolejnych etapach życia dziecka. Uczenie się jest procesem, który trwa przez całe życie człowieka, ale użycie fragmentu przysłowia w tytule jest zabiegiem przemyślanym. Zbyt późno podjęte działania utrudniają proces uczenia, a  nieraz wręcz go uniemożliwiają. Prawdą jest bowiem, że wiedzę i umiejętności należy zdobywać od najmłodszych lat, bo to czego nauczymy się w tym okresie, jest niezbędne w późniejszym życiu.

Marta Napierała Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna we Włocławku

O postawach młodzieży wobec pracy i nauki oraz jej systemie wartości Jako praktyk na co dzień spotykam się z młodzieżą gimnazjalną i ponadgimnazjalną, uczniami różnych typów szkół. Moja praca polega na indywidualnych spotkaniach i rozmowach doradczych z uczniami i  ich rodzicami oraz spotkaniach grupowych w oddziałach klasowych, podczas których w formie warsztatów pracuję nad kształtowaniem właściwych postaw młodzieży wobec pracy, a także pomagam przy wyborze zawodu i kierunku kształcenia. Dzięki temu mogę obserwować młodych ludzi, mam sposobność do rozmów na temat ich systemu wartości. Z moich obserwacji wynika, iż młodzież reprezentuje postawy i wyznaje system wartości swoich rodziców. Ten mechanizm widoczny jest na przykładzie młodzieży będącej w konflikcie z rodziną pochodzenia, np. dzieci z placówek wychowawczych, opiekuńczych, młodzież mająca z różnych względów skonfliktowaną relację z rodzicami. Grupą odniesienia staje się wówczas grupa rówieśnicza. W przypadku tych dzieci system wartości i postawy są „zapożyczane” od przypadkowej osoby mającej wpływ na jednostkę. Podkreślę z mocą: rodzice mają ogromny wpływ na aktualną reprezentację postaw i drabinę systemu wartości swoich dzieci. Motywacja do nauki jest pochodną systemu wartości reprezentowanego w środowisku domowym.

Kształtowaniu pozytywnej motywacji do nauki u  dziecka sprzyjają bliskie relacje z rodzicami oparte na akceptacji, zrozumieniu potrzeb i uczuć. Wsparcie musi polegać na zainteresowaniu sprawami dziecka, ale potrzebna jest tu równowaga. Zainteresowanie to bycie z dzieckiem, rozumienie i nazywanie uczuć: swoich i uczuć dziecka. Robiąc to, uczymy młodego człowieka nazywania, dostrzegania i akceptowania własnych emocji, również tych negatywnych. Dziecko ma szanse spotkania się ze swoimi uczuciami w  różnych sytuacjach życiowych, a nie bezmyślnego reagowania na wywołane stany emocjonalne. Dzieje się tak tylko wtedy, gdy my - rodzice wzorujemy nasze dzieci, czyli sami nazywamy swoje uczucia w różnych sytuacjach: „och, jaki jestem zły”, „jestem dziś zadowolony, bo…”, itd. Gdy nasze dziecko jest sfrustrowane, mamy ochotę mu pomóc. Często idziemy wtedy o jeden krok za daleko, chcemy „zaradzić”, zrobić coś za nie, podczas gdy wystarczy jedynie dostrzec i nazwać uczucia, z  którymi boryka się nasze dziecko: „Widzę, Jasiu, że jesteś zdenerwowany”, „Słyszę, Wiktorio, że jesteś smutna” itd. Nie martwmy się, jeśli błędnie nazwiemy uczucia dziecka, ono nas poprawi „Nie, jestem wkurzona!”, a to jest dobry początek do otwarcia, do dialogu. Dziecko ma poczucie, że jego emocje są dostrzegane i akceptowane takimi, jakimi są.

16 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


nętrznieniu normy: „nauczyciele powinni kochać dzieci”. Polskie badania przeprowadzone wśród łódzkich nauczycieli wykazały, że poczucie misji, które się w ten sposób tworzy, nie przekłada się na konkretne obowiązki i działania, lecz na zinternalizowane i głębokie przeświadczenie o  szczególnej ważności i odpowiedzialności za wykonywane zadania. Na poziomie konkretnych działań nauczyciel wpada w pułapkę bycia dydaktykiem odpowiedzialnym za przekazanie wąskiego zakresu wiedzy, bez zrozumienia podmiotowości dzieci, ich autokreacji i budowania tożsamości. Stawia więc przed uczniem stereotypowe wymagania, np. bezwzględnego posłuszeństwa na lekcji, bez zrozumienia sensu i celu tych wymagań. Opierając się na własnym doświadczeniu, sięgamy do głęboko zakorzenionych, nie zawsze właściwych, własnych postaw i przekonań wynikających przecież z wiedzy potocznej i własnego doświadczenia. W mojej praktyce zawodowej obserwuję dużą dozę pesymizmu, marazmu, zniechęcenia w postawach młodzieży. Następuje wzrost zachorowań na depresję i zaburzenia lękowe u młodzieży, wzrost zachowań autodestrukcyjnych (samookaleczenia, próby samobójcze, narkotyki). Młodzież deklaruje negatywny stosunek do podejmowania wysiłku edukacyjnego, kształcenia zawodowego, podejmowania pracy. Mówi też o strachu przed przyszłością, która maluje się jako czarna wizja beznadziei, piętrzących się trudności i  braku zatrudnienia. Jednocześnie wiem, że rodzice i nauczyciele straszą przyszłością, brakiem pracy i pieniędzy, chcąc w ten sposób zmotywować młodzież do nauki. Czy naszym zamiarem jest straszyć młodzież? Czy człowiek w strachu i stresie podejmuje właściwe decyzje zawodowe i edukacyjne? Czy strach motywuje? W takich poczynaniach „wychowawczych” zwycięża postępowanie stereotypowe, oparte na wiedzy potocznej. My, rodzice i nauczyciele, musimy pamiętać i zawsze mieć na uwadze, iż młody człowiek kształtuje swoje postawy wobec wszystkiego: szkoły, domu, pracy zawodu, swojej przyszłości, itp. w oparciu o nasze postawy, nasze zachowania i deklaracje. Prezentowane postawy nas dorosłych wobec tych wszystkich aspektów życia „zarażają” dzieci i młodzież naszym nastawieniem. Bardzo ważnym jest, aby dorośli wobec młodzieży prezentowali postawy właściwe, prorozwojowe, nasycone pozytywnym spojrzeniem na świat i siebie samych.

Kształtowanie postaw

Wsparcie emocjonalne jest szczególnie ważne w  sytuacji porażki. Jak sprawić, by dziecko wiedziało, że może nam zaufać? Że znajdzie w nas oparcie? Że nie spotka się z wyrzutami z naszej strony? Z krytyką? Po pierwsze, nie zaprzeczajmy uczuciom dziecka. Po drugie, jeżeli widzimy, że dziecko naprawdę dołożyło wszelkich starań i zrobiło tyle, ile mogło, to taki fakt trzeba docenić. Nie szukajmy winnych w  postaci „głupiej nauczycielki” – to ten moment, kiedy wyrabiamy postawę u dziecka i  budujemy lub burzymy jego motywację do dalszego wysiłku. Wsparcie emocjonalne to nie głaskanie po głowie, to dodawanie siły do kolejnych starań. Jesteśmy w  stanie tego dokonać, podkreślając dotychczasowe starania dziecka, chwaląc je za postęp. Wszelką motywacje zabija w dziecku chwalenie za cechę stałą: „Jesteś mądry”. Dość częstym stwierdzeniem rodziców, z jakim spotykam się w mojej praktyce zawodowej, jest określenie swojej pociechy jako „zdolny leń”. Bardzo szkodzi ono budowaniu motywacji naszych dzieci, rozleniwia je i deprymuje. Duńskie badania pokazują, że dzieci chwalone za stałą cechę, podchodzą do nowych wyzwań intelektualnych z dużym lękiem i obawą przed porażką. Dzieci chwalone za postęp do nowych doświadczeń edukacyjnych zabierają się z dużą wiarą we własne siły i dużą dozą pewności siebie. Są również bardziej ciekawe poznawczo. Aby wyrabiać u dziecka motywację do wysiłku, ważne jest by działać wspólnie z dzieckiem (szczególnie mam tu na myśli dzieci małe). Układnie puzzli, zbijanie karmnika dla ptaków, spędzanie razem czasu aktywnie to konieczne w budowaniu relacji. Niezwykle ważnym jest również, aby dokończyć zaczęte działanie, pomimo trudności. Na kształtowanie postaw mają także wpływ nauczyciele i edukatorzy. Młody człowiek jest bardzo chłonny postaw. Obserwuje, ocenia, przyswaja, naśladuje. Musimy mieć świadomość, że my nauczyciele jesteśmy codziennie obserwowani, oceniani, naśladowani. Młody człowiek szuka postaci, od której mógłby odwzorować postawę. Jego młode, niedoświadczone spojrzenie na świat szuka punktów odniesienia, na podstawie których chce wyrobić sobie swoje zdanie, swój punkt widzenia. Na ogół nauczyciele deklaracyjnie czują się odpowiedzialni za wychowanie młodej generacji, swoją pracę traktujemy jako zadanie szczególnie i ważne. Jednak z badań wynika, że żywimy niechęć do osiągnięć nauki (np. psychologii), zamiast szerszej wiedzy poszukujemy „gotowego przepisu”. Okazuje się wtedy, że polegamy głównie na własnym doświadczeniu, wiedzy potocznej, co niestety sprawia, że nasze podejście do ucznia staje się stereotypowe. Podam przykład: badania wskazują, że nauczyciele (już jako studenci) wierzą, że „kochają dzieci”. Dołóżmy do tego presję społeczną nałożoną na rolę nauczyciela. Próby sprostania wymogom roli przejawiają się m.in. w uwew-

Bibliografia: Maria Dudzikowska, O potrzebie odchodzenia od wiedzy potocznej [w:] Psychologia w szkole BIBLIOTEKA CHARAKTERÓW NR 1/2004 Jessica Alexander, Iben Sandahl, Duński przepis na szczęście. Najskuteczniejsza metoda wychowania, MUZA SA, Warszawa 2016 17

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

Monika Lichman III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku

Projekt Młody Obywatel – uczniowie wobec wyzwań lokalnej społeczności Niekorzystny obraz współczesnej młodzieży można odnaleźć w świecie mediów, korespondują z nim niekiedy także głosy starszego pokolenia. Można zatem zadać pytanie, czy jest to obraz prawdziwy, rzetelnie diagnozujący postawy młodych ludzi. W  odpowiedzi na tak zarysowany problem, nie odwołując się do naukowych badań opisujących młodzież, można przytoczyć konkretne przykłady świadczące o ich pozytywnych i godnych naśladowania postawach. Trzeba więc w  opisie współczesnej młodzieży, przywoływać nie tylko te kwestie, które budzą niepokój, ale także podkreślać wszystko to, co napawa optymizmem. Warto pisać o uczniach, którzy potrafią bezinteresownie działać na rzecz innych, budując w ten sposób swój system wartości. Mowa o młodych ludziach biorących udział w projekcie Młody Obywatel prowadzonym z ramienia Centrum Edukacji Obywatelskiej. Zasadniczym celem tej inicjatywy jest wzmacnianie zasobów społeczności lokalnej, kształtowanie obywatelskich postaw, zdobywanie umiejętności wykorzystywania mechanizmów demokracji oraz poruszania się w jej obszarze. III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku od sześciu lat aktywnie działa w projekcie Młody Obywatel. Każda edycja projektu rozpoczyna się rozpoznaniem potencjału miejscowości, w której jest realizowana, a także poszukiwaniem mocnych i słabych stron lokalnej społeczności. Po tych wstępnych krokach wybiera się obszar, który, według młodych uczestników projektu, należy wzmocnić. Pierwsza edycja Młodego Obywatela, w której wzięli udział uczniowie LMK, dotyczyła działalności administracji samorządowej. Młodzi ludzie przeprowadzali wywiady z dyrektorami poszczególnych wydziałów w urzędzie miasta. Uczyli się także poruszać w  instytucji publicznej, szukając pomocy w konkretnej sprawie. Realizacja projektu obok zdobywania wiedzy praktycznej sprzyjała kształtowaniu umiejętności pracy w grupie. Konopniczanie drugą edycję projektu, poświęcili tematyce muzealnej. W Muzeum Ziemi Kujawskiej i  Dobrzyńskiej spotykali się z pracownikami odwiedzili wszystkie oddziały placówki. Uczestniczyli także

w nocy muzeów, przeprowadzili w innych szkołach lekcje z udziałem muzealników. W kolejnej edycji wyznaczono cel, jakim było wsparcie Teatru Impresaryjnego we Włocławku, którego siedziba była w trakcie remontu. Uczniowie roznosili ulotki informujące o ponownym otwarciu teatru, obejrzeli przedstawienie, w którym mogli podziwiać swoje koleżanki. Zwiedzili także wnętrza teatru, przy okazji poznając jego barwne dzieje. Czwarta odsłona Młodego Obywatela dotyczyła zmiany infrastruktury wokół szkoły. Uczniowie postanowili zmienić przestrzeń przed budynkiem szkoły za pomocą ławek z palet ekologicznych. Załatwienie palet, zorganizowanie transportu, podział zadań, upiększenie ławki poduszkami, znalezienie sponsorów na impregnat do pomalowania ławki, pomoc w  udzieleniu wskazówek, jak ją wykonać - to zadania, z którymi młodzi ludzi radzili sobie, wspólnie pokonując wszelkie bieżące problemy. Piątej edycji obok przeprowadzenia lokalnej imprezy sportowej przyświecał cel charytatywny. Grupa Konopniczan postawiła na pomoc schronisku dla zwierząt. Zorganizowała imprezę sportową - proste gry i zabawy, które miały łączyć uczniów szkół ponadgimnazjalnych i podstawowych, a także lokalnych sportowców - koszykarzy Anwilu Włocławek. Biletem wstępu na imprezę były dary dla zwierząt przyniesione przez uczestników. W bieżącym roku szkolnym w projekcie Młody Obywatel postanowiono zorganizować warsztaty przyszłościowe. Chcemy łączyć pokolenia, choćby przeprowadzając warsztaty w Klubie Seniora. Pragniemy podjąć inicjatywę stworzenia obszaru wymiany międzypokoleniowej. Działamy i wierzymy, że wspólnie stworzymy coś, co warto będzie naśladować, naszą inicjatywą spróbujemy zarazić władze lokalne. Sześć edycji projektu Młody Obywatel zrealizowanych przez uczniów LMK we Włocławku to doskonały przykład mądrego i aktywnego uczestnictwa młodych ludzi w życiu lokalnej wspólnoty, ale to także przykład kształtowania postaw proobywatelskich, ważnych zarówno dla uczestników projektu, jak i innych uczniów.

18 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Ile Polski w Polsce? Patriotyzm jako wartość Zmienność to cecha czasów, w których żyjemy. Wymaga ona podejmowania nieustannego trudu ustalania współczesnych kryteriów postępu i tworzenia określonego systemu kreowania wartości. Nie można tego uczynić bez przewartościowania roli systemu edukacji, funkcji i zadań szkoły oraz nauczyciela. W owym formułowaniu pedagogicznego modelu nowoczesności nie może zabraknąć wartości patriotycznych. Tak przynajmniej zakłada wychowanie młodzieży w gimnazjum w Osięcinach. W  naszym kraju szybko zachodzą zmiany związane z przystąpieniem do Unii Europejskiej. Dlatego kształtowanie postaw patriotycznych uczniów staje się tematem aktualnym i o dużym znaczeniu społecznym. Zadaniem współczesnego nauczyciela w kontekście funkcji edukacyjno-wychowawczej szkoły jest wychowywać do uczenia się. Rodzi się wiec pytanie, czy można nauczyć miłości o ojczyzny? Patriotyzm bowiem jest lokowany zarówno w świecie emocji i  uczuć, jak i  w  sferze przekonań, oczekiwań i obowiązków związanych z uczestnictwem w określonej wspólnocie. Jest więc wyjściem poza własną indywidualność, dostrzeganiem siebie w szerszej zbiorowości. Dlatego proces uczenia miłości do ojczyzny jest trudny i  skomplikowany. Poza tym nauczyć tej miłości może ten, kto sam ją odczuwa. W szkole tymi osobami są nauczyciele. Szczególna rola przypada tu humanistom i wychowawcom. To oni przekazują uczniom podstawową wiedzę o tradycjach narodu, o współczesnej Polsce i perspektywach jej rozwoju. Wiedza, którą dzieli się nauczyciel z uczniem, powinna mieć ładunek emocjonalny. Nauczanie nie może sprowadzać się do podawania samych faktów, które nie kształtują odpowiednich postaw. Tak rozumiane wychowanie patriotyczne jest najczęściej realizowane poprzez udział młodzieży w uroczystościach szkolnych z okazji ważnych rocznic historycznych. Istotnym zadaniem szkoły w zakresie wychowania patriotycznego jest praktyczne przygotowanie uczniów do uczestnictwa w życiu publicznym oraz wdrożenie ich do świadomego wypełniania codziennych powinności obywatelskich. Zadanie to może być zrealizowane tylko dzięki rozwijaniu wśród uczniów właściwie ro-

zumianej samorządności. Jest ona w gruncie rzeczy niczym innym, jak umożliwieniem im współdecydowania o własnych sprawach i podejmowania konkretnych działań, mających na celu wspólne dobro. Na uczniów wychowawczo oddziałują wiedza i autorytet nauczyciela, prezentowane przez niego walory moralnoetyczne i wreszcie jego zaangażowanie. Podstawowym warunkiem osiągania sukcesów w pracy wychowawczej jest współpraca wszystkich nauczycieli. Efektywność wychowania młodzieży zależy również od prawidłowej organizacji procesu kształcenia oraz właściwego stosowania różnorodnych metod i form nauczania. Należy podkreślić, że wychowanie patriotyczne nie przebiega w społecznej izolacji. Niezależnie od procesu dydaktyczno-wychowawczego największy wpływ na kształtowanie poczucia patriotyzmu u młodzieży wywierają: rodzina i kultywowanie tradycji rodzinnych, samokształcenie, Kościół, literatura oraz środki masowego przekazu. Od wychowania młodego pokolenia zależy przyszłość naszego kraju. Dlatego też szkoła powinna priorytetowo traktować sprawy kształtowania postaw miłości wobec Ojczyzny oraz stworzyć przychylny klimat dla procesu wychowania. Szczególnie w odniesieniu do trzech ważnych w historii Polski wartości, pojawiających się często jako hasło narodowe Polaków: Bóg, Honor, Ojczyzna. W obrazie współczesności zaznacza się jednak wyraźnie występowanie obok siebie licznych przeciwieństw oraz płynnie zacierające się między nimi granice. Widoczna jest także niejednoznaczność kategorii ten obraz tworzących. Najbardziej widoczną cechą aktualnego obrazu świata i obrazu przyszłości jest globalizacja. Także szczególnego znaczenia nabiera integracja europejska czy też specyfikacja kultury masowej. Cechy te wzajemnie się warunkują i nasilają oraz dynamizują aktualny obraz społecznego świata. W takiej rzeczywistości musi narodzić się odmienny sposób funkcjonowania człowieka jako osoby i jako jednostki. Powyższe refleksje rodzą wiele pytań związanych z wychowaniem patriotycznym na początku XXI wieku: - Jakie jest miejsce w edukacji patriotycznej relacji między poczuciem tożsamości etnicznej, regionalnej,

Kształtowanie postaw

Grażyna Kamionka Publiczne Gimnazjum w Osięcinach

19 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

narodowej, a poczuciem tożsamości europejskiej? - Czy i jak tworzyć w nowym kontekście proces wychowania patriotycznego oraz o jakim charakterze? - Jak w nowym - politycznym, społecznym, kulturowym kontekście konstytuowanym przez wymienione zjawiska (globalizacji, integracji europejskiej, wielokulturowości, kultury masowej) – formułować cele edukacji patriotycznej? Szkoła musi stworzyć zespół świadomych, zorganizowanych działań o zróżnicowanym charakterze, obejmujący wiele podmiotów - dom rodzinny, władze samorządowe, ukierunkowany na wspomaganie budowania przez młodzież relacji z ojczyzną, krajem urodzenia lub życia codziennego. Relacje te charakteryzują się silnym, pozytywnym związkiem emocjo-

nalnym. Towarzyszy im poczucie dumy z  przynależności do kraju, gotowość działania na rzecz jego rozwoju, rzetelna wiedza o specyfice narodu, jego kulturze. Komplementarne wychowanie patriotyczne należy prowadzić od najwcześniejszych lat, zarówno z uwagi na możliwości rozwojowe dziecka, jak i na stały kontakt dzieci z silnie oddziałującymi czynnikami socjokulturowymi. Dlatego w tym roku szkolnym ogłosiliśmy w naszym gimnazjum Rok Historii, a  działaniami na rzecz edukacji patriotycznej objęliśmy uczniów, rodziców, środowisko lokale. Staraliśmy się, by nasze cele były spójne, skorelowane z  oczekiwaniami środowiska i przyczyniły się do budowania w ciągle dynamicznym świecie stałej wartości, jaką jest patriotyzm.

Monika Stafiej Szkoła Podstawowa w Łążynie I

Wartości, postawy – jak kształtować? Pokazać! Rzeczywistość, w której przyszło dorastać dzisiejszym dzieciom, jest jak wzburzony górski potok z kamienistym dnem i głazami, o które tak łatwo się potknąć i upaść. Jak pomóc? Jak prowadzić, by młody człowiek, dorastając w takim świecie, potrafił rozpoznawać niebezpieczeństwa, omijać je i wybierał dla siebie najlepszą z możliwych dróg? Na co zwracać mu uwagę, by potrafił odnaleźć się w gąszczu informacji, by miał w sobie siłę, odporność, odwagę i tak potrzebną w dzisiejszych czasach wiarę w swoje możliwości i umiejętności? Jak przekazać wartości tak cenne, jak: szacunek do drugiego człowieka, satysfakcję z dobrze wykonanej i ciężkiej pracy, poczucie wspólnoty ze swoją małą ojczyzną? Jak wpajać pozytywną wartość postaw i   umiejętności takich jak: otwartość, asertywność, odpowiedzialność, odwaga, współpraca i współdziałanie? Jak? Najlepiej pokazać! W niewielkiej szkole w Łążynie I, funkcjonującej na terenie gminy Zławieś Wielka, udaje się od 2014 roku realizować to założenie. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie środowisko, w którym szkoła się znajduje. O sile naszych działań decyduje jedność szkoły i środowiska lokalnego.

Działamy razem – nauczyciele, dzieci, rodzice, pracownicy szkoły, mieszkańcy Łążyna. Jak działamy? Robimy przedstawienia i spektakle! Zaczęło się od jasełek „Dorośli dzieciom” w grudniu 2014 roku. Grupa ponad trzydziestu osób: nauczycieli, rodziców, pracowników szkoły oraz mieszkańców wsi przygotowała dla dzieci i mieszkańców gminy bajkowe przedstawienie. Pokazali, że nie boją się publicznie wystąpić. A przecież był to ogromny wspólny wysiłek i odwaga, gdyż każdy robił to po raz pierwszy. Ogromna satysfakcja i duma z pięknego efektu wspólnej pracy. Czy był to tylko udany spektakl dla naszych dzieci? Nie! Najważniejsze było to, czego nie było widać. Dzieci żyły tygodniami prób. W szkole, opowiadały z ogromną dumą o  przygotowaniach w domu, rolach swoich rodziców i sąsiadów. Zobaczyły, że można wystąpić publicznie, można razem, że warto podjąć wysiłek, by osiągnąć sukces. Duma z bliskich i tego, że w Łążynie, gdzie mieszkają, dzieją się takie cuda! Uwierzyły, że skoro dorośli mogą, to one też mogą, chcą i będą potrafiły. Efekt  – powiększająca się grupa chętnych dzieci występujących na akademiach i uroczystościach realizowanych z coraz większym rozmachem. I prośby:

20 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


rum gminy, ale też i najtrudniejszym przedsięwzięciem. Dziesiątki ról, tygodnie pracy. Jednak nikt nie narzekał. Wszyscy uczyli się swoich kwestii, ćwiczyli, przygotowywali przebrania. Każdy, mały i duży aktor dźwigał swój kawałek odpowiedzialności, zaangażowania za wspólnie realizowany cel. Udało się! Daliśmy radę, zrobiliśmy to razem! I znów duma, radość, że potrafimy, że się udało, że wysiłek został nagrodzony ogromnymi brawami przepełnionej widzami sali gimnastycznej. Poczucie, że warto robić takie rzeczy, tak spędzać wolny czas. Przez dwa lata szkole udało się stworzyć z rodzicami i mieszkańcami Łążyna dobrze prosperujący, ogromnie zintegrowany i pełen chęci zespół, który działając, zaraził tym zapałem dzieci. Pokazał, że wiara w sukces wspólnie podejmowanych działań, kreatywnie i bezcennie w swym znaczeniu spędzony czas jest wartością niemierzalną; pokazał najpierw przez własne, a potem wspólne działanie. Z czasem w tryby swojej aktywności wchłaniał coraz większą rzeszę dzieci. Dziś możemy powiedzieć, że nam się udało. Dzieci chcą występować, mają w sobie tę odwagę. Współpracują i współdziałają w ogromnym i różnorodnym zespole. Przyjmują na siebie odpowiedzialność za powierzone im role i zadania. Świadomie poświęcają swoje popołudnia i wieczory na wspólną ciężką pracę. Są dumni z siebie, swoich rodziców oraz tego, że są z Łążyna, gdzie dzieją się tak piękne rzeczy. Czy ma to realny wymiar dla postaw naszych uczniów w przyszłości? Jestem przekonana, że tak! Dlatego już myślimy nad kolejnym przedsięwzięciem. Wszyscy wzajemnie jesteśmy dla siebie inspiracją, przykładem i coś cennego sobie przekazujemy.

Kształtowanie postaw

zróbmy przedstawienie! Dlatego scenariusz kolejnego przedsięwzięcia musiał sprostać potrzebie dużej liczby ról dla dzieci i dorosłych. Zrealizowaliśmy, więc w maju 2015 roku muzyczny „Koncert Wiosenny”. Na własnej skórze dzieci odczuły ciężar prób, odpowiedzialność za swoje role i ich przygotowanie, ale i satysfakcję ze wspólnego działania. Dumę z sukcesu i radość przynależności do zespołu. W listopadzie 2015 roku przygotowaliśmy montaż słowno-muzyczny z okazji odzyskania niepodległości „Uwięziony ptak nie śpiewa”. Wydawało nam się, że tematyka dla dzieci trudna, ale, ku naszemu zaskoczeniu i radości, chętnych uczniów było jeszcze więcej. Stworzyliśmy nostalgiczny, przesycony historią i patriotyzmem wieczór w kościele w Łążynie. Była to piękna lekcja historii. Ta atmosfera i to wzruszenie, gdy stojący, ludzie wspólnie odśpiewali „Rotę” - bezcenne. Jak lepiej, niż przez wspólne tworzenie i udział moglibyśmy przekazać dzieciom uczucia i wartości związane z naszą przynależnością narodową? Dzieci mogły poczuć wagę tego święta dla nas Polaków. Zobaczyć wzruszenie w oczach dziadków. Być i czuć się dumnym Polakiem. W końcu wiosną 2016 roku stanęliśmy przed karkołomnym zadaniem. Prawie wszyscy uczniowie szkoły, dzieci z zaprzyjaźnionego przedszkola, rzesza rodziców i mieszkańców, nauczyciele i pracownicy szkoły nieśmiało szeptali: „zróbmy coś znowu”. Pytanie: co przygotować, by każdy miał rolę? Przecież, to ponad 100 chętnych! Rozwiązanie podsunął nam realizowany rok rozwoju czytelnictwa. „Z książką przez świat” okazało się ogromnym sukcesem na fo-

Maria Jakubowska, Anna Komorska Szkoła Podstawowa im. Dywizjonu 303 w Małkach

My czytamy również nocą! Czytanie książek to najpiękniejsza zabawa, jaką sobie ludzkość wymyśliła. Wisława Szymborska

Czytanie to klucz do sukcesu, a my pomagamy naszym uczniom zdobyć ten klucz. Wraz z rozwojem technologii informacyjnej, szerokim dostępem do cyfrowej telewizji uczniowie, niestety, czytają coraz mniej. Chętniej oglądają filmy, bardzo lubią oglądać seriale telewizyjne. Dużo czasu spędzają na

grach komputerowych bądź czatują na portalach społecznościowych. Nasza szkoła zaszczepia wśród uczniów miłość do czytania książek. Staramy się w sposób atrakcyjny popularyzować czytelnictwo, ponieważ książki rozbudzają wyobraźnię, poszerzają wiedzę i bogacą słownictwo uczniów, a bogate 21

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

słownictwo pomaga dzieciom interesująco się wypowiadać oraz redagować ciekawe wypowiedzi pisemne. Podczas czytania pobudzamy u uczniów mózg do pracy. Dzieci wyobrażają sobie miejsca, wydarzenia, postaci, nakręcają film w wyobraźni. Również rozwijają pamięć i koncentrację, które są tak bardzo ważne w zdobywaniu nowych wiadomości i umiejętności. Czytanie kształci umiejętność abstrahowania i uogólniania. Wzmacnia mocne strony ucznia – im więcej uczeń czyta, tym więcej wie. Im więcej wie, tym osiąga większe sukcesy w szkole. Czytanie jest sposobem na pożyteczne zorganizowanie sobie wolnego czasu.

Dorośli czytają dzieciom, fot. Maria Jakubowska, Anna Komorska

Nocne czytanie Szkoła Podstawowa im. Dywizjonu 303 w  Małkach od czterech lat kładzie nacisk na głośne czytanie uczniom. Na początku zorganizowałyśmy Tydzień Głośnego Czytania dla uczniów klas 0-III. Było to podczas Europejskiego Tygodnia Świadomości Dysleksji. Przygotowałyśmy piękny wystrój sali do czytania. Motywem przewodnim stał się Hans Christian Andersen, który jak wiadomo, był dyslektykiem, a mimo to osiągnął sukces w  życiu. Pisał piękne baśnie. Zaprosiliśmy wspólnie z dyrektorem szkoły gości: wójta gminy, radnych gminy i gminną bibliotekarkę. Przez cały tydzień goście czytali dzieciom baśnie Andersena. W trakcie tego czytania, nasunął nam się kolejny pomysł, pomysł na „Nocne Czytanie”, który wdrożyłyśmy po raz pierwszy w roku szkolnym 2014/15. Postanowiłyśmy organizować co roku „Nocne Czytanie” i to właśnie podczas Europejskiego Tygodnia Świadomości Dysleksji. Aby zachęcić uczniów do czytania, zorganizowałyśmy konkursy: plastyczne „Ilustruję baśnie Andersena” dla klas 0-I, a  dla klas IV – VI „Karykatury sławnych dyslektyków” (prace plastyczne były dekoracją korytarza szkolnego podczas tego tygodnia) oraz literacki: dzieci z klas II – III redagowały własne opowiadanie. Nagrody z konkursów były wręczane

dzieciom podczas „Nocnego Czytania”. Nocne spotkanie odbyło się w piątek. O godz. 18.00 uczniowie zaopatrzeni w  śpiwory, poduszki, ulubione maskotki oraz dobry humor zajmowali miejsca na sali gimnastycznej, która została przepięknie i  przytulnie udekorowana. Rodzice odbierali dzieci o  24.00. Po raz pierwszy uczniowie mogli spotkać się w szkole wieczorem i w nocy. Dyrektor, który bardzo nas wspomagał w  tym przedsięwzięciu, zaprosił do czytania znane w  regionie osoby, takie jak: Wójt Gminy Bobrowo, przewodnicząca rady gminy, radna gminy, kierownik biblioteki gminnej, bibliotekarka gminna, nauczyciel polonista, pracownik gminy od spraw oświaty, prezesi stowarzyszeń z  terenu naszej gminy, był także policjant i strażnik gminny. Uwieńczeniem imprezy było oglądanie bajki. Bardzo chętnie włączyli się w tą niecodzienną akcję rodzice. Przygotowali dla dzieci kanapki, ciasto i napoje, a w kolejnych latach przyszli nawet piec na bieżąco w szkole ciepłe gofry i sandwicze. To pierwsze „Nocne Czytanie” bardzo podobało się uczniom, rodzicom i oczywiście nam. Kontynuujemy to dzieło. Spotykamy się co roku w piątki. Zmieniamy tylko tematykę konkursów. I   tak w roku szkolnym 1015/16 zorganizowaliśmy konkurs ortograficzny „Mistrz Ortografii” dla klas II-III i II-VI, a dzieci z kl. 0-I ilustrowały baśnie. W tym roku szkolnym przygotowaliśmy Konkurs Głośnego Czytania utworów H. Sienkiewicza. Dzieci z klas I-III czytały książkę „W pustyni i puszczy”, natomiast z klas IV-VI „Krzyżaków”. Zwycięscy tego konkursu jako pierwsi w nagrodę czytali dzieciom na „Nocnym Czytaniu”. W kolejnych latach, oprócz wcześniej wymienionych gości, przyjechali czytać uczniom posłowie na sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przewodniczący Rady Powiatu, radny Powiatu, dyrektor Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, sołtysi. Na pamiątkę „Nocnego Czytania” uczestnicy otrzymywali Certyfikatu udziału, a w tym roku Order Uśmiechu. Akcje cieszyły się dużą popularnością, przychodzili prawie wszyscy uczniowie naszej szkoły, a ci najmniejsi, z zerówki, słuchali bajek wspólnie z mamami. By rozbudzać wśród uczniów pasję czytania, „Nocne Czytanie” organizowałyśmy wspólnie z gminną biblioteką. Kolejne czytanie nocą w październiku 2017.

Narodowe czytanie i konkursy Jednakże „Nocne Czytanie”, to nie wszystko co robi nasza szkoła, by rozbudzać u uczniów miłość do czytania. Biblioteka szkolna wspólnie z biblioteką

22 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Poczytaj Bratkowi Ponadto od trzech lat organizujemy dla swoich wychowanków w kl. I-III cykl cotygodniowych spotkań z książką. Spotkania zostały nazwane „Poczytaj Bratkowi”. Są to spotkania inne niż

zajęcia edukacyjne. Dzieci siedzą w   kręgu, w   środku na małym stoliczku siedzą dwie pacynki Bratek i Bratkowa, którym czytają uczniowie swoje książeczki (przynoszą własne lub korzystają z  kącika czytelniczego, który został urządzony w   naszych klasach). Na początek i koniec spotkań dzieci witają i żegnają się z  pacynkami. Stoliczek stoi cały czas w  klasie i dzieci w wolnej chwili mogą sobie również usiąść i poczytać Bratkowi. Oprócz tego zostały w tych dwóch klasach zorganizowane Dyskusyjne Kluby Edukacyjne. Jeden raz w miesiącu, przy wspólnym piciu czekolady rozmawiamy na tematy inspirowane literaturą dziecięcą. Na te spotkania wskazujemy książki, które dzieci mają przeczytać w  domu. Oprócz rozwijania pasji czytania, kształcimy u   uczniów dbałość o   kulturę wypowiadania się, a  także kulturalnego zachowania podczas spotkań towarzyskich, picia czekolady z  filiżanek. Obecna klasy trzecia i czwarta uczestniczą w tych spotkaniach od początku nauki w  szkole. Uczniowie tych klasy bardzo dobrze czytają. Przyniosło to doskonałe efekty. Polecamy!

Kształtowanie postaw

gminą włączyły się w akcję „Narodowe Czytanie”. Co roku bibliotekarka i polonista czytają książki uczniom klas starszych. Zorganizowałyśmy na korytarzu szkolnym kącik czytelniczy, w którym dzieci mogą czytać książki i czasopisma w czasie przerw lub oczekiwania na autobus szkolny. Poza tym organizujemy od kilku lat Gminne Konkursy Recytatorskie dla klas I-III. Były to konkursy: „Brzechwowanie”, „Tuwimada”, „Konopniada”, „Recytuję wiersze Wandy Chtomskiej”, „Recytuję wiersze Marka Dąbrowskiego”. W trakcie tych konkursów nasi wychowankowie uczestnikom konkursów wystawiają przedstawienia teatralne: „Kopciuszek”, „Śnieżka”, „Calineczka” i „Tadek Niejadek”.

Marlena Szczygłowska, Magda Łęgowska Przedszkole Niepubliczne Bim-Bam-Bino w Toruniu

Teatralna uczta przedszkolaka Każdego roku w teatrze Baj Pomorski w Toruniu odbywa się Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalkowych. Wydarzenie to zmotywowało nas w tym roku do zabrania naszych przedszkolaków w tygodniową teatralną podróż. Wyobraźnia pogalopowała, a kukiełki, pacynki, jawajki i marionetki stały się bohaterami tematyki kompleksowej. Znalazły one swoje odzwierciedlenie na kanapkach, które dzieci samodzielnie komponowały na śniadanie wykorzystując przy tym zdrowe produkty (kiełki, warzywa i  nabiał), w pracach plastycznych, które zdobiły tablice. Tworzyły one miniinscenizacje podczas zajęć dydaktycznych i zdobiły stoły podczas posiłków, a ich tworzenie było tematem warsztatów plastycznych. Przede wszystkim jednak lalki teatralne były bohaterami obejrzanych przez dzieci spektakli. Nasi mali widzowie, podczas trwającego tydzień festiwalu, zobaczyli na deskach teatru następujące przedstawienia: - Akademia Pana Kleksa w wykonaniu Teatru Maska z Rzeszowa

- Dobrze, że jesteś w wykonaniu Teatru Lalki i Aktora z Wałbrzycha - Karnawał zwierząt w wykonaniu Białostockiego Teatru Lalek - Świat i już w wykonaniu aktorów PWST w Krakowie Udało nam się także zaprosić do naszego przedszkola teatr ,,Magmowcy” ze spektaklem lalkowym pt. ,,Co zabawki robią jesienią”, w  którym dzieci czynnie uczestniczyły, wcielając się w postaci zabawek z dziecięcego pokoju, czyli w misie, laleczki, piłki itd. Po jego zakończeniu odbyło się spotkanie z aktorami, którzy dzielnie zaspakajali dziecięcą ciekawość, opowiadając o trudnej sztuce animacji, o budowie lalki, a także ciężkiej pracy aktora. W trakcie teatralnego tygodnia mieliśmy również dzień festiwalowej gwiazdy. W tym dniu dzieci, w  teatralnych kostiumach przechadzały się po czerwonym dywanie i pozwalały się fotografować na spe23

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Kształtowanie postaw

cjalnie przygotowanej ściance ,,celebryckiej” naszego zajęciach z nauczycielami, w swoich grupach wiekoprzedszkola. wych, przedszkolaki poznały tajemnice wnętrza teObiad tego dnia miał także wyjątkową oprawę. atru, a bawiąc się w teatr samodzielnie tworzyły scenę Młodsze dzieci zjadły posiłek przy elegancko nakryi widownię, aktora i widza. tych i ozdobionych teatralnie stołach, zaś starsze przedszkolaki wybierały sobie potrawy samodzielnie, z propozycji przygotowanych dla nich po raz pierwszy na „szwedzkim stole”. Szefowa kuchni zaserwowała w  tym wyjątkowym dniu menu festiwalowe, czyli aromatyczny bulion z gwiazdorskim makaronem, jeże z mięsa drobiowego panierowane w  chlebowych grzankach i podane z  ziemniakami pieczonymi w ziołach, surówką z ananasa z gotowaną marchewką oraz zielonym groszkiem, zaś do picia lemoniada, oczywiście ze słomką. Na deser dzieci zjadły cynamonowe bułeczki. Tydzień teatralny obfitował także w  zajęcia plastyczne. Pod okiem plastyka i nauczycieli dzieci wykonały Sesja zdjęciowa na ściance „celebryckiej” maski teatralne i prawdziwe kukiełki, wykorzystując Dzieci ilustrowały wiersze znanych autorów, np. do tego różnorodny materiał: łyżki plastikowe, drewBrzechwy czy Tuwima, a także niejednokrotnie buniane, wełnę, koraliki, gumki itp. Na licznych pradowały własne, autorskie scenki dramatyczne. Stając cach plastycznych, obfitujących w różnorodne formy, się na chwilę aktorem, mierzyły się z emocjami takiprzedszkolaki zilustrowały każde obejrzane przedstami jak: trema, strach, nieśmiałość, wzmacniały wiawienie. rę we własne możliwości, budowały pewność siebie i  poczucie własnej wartości. Przenosiły się w świat baśni i bajek, oglądając inscenizacje przygotowane dla nich przez nauczycieli. Również podczas swobodnych zabaw dzieci korzystały z  mieszczącej się w przedszkolu salki teatralnej, gdzie animowały lalkami, wykorzystywały kostiumy i rekwizyty z  przedszkolnej garderoby, wcielając się tym samym w postać króla, kaczki, czy strasznego pirata. Rozwijały dzięki temu swoje umiejętności pracy w parach, w grupach, a także umiejętności podejmowania indywidualnych wyzwań. W teatralnym tygodniu, każdy w naszym przedszkolu był zarówno aktorem, widzem, twórcą, jak i  kryDzieci bawią się w teatr tykiem teatralnym. Niejedna deska na podłodze stała się na kilka dni deską sceniczną, nad podłogą płynęła Muzyczno-wokalne warsztaty, przypominające muzyka, wirowały setki emocji, pomysłów, a pod saprawdziwą próbę muzyczną w teatrze, przeprowamym sufitem krążyła artystyczna wena i zapach cydził z dziećmi muzyk, kompozytor i akompaniator namonowych bułeczek. Czy takimi działaniami uda w jednej osobie, czyli pan Jakub. Zabierając dzieci nam się wychować świadomych i  wrażliwych widzów w  magiczną, muzyczną podróż, rozbudzał on dzieteatralnych? Bardzo mocno w  to wierzymy. cięcą ekspresję, umiejętności wokalne i aktorskie. Na

24 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Z Anną Kupczyk kierownikiem Biura Oświaty Urzędu Miejskiego w  Brodnicy rozmawiał Tadeusz Kierel - Czym szczególnym wyróżnia się oświata brodnicka w stosunku do najbliższego otoczenia? - W szkołach prowadzonych przez Miasto Brodnicę uczy się prawie 4 tysiące uczniów. Oprócz czterech podstawówek i dwóch gimnazjów, „miejskie” jest także jedno z dwóch funkcjonujących w Brodnicy liceów ogólnokształcących. Wszystkie szkoły i  przedszkola, z wyjątkiem jednego z gimnazjów, funkcjonują w zespołach, z których trzy powstały z   połączenia szkoły podstawowej z przedszkolem. Objęcie dzieci sześcioletnich obowiązkiem szkolnym skutkowało zmniejszeniem zatrudnienia nauczycieli w przedszkolach. W naszym przypadku polegało tylko na zmianie przydziału godzin nauczycielom, bez potrzeby rozwiązywania stosunku pracy i zmiany pracodawcy. Podobnie jest obecnie, pozostawienie dzieci sześcioletnich w przedszkolach jest tylko odwróceniem sytuacji, polegającej na zmniejszeniu liczby nauczycieli zatrudnionych w szkołach na rzecz przedszkoli. Brak obawy o miejsce pracy wpływa bardzo pozytywnie na aktywność nauczycieli, którzy angażują się w wiele ciekawych i atrakcyjnych dla dzieci projektów, programów i uroczystości. Godnym zauważenia jest także fakt, że w Brodnicy liczba miejsc w przedszkolach przekracza faktyczne zapotrzebowanie. W dużej mierze uzupełnieniem miejsc w przedszkolach publicznych są miejsca w  przedszkolach niepublicznych, które mogą przyjąć ponad 700 dzieci. Od 1 września 2017 roku każde dziecko będzie miało prawo do miejsca w przedszkolu za „za złotówkę” już od trzeciego roku życia. Dla miasta jest to idealne rozwiązanie, gdyż nie wymaga już dodatkowych inwestycji. Warto podkreślić troskę władz miasta o autonomię szkół zagwarantowaną im w przepisach prawa oświa-

towego. Brodnica, jako organ prowadzący, ingeruje przede wszystkim w sprawy związane z jego zadaniami, pozostawiając szkołom pełną swobodę przeróżnej  aktywności w zakresie dydaktyczno-wychowawczym i  opiekuńczym. Sukcesy uczniów i  szkół są zauważane w  realizowanym programie stypendialnym dla najlepszych uczniów, finansowaniem licznych nagród oraz wsparciem w organizowaniu turniejów, olimpiad, konkursów. Od kilku lat prowadzimy w  szkołach oddziały sportowe. Uczniowie mogą uczestniczyć w zajęciach z piłki ręcznej, nożnej i pływania. Miasto finansuje dodatkowo zajęcia na basenie uczniom klas trzecich szkół podstawowych.

Oblicza edukacji

Oświata to codzienna, pełna troski praca

- Co to znaczy: mądrze inwestować w oświatę? - Inwestowanie w oświatę niejedno ma oblicze. W  Brodnicy władze nie tylko inwestują w rozwój bazy szkolnej, wyposażenie, sprzęt, obiekty sportowe. Inwestowanie w oświatę to przede wszystkim inwestowanie w ludzi. To co najcenniejsze w oświacie poza uczniem, to bardzo dobry nauczyciel, otwarty na zmiany. Dlatego miasto wspiera nauczycieli, umożliwiając im uzupełnianie i zdobywanie dodatkowych kwalifikacji. Dopłata do studiów podyplomowych wynosi 1500 zł za semestr. Nie ma ograniczeń co do ilości kończonych specjalności, pod warunkiem, że są potrzebne i będą wykorzystywane w szkole. Brodniccy nauczyciele niejednokrotnie wykazywali działania wykraczające poza ramy, np. aktywność w realizację projektów w ramach Comenius i Erasmus+, zdobycie certyfikatu „Wiarygodnej szkoły” i wiele innych inicjatyw. - Proszę opisać organizację doradztwa metodycznego w Brodnicy. - Miasto Brodnica nie zdecydowało się na powołanie specjalistycznej placówki zajmującej się dokształcaniem nauczycieli. Takiej inicjatywy nie podjął także powiat. Dlatego też, po pierwszych próbach skorzystania z usług innych firm, zdecydowaliśmy o utworzeniu zespołu doradców metodycznych. Nauczycieli wyłoniono spośród zatrudnionych w  naszych szkołach. Nadzór nad ich działalnością pełni – po podpisaniu umowy - Kujawsko-Pomorskie 25

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu. Nauczyciel doradca jest „blisko” nauczycieli, spotkania i  konferencje odbywają się pod pełnym nadzorem i  opieką specjalistycznej placówki w  Brodnicy. Nadzór i współpraca z KPCEN daje nam gwarancję fachowości, zgodności z aktualnymi wymogami, z  uwzględnieniem najnowszych rozwiązań. Ponadto nauczyciele doradcy są na bieżąco z potrzebami nauczycieli i szybko reagują na ich propozycje. Zespół brodnickich nauczycieli doradców tworzy aktualnie ośmiu nauczycieli wybranych spośród najlepszych. Mamy więc specjalistę od wychowania przedszkolnego, edukacji wczesnoszkolnej, wychowania fizycznego, przedmiotów przyrodniczych, przedmiotowo ścisłych, języka polskiego, języka angielskiego i pomocy pedagogicznej. Nauczyciele doradcy są włączeni w system dokształcania nauczycieli, a ich czas pracy jest tak zorganizowany, aby mogli uczestniczyć w cyklicznych spotkaniach z konsultantami KPCEN. Funkcjonujący w ten sposób system się sprawdza, a  w  ostatnim czasie nasi doradcy zaangażowali się także w pomoc metodyczną nauczycielom z sąsiedniej gminy.

- Co dla Pani, jako przedstawiciela samorządu oznacza osiągnięcie sukcesu w zakresie działań oświatowych? - Oświata to codzienna, pełna troski praca nad zapewnieniem szkołom odpowiednich warunków, reagowaniem na przejawy powstających niedogodności, tworzenie atmosfery do „dobrej pracy”. Cieszy to, że szkoły są obecne w środowisku lokalnym i angażują się w życie społeczności lokalnej. Uczniowie reagują na potrzeby bezdomnych zwierząt, odwiedzając schronisko, czy jako wolontariusze pomagają niepełnosprawnym w Warsztacie Terapii Zajęciowej. Odwiedzają także pensjonariuszy Domu Pomocy Społecznej, prezentując przygotowane jasełka, tworzą wspaniałe spektakle świąteczne dla wszystkich mieszkańców w  Brodnickim Domu Kultury. Są także obecni na listach nagrodzonych w konkursach i olimpiadach, uzyskując tytuły laureatów i finalistów, osiągają wysokie wyniki na sprawdzianach i egzaminach zewnętrznych, zdobywają wiele sukcesów sportowych. Wszystko to – to sukces oświaty.

Aneta Gabryelczyk, Agnieszka Przybyszewska, Ilona Zduńczuk KPCEN we Włocławku, KPCEN w Toruniu, KPCEN w Bydgoszczy

Wojewódzka konferencja Kujawsko-Pomorskie dla ucznia zdolnego 6 października 2016 roku została zorganizowana wojewódzka konferencja Kujawsko-Pomorskie dla ucznia zdolnego dla dyrektorów szkół i placówek, poradni psychologiczno-pedagogicznych, pracowników jednostek samorządu terytorialnego oraz osób zainteresowanych tematyką. Organizatorzy konferencji to: Departament Edukacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu oraz Kujawsko-Pomorskie Centra Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy, Toruniu i Włocławku. Celem przedsięwzięcia była prezentacja dobrych praktyk oraz tworzenie kompleksowych rozwiązań wspierających ucznia zdolnego w województwie kujawsko-pomorskim. W czasie spotkania prezentowano działania instytucji i szkół dotyczące pracy z uczniami zdolnymi. Punktem wyjścia do prezentacji osiągnięć i prac

uzdolnionych uczniów oraz występów młodzieży był wykład inauguracyjny na temat identyfikowania i  kształcenia ucznia zdolnego wygłoszony przez prof. Wiesławę Limont. Poradnie Psychologiczno-Pedagogiczne z Bydgoszczy, Torunia i Włocławka przedstawiły zagadnienie diagnozy i terapii ucznia zdolnego w określonym okresie rozwojowym. Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku oraz Szkoła Podstawowa nr 23 we Włocławku przygotowały zajęcia z zastosowaniem tablicy interaktywnej oraz Platformy Edukacyjnej Edupolis. Dopełnieniem prezentacji było przedstawienie przez nauczycieli konsultantów zastosowania czujników, które znajdują się na wyposażeniu nowoczesnych, mobilnych pracowni przyrodniczych. Przedstawicielka Wydziału Edukacji i Sportu

26 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


których uczniowie prezentowali swoje osiągnięcia: • Zespół Szkół Samorządowych w Kowalu na stoisku zatytułowanym BADAMY, ODKRYWAMY, TWORZYMY przedstawiał proste doświadczenia chemiczne przygotowane przez laureatów konkursu chemicznego, foldery szkoły, a także albumy wykonaneprzez uczniów. • Zespół Szkół Elektrycznych we Włocławku - MOJA SZKOŁA JAKO WYSPA ENERGETYCZNA – ENERGIA PRZYSZŁOŚCI - stworzył odwiedzającym moż-

liwość pomiaru energii. • Zespół Szkół Miejskich w Radziejowie -

KREATYWNY NAUCZYCIEL, TWÓRCZY UCZEŃ – POZNAWANIE DZIEJÓW REGIONU - zaprezentował projekty gimnazjalne,

Oblicza edukacji

Urzędu Miasta Bydgoszczy omówiła Miejski Program Wspierania Ucznia Zdolnego Zdolni znad Brdy. Program przeznaczony jest dla najzdolniejszych uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych prowadzonych przez Miasto Bydgoszcz w zakresie przedmiotów ogólnokształcących. Ze względu na to, że wsparcie ucznia zdolnego wymaga odpowiednio ukierunkowanych, przeszkolonych i profesjonalnych nauczycieli oraz współpracy świadomych rodziców, w programie uwzględniono także działania kierowane do tych grup.

które zajmowały najwyższe miejsca w  Kujawsko-Pomorskim Festiwalu Projektów Gimnazjalnych. Niewątpliwą atrakcją były również zrekonstruowane stroje z okresu powstania styczniowego, w których prezentowali się uczniowie. • Szkoła Podstawowa nr 23 we Włocławku – KRAINA TALENTÓW - witała gości przepięknym występem baletowym. • Szkoła Podstawowa nr 14 w Bydgoszczy tematyki i kreatywnego myślenia. • Zespół Szkół Elektronicznych w Bydgoszczy -

Występ baletowy uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 23 we Włocławku

Maria Lachowicz i Barbara Górzyńska uczennice VII LO w Bydgoszczy zaprezentowały Miniprzedsiębiorstwo Futapp - innowacyjny program edukacyjny, w którym uczniowie zakładają w szkole realnie działającą firmę zorganizowaną na wzór spółki jawnej. Celem programu jest przygotowanie uczniów do prowadzenia własnej działalności gospodarczej oraz kształtowanie niezbędnych postaw i umiejętności w  zakresie przedsiębiorczości i informatyki. W ramach przedsięwzięcia pod nazwą Kosmicznie zdolni przedstawiło wykład dr Krzysztofa Rochowicza Jak zainteresować uczniów astronomią? Przykład dobrej praktyki zaprezentowali uczniowie ZS w  Kruszwicy oraz nauczycielki koła astronomicznego działającego przy szkole z wykorzystaniem Astrobazy. Uczniowie opowiadali o swoich działaniach i  prezentowali filmiki oraz zdjęcia, mówili o tym, w  jaki sposób wykorzystują swoją wiedzę i umiejętności nabyte podczas zajęć pozalekcyjnych i obserwacji wieczornych w obserwatorium. Dzielili się także swoimi osiągnięciami w konkursach przedmiotowych. Przedstawiciel GiLA omówił model pracy z  uczniem zdolnym we współpracy z UMK w Toruniu. Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy w Toruniu zachęcało do udziału w swoich przedsięwzięciach pokazując się jako miejsce odkrywania i rozwoju pasji, kreatywności i talentów. Uzupełnieniem konferencji było zorganizowanie stoisk szkół w hollu Urzędu Marszałkowskiego, przy

ODYSEJOWO-BĄBLOWA SIŁOWNIA UMYSŁOWA - prezentowała zadania z zakresu ma-

SZKOŁA WYSOKICH LOTÓW NIE TYLKO DLA ORŁÓW - prezentował osiągnięcia szkoły. Ucznio-

wie technikum ze szkolnej telewizji AJPI TV nakręcili film, przeprowadzili wywiady. • Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 6 w Bydgoszczy w ramach KLUBU PROMOCJI TALENTÓW zaprezentował osiągnięcia swojej szkoły w konkursach i olimpiadach przedmiotowych. • Zespół Szkół nr 8 w Toruniu - KUŹNIA TALENTÓW – zaprezentował sukcesy sportowe oraz przedstawił pokaz gimnastyki artystycznej. • Gimnazjum i Liceum Akademickie w Toruniu, które stawiają na rozwój zdolności intelektualnych - SZKOŁA PRZYSZŁOŚCI - ukazały sukcesy edukacyjne uczniów. • Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy w Toruniu przedstawiło doświadczenia i eksperymenty, które wzmacniają rozwój zdolności uczniów w zakresie przedmiotów ścisłych. • Biblioteka Pedagogiczna w Toruniu - BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA WSPIERA UCZNIA ZDOLNEGO

- przygotowała wystawkę Przegląd literatury na temat ucznia zdolnego. Organizatorzy Wojewódzkiej konferencji Kujawsko-Pomorskie dla ucznia zdolnego mają nadzieję, iż przedsięwzięcie stanie się początkiem tworzenia kompleksowych rozwiązań wspierających ucznia zdolnego w naszym województwie.

27 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

Sylwia Kamieńska, Katarzyna Niedzwiec Zespół Szkół nr 33 dla Dzieci i Młodzieży Przewlekle Chorej w Bydgoszczy

Jak radzić sobie z przejawami trudnych zachowań uczniów? 1 października 2016 roku w budynku Biblioteki Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w  Bydgoszczy zebrali się pedagodzy, psychologowie i nauczyciele z  całej Polski, by dyskutować na temat „Różnych sposobów radzenia sobie z trudnymi zachowaniami uczniów, w tym zachowaniami agresywnymi”. Problem agresji w szkole pojawia się już w najmłodszych klasach, dlatego nauczyciele muszą umieć radzić sobie z jej przejawami wśród uczniów, niwelować ją, a także skutecznie jej zapobiegać. Tegoroczne rozważania podejmowały tematy identyfikacji podłoża problemu; pomagały zrozumieć sytuację konfliktową, w jakiej znajduje się uczeń. Poruszane zagadnienia pozwoliły uczestnikom zapoznać się z szerokim wachlarzem metod rozwiązywania trudnych sytuacji, z   jakimi my nauczyciele borykamy się na co dzień. To już IX ogólnopolska konferencja zorganizowana przez Zespół Szkół nr 33 dla Dzieci i Młodzieży Przewlekle Chorej w Bydgoszczy. Honorowy patronat nad tym przedsięwzięciem objęli: Wojewoda Kujawsko-Pomorski Mikołaj Bogdanowicz, Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego Piotr Całbecki oraz Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty Marek Gralik. W  tym roku do współpracy zostali zaproszeni znani psychologowie: Joanna Węgrzynowska, Agnieszka Misiak, Marta Witkowska oraz Jakub Rychter. Pierwszą prelekcję tegorocznej konferencji na temat: „Zjawiska przemocy rówieśniczej w  szkole” wygłosiła Joanna Węgrzynowska, psycholog, trener Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, socjoterapeutka, wiceprezes Stowarzyszenia „Bliżej Dziecka”. Pani Joanna Węgrzynowska specjalizuje się w pracy z dziećmi-ofiarami przemocy rówieśniczej. Jest współautorką takich programów jak: „Trening Pewności Siebie”, „Program przeciwdziałania przemocy – STOP”, „Bezpieczne Dzieciaki”. Przemoc rówieśnicza charakteryzuje się nierównowagą sił; rozróżniamy w niej ofiarę – osobę poszkodowaną, która nie potrafi lub nie ma możliwości sama się bronić i sprawcę – osobę nadużywającą siły w relacjach z innymi. Przemoc incydentalna nie

pozostaje na długo w naszej psychice, jednak dręczenie, czyli długotrwała i powtarzająca się przemoc, zostawia w niej trwały ślad. Najczęstsze formy agresji to: słowna, fizyczna, relacyjna oraz cyberprzemoc. Każde dziecko w pewnych okolicznościach może stać się ofiarą przemocy. Od czego to zależy? Od pecha/ szczęścia, norm grupowych oraz od indywidualnych cech dziecka (wrażliwość, niepewność, nieśmiałość). Grupy ryzyka to: ofiary bierne, ofiary prowokujące, nowe dzieci w klasie, dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (w tym 50 % to dyslektycy). Przemoc i dręczenie w klasie są zwykle ukryte i  długo niezauważane przez nauczyciela. Dzieci nie mówią o nich, bo się wstydzą, dręczy je poczucie winy, boją się zemsty sprawcy i mają nadzieję, że to samo się „jakoś” zakończy. Nauczyciel w takiej sytuacji musi uświadomić poszkodowanemu, że to sprawca jest winny, a on ma prawo być wrażliwy, nieśmiały czy słaby. Rolą nauczyciela jest kompleksowa pomoc dzieciom, aby potrafiły poradzić sobie w   trudnych sytuacjach. Bardzo ważna jest współpraca z rodzicami oraz plan pomocy dziecku, którego celem będzie nauka umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach, budowanie poczucia własnej wartości oraz pomoc w nawiązaniu relacji z  rówieśnikami poprzez zajęcia integrujące klasę. Wystąpienie Agnieszki Misiak dotyczyło zagadnienia: „Dogadana klasa - jak nauczyciel może wspierać proces grupowy, aby redukować napięcie i zachowania agresywne?” Agnieszka Misiak jest psychologiem, trenerem, pracującym w   firmie SET w Łodzi, specjalistką z zakresu psychologii rozwojowej i klinicznej dzieci i młodzieży oraz z zakresu umiejętności komunikacyjnych. Jakie narzędzia, wspierające budowanie relacji w   zespole klasowym posiada nauczyciel i  wychowawca? Jednym ze sprawdzonych sposobów jest spisanie z klasą kontraktu. Ale czy wszyscy wiemy, jak powinien wyglądać taki kontrakt? Agnieszka Misiak przypomniała zasady tworzenia takiego kontraktu oraz korzystania z niego. Zwróciła uwagę, iż kontrakt powinien być modyfikowany w  zależności od potrzeb; raz na miesiąc, raz na dwa

28 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


jest to koło. Rodzina jest zjawiskiem wielowymiarowym, które ma strukturę ról, władzy i kontroli, własny sposób porozumiewania się (komunikację), mity rodzinne, mikrokulturę, przekazy międzypokoleniowe i wzorce wartości. Rozpoczynając pracę z rodziną, należy dokonać wszechstronnej diagnozy, uwzględniającej fakt wielowymiarowości rodziny, wzorców w niej panujących, zakorzenionych i często przekazywanych z pokolenia na pokolenie, które nierzadko odgrywają istotną rolę w życiu dziecka. Rodzina dysfunkcyjna to taka, w której: • zaburzony jest kolejny etap w cyklu rozwojowym rodziny • zaburzona jest komunikacja • wystąpił problem: przemoc, alkoholizm, choroba somatyczna lub psychiczna, wydarzenie traumatyczne, rozpad związku rodziców, zaniedbanie Trzeba pamiętać, że sytuacja dziecka z rodziny dysfunkcyjnej jest trudna. Życie owego dziecka sprowadza się do trzech zasad: nie mów, nie ufaj, nie odczuwaj. A zatem dziecko, próbując przystosować się do warunków panujących w rodzinie, przybiera pewne role, np. bohatera, niewidzialnego dziecka, błazna, kozła ofiarnego. Podstawowymi zasadami efektywnego udzielania pomocy i pracy z dzieckiem są: zachowanie własnej neutralności, stosowanie trzech reguł zdrowego pomagania (partnerstwo, wydobywanie i autonomia), empatia i udzielenie wparcia emocjonalnego oraz pomoc w nazwaniu rozbieżności i unikanie sporów. W pracy z rodziną dysfunkcyjną działamy na trzech poziomach: • praca z uczniem • praca z rodzicami • praca z całą rodzina. Rodzina potrzebuje przestrzeni, na której ustala własne reguły. Układają się role, obowiązki, prawa członków rodziny, które zmieniają się w ciągu życia. Gdy rodzina jest uzależniona to występuje: nadodpowiedzialność (tylko jednego członka rodziny), nadkontrola (jeden członek rodziny pilnuje i dyscyplinuje pozostałych), bezsilność (uznanie swojej bezsilności). W pomocy dziecku z rodziny dysfunkcyjnej najważniejsze jest relacja z nim. Nauczyciel jest substytutem dobrego dorosłego, który uczy właściwych wzorców postępowania. Pracując z  rodzicami powinien zwrócić ich uwagę na proste, a  zarazem bardzo ważne zasady domowej profilaktyki: • poznaj specyfikę etapu rozwojowego dziecka • stwórz rozsądne zasady • zapoznaj się z informacjami, dotyczącymi Internetu, gier, substancji psychoaktywnych, innych zachowań szkodliwych

Oblicza edukacji

miesiące; w zależności od aktualnych problemów, panujących w klasie. Kontrakt powinien być krótki (3-5 punktów), z jasnymi, realnymi – możliwymi do wypełnienia zasadami. Nauczyciel powinien wielokrotnie odwoływać się do kontraktu podczas prowadzenia zajęć, by go utrwalać, co zwiększy szansę jego przestrzegania. Agnieszka Misiak dała również ciekawe wskazówki jak efektywnie organizować pracę z  uczniami w  grupach. Przede wszystkim podczas planowania pracy grupowej należy wyznaczyć sobie jasny cel pracy, który zależy od tego, nad jakim obszarem relacji w klasie chcemy pracować, czyli co jest trudnością w  danej klasie, np. wybór lidera, osiąganie kompromisu, komentowanie czy słuchanie wypowiedzi innych. Zadanie w   grupach projektujemy tak, by oprócz zrealizowania celu, zawierało element ćwiczenia danej umiejętności społecznej, np. wymagało podzielenia się mazakami czy rozdzielenia zadań pomiędzy członków grupy. A co zrobić, jeżeli pomimo naszych starań pojawią się zachowania trudne, agresywne? Konflikty są normalne, nieuniknione i potrzebne. Najważniejsze jest konstruktywne rozwiązanie konfliktu. Nie próbujmy od razu umiejscawiać każdego trudnego zachowania ucznia w pewnych z  góry ustalonych ramach czy z marszu wykonywać określone procedury. Czasem wystarczy zwykłe: Musi być Ci przykro, że Karol zniszczył Twój zeszyt. Zastanówmy się, czego potrzebuje w danej chwili nasz podopieczny, czego my byśmy potrzebowali, gdybyśmy znaleźli się w jego sytuacji? Ponadto, zachęćmy sprawcę do samodzielnego poszukania rozwiązania, zadajmy mu pytania: Co teraz powinieneś zrobić? Co chcesz zrobić żeby to naprawić? Należy zmienić myślenie: nie każdy konflikt trzeba rozwiązać, czasami wystarczy jedynie podjąć działanie mające na celu poprawę sytuacji. Kolejny gość, Jakub Rychter, wypowiedział się na temat: „Współpraca z dysfunkcyjną rodziną ucznia”. Jakub Rychter jest psychologiem, psychoterapeutą, certyfikowanym specjalistą terapii uzależnień, członkiem Polskiego Towarzystwa Terapii Motywującej. Pracuje m.in. w Poradni Profilaktyki i Terapii Uzależnień Polskiego Towarzystwa Zapobiegania Narkomanii w Łodzi. Jest współautorem oraz realizatorem wojewódzkich programów profilaktycznych w zakresie zdrowia psychicznego i profilaktyki uzależnień. Rodzina jest systemem; to całość składająca się z   wzajemnie na siebie oddziałujących elementów. Każdy element rodziny ustosunkowuje się do zachowania innego elementu rodzinnego. Zmiana zachowania jednego członka rodziny pociąga za sobą zmianę całego systemu. System ten jest zamknięty –

29 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

• skup się na rozwijaniu u dziecka kompetencji społecznych, szczególnie przez modelowanie • w relacji z dzieckiem zawsze pozostań dorosłym, rodzicem a nie kolegą • Ty, jako rodzic dyktujesz zasady • poznaj przyjaciół dziecka • spędzaj z dzieckiem dużo czasu, rozmawiaj, poznawaj i kształtuj jego poglądy. Ostatni wykład na tegorocznej Konferencji pt. „Zachowania problemowe jako reakcja dziecka na chorobę. Jak je rozpoznawać i reagować na nie w rzeczywistości szkolnej?” wygłosiła Marta Witkowska. Marta Witkowska jest psychologiem i psychoterapeutą, absolwentką Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Prowadzi psychoterapię indywidualną młodzieży i dorosłych. Od 2010 roku w Wydziale Wychowania i Profilaktyki Ośrodka Rozwoju Edukacji zajmuje się tematyką zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Najnowsze badania dowodzą, iż 20% dzieci choruje przewlekle. Najczęściej występującymi schorzeniami są: alergie, choroby oczu, bóle głowy, choroby tarczycy, cukrzyca, nowotwory oraz choroby psychiczne. Dzieci przewlekle chore częściej postrzegają świat jako zagrażający i nieprzewidywalny ‑ a co za tym idzie ‑ częściej przejawiają specyficzne zaburzenia zachowania tj. negatywizm czy agresję. Ciągła separacja od zdrowych rówieśników, pobyty w szpitalu, przyjmowanie leków to wszystko wpływa negatywnie na stan emocjonalny dziecka, potęguje niską samoocenę, stres, często wycofanie i drażliwość. Jako nauczyciele musimy budować sieć wsparcia dla ucznia, redukować napięcie związane z chorobą, dostosowywać metody i formy oraz tempo pracy

do aktualnych możliwości psychofizycznych ucznia. Ponadto starajmy się pomagać podtrzymywać komunikację klasy z nieobecnym dzieckiem. Osoba chora przewlekle często traci kontakt w rówieśnikami, jest odrzucana przez grupę, nie rozumie kodów grupy, staje się aspołeczna. Dobrym rozwiązaniem będzie zatem ustalenie dyżurów koleżeńskich, rozmowa przez komunikatory portali społecznościowych na godzinie wychowawczej czy wspólny blog. Dbajmy również o wychowanie naszego chorego ucznia. Nauczyciele często patrzą na podopiecznego przez pryzmat jego choroby, skupiają się na wyrównywaniu braków edukacyjnych, a wychowanie schodzi na dalszy plan. Wynika to często z faktu, iż chory uczeń często manipuluje swoją chorobą, wykorzystuje objawy dla własnych korzyści (np. przesunięcie testu), jest wyręczany i usprawiedliwiany chorobą. Nie można zrezygnować ze stawiania dziecku wymagań i  obawiać się interwencji wychowawczej. Coroczna konferencja cieszyła się jak zwykle dużym zainteresowaniem. W tym roku wzięło w  niej udział ponad 220 osób. Podczas spotkania obecni mogli obejrzeć i posłuchać występu „Orkiestromanii”  - uczniów ze Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego nr 3 w Bydgoszczy. Młodzi artyści wzbudzili u zebranych dużo pozytywnych emocji, a także pokazali, że gra na instrumentach może być świetnym sposobem na rozładownie napięć czy niwelowanie agresji wśród uczniów. Natchnieni tematem tegorocznej konferencji, zmotywowani do ustawicznego szukania sposobów radzenia sobie z przejawami trudnych zachowań naszych podopiecznych, będziemy stawiać czoło pojawiającym się problemom i efektywnie je rozwiązywać.

Mariusz Zieliński I Liceum Ogólnokształcące im. S. Wyspiańskiego w Szubinie

Kurs na wakacje Czy nauczyciel podczas letnich ferii musi ponownie mieć dylemat: nad Bałtyk, w Tatry czy na Mazury? Okazuje się, że dzięki europejskim funduszom możliwości jest zdecydowanie więcej. Nauczyciele szubińskiego liceum ogólnokształcącego wiosną napisali projekt, a latem zakwalifikowali się

do odbycia międzynarodowych szkoleń językowo-metodycznych finansowanych w ramach programu „Erasmus+ mobilność”. Do konkursu stanęło blisko 700 szkół z całej Polski. Na projekt pt. „Nowoczesna szkoła otwarta na wyzwania współczesnej Europy” szkoła otrzymała dofinansowanie w wysokości ponad

30 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Wiedeń Na kurs metodyczny dla nauczycieli języka niemieckiego w wiedeńskiej szkole językowej Acti Lingua przybyli Węgrzy, Czesi i Słowacy. Szubińskie liceum reprezentowały Aurelia Kasprzak i Bernadeta Kowalska. Zajęcia prowadzone w  bardzo profesjonalny sposób przez młodych wykładowców umożliwiły poznanie nowych metod nauczania języka, bazujących na materiałach multimedialnych, muzyce oraz pracy z filmem. Bardzo cenne były osobiste kontakty z  uczestnikami kursu i wymiana doświadczeń, które być może w  przyszłości zaowocują realizacją wspólnego projektu ze szkołą na Węgrzech. Wyjazd do Wiednia był niepowtarzalną okazją połączenia doskonalenia warsztatu pracy z   poznaniem przebogatej kultury Austrii. Był czas, aby odwiedzić muzea Wiednia, wziąć udział w  koncertach muzycznych. Wiedeń nie bez przyczyny nazywany „miastem muzyki” prowokował do wędrówek śladami W. A. Mozarta, J. Straussa i  innych kompozytorów. Szkoła językowa wyszła z propozycją nauki walca wiedeńskiego, kąpieli w Dunaju czy odwiedzin w   winiarni na zboczach Kahlenbergu. Zdobyta wiedza i umiejętności są od początku roku szkolnego wdrażane na lekcjach języka niemieckiego.

Londyn Nauczycielki języka angielskiego Magdalena Piekarska i Ewelina Kapsa uczestniczyły w kursie Current Trends Theory and Practice in English Language Teaching. Kurs zorganizowany został przez szkołę językową International House w Londynie i dotyczył najnowszych trendów w nauczaniu języka angielskiego. Przybliżył między innymi następujące metody: Project Based Learning, Task Based Learning, Jigsaw Reading, SARS czy CLIL. Głównym założeniem kursu było zaproponowanie alternatywnych rozwiązań dla tradycyjnego modelu lekcji, jakim jest model PPP (prezentacjaprzećwiczenie-produkcja) tak, aby wprowadzanie nowych zagadnień ( gramatycznych w szczególności ) było ściśle związane z praktycznym ich zastosowaniem w autentycznych sytuacjach. Nauczanie języka w myśl najnowszych trendów wyklucza naukę gramatyki bez powiązania z konkretnym kontekstem znaczeniowym. Dla przykładu w metodzie TBL uczeń najpierw otrzymuje zadanie, a dopiero w trakcie jego realizacji stosuje sugerowane struktury gramatyczno-leksykalne stosownie do potrzeb wypływających

z  zadania. Nowe podejście w nauczaniu wymaga dużej wprawy od nauczyciela w planowaniu i prowadzeniu lekcji, co stanowić może duże wyzwanie. Plusem nowego podejścia jest zwiększona motywacja uczniów oraz samych nauczycieli. Tych pierwszych mobilizuje do wykorzystywania języka w codziennym życiu, zaś drugich do rozwijania umiejętności tworzenia własnych konspektów lekcji i programów dostosowanych do potrzeb uczniów zamiast poleganiu na gotowych scenariuszach oferowanych przez wydawnictwa. Na kursie zostały również zaprezentowane techniki zastosowania technologii komputerowej na lekcjach oraz ćwiczenia aktywizujące uczniów na lekcjach w szkole i zwiększające ich motywację do nauki. Zaprezentowane przykłady ćwiczeń wykorzystują głównie rywalizację oraz kinestetykę jako elementy pobudzające uczniów do działania i aktywnego uczestniczenia w lekcji. Ćwiczenia typu „Backs to the Board”, „Grass skirt” oraz „Dictation Race” zostały zademonstrowane pozostałym nauczycielom zespołu nauczycieli języków obcych i wdrożone na pierwszych zajęciach języka angielskiego we wrześniu 2016 roku. Nauczycielki nawiązały również kontakt z innymi uczestnikami kursu z zagranicznych szkół, m.in. z   Węgier, Belgii, Rosji, Szwajcarii, Mołdawii i Turcji. Są z nimi w stałym kontakcie na platformie edukacyjnej Edmodo, gdzie dzielą się spostrzeżeniami z wdrażania wiedzy z kursu oraz materiałami przygotowywanymi na zajęcia w swoich szkołach.  Wszystkie metody zaprezentowane na kursie są sukcesywnie wykorzystywane na lekcjach, a scenariusze tych lekcji udostępniane pozostałym nauczycielom zespołu. Nauczycielka matematyki Ewa Mieczkowska-Szczekot wzięła udział w kursie „CLIL - content language integrated learning” w szkole International House w Londynie. W ośmioosobowej grupie znaleźli się Włosi, Węgrzy i Turcy. Podczas kursu uczestnicy poznali główne założenia metody CLIL oraz modele prowadzenia lekcji, z których największe uznanie wzbudziła metoda „flipped classroom”, gdyż jest to temat kolejnego projektu realizowanego w naszej szkole w ramach Erasmus+. CLIL to zintegrowana nauka języka i przedmiotu. Jest to podejście do edukacji dwujęzycznej, w którym zarówno treści programu nauczania, jak i język obcy przekazywane są łącznie. Zastosowane metody aktywizujące w   postaci łamigłówek, puzzli, krzyżówek w języku angielskim umożliwiają uczniom przyswojenie materiału w sposób ciekawszy. Natomiast metoda „flipped clasroom” polega na tym, iż uczniowie uczą się w domu z materiałów multimedialnych przygotowanych przez nauczyciela (np. nagranej prezentacji, podcastu, ebook etc.), a na lekcji

Oblicza edukacji

100 tys. zł. Dziewięcioro żądnych wiedzy nauczycieli wyruszyło na dwutygodniowe kursy połączone z  ofertą poznania kultury i sztuki kilku europejskich krajów.

31 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

uzyskują jedynie odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące nowego materiału i mogą przećwiczyć go w praktyce. Dodatkowo podczas samodzielnej pracy mają możliwość asynchronicznej komunikacji z  wykładowcą. Z pewnością kurs podniósł kompetencje językowe uczestników, zarówno podczas zajęć, jak i spotkań integracyjnych po lekcjach. Wolny czas wykorzystany został na zwiedzanie Londynu.

Oxford Kurs języka angielskiego w Lake School of English w Oxfordzie ukończyły Lidia Leciejewska i Beata Łukaszewska. Zajęcia prowadzone były przez wyspecjalizowanych nauczycieli języka i obejmowały udoskonalenie ogólnych umiejętności językowych, podniesienie kwalifikacji zawodowych i kulturowych, wymianę doświadczeń i dobrych praktyk z innymi uczestnikami kursu z rożnych krajów między innymi: z Hiszpanii, Francji, Węgier. Zdobyte umiejętności poprawiły i urozmaiciły pracę na lekcji, pozwoliły na wzbogacenie warsztatu pracy o nowe ciekawsze metody i formy oraz na wykorzystanie elementów języka angielskiego w praktyce.

Malta Najwięcej wakacyjnego klimatu można było znaleźć na śródziemnomorskiej wyspie. Tam na kurs języka angielskiego w Szkole ESE wyjechali Hanna i Mariusz Zielińscy. EUROPEAN SCHOOL OF ENGLISH położona jest w St. Julians na obrzeżu Paceville – dzielnicy będącej centrum maltańskiej rozrywki. W odległości spaceru od szkoły znajdą się restauracje, banki, bary, kluby nocne, sklepy, kasyna, dwa centra handlowe, kina, kręgielnia, plaża.

Centre. Dysponuje również odkrytym basenem nad samym morzem. ESE szczyci się bardzo wysokimi standardami w realizacji kursów, posiada m.in. akredytacje: FELTOM, MSA, WYSETC. Jednym z  wielu atutów tej szkoły jest indywidualne podejście do studentów. Grupy tworzone były tak, aby w jednej grupie uczyły się osoby z różnych krajów. Młodzi lektorzy prowadzący zajęcia to wykwalifikowane osoby pełne zapału i entuzjazmu. Zajęcia rozwijały symultanicznie wszystkie najważniejsze zdolności niezbędne do sprawnej komunikacji, tj. mówienie, czytanie, pisanie, rozumienie ze słuchu. Uczestnicy kursu mieli również szanse zapoznać się z  różnorodnymi źródłami i materiałami przydatnymi do nauki języka. Podczas trwania kursu kładziono duży nacisk na integrację wszystkich uczestników, nie tylko podczas zajęć językowych, ale także przez cały dzień. Wycieczki i wieczory integracyjne były świetnym sposobem na nawiązanie nowych, międzynarodowych znajomości, a przede wszystkim na doskonalenie języka angielskiego. Szkoła zaproponowała nauczycielom zwiedzanie Valletty - stolicy Malty, Mdiny oraz trzech pobliskich miast zdominowanych przez dachy kościołów oraz solidne mury fortyfikacji, które dzielnie broniły kraju przed intruzem w czasie tzw. Wielkiego Oblężenia Malty w   1565 roku. Uczestniczyli także w ośmiogodzinnym rejsie dookoła Malty. Osobna wycieczka pozwoliła im na zwiedzenie wyspy Gozo z jej niezapomnianym Azure Window i cytadelą wzniesiona w geograficznym środku Gozo. Teraz na lekcjach będą mogli się dzielić z uczniami wiedzą na temat kultury tego niesamowitego kraju. Dzięki zajęciom w językowej szkole nauczyciele zdobyli umiejętność sprawnego komunikowania się w języku angielskim. Efektem wyprawy na Maltę jest realizowany przez licealny Teatr Meandry spektakl kabaretowy oparty na tekstach słynnej grupy Monty Pythona.

Ciąg dalszy nastąpił...

ESE oferuje przestronne, klimatyzowane sale lekcyjne, kafejkę internetową, pomieszczenie do samodzielnej nauki i bibliotekę, a także Business

Od września „ruszyło” upowszechnianie projektu. Szczegóły projektu i sprawozdania uczestników były na bieżąco publikowane na Facebooku w naszej grupie Erasmus+. Doświadczenie zdobyte w czasie kursów pozwoliło na wprowadzenie innowacyjnych metod nauczania. CLIL, „flipped classroom” czy realizowane projekty międzynarodowe na platformie E-twinning przyczyniją się do rozwoju szkoły, zwiększając jej wymiar europejski.

32 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Włochy to piękny, wspaniały kraj… W dniach od 5 września do 4 października miałam okazję uczestniczyć w pielgrzymce anielskiej na Górę Gargano. Udział w niej był główną nagrodą w   Wojewódzkim Konkursie Interdyscyplinarnym Wiedzy o  Wielkich Polakach.

Po wyjeździe z Warszawy skierowaliśmy się do sanktuarium w Łagiewnikach, gdzie mszą świętą pod przewodnictwem księdza michality Piotra Bieńka, który towarzyszył nam przez cała pielgrzymkę, rozpoczęliśmy naszą duchową przygodę. Na pierwszy nocleg zatrzymaliśmy się blisko granicy czesko-austriackiej w Kurkovej Wsi. Jest to urocza miejscowość promieniująca czeskim folklorem. Kolejnego dnia rano ruszyliśmy w dalszą drogę. Miałam okazję zobaczyć ogromne jezioro Werter See, położone w okolicy gór. Niestety, nie mieliśmy wystarczającej ilości czasu, by móc dłużej pozostać w tamtym malowniczym miejscu i już wieczorem dotarliśmy do jednego z najwspanialszych kurortów nad Adriatykiem - Rimmini. Z okien hotelu widać było czyste, lazurowe morze. Po porannym spacerze najszerszą plażą wybrzeża spakowaliśmy bagaże i  udaliśmy się do Cassci - miasta świętej Rity, patronki kobiet, spraw trudnych i beznadziejnych. Miałam możliwość dokładniejszego zapoznania się z jej życiorysem. Okazała się ona być naprawdę fascynującą postacią. Zwiedzanie miasteczka nie stanowiło końca atrakcji owego dnia, gdyż wstąpiliśmy jeszcze do sanktuarium w Manopello, gdzie znajduje się pogrzebowa chusta z wizerunkiem Pana Jezusa. 28 września, po mszy świętej w Sanktuarium Cudu Eucharystycznego w Lanciano, gdzie wiele lat temu podczas jednej z mszy hostia zmieniła się w  prawdziwy fragment Serca Zbawiciela, dotarliśmy do celu pielgrzymki, którym była Góra Gargano, czyli miejsce kultu Michała Archanioła. Główne uroczystości ku czci patrona miały miejsce dnia następnego. Zaczęły się one od mszy świętej o godzinie 6 rano w grocie św. Michała - jedynym miejscu na ziemi niekonsekrowanym ludzką dłonią, tylko samą obecnością Archanioła. W tej grocie bowiem miały miejsce jego liczne objawienia. Po powrocie do San Giovani Rotondo, w którym był nasz hotel, udaliśmy się na zwiedzanie sanktuarium św. ojca Pio, założyciela i pomysłodawcy

,,Domu ulgi w cierpieniu”. W godzinach popołudniowych znów udaliśmy się na Monte Sant Angelo, by wziąć udział w  procesji z figurą Archanioła ulicami miasta. Tego dnia tętniło ono życiem, ludzie śpiewali i bawili się na ulicach, wszędzie odczuwało się radość i pokój. Całe rzesze ludzi chciały oddać cześć swemu opiekunowi. W piątek opuściliśmy półwysep Gargano i wybrzeże Adriatyku. Przemieściliśmy się do miejscowości Serracapriola, gdzie znajduje się grób ojca Mateo  - wielkiego kaznodziei i egzorcysty. W miejscu tym obecność Boża jest bardzo odczuwalna, od lat dokonują się tam liczne cuda związane z uwolnieniem opętanych dusz od męczących je złych duchów.   Przed zakwaterowaniem w Fiugi pojechaliśmy jeszcze na Monte Casino, by złożyć hołd poległym tam żołnierzom polskim. Po odśpiewaniu ,,Mazurka Dąbrowskiego” zwiedziliśmy przepiękny klasztor benedyktynów. Widok z klasztornego wzgórza zapierał dech w piersiach. Dwa następne dni poświęciliśmy na zwiedzanie Rzymu. Byliśmy w czterech bazylikach większych: św. Pawła za murami, gdzie podziwialiśmy słynne medaliony papieskie; św. Jana na Lateranie, najważniejszym dla chrześcijan kościele; Santa Maria Maggiore i bazylice św. Piotra w Watykanie - perle architektury renesansu. Oprócz szczegółowego zwiedzania stolicy Piotrowej, w czasie pobytu w Rzymie mieliśmy również okazję zobaczenia wielu zabytków kultury antycznej: Koloseum, Panteon, Forum Romanum, Łuk Konstantyna. 3 października był ostatnim dniem spędzonym na włoskiej ziemi. Po zwiedzaniu Asyżu, zwanego też różowym miastem, udaliśmy się w drogę powrotną do kraju, zatrzymując się na ostatni nocleg w pięknych Alpach. Włochy to cudowny kraj, pełen zabytkowych kościołów, muzeów, gajów oliwnych, uroczych winnic. Słoneczna pogoda i czyste morze stanowią jego kolejny wielki atut. Wymieniając jego zalety, nie można tez pominąć doskonałego jedzenia (smak włoskiej pizzy, kawy czy spaghetti jest nie do podrobienia) oraz ogromnej otwartości i życzliwości mieszkańców. Cieszę się, iż udział w konkursie o Kardynale Stefanie Wyszyńskim, oprócz satysfakcji ze zdobytej

Oblicza edukacji

Aleksandra Lewandowska Zespół Szkół Katolickich im. ks. Jana Długosza we Włocławku

33 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

wiedzy, możliwości poznania tak wspaniałej postaci, jaką był Prymas Tysiąclecia i wielu nagród, jakie zdobyłam - chociażby piękny różowy rower, dał mi możliwość wzięcia udziału w tak niesamowitym wy-

darzeniu, jakim była anielska pielgrzymka. Wszystkie miejsca i poznani ludzie na długo pozostaną w mym sercu i pamięci. Właśnie te wspomnienia są najwspanialszą nagrodą za włożoną w osiągnięcie celu pracę.

Anna Rupińska KPCEN w Bydgoszczy

XXIV Regionalny Konkurs Gazetek Szkolnych przeszedł do historii Magdalena Buszman kierownik Referatu Organizacji Oświaty w Wydziale Edukacji i Sportu Urzędu Miasta Bydgoszczy, Hanna Paprocka reprezentująca Wydział Edukacji i Sportu. Gospodarzem uroczystości była Barbara Daroń wicedyrektor Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy Konkurs ma na celu: • wyzwalanie aktywności twórczej uczniów • kształcenie umiejętności redagowania różnych form wypowiedzi • kształcenie umiejętności korzystania z  informacji z  różnych źródeł i ich krytycznej analizy • rozwijanie postawy gotowości do uczestnictwa w  kulturze • kształtowanie poczucia tożsamości regionalnej • rozbudzenie wrażliwości estetycznej • kształcenie dbałości o poprawność języka • doskonalenie umiejętności pracy w zespole  • popularyzację czasopiśmiennictwa wśród dzieci i  młodzieży szkolnej.    Gazetki oceniano zgodnie z następującymi kryteriami: • Strona tytułowa: oryginalność tytułu, zakres informacji, czytelność strony. • Trafność doboru tematyki. Laureaci I miejsca w kategorii: szkoły podstawowe, klasy I-III - „Szkolne Igraszki”. • Stopień odbicia życia szkoły. Fot. Diana Andrzejewska • Promowanie uczniowskich talentów. • Różnorodność form wypowiedzi dziennikarskich. 21 listopada 2016 roku w KPCEN w Bydgoszczy • Układ treści, oryginalność, nośność tytułów tekstów. miało miejsce podsumowanie tegorocznego konkur• Poprawność języka i ortografii. su gazetek szkolnych. • Szata graficzna – estetyka, atrakcyjność, wkład pracy. Uroczystość swoją obecnością zaszczycili: Gazetki szkół bydgoskich otrzymały granty oświaMarek Gralik Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty, Zakończyły się całoroczne zmagania uczestników konkursu gazetek szkolnych. Laureatów – zwycięskie redakcje - nagrodzono grantami oświatowymi oraz cennymi upominkami. Warto podkreślić, iż konkurs trwa nieprzerwanie od dwudziestu czterech lat, a coroczna gala podsumowująca to wielkie święto słowa pisanego.

34 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Laureaci XXIV Regionalnego Konkursu Gazetek Szkolnych w kategorii: szkoły podstawowe, klasy I – III I miejsce – „Szkolne Igraszki” - Szkoła Podstawowa nr 64 w Bydgoszczy II miejsce – Szkoła Podstawowa nr 4 w Bydgoszczy w kategorii: szkoły podstawowe, klasy IV – VI I miejsce – „Flesz Czwórki” - Szkoła Podstawowa nr  4 w Bydgoszczy

II miejsce – „Prymus” - Szkoła Podstawowa nr 64 w  Bydgoszczy III miejsce – „Strzał w Dziesiątkę” – Zespół Szkół nr  10 w Bydgoszczy IV miejsce – „Nudy z Budy” - Szkoła Podstawowa nr  19 w Bydgoszczy w kategorii: gimnazja I miejsce – „Głos 20-stki” - Gimnazjum nr 20 w  Bydgoszczy II miejsce – „Merkuriusz Gimnazjalny” - Gimnazjum nr 23 w Bydgoszczy III miejsce - „Libelciak” – Gimnazjum im. Powstańców Wielkopolskich w Kcyni III miejsce – „Plotka OdŚRODKA” – Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 3 w Bydgoszczy IV miejsce – „Histowizjer” – Gimnazjum nr 24 w  Bydgoszczy w kategorii: szkoły ponadgimnazjalne I miejsce - „Wzrok Ludu” - I liceum Ogólnokształcące w Żninie I miejsce – „Ftyka Elektryka” - Zespół Szkół nr 12 w  Bydgoszczy II miejsce – „ellyta” – Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Bydgoszczy III miejsce – „Bez Cenzury” - Zespół Szkół Ekonomiczno-Administracyjnych w Bydgoszczy IV miejsce – „Fabryka Słowa” – Zespół Szkół Mistrzostwa Sportowego nr 5 w Bydgoszczy Wszystkim laureatom bardzo serdecznie gratuluję i zachęcam do dalszej pracy nie tylko dla nagród w  konkursie, ale dla własnej satysfakcji. Opiekunom szkolnych redakcji życzę dalszych sukcesów oraz zadowolenia z codziennej pracy z młodymi dziennikarzami. Zachęcam do udziału w kolejnej edycji konkursu, którego rozstrzygnięcie nastąpi dopiero w listopadzie, jednak trzeba pamiętać, że biorą w nim udział czasopisma z całego roku szkolnego.

Oblicza edukacji

towe przyznane przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy, zaś redakcje szkół z regionu nagrody rzeczowe ufundowane przez Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli oraz Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty. Zgłoszone do konkursu pisma oceniało jury w  składzie: Małgorzata Acalska – nauczycielka języka polskiego w Zespole Szkół nr 29 w Bydgoszczy, doradca metodyczny szkół podstawowych i gimnazjów w Miejskim Ośrodku Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy, Małgorzata Kalinowska z Muzeum Oświaty – PBW im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy Krystyna Karpińska – nauczyciel konsultant w  KPCEN w Bydgoszczy, ilustratorka książek, Danuta Michałowska - nauczycielka plastyki w Zespole Szkół nr 24 w Bydgoszczy, artysta plastyk, Anna Nakielska-Kowalska – nauczycielka języka polskiego w VI LO w Bydgoszczy, doradca metodyczny szkół ponadgimnazjalnych w Miejskim Ośrodku Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy, Iwona Rostankowska – nauczyciel konsultant w   KPCEN w Bydgoszczy, kierownik Pracowni Wspierania Dydaktyki, Doradztwa i Innowacyjnej Edukacji Anna Rupińska – redaktor czasopisma „UczMy” – przewodnicząca.

Marzena Ośmiałowska Zespół Placówek Oświatowych w Wielgiem

Polska. Węgry. 1956 W 2016 roku przypadała 60. rocznica wydarzeń 1956 roku – antykomunistycznego buntu społecznego w Polsce i antysowieckiego powstania na Węgrzech. Dla uczczenia rocznicy tych wydarzeń Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oraz Zgromadzenie Narodowe Węgier, przekonane o szczególnym ich znaczeniu dla

wspólnej historii obu Narodów, ogłosiły rok 2016 Rokiem Solidarności Polsko-Węgierskiej. W  uchwale podkreślono, że „bohaterski zryw Polaków i Węgrów był przejawem naszego odwiecznego pragnienia wolności i protestu przeciwko zniewoleniu całego regionu wskutek narzuconego po II wojnie światowej 35

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

podziału Europy”. Parlamenty obu państw uznały, że „wzajemna solidarność i pomoc naszych Narodów w 1956 roku stanowią szczególną wartość, którą należy wspólnie upamiętnić.” Powstanie węgierskie, krwawo stłumione przez wojska sowieckie, rozpoczęło się od wiecu studentów 23 października 1956 roku zorganizowanego na znak solidarności z  polskim narodem. W związku z tym Instytut Pamięci Narodowej ogłosił konkurs na scenariusz lekcji lub zajęć tematycznych poświęconych tej problematyce. Konkurs dedykowano nauczycielom szkół gimnazjalnych i  ponadgimnazjalnych, wykładowcom akademickim oraz studentom zaangażowanym w działania edukacyjne dotyczące najnowszej historii Polski. Rocznica obu wydarzeń stała się okazją do zwrócenia na nie większej uwagi, gdyż pozostają one wciąż mało znane. Celem nadrzędnym konkursu stało się wyeksponowanie powyższego zagadnienia zarówno w  powszechnej świadomości oraz zaakcentowanie go mocniej w procesie kształcenia. Nagrodą dla zwycięzców było konwersatorium historyczne na Węgrzech w październiku 2016 roku. Prace konkursowe należało przesłać do 20 czerwca. Z ogromną radością przyjęłyśmy fakt, iż w gronie laureatów konkursu znalazły się nauczycielki z powiatu lipnowskiego: Marzena Ośmiałowska - polonistka w Zespole Placówek Oświatowych w  Wielgiem i Jolanta Iwińska  - nauczycielka historii w Zespole Szkół w Skępem.

Laaureaci ogólnopolskiego konkursu historycznego IPN

Poniżej informacja o nagrodzonych scenariuszach zajęć dla uczniów gimnazjum. Marzena Ośmiałowska „1956 rok - zdławiona nadzieja. Polska - Węgry”. Scenariusz uroczystości szkolnej dla młodzieży gimnazjalnej (45 minut). Odwołując się do strof poezji „I ci ginący, samotni,/Już zapomniani od świata,/Język ich stał się nam obcy/Jak język dawnej planety” (Cz. Miłosz, Campo dei Fiori”) przypomniałam oba wydarzenia, ich dra-

maturgię i bohaterów. Uroczystość została podzielona na dwie części: pierwsza pt. „Rozstrzelano moje serce w Poznaniu” (wiersz Kazimiery Iłłakowiczówny), druga – „Węgierska Rapsodia”, realizowane równolegle (przemiennie). W scenariuszu wykorzystałam znane teksty Z. Herberta „Przesłanie Pana Cogito” i  „Potęga smaku” oraz mało znany utwór „Węgrom”, który przez wiele lat - z powodu cenzury - nie posiadał tytułu w polskich wydaniach i tylko data wskazywała na powstanie węgierskie i polską solidarność z ���narodem węgierskim. Przywołałam także utwór Cz. Miłosza „Który skrzywdziłeś” oraz wiersz Adama Ważyka „Krwawy czerwiec”. Poetycką część „Węgierskiej Rapsodii” oparłam na tekstach Sandora Petofiego (m.in. „Pieśń Narodowa”, „O, Europo, cisza wszędzie”, „Wolność, miłość”), poety romantyzmu, jednego z głównych aktorów węgierskiej rewolucji 1848 roku (powstanie Węgrów przeciwko Habsburgom), którego siła przekazu nie straciła aktualności w  odniesieniu do rewolucji 1956 roku. Sięgnęłam także do współczesnej poezji węgierskiej Sandora Marai’ego „Aniele z nieba”. Jolanta Zofia Iwińska – „1956 rok. Polskie lato. Węgierska jesień.” Konspekt zajęć edukacyjnych z  historii dla młodzieży ponadgimnazjalnej (2  godz. lekcyjne/90 minut) Najważniejszym celem zajęć, które przygotowałam, było uświadomienie młodzieży związku wydarzeń powstania węgierskiego z  wydarzeniami w   Polsce (w czerwcu w Poznaniu i w październiku w Warszawie). Starałam się wypełnić treścią pozornie banalne stwierdzenie „Polak, Węgier, dwa bratanki”. Dzięki wykorzystanym materiałom audiowizualnym (m.in. archiwalne nagranie RWE [Radio Wolna Europa] dramatycznego apelu Imre Nagy’a do wolnego świata o pomoc) pokazałam tragedię Węgrów (w wyniku walk zginęło ponad 2,5 tys., aresztowano ok. 40 tys., a 229 osób stracono, 200 tys. Węgrów opuściło kraj). Uważam, że najlepszym sposobem oddania hołdu bojownikom o wolność Węgier jest przywrócenie zbiorowej pamięci ich bohaterstwa i niezłomnej postawy. Bohaterski zryw Węgrów i Polaków o wolność i  niepodległość narodu, okazywana sobie w 1956 roku solidarność i pomoc (podczas powstania węgierskiego z Polski do Budapesztu drogą powietrzną przesłano 795 litrów krwi) to szczególne wartości, o  których nigdy nie wolno nam zapomnieć. Artystycznym znakiem solidarności z Węgrami stał się plakat „Płaczący gołąbek pokoju”- litografia Franciszka Starowiejskiego wykonana w październiku 1956 roku.

36 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Storycrafting - spójrz inaczej na dziecko Fiński system edukacji uznawany jest przez wielu specjalistów za wzorcowy. Fińscy uczniowie stanowią czołówkę światową w wynikach egzaminów, jednocześnie wykazując najmniejsze różnice pomiędzy najlepszymi a najsłabszymi uczniami. Polscy nauczyciele z lekką zazdrością zauważają prestiż zawodu pedagoga w Finlandii, a rodzice z niedowierzaniem słuchają o  szkołach bez testów i zadań domowych. Na co zwracają uwagę sami Finowie? Przede wszystkim podkreślają partnerski charakter kontaktów nauczyciel - uczeń, wzajemny szacunek i naukę poprzez zabawę. Metoda storycrafting›u, choć nie jest integralną częścią fińskiego systemu edukacji, doskonale wpisuje się w założenia współpracy nauczyciela z  uczniem na zasadzie partnerstwa i może z powodzeniem wspomóc budowanie demokratycznego charakteru placówki. Storycrafting (z ang. sztuka opowiadania) to metoda narracji słownej powstała w latach 80-tych ubiegłego wieku jako narzędzie terapeutyczne, szybko ewoluowała, zdobywając nagrody i wyróżnienia. Wychodzi ona naprzeciw zapisom Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 roku, które podkreślają prawo dziecka do swobodnej wypowiedzi według własnego wyboru, „przyjmując je z  należytą wagą” (art. 12 i 13).

Homo narrans Storycrafting bazuje na założeniu, że każdy człowiek ma myśli, informacje i historyjki, które są wyjątkowe, unikatowe. Jak pokazuje historia cywilizacji, człowiek to nie tylko homo sapiens, ale również homo narrans - urodzony opowiadacz. Dlatego bez względu na wiek, płeć, tożsamość kulturową, poziom edukacji, poziom niepełnosprawności - wszyscy mamy coś interesującego i ważnego do powiedzenia. Metoda storycrafting, inaczej niż storytelling, oprócz opowiadania historii kładzie nacisk głównie na uważne, aktywne słuchanie (później sprawdzane) i   budowanie bliskiego kontaktu. Dzięki tej metodzie, z tradycyjnej patronizującej, segregującej i pod-

porządkowującej kultury rodzą się podwaliny partnerstwa i demokracji, gdzie dziecko zajmuje ważne, należne sobie miejsce. W tej metodzie dziecko słyszane jest w takiej formie, jaką samo wybierze, bez obawy o ocenę czy narzucenie zmian, może swobodnie dobierać słowa, rysunki i działania, poprzez które wyraża siebie. Monika Riihelä, fińska specjalistka od storycrafting’u, twierdzi, że dorośli tradycyjnie odbierają dzieci jako niższe rangą, gorsze od siebie, co jest wyraźnie widoczne w stwierdzeniach typu „zrozumiesz, gdy dorośniesz”, czy „będziesz mógł, gdy będziesz w moim wieku”. Dorosły jest tym, który wie i bardzo trudno jest ten schemat zburzyć. Niektóre dzieci, wychowane na powyższych założeniach, mogą czuć się głupie i niedouczone, wierzyć, że nigdy niczego same się nie nauczą, a taki schemat myślenia trudno jest odwrócić. Dr Liisa Karlsson, jedna z czołowych badaczy metody storycrafting, zauważa również, że ludzie, którzy nie mają okazji do wyrażania swoich myśli, nie są do tego przyzwyczajeni, często czują, że nie potrafią wyrazić swojej opinii i zaczynają wierzyć, że nie mają nic interesującego do powiedzenia, nawet w momencie, gdy w końcu szansę na wypowiedź otrzymają. Dzieciom tradycyjnie mówi się, co powinny myśleć, jakie umiejętności posiadać, co wiedzieć, aby osiągnąć sukces w życiu. Uczniowie rozwiązują przygotowane przez nauczycieli zadania, wykonują polecenia. Niewiele miejsca pozostaje na realizację ich własnych pomysłów, wyrażanie uczuć czy rozważania. Nawet jeśli dorośli chcą usłyszeć autentyczny głos dziecka, żadna podstawa programowa na świecie nie przewiduje czasu dla dziecka w na tyle wolnej formie, by swobodnie mogły wyrazić siebie.

Oblicza edukacji

Katarzyna Stalkowska KPCEN w Toruniu

Proszę, opowiedz mi historię... Storycrafting gwarantuje czas i miejsce przeznaczone dla dziecka do swobodnego wypowiadania się na każdy temat, często zaskakujący z punktu widzenia dorosłego, a oczywisty dla dziecka. „Proszę, opowiedz mi historię, którą chciałbyś mi przedstawić. 37

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

Gdy będziesz opowiadać, ja będę zapisywać dokładnie Twoje słowa. Gdy skończysz, odczytam je na głos. Jeśli zechcesz, będziesz mógł coś zmienić lub poprawić.” - jest to formułka wypowiadana przez słuchającego (zwykle dorosłego, który sprawnie i szybko potrafi zapisać słowa). Stanowi ona zarazem kwintesencje storycraftign’u, przepis na udane spotkanie z tą metodą. W praktyce dziecko opowiada co chce - prawdziwą historię, tworzy wiersz, kilka zdań, zmyślone opowiadanie czy bajkę, a dorosły zapisuje usłyszany tekst co do słowa, bez ingerencji w poprawność wypowiedzi. Następnie odczytuje to, co zapisał, dając opowiadającemu szansę na wprowadzenie zmian. Dzieci zwykle są usatysfakcjonowane, gdy widzą, iż dorosły nic nie przekręcił w ich historii, początkowo skupiają się przede wszystkim na sprawdzaniu rzetelności zapisu, nie zaś poprawności. Już samo podejście dziecka sugeruje, że podejrzewa dorosłego o ukryte intencje, wykraczające poza słuchanie z uwagą. Ważne, by stworzyć sytuację, w której opowiadający widzi nasze zaangażowanie i gotowość do słuchania - storycrafting to nie jest zwykłe zadanie do wykonania. Należy być szczerym i oddanym do dyspozycji opowiadającego, gdyż najpierw musi się on zastanowić, co chciałby nam powiedzieć. Wymaga to od zapisującego cierpliwości i czasu (w milczeniu i   oczekiwaniu). Wszystkie te działanie mają jeden cel - dać dziecku wyraźnie odczuć nasze zainteresowanie. Należy zainspirować dziecko do opowiedzenia własnej historii, zapewnić mu pełne prawa autorskie poprzez brak komentarzy, poprawek czy sugestii. Musimy pamiętać, że młodsze dzieci łatwiej się otwierają, tworzą opowieści bez strachu przed odrzuceniem, z dziecięcą radością podchodzą do zadania, które stawia ich w centrum uwagi. Młodzież natomiast może czuć opór przed obnażaniem siebie, niechęć do wyrażaniem własnych poglądów. Trzeba wtedy pamiętać, że storycrafting jest z założenia dobrowolne, nie wolno więc nikogo przymuszać do opowiadania. Można natomiast dać przykład własnej opowieści, by ośmielić grupę wycofanych nastolatków. Dobrze jeśli (za zgodą autora opowieści) historię przeczytamy szerszej publiczności - dodaje to powagi sytuacji. Dzieci często dołączają do tekstu własne ilustracje, niekiedy tworzą rysunki jeszcze przed rozpoczęciem historyjki. Lubią nadawać im tytuły. Powstałe opowiadania można trzymać w teczkach lub przypinać na wystawach. Bardzo łatwo owoce tej metody wykorzystać do różnego rodzaju projektów i  prezentacji. U naszych sąsiadów z północy wydawane są zbiory opowiadań powstałe w wyniku pracy tą metodą, jako niezmącony obraz świata dziecka, który dorosły musi sobie jedynie przypomnieć.

Dla kogo i gdzie Storycrafting jest niezwykle prostą metodą  - można ją stosować z każdym, w grupie i indywidualnie, między kolegami z ławki czy rodzeństwem, w  relacji rodzic - dziecko, nauczyciel - uczeń, z ludźmi różnych kultur i tradycji. Storycrafting można przeprowadzić wszędzie: w szkole, w klasie, w centrum kultury, w  klubie, na dworze czy w budynku, w  pociągu, w  parku czy na wakacjach. Opowiadane historie dają wgląd w grupę społeczną opowiadających, stanowi okno do zjawisk kulturowych, różnych tradycji, wyznawanych koncepcji dobra i zła, sprawiedliwości. Fabuła opowiadań toczy się drogą behawioralnych wzorów i metod rozwiązywania problemów, które odzwierciedlają podejście opowiadającego do otaczającego go świata. Storycrafting stanowi niepowtarzalną okazję do wejścia w  codzienne życie dziecka w taki sposób, w jaki w danej chwili dziecko je odbiera. Fińskie badania pokazują, iż storycrafting promuje różnorodne środki wyrazu i wieloaspektową narrację, rozwija wyobraźnię, stanowi alternatywę dla tradycyjnych wypracowań, zapewnia komunikację i szacunek dla drugiego człowieka, uznanie innych punktów widzenia, ćwiczy przetwarzanie informacji, inicjuje aktywność i uczy przejmowania inicjatywy. Ponadto storycrafting zmusza nas do zwolnienia w zagonionym świecie, gwarantując czas i miejsce oddane na wyłączność dzieciom, co skutkuje zwiększoną pewnością siebie, pozytywną samooceną i  budowaniem więzi. Dodatkowo przyzwyczaja do wyrażania myśli w sposób stanowiący dobrą zabawę  dzieci i dorośli, którzy spróbowali, zgodnie uznają pracę tą metodą za przyjemną i ważną!

Przykłady storycraftingu Przeprowadziłam kilka sesji z moimi córkami, które bardzo polubiły taki sposób spędzania wolnego czasu. Z  uwagą słuchają siebie nawzajem i, co się rzadko zdarza, nie przerywają sobie. Bardziej niż w trakcie wspólnego pieczenia ciasteczek czy odrabiania zadania domowego czują, że jestem tylko dla nich i moje działania nie są wymuszone wizytą gości ani wymaganiami szkolnymi. To budowanie relacji, które zdejmuje ze mnie, jako rodzica i nauczyciela, jarzmo wiecznego poprawiania, to czysta przyjemność! Poniżej dwa przykłady, moje pierwsze próby ze storycraftingiem: Hania, lat 9 Osiołek i sarenka Mały osiołek poszedł na łąkę. Zobaczył tam sarenkę, która mu się bardzo spodobała. Chciał z nią porozmawiać, więc podbiegł do niej. Ona się przestraszyła i  pobiegła do lasu. A osiołek za nią. W końcu ją dogonił. Wtedy zaczęli rozmawiać, ale sarenka się go bała, więc

38 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


KONWENCJA O PRAWACH DZIECKA Artykuł 12 1. Państwa-Strony zapewniają dziecku, które jest

zdolne do kształtowania swych własnych poglądów, prawo do swobodnego wyrażania własnych poglądów we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, przyjmując je z należytą wagą, stosownie do wieku oraz dojrzałości dziecka. Artykuł 13 1.  Dziecko będzie miało prawo do swobodnej wypowiedzi; prawo to ma zawierać swobodę poszukiwania, otrzymywania i przekazywania informacji oraz idei wszelkiego rodzaju, bez względu na granice, w formie ustnej, pisemnej bądź za pomocą druku, w formie artystycznej lub z wykorzystaniem każdego innego środka przekazu według wyboru dziecka.

Oblicza edukacji

mało mówiła. W końcu, jak zobaczyła, że nie chce zrobić jej krzywdy, już się go nie bała, więc poszła z nim na łąkę. A na łące zjadali sobie trawkę. I w ten sposób zaprzyjaźnili się. Marta, lat 7 Na naszej czereśni mieszka moja koleżanka, która ma na imię Marii. I jest podobna do psa. No i je czereśnie. No i jest moją koleżanką. Chciałabym dodać, że ona ma kokardki na uszkach.

Robert Preus KPCEN w Bydgoszczy

Wykorzystanie tablicy interaktywnej w szkole Nauczyciele województwa kujawsko-pomorskiego mają dosyć komfortową sytuację. W 2012 roku w ramach projektu realizowanego przez Urząd Marszałkowski do klas I-III szkół podstawowych trafiło 2346 zestawów tablic interaktywnych Smart Board z  wizualizerami. W 2015 roku do klas IV-VI, także szkół podstawowych, dostarczono 2139 zestawów tablic interaktywnych, tym razem IQ Board. Wielu dyrektorów szkół w międzyczasie kupowało dodatkowe tablice ze środków szkolnych bądź otrzymywało je w ramach innych projektów. Można więc śmiało powiedzieć, że tablic interaktywnych jest już bardzo dużo i  że nasze województwo na pewno jest liderem w skali ogólnopolskiej. Nasuwa się jednak pytanie, w  jaki sposób ten ogromny potencjał wykorzystywać w szkole. Przede wszystkim trzeba sobie zdać sprawę, że sama tablica interaktywna, to tak naprawdę duży gadżet, który sam w sobie nie ma wielu możliwości. Całością steruje bowiem oprogramowanie dołączone

do tablicy. I  tak naprawdę od niego zależy, w jaki sposób będziemy mogli całość wykorzystać. Ale czy tylko? Mamy w  tym zakresie zdecydowanie więcej rozwiązań, w tym dwa sposoby tworzenia interaktywnych materiałów, o których warto kilka słów powiedzieć. SPOSOBY TWORZENIA IMD1

Możemy je opracowywać: lokalnie (na komputerze) i online (w sieci). W pierwszym wariancie korzystamy z programów dostarczanych do konkretnych tablic, np. Smart Notebooka dla tablicy Smart Board cz IQ Interactive Education Platform dla IQ 1

IMD - interaktywne materiały dydaktyczne 39

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

Board, żeby przywołać tylko te, które zostały dostarczone we wspomnianych wcześniej projektach. W zasadzie każdy program do tablic może być dobry, pod warunkiem, że będzie posiadał takie narzędzia, które pozwolą przekształcić pomysł nauczyciela w  interaktywny materiał. Zdecydowanym liderem na rynku edukacyjnym jest w tym zakresie Smart, który nieustannie aktualizuje swoją aplikację i wprowadza co jakiś czas nowe, bardzo ciekawe rozwiązania, na przykład: mechanizm tworzenia ćwiczeń lekcyjnych, aktywności, gry, zabawy dydaktyczne i różne dodatki. Producenci wspomnianego oprogramowania wyszli z  założenia, że w dydaktyce najważniejszy jest pomysł nauczyciela, który może on szybko przekształcić na materiał interaktywny i niemal jednym kliknięciem udostępnić uczniom. I rzeczywiście świetnie się to sprawdza. Wśród grupy programów instalowanych lokalnie wyróżnić należy także Open Sankore, który był prezentowany w 2010 roku podczas Międzynarodowego Salonu Edukacji w Paryżu i do 2014 roku rozwijany. Obecnie jest także w języku polskim i, prawdę mówiąc, stanowi świetną alternatywę do wspominanych wcześniej narzędzi. W odróżnieniu od nich jest bezpłatny, oparty na licencji GNU GPL. Tym samym można go uruchamiać w dowolnym celu, na dowolnej tablicy interaktywnej i  modyfikować, dostosowując do swoich potrzeb. Dodatkowo program ma wbudowane małe aplikacje, mnóstwo szablonów, które umożliwiają - przy minimalnym wysiłku nauczyciela - utworzenie ciekawego interaktywnego materiału. Drugim wariantem tworzenia interaktywnych materiałów z możliwością wykorzystania ich na tablicy interaktywnej jest sieć. Jest wiele miejsc, które stanowią ciekawe środowiska uczenia się/nauczania. Oprócz projektów, nad którymi patronat objęło Ministerstwo Edukacji Narodowej (epodreczniki.pl, scholaris.pl), mamy też lokalny projekt województwa kujawsko-pomorskiego (edupolis.pl) i mnóstwo witryn internetowych z moderowanymi, interaktywnymi materiałami, gotowymi do natychmiastowego zastosowania w procesie dydaktycznym. Warto tu wspomnieć o dwóch bardzo dobrych, polskich przedsięwzięciach LearningApps i mInstructor. Oba są w wersji bezpłatnej i  zapewniają wspaniałą zabawę zarówno przy tworzeniu jak i rozwiązywaniu zadań. Jeśli mamy pomysł, to aplikacje zainstalowane na tych platformach pomogą wygenerować go do postaci interaktywnej. Takie ćwiczenia można wykorzystać na tablicy.

Jeśli zabraknie nam czasu, żeby opracować interaktywne zadania, to na wspomnianych platformach znajdziemy gotowe ćwiczenia, które wykonane są przez nauczycieli z całej Polski. Możemy je wykorzystać na swoich lekcjach, także z mobilnymi urządzeniami. Warunkiem jest dostęp do Internetu. Skoro jesteśmy już w obszarze sieciowym, to warto wspomnieć o ciekawej, nowoczesnej propozycji Smarta. Łączy ona dwa wcześniejsze sposoby, to jest pracę z programem zainstalowanym na komputerze i  narzędziem internetowym. Całość jest tak zaprojektowana, żeby współpracowała z mobilnymi urządzeniami, a efekty były wyświetlane na tablicy interaktywnej. Myślę tu o dwóch aktywnościach: Wykrzycz to! i Response. W pierwszej uczniowie łączą się poprzez urządzenia mobilne ze specjalną stroną internetową (classlab.com). Tam wpisują słowa lub wczytują obrazy ze swoich urządzeń i wysyłają je poprzez wspomnianą stronę wprost na tablicę interaktywną. Ponieważ każdy z uczniów przed wprowadzeniem swoich propozycji musi podać imię i nazwisko, dlatego nauczyciel na tablicy interaktywnej widzi, w jaki sposób uczniowie odpowiadali. Tak naprawdę rola nauczyciela sprowadza się tutaj do koordynowania całym przedsięwzięciem. Ćwiczenie można wykorzystać na lekcji w dwóch wariantach. Pierwszy jest odpowiednikiem burzy mózgów. Nauczyciel określa zagadnienie, a uczniowie przesyłają swoje pomysły. Drugi wariant to sortowanie według kategorii. Nauczyciel ustala kilka kategorii, a uczniowie - poprzez np. smartfony - wybierają je i wysyłają swoje odpowiedzi. Na tablicy interaktywnej pojawiają się one automatycznie uporządkowane. Całość gwarantuje nie tylko myślenie, ale również wspaniałą zabawę. Jestem przekonany, że pozwolenie na korzystanie z   urządzeń mobilnych w trakcie lekcji może przynieść zaskakujące efekty i dużą satysfakcję po obu stronach procesu dydaktycznego.

Druga aktywność wprowadzona przez twórców Smart Notebooka, to Response. Nauczyciel przygotowuje w niej quiz lub test. Następnie udostępnia go poprzez stronę internetową (response.smarttech.

40 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Dlaczego warto wykorzystywać tablicę interaktywną na lekcjach? Przyczyn jest wiele, ale na kilka warto zwrócić uwagę. Tworząc takie materiały, możemy dostosować je do indywidualnych potrzeb uczniów, to znaczy uwzględnić ich odmienne style uczenia się. Sprawdzą się one na zajęcia z uczniem o specyficznych potrzebach edukacyjnych. Gwarantują atrakcyjność procesu dydaktycznego, a, co za tym idzie, podnoszą autorytet nauczyciela. Na pewno też bardziej angażują i aktywizują uczniów. Jestem przekonany, że uczniowie oczekują od nauczycieli, żeby drzwi technologii, szczególnie tej związanej z interaktywnością, zostały dla nich szeroko otwarte. Warto pamiętać o tym, że tablice interaktywne nie muszą służyć tylko osiąganiu celów dydaktycznych. Świetnie sprawdzą się na zajęciach wychowawczych, świetlicowych, pozalekcyjnych, a nawet na spotkaniach z rodzicami. Wiele razy opracowywaliśmy z nauczycielami ćwiczenia, które służyły do integrowania zespołu, do zabaw i gier.

Oblicza edukacji

com). Uczniowie łączą się z nią poprzez przeglądarkę internetową mobilnego urządzenia. Do wspomnianej strony mogą dostać się także poprzez wczytanie kodu QR wygenerowanego na interaktywnej tablicy. Zanim zaczną odpowiadać, muszą wprowadzić swój identyfikator i nazwisko. Aktywność Response udostępnia sześć rodzajów pytań (tak/nie, prawda/fałsz, jednokrotny i wielokrotny wybór, odpowiedź tekstową, liczbową). Całość jest bardzo prosta w realizacji. Nauczyciel uruchamia test, a uczniowie odpowiadają. Po określonym czasie nauczyciel zatrzymuje Response. Wyniki natychmiast pojawiają się na urządzeniach mobilnych uczniów ze wskazaniem, na które pytania odpowiedzieli dobrze, a na które nie. Przy złych odpowiedziach uczniowie otrzymują również informację, jaka powinna być prawidłowa odpowiedź. W  tym samym czasie na - tablicy interaktywnej - nauczyciel widzi zebrane odpowiedzi uczniów dla całej klasy i  indywidualne. Może również przeanalizować wyniki każdego pytania. Ma do swojej dyspozycji wykres słupkowy i kołowy. Oba przywołane przykłady Smarta stoją na bardzo wysokim poziomie i jednocześnie są niezwykle proste do wdrożenia. Podobnym rozwiązaniem, wykorzystującym urządzenia mobilne, które dobrze sprawdza się na tablicy interaktywnej jest kahoot (create.kahoot. it). Dzięki specjalnie przygotowanej stronie internetowej utworzymy tu między innymi ankietę i quiz oraz udostępnimy naszą pracę uczniom. Uczniowie z  kolei będą mogli całość zrealizować poprzez mobilne urządzenia. Dzięki kahoot możemy wykreować bardzo ciekawy materiał do ćwiczeń i co najważniejsze z podglądem pełnej statystyki tego, jak uczniowie pracowali. System bowiem wymusza na uczniach wprowadzenie imienia i nazwiska. Dane te pozwalają lepiej kontrolować całe przedsięwzięcie i dostarczają pełną informację zwrotną nauczycielowi w zakresie grupy i każdego ucznia indywidualnie. Z tego bardzo krótkiego przeglądu narzędzi i  stron internetowych, które możemy wprost wykorzystywać na tablicy interaktywnej, wyłania się obraz wyjątkowej sytuacji na rynku edukacyjnym. Jeszcze nie tak dawno opracowywanie interaktywnych materiałów dydaktycznych było domeną dużych firm i wydawnictw, które dostarczały je nauczycielom w  postaci płyt CD/DVD czy multibooków. Tymczasem dzisiaj, dzięki dostępnym narzędziom, bardzo często bezpłatnym, może je utworzyć każdy, kto ma pomysł. Zresztą w dydaktyce zawsze najważniejszy był pomysł. Jeśli więc go mamy, to reszta jest tylko formalnością. Nawet jeśli go - chwilowo - nie mamy, to w Internecie znajdziemy mnóstwo gotowych, moderowanych materiałów, które świetnie sprawdzą się na tablicy w interaktywnej pracy z uczniami.

Czy praca uczniów z interaktywnymi materiałami gwarantuje nam uzyskanie lepszych efektów dydaktycznych? Nie ma w tym zakresie regularnych badań. Zresztą zdania są podzielone. Sądzę jednak, że łatwo można to sprawdzić, eksperymentując z uczniami albo samym sobą. Wystarczy wydrukować im określoną treść w sposób tradycyjny i utworzyć na jej podstawie interaktywny materiał. Potem podzielić klasę na dwa zespoły. Każdemu zespołowi dać po jednym z wcześniej przygotowanych materiałów na określony czas. Na końcu sprawdzić efekty ich pracy: zapamiętywania, rozumienia, logicznego myślenia. Jestem przekonany, że w zespole, który pracował interaktywnie, otrzymamy lepsze rezultaty. Oczywiście powodów jest wiele. Ważna jest tu multimedialność, która wykorzystuje kluczowe elementy uczenia się: widzenie, słyszenie, mówienie. Ale przede wszystkim działanie. Szczególnie ten ostatni element budowania wiedzy i  umiejętności wydaje się przy okazji tablic interaktywnych bardzo istotny. Dzięki niemu zwiększy się na pewno poziom zapamiętywania i rozumienia treści, z którymi interaktywnie pracowali uczniowie, a  przy okazji dynamika lekcji. Podsumowanie, czyli o czym warto pamiętać Tablica interaktywna nie powinna służyć do wyświetlania treści, ale przede wszystkim do działania na treściach. Tak więc wyświetlanie prezentacji w Power Point jest zdecydowanie przestarzałym sposobem pracy, bo ogranicza się tylko do pokazu, podczas którego - najczęściej - słuchacze są bierni. 41

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

Siła interaktywności tkwi w oprogramowaniu, a  nie w tablicy. Jeśli więc chcemy przygotować materiał, na którym uczniowie mają pracować, to sama tablica nam w tym nie pomoże. Musimy włożyć minimum wysiłku i nasz pomysł dydaktyczny wprowadzić do programu, który odpowiednio go skonwertuje na ćwiczenia. Tym samym umożliwi uczniom działanie na nich, na tablicy. Jeśli w szkole mamy tablicę interaktywną bez odpowiedniego oprogramowania albo ma ono bardzo małe możliwości budowania aktywności, to możemy skorzystać z: - moderowanych, interaktywnych materiałów zamieszczonych na stronach internetowych - uniwersalnych programów, które działają niezależnie od rodzaju tablicy (np. Open Sankore).

Interaktywna praca rozwija kreatywność nie tylko u  nauczycieli, ale również u uczniów. Obecność tablicy interaktywnej w sali dydaktycznej wcale nie oznacza, że musi być ona wykorzystywana bez przerwy, na każdej lekcji. Sądzę jednak, że można przy jej pomocy i odpowiednio opracowanych materiałach wspierać proces edukacyjny. Kiedy prowadzę zajęcia z nauczycielami różnych przedmiotów z tworzenia interaktywnych materiałów dydaktycznych, wówczas zawsze zadaję dwa pytania: Czy więcej Państwo interaktywnie uczycie się? Czy więcej interaktywnie nauczacie? Zawsze pada ta sama odpowiedź: Więcej interaktywnie uczymy się, niż  nauczamy. Jestem przekonany, że przy tak ogromnych inwestycjach poczynionych w naszym województwie można by zrównoważyć poziom tych dwóch obszarów.

Urszula Jasińska, Kamila Orlicka Prywatne Przedszkole Pod Muchomorkiem w Toruniu

25 lat przedszkola „Pod Muchomorkiem” Prywatne Przedszkole Pod Muchomorkiem w Toruniu obchodziło 25-lecie istnienia. Patronat honorowy nad jubileuszem objął Michał Zaleski Prezydent Miasta Torunia, patronat medialny oraz opiekę medialną sprawowały: Telewizja Bydgoszcz, Telewizja Toruń oraz Radio Gra.

Goście Wśród zaproszonych na uroczystość gości byli m.in. Renata Drozdowska - przedstawicielka Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Andrzej Rakowicz Wiceprezydent Miasta Torunia, Maria Mazurkiewicz Wicekurator Kujawsko-Pomorskiego Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy, Anna Łukaszewska Dyrektor Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Torunia. Swoją obecnością zaszczycili nas również przedstawiciele: delegatur Kuratorium Oświaty w  Bydgoszczy, Toruniu i Włocławku, Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu, Toruńskiego Ośrodka Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli, Stowarzyszenia Edukacji Przedszkolnej „Inicjatywa i Twórczość’, Stowarzyszenia Pomocy Szkole, Hospicjum „Nadzie-

ja” w Toruniu, Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Miasta Torunia i pozostałych instytucji współpracujących z przedszkolem. Gościliśmy również: dyrektorów przedszkoli, szkół, gimnazjum, liceum nie tylko z Torunia, ale i z regionu. Jednak najważniejszymi gośćmi byli rodzice i dzieci uczęszczające do naszego przedszkola. Uroczystość rozpoczęła się wspólnym wykonaniem hymnu przedszkola „Muchomorek”. Następnie przedszkolaki zaprezentowały tańce, wiersze oraz inscenizację teatralną. Pochwaliły się również umiejętnościami gry na bębnach wyniesioną z warsztatów muzyki etnicznej odbywających się od wielu lat w  przedszkolu.

Krótka historia przedszkola Dyrektor Mirosława Rutkowska przedstawiła krótką historię placówki w formie pokazu multimedialnego. Przypomniała, że przedszkole powstało 1  września 1990 roku. Pierwszym miejscem pobytu dzieci był jej własny dom przy ulicy Jastrzębiej 39 w  Toruniu. Pani dyrektor, jako jedyna i pierwsza w   województwie otrzymała pozwolenie – decyzję

42 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Oblicza edukacji

z Ministerstwa Edukacji Narodowej DKO-0145Przedszkolak”. Od niedawna współpracuje również 46/91/GH na otwarcie prywatnego przedszkola. z   placówkami z Unii Europejskiej Hiszpanią, GreJuż od 2 maja 1991 dzięki operatywności i zwiękcją, Wielką Brytanią w ramach międzynarodowego szającej się liczbie dzieci siedziba przedszkola została programu eTwinning. Partnerami i przyjaciółmi przeniesiona do budynku przy Szosie Chełmińskiej przedszkola są również placówki oświatowe m.in. 226a. Wysiłek i trud wniesiony w rozkwit placówGimnazjum Akademickie i  Uniwersytet im. Mikoki uhonorowany został przyznaniem w roku 2005 łaja Kopernika. Certyfikatu Jakości Partnerskie Przedszkole – jako Najnowszym projektem, do którego przyłączyjedynej placówce w regionie. Potwierdzeniem wysoło się nasze przedszkole jest Ogólnopolski Program kiego poziomu przedszkola było uzyskanie w 2010 „Profilaktyka a Ty”, którego celem jest komunikor. pierwszego w województwie Polskiego Certyfikatu wanie oraz inicjowanie przez zespoły specjalistów Jakości nr 00059. W roku 2015 przedszkole otrzy(w  tym policyjnych) wspólnoty działań, skierowamało Recertyfikację „Partnerskie Przedszkole” na czas nych przeciwko zjawiskom patologii społecznej. nieokreślony. Przez lata pracy placówka zdobyła wiele nagród, pucharów, dyplomów i  wyróżnień, do czego przyczyniły się niewątpliwie: operatywność i ogromne zaangażowanie właścicielki przedszkola a także wykwalifikowanej kadry pedagogicznej. Aktywny udział w Stowarzyszeniu „Inicjatywa i  Twórczość”, którego wiceprezesem jest Dzieci i nauczycielki Prywatnego Przedszkola Pod Muchomorkiem dyrektor Mirosława Rutkowska umożliwia propagoMirosława Rutkowska zaprezentowała również wanie znaczenia wychowania przedszkolnego w pranapisaną przez Radę Pedagogiczną książkę, w której widłowym rozwoju dzieci. zawarta jest szczegółową historia przedszkola. WręDumą placówki jest świetnie wyposażona nowoczyła ją zaprzyjaźnionym władzom miejskim, oświaczesna sala do zabaw, w której bawiła się min. sama towym oraz zaprzyjaźnionym instytucjom. Wanda Chotomska. Służy ona również jako kino Gratulacje i podziękowania poduszkowe, w którym dzieci oglądają bajki i  filmy edukacyjne. Nasze przedszkole wyróżnia także Dyrektor placówki otrzymała również podzięposiadanie od 2001 roku pierwszej w województwie kowania i listy gratulacyjne od zaproszonych gości. pracowni komputerowej. Głos zabrali m.in. Renata Drozdowska - przedstawicielka Urzędu Marszałkowskiego Województwa Oferta edukacyjna Kujawsko-Pomorskiego, Andrzej Rakowicz Wiceprezydent Miasta Torunia, Maria Mazurkiewicz WiceBogata oferta edukacyjna i kulturalna przyciąga kurator Kujawsko-Pomorskiego Kuratorium Oświadzieci z całego Torunia. Systematyczne zajęcia dogoty w   Bydgoszczy, Anna Łukaszewska – Dyrektor terapii, warsztaty z muzyki etnicznej, doświadczenia Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Torunia. Wszyscy i eksperymenty na tzw. spotkaniach naukowych – to docenili ogromne znaczenie przedszkola nie tylko tylko wycinek nowości odbywających się w przedw  Toruniu, ale i w  regionie, podziwiali zaangażowaszkolu. Jest ono otwarte na szeroko pojętą współpranie i wzorowe prowadzenie placówki. cę z innymi placówkami, czego dowodem są cykliczZałożycielka przedszkola otrzymała również granie organizowane od wielu lat turnieje i konkursy tulacje od personelu przedszkola i żłobka. Sama rówdla dzieci z  regionu i kraju: „Magiczny Świat Bajek”, nież skierowała wyrazy podziękowania dla wszystkich „Muchomorkowe Potyczki Komputerowe”, „Zwiepracowników placówki. rzaki – Cudaki Komputerowe Fantazje”, „Zdrowy

43 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Z praktyki nauczyciela

Małgorzata Makoś, Jarosław Jasiński Szkoła Podstawowa w Ciełuchowie

Ogólnopolski Dzień Praw Dziecka O prawach Dziecka Niech się wreszcie każdy dowie i rozpowie w świecie całym, Że dziecko to także człowiek, tyle, że jeszcze mały. Dlatego ludzie uczeni, którym za to należą się brawa, Chcąc wielu dzieci los odmienić, spisali dla was mądre prawa. Więc je na co dzień i od święta spróbujcie dobrze zapamiętać: Nikt mnie siłą nie ma prawa zmuszać do niczego, a  szczególnie do zrobienia czegoś niedobrego. Mogę uczyć się wszystkiego, co mnie zaciekawi i  mam prawo sam wybierać, z kim się będę bawić. Nikt nie może mnie poniżać, krzywdzić, bić, wyzywać i  każdego mogę zawsze na ratunek mogę wzywać. Jeśli mama albo tata już nie mieszka z nami, nikt nie może mi zabronić spotkać ich czasami. Nikt nie może moich listów czytać bez pytania, mam też prawo do tajemnic i własnego zdania. Mogę żądać, żeby każdy uznał moje prawa, a gdy różnię się od innych, to jest moja sprawa. Tak się tu w wiersze poukładały prawa dla dzieci na całym świecie, Byście w potrzebie z nich korzystały najlepiej jak umiecie.

Marcin Brykczyński

20 listopada w Polsce obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Praw Dziecka. Uchwałę w tej sprawie, na wniosek Rzecznika Praw Dziecka, podjął 7  listopada 2014 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Ustanowienie Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka ma przypominać szczególną rolę Polski – inicjatora uchwalenia Konwencji – w tworzeniu światowego systemu ochrony praw dziecka, [...] „Jako Polacy jesteśmy dumni z faktu, że to właśnie nasz kraj w  1978 r. przedstawił jego projekt i zaproponował Komisji Praw Człowieka ONZ jego uchwalenie. Był to niewątpliwie jeden z największych polskich sukcesów na arenie międzynarodowej". Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak podkreślił również, że „chciałby, żeby każdy z 365 dni był dniem dziecka i dniem praw dziecka". Rekomendując przyjęcie uchwały, powiedział, że ma ona zachęcać do propagowania praw dzieci i edukacji na ten temat. Przekonywał, że aby lepiej przestrzegać prawa dzieci, trzeba je lepiej znać. Uczniowie naszej szkoły są bacznymi obserwatorami działań wewnątrzszkolnych prowadzonych

przez dyrektora, nauczycieli, rodziców, zarząd szkolnego samorządu uczniowskiego czy przez samych siebie. Z tego powodu, 20 listopada 2015 roku, włączyli się w obchody tego ważnego dla wszystkich święta. Celem było poznanie i utrwalanie wiedzy na temat praw dzieci oraz kształtowanie ich świadomości w  tym obszarze. Podczas spotkania przygotowanego przez samorząd uczniowski i pedagoga szkolnego, dzieci zapoznały się w  formie warsztatowej ze swoimi prawami, szczególnie z prawami ucznia w szkole, ściśle wynikającymi z obowiązku szkolnego i z nim związanymi. To prawa do: a) zapoznania się z programem nauczania poszczególnych przedmiotów, b) zapoznania się z wewnątrzszkolnym systemem oceniania i  oceny zgodnej z jego założeniami, c) właściwie zorganizowanego procesu kształcenia, d) opieki wychowawczej i zapewnienia warunków bezpieczeństwa, e) życzliwego podmiotowego traktowania w procesie kształcenia i wychowania, f ) rozwijania swoich zainteresowań, zdolności i talentów na zajęciach lekcyjnych, pozalekcyjnych, g) powiadamiania go o terminie i zakresie pisemnych sprawdzianów wiadomości, h) odpoczynku w czasie przerw świątecznych i ferii, i) uzyskania pomocy w przypadku trudności w nauce, j) korzystania z opieki zdrowotnej oraz poradnictwa i  terapii pedagogicznej i psychologicznej, k) korzystania z pomieszczeń szkolnych, sprzętu środków dydaktycznych, księgozbioru biblioteki i świetlicy tak podczas zajęć lekcyjnych jak i pozalekcyjnych, l) uczestnictwa i udziału w organizowaniu imprez kulturalnych, sportowych i rozrywkowych na terenie szkoły. Uczniowie na znak, że znają swoje prawa, szczególnie prawo do wyrażania własnego zdania i bycia słuchanym w wyżej wymienionych sprawach, przypięli na tablicy wycięte przez siebie papierowe laleczki – podpisane ich imionami. Stworzenie takiej sytuacji i udział w niej uczniów naszej szkoły, umożliwiło rozwijanie świadomości dzieci, że prawa zagwarantowane im przez państwo demokratyczne muszą być respektowane. Wpłynęło również na kształtowanie postawy, że takie same pra-

44 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


roku zauważyliśmy efekty w postawach i  zachowaniach dzieci. Z ich inicjatywy w tym roku szkolnym po raz kolejny wzięliśmy udział w obchodach Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka i włączyliśmy się także w  obchody centralne, które odbyły się w  Brzegu.

Magda Tyczyńska VII Liceum Ogólnokształcące w Toruniu

Galerie na lamperie! „Najpierw to my kształtujemy nasze budynki, ale i  naszych uczniów – do tej pory wsparły nas: Funpóźniej to one kształtują nas” – powiedział niegdyś dacja Orange, Toruńska Agenda Kulturalna, Gmina Winston Churchill. Tak! Budynki i ich wnętrza mają Miasta Torunia, Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na nas wpływ, to niemalże oczywistość. Dlaczego oraz Fundacja im. Stefana Batorego. We wszystkich więc przechodzimy codziennie szkolnymi korytarzaprzeprowadzonych przez nas zmianach podpieralimi i nie widzimy, że wyglądają jak poczekalnie wyjęte śmy się współczesnym wzornictwem. Do współpracy z koszmaru Kafki? Dlaczego spędzamy godziny w sazapraszaliśmy specjalistów z tej dziedziny. Pracująca lach, różniących się od siebie jedynie okolicznościoz  nimi młodzież uczyła się tego, jak można modyfiwymi gazetkami? I dlaczego skazujemy na to nasze kować szkolną przestrzeń, by była ciekawa i inspirujądzieci? Przecież danie im szansy na to, by w szkole ca. Zmieniła już stary szkolny magazyn w artystyczną poczuły się jak w ciekawie urządzonym (przez siebie), pracownię, odnowiła przechowywane w nim meble, własnym pokoju, przynieść może wiele korzyści. a na korytarzach urządziła miejsca służące rekreacji. O tym, że warto zainwestować czas i zaangażować Ze ścian zniknęły lamperie i gabloty – zdobią je uczniów w twórcze kształtowanie przestrzeni przekoteraz niebanalne murale, a w miejscu zapomnianego naliśmy się sami, w VII LO w Toruniu, gdzie od 2013 trawnika powstała zewnętrzna sala lekcyjna, będąca roku istnieje Stowarzyszenie „Projekt Zewnętrza”. jednocześnie zazielenionym miejscem wypoczynku Zdecydowaliśmy się na założenie organizacji pozadostępnym dla lokalnej społeczności. Szkoła w ciągu rządowej, by poszerzyć ofertę szkoły o  innowacyjne trzech lat zmieniła się nie do poznania – jest teraz nie działania. Zależało nam na tym (i  nadal tak jest), by do pomylenia z żadną inną, zyskała swoją tożsamość, miejsce, w którym przebywa na co dzień młodzież a co zyskaliśmy my? (i  my!), w większym stopniu pełniło funkcję kulturotwórczą. Mając świadomość, że bez zmiany estetyki szkolnych wnętrz, trudno nam będzie nad tym pracować, postanowiliśmy zacząć od przygotowania takich przedsięwzięć, w których twórcze działania będą wiązały się z wymiernymi efektami   – ich uczestnicy będą rozwijać zdolności i poszerzać wiedzę, a wspólna praca przyczyni się do jakościowej zmiany wybranego fragmentu szkoły, przez co sam jej budynek zyska na atrakcyjności. Każdego roku braliśmy więc udział w  konkursach grantowych i zdobywaliśmy pienią- Mural stworzony przez młodzież dze, by realizować śmiałe wizje, nasze

Z praktyki nauczyciela

wa mają ich koleżanki, koledzy, ale także dorośli. Patrząc na reakcję dzieci i ich aktywny udział w  przedsięwzięciu, po raz kolejny przekonaliśmy się, że temu tematowi warto poświęcić czas, nie tylko 20 listopada. Dlatego podejmowaliśmy dalsze działania i  po

45 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Z praktyki nauczyciela

Co tu robić? – przygotowaliśmy ciekawe zajęcia pozalekcyjne Duży odsetek naszych uczniów pochodzi z rodzin niezamożnych, mieszkających poza miastem, co znacznie utrudnia korzystanie z odpłatnej, popołudniowej oferty miejskich ośrodków kultury. To oni, podczas kilkuset godzin warsztatów poznali wybrane zagadnienia dotyczące wzornictwa, architektury wnętrz czy street artu. Lekcja bez ławki – porzuciliśmy rutynę Wszystkie nasze zajęcia miały charakter warsztatowy, a młodzież pracowała w grupach. Tworzyła własne projekty, rysunki, przekroje, szkice koncepcyjne oraz makiety, poznając w ten sposób metody opisywania przestrzeni. Brała udział w zajęciach plenerowych i  lekcjach w miejskich instytucjach kultury, a następnie realizowała wybrane pomysły, działając z  materiałami wstępnie przygotowanymi przez dorosłych i pod ich opieką. W końcu przejmowała dowodzenie. Ręce do pracy – zbudowaliśmy zespół Nasze działania angażowały wszystkich chętnych: uczniów, absolwentów, pracowników szkoły i rodziców. Nie wymagały szczególnych predyspozycji i  uzdolnień. Najbardziej liczyła się w nich wytrwałość. Pokazały, że razem możemy wpływać na procesy, które zachodzą w naszym liceum. Wspólne odnawianie mebli, malowanie ścian czy sadzenie roślin w  szkole pozwoliło nam lepiej się poznać, czasem przełamać uprzedzenia, a czasem po prostu porozmawiać. Znamy się – poszerzyliśmy horyzonty Do wspólnego działania zawsze zapraszaliśmy reprezentantów lokalnych organizacji pozarządowych, pozyskując w ten sposób ekspertów, którzy przeprowadzali warsztaty dla młodzieży. Współpraca umożliwiła nam poznanie środowiska społecznie zaangażowanych artystów, architektów i animatorów kultury, chętnie włączających się w działania edukacyjne - przygotowanie kolejnych przedsięwzięć stało się łatwiejsze. Ja to namalowałam! – stworzyliśmy więź ze szkołą Uczestników naszych zajęć są rozpierała duma, a  szkołę traktowali jak „swoje podwórko”. Chętnie o niej opowiadali, nawet publicznie - informacje o  nas ukazały się w programach: TVP Bydgoszcz, TVK Toruń, Radiu PiK, Radiu WaWa i na łamach „Nowości”. W medialnych relacjach znalazły się głosy osób prowadzących zajęcia i ich uczestników. W spontanicznych wypowiedziach wszystkich znaleźć można było wspólny ton - zgodnie akcentowano w  nich wartość społeczną i artystyczną działań. Podaj dalej – wychowaliśmy społeczników Widzimy, że uczniowie, którzy brali udział w realizowanych przez nas działaniach, częściej niż ich koledzy angażują się w pracę wolontariacką i zasilają szeregi lokalnych organizacji pozarządowych, stają się odpowiedzialni za społeczność, którą tworzą oraz za

warunki jej życia, wracają też do nas jako absolwenci, by pomagać nam przy kolejnych przedsięwzięciach. Chwilo trwaj – rezultaty naszych działań są trwałe Uczniowie VII LO spędzają w zbudowanej przez siebie sali przed szkołą przerwy, czas wolny i uczestniczą w plenerowych zajęciach lekcyjnych. Kąciki integracyjne urządzone przez nich na korytarzach cieszą się niesłabnącą popularnością o każdej porze dnia. Pracownia, powstała w byłym magazynie, czasami pęka w szwach, a murale na stałe rozświetliły wnętrza. Zainspiruj się – dzielimy się doświadczeniami Informacje o naszych działaniach są wciąż upowszechniane. Materiały edukacyjne (scenariusze zajęć, poradniki, fotorelacje i filmy instruktażowe) udostępnione zostały na wolnych licencjach na stronie internetowej stowarzyszenia www.zewnetrza. pl oraz na portalach edukacyjnych i kulturalnych: www.akademiaorange.pl www.platformakultury.pl www.archdaily.com www.naukawprzestrzeni.put. poznan.pl. Scenariusz projektu ZEWnętrza został wyróżniony spośród innych i wybrany do papierowej oraz elektronicznej publikacji Zainspiruj się – dobre praktyki Akademii Orange, https://akademiaorange.pl/files/ framework/documents_uploadFile/5b901981b7eb921907272ba209da7fa8.pdf, w której znalazły się najlepsze inicjatywy na rzecz wszechstronnego rozwoju dzieci dofinansowane przez Fundację Orange. Można w nim znaleźć przykłady projektów aranżacji wnętrza szkolnej pracowni artystycznej i sprawdzone sposoby ich realizacji. Scenariusz projektu PrzedSzkole Architektury znalazł się w publikacji przygotowywanej przez Narodowe Centrum Kultury, poświęconej 20 najbardziej wartościowym inicjatywom edukacyjnym dotyczącym redefiniowania przestrzeni publicznej, które zrealizowane zostały w 2015 roku. Został także zaprezentowany podczas Ogólnopolskiej Giełdy Projektów, corocznego wydarzenia NCK, skierowanego do wszystkich aktywnych przedstawicieli sektora kultury. To ma sens – czujemy się doceniani W 2013 roku w CSW w Toruniu odbyła się I edycja nowego toruńskiego festiwalu TORMIAR. Jedna z wystaw imprezy poświęcona była pracom lokalnego plastyka, Franciszka Michałka. Na indywidualną prezentację twórczości tego artysty wolontariusze, w tym młodzież z VII LO, odtworzyli jedną z jego mozaik. Twórcy festiwalu chcieli, żeby z trudem odtworzone dzieło znalazło swoje miejsce w przestrzeni Torunia. Mozaika Franciszka Michałka trafiła do VII LO i wyeksponowana została w budynku szkoły. Organizatorzy akcji, uzasadniając swoją decyzję, zwrócili uwagę na odbywające się u nas wartościowe działania edukacyjne. Prace związane z wyeksponowaniem mozaiki w  szkole zbiegły się z realizacją projektu, którego efektem była zmiana wystroju głównego holu VII LO. Podarowana mozaika stała się jego głównym elementem.

46 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Metoda projektu i nie tylko... Rada Pedagogiczna Przedszkola Miejskiego nr   17 im. F. Chopina w Toruniu została zaproszona do prezentacji własnych osiągnięć i rozwiązań metodycznych stosowanych w pracy z dziećmi podczas II Kongresu Nauczycieli Wychowania Przedszkolnego, który odbył się w Akademickim Centrum Kultury i  Sztuki Od Nowa. „17” pokazała, jak stosować metodę projektu i koncepcję planu daltońskiego w  pracy z  dziećmi w  wieku przedszkolnym.

Jesteśmy zespołem nauczycieli, który poszukuje, obserwuje, podąża za dzieckiem, próbuje, eksperymentuje, idzie naprzód dla dobra wychowanka. W naszych poszukiwaniach zwróciłyśmy uwagę na koncepcję planu daltońskiego i metodę projektów, która ukazała nam szerokie możliwości zmiany w   organizacji procesu edukacyjnego. Pierwsze projekty pojawiły się w 2014 roku. Poprzedziły je warsztaty i szkolenia dla nauczycieli oraz wyjazd edukacyjny do przedszkola w Poznaniu, które, na co dzień pracuje metodą projektu. Nauczyciele „17” odwiedzili także przedszkole w Warszawie, gdzie wzięli udział w warsztatach dotyczących Koncepcji planu daltońskiego. Dlaczego metoda projektu? Ponieważ wpisuje się w Koncepcję Pedagogiczną pracy naszego przedszkola, w program autorski Zintegrowana Edukacja Twórcza, a co najważniejsze, daje dziecku możliwość wielostronnego poznania interesującego go zagadnienia (odkrywanie, przeżywanie, działanie, przyswajanie). Wydaje się, że metoda projektu przeznaczona jest tylko dla uczniów szkół. Może dlatego budzi obawy wśród nauczycieli edukacji przedszkolnej. Nie ukrywamy, że i w nas pojawiły się obawy. Czy przedszkolak jest zdolny do podejmowania samodzielnie zaplanowanych działań? Jak z trzylatkiem zrealizować projekt? Żeby odpowiedzieć sobie na te pytania, podjęłyśmy działania. Widząc efekty, zainteresowanie i radość dzieci, już wiemy, że nie należy bać się projektów. Metoda projektu 1) to uczenie poprzez działanie, bezpośrednie doświadczanie: • uczy zastosowania nowo nabytej wiedzy w  praktyce i dzielenia się informacjami z   innymi, uczy pracy zespołowej i pobudza do myślenia

• większa część pracy polega na szukaniu przez dzieci odpowiedzi na postawione przez siebie pytania i  hipotezy przy wsparciu nauczyciela • poprzez wielokrotne obserwacje, badanie, eksperymentowanie, wyprawy terenowe, rozmowy ze sobą wzajemnie i z ekspertami, dzieci znajdują odpowiedzi, pogłębiają zrozumienie zjawisk i  wydarzeń zachodzących w ich otoczeniu • dzieci muszą przeżyć daną sytuację, wybór tematu musi być zależny od ich zainteresowań i   odnosić się do doświadczeń życiowych, co jest najlepszym sposobem zdobywania wiedzy • udział w projekcie angażuje jednocześnie emocje i umysł dziecka. Umożliwia pełne zaangażowanie dziecka w przebieg zajęć, dając mu wyraźną przewagę nad aktywnością nauczyciela. Nauczyciel jest ich przewodnikiem, wspiera, pomaga zorganizować doświadczenia. Projekt 2) jest odbywającym się w oznaczonym terminie zadaniem, wymagającym podejmowania różnorodnych działań, realizowanym przez dzieci samodzielnie, jednak pod kierunkiem nauczyciela oraz według przygotowanego wcześniej planu. Wszystkie działania muszą być dostosowane do wieku dzieci. Dzięki temu rozwijamy u najmłodszych: • pamięć, umiejętność obserwacji i zadawania pytań • umiejętność stawiania pytań, przypuszczeń • umiejętność tworzenia teorii na temat przyczyn i  skutków zjawisk • umiejętność weryfikowania faktów metodą empiryczną • zrozumienie przydatności symboli graficznych, matematycznych. Metoda projektu stymuluje rozwój emocjonalny i  społeczny. Dzieci uczą się: • dyskutowania ze sobą, przyjmowania innego punktu widzenia • przyjmowania krytyki • negocjowania • dzielenia się zadaniami, odpowiedzialnością • wytrwałości w prowadzeniu działań • wzajemnego sobie pomagania i  wspierania się Aby przełamać obawy niezdecydowanych,

Z praktyki nauczyciela

Anna Blek, Violetta Juskowiak, Małgorzata Nowaczyk Przedszkole Miejskie nr 17 im. Fryderyka Chopina w Toruniu

47 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Z praktyki nauczyciela

na przykładzie projektu „Instrumenty” realizowanego w   grupie dzieci trzyczteroletnich pokażemy poszczególne etapy charakterystyczne i niezbędne przy realizacji każdego projektu.

Etapy realizacji projektu: I ROZPOCZĘCIE PROJEKTU – wybór tematu i   przygotowanie do rozpoczęcia projektu: • pojawienie się tematu w wyniku zainteresowania dzieci lub z   inicjatywy nauczyciela • badanie stopnia zainteresowania, szukanie materiałów, ekspertów – wizja lokalna • podjęcie decyzji • przygotowanie siatki pojęć na temat Realizacja projektu Instrumenty obecnego zasobu wiedzy • przygotowanie listy tego, czego chcemy • kącik projektu. się dowiedzieć i w jaki sposób to zrobimy Partnerzy, rodzice: Obserwując dzieci, rozmawiając z nimi, dostrzegamy, • zorganizowanie materiałów do wykonania inczym się interesują, w co się bawią, o co pytają, czego strumentów, kącik projektu chciałyby się dowiedzieć, Dostrzegając ich potrzeby, • zaplanowanie czasu na warsztaty z dziećmi zainteresowania i bazując na tym, proponujemy • wyszukanie wśród rodziny, znajomych, chętnych podjęcie realizacji projektu. do współpracy muzyków z wykształcenia lub Rozpoczynając projekt, przystępujemy do tworzenia zamiłowania. siatki, czyli gromadzenia wiedzy na dany temat. II REALIZACJA PROJEKTU - szukanie odpowieSiatka projektu obejmuje dwa pytania: dzi na pytania oraz wnikliwe zgłębianie tematu. • Co wiemy? To czas na aktywność badawczą, przygotowanie • Czego chcemy się dowiedzieć? i zrealizowanie zajęć terenowych, wizyt ekspertów, Realizując projekt, współpracujemy z partnerami. współpracę z rodzicami, badanie obiektów, przeproKażdy partner, wspierając realizację projektu, wadzanie eksperymentów, przedstawienie zdobytej wychodzi z różnymi propozycjami. Wspólnie wiedzy za pomocą opisów, rysunków, działań konustalamy zadania dla partnerów. strukcyjnych, tańca, zabaw inscenizacyjnych. Dorośli (nauczyciel, rodzice), jako pełnoprawni My w projekcie Instrumenty realizujemy zajęcia partnerzy projektu, oferują pomoc, ułatwiają wynikające z wcześniejszych ustaleń oraz bieżących spotkania ze specjalistami, wyjścia, przeprowadzenie propozycji i tu: zajęć. Nauczyciel dysponując bazą, po konsultacjach • poszukujemy instrumentów w otoczeniu - dzieci z dziećmi przygotowuje do realizacji, dostosowany eksplorują różnorodne materiały w   poszukiwaniu do możliwości wiekowych dzieci plan działań. dźwięku Zawsze organizujemy kącik projektu, w którym • wykorzystujemy różnorodne, atrakcyjne dla dzieci eksponujemy zgromadzone materiały, książki, zdjęcia metody i formy pracy, np. tablice interaktywną dostarczone przez wszystkich partnerów projektu. • wspólnie z rodzicami staramy się, aby dzieci miały Zadania dla partnerów – projekt Instrumenty szeroki wachlarz możliwości poznawania omawianego Nauczyciel: tematu; ta różnorodność działań pozwala dzieciom • organizacja przestrzeni, kącik projektu uzyskać odpowiedzi na wcześniej postawione pytania • zaplanowanie spotkań z ekspertami, gośćmi • spotykamy sie z ekspertami: rodzicami, starszym • zorganizowanie form przybliżających temat rodzeństwem, absolwentami, przedstawicielami • monitorowanie projektu. różnych zawodów, osobami o różnorodnych Dziecko: zainteresowaniach • wyszukanie w dostępnych mediach i  przyniesienie • odwiedzamy ekspertów, oglądamy filmy, zwiedzamy zdjęć, książki, albumu różnorodnych instrumentów wystawy, uczestniczymy w koncertach, występach • przyniesienie do przedszkola dostępnych instrumenmuzycznych, przedstawieniach teatralnych, lekcjach, tów pokazach, festiwalach nauki, pokazach • dowiedzenie się, kto z rodziny potrafi grać na instru• malujemy, tańczymy, tworzymy i zapisujemy mumentach

48 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


DLACZEGO FLET MA DZIURKI? - projekt Instrumenty, odpowiadamy na pytanie Maćka. Nasze działania 1. Swobodne wypowiedzi dzieci - dzielenie się myślami, spostrzeżeniami, informacjami, poszukiwanie odpowiedzi. 2. Zgłębianie tematu; na życzenie dzieci zaprosiliśmy muzyka, dzieci poznały budowę fletu i mogły go porównać z innymi instrumentami. 3. Samodzielne dochodzenie do wiedzy. Dzieci próbowały zaprojektować i wykonać flet z kartonowych rurek, marchewki. 4. Propozycje partnerów - rodzice zorganizowali wyjście na próbę Toruńskiej Orkiestry Symfonicznej, dzieci słuchały gry na różnych instrumentach - starały się usłyszeć grę fletu. Dzięki różnym działaniom, dzieci dowiedziały się wiele o budowie fletu. Z wypowiedzi 4-latków: Dlaczego flet ma dziurki?; MAJA - bez dziurek nie można grać, FELEK   - żeby powstała muzyka, MACIEK - żeby był głos, JAŚ - żeby gwizdać i grać na nich, WITEK - żeby wypuszczać powietrze, TYMEK żeby grać, WIKTORIA - bo wtedy jest ładny, KALINA - żeby wychodziły dźwięki, BERENIKA - żeby naciskać i grać piękną muzykę. Każdy temat daje możliwość zorganizowania różnorodnych zajęć, samodzielnego gromadzenia doświadczeń, poszukiwania odpowiedzi. W trakcie realizacji uzupełniamy projekt o nowe propozycje, pomysły partnerów projektu. Dzieci notują swoje spostrzeżenia, tworzą swój dziennik projektu. Dokonujemy również powtórnej analizy siatki projektu, sprawdzamy, czy uzyskaliśmy odpowiedzi na wszystkie pytania, czy mamy nowe pytania, czy projekt możemy już zakończyć.

III ZAKOŃCZENIE PROJEKTU Podsumowanie projektu i prezentacja efektów • przygotowanie wydarzenia kulminacyjnego, podzielenie się wiedzą, osiągnięciami • świętowanie sukcesu • analiza projektu przez nauczyciela i ocena realizacji działań. Na zakończenie projektu podsumowujemy to, czego się dowiedzieliśmy. Dzieci dzielą się wiedzą ze społecznością przedszkola. Organizujemy wystawę prac plastycznych, zdjęć, samodzielnie przygotowywanych albumów, wykonanych instrumentów. Organizujemy przedstawienia, występ dla rodziców i kolegów z innych grup. Tematy projektów, takie jak: instrumenty, muzyka, orkiestra pojawiały

się w innych grupach. Są one chętnie podejmowane przez dzieci, rodziców i nauczycieli. Realizujemy różnorodne projekty, zaczynając od grup najmłodszych, np. Projekt Szkoła, Książka, Toruń, Owady, Eksperymenty Małej Biedronki, Teatr, Zdrowie, Sport, Fryzjer, Chleb, Pojazdy, W  Naszym Ogrodzie, Ptaki, Kosmos, Unia Europejska. W roku szkolnym 2015/16 Rada Pedagogiczna wprowadziła do praktyki pedagogicznej koncepcję planu daltońskiego. Koncepcja jest wsparciem i  uzupełnieniem metody projektu. Plan daltoński polega na metodzie indywidualnej pracy uczniów, a więc zrywa z tradycyjnym sztywnym klasowolekcyjnym systemem nauczania. Twórczynią tego systemu jest amerykańska nauczycielka Helena Parkhurst która przedstawiła swą koncepcję w książce „Wykształcenie wg planu daltońskiego”. 3 Koncepcja umożliwia dostosowanie nauki do tempa i rzeczywistych możliwości dziecka, rozwija umiejętność podejmowania decyzji, poczucie odpowiedzialności za wykonanie zadania, ale przede wszystkim budzi inicjatywę i samodzielność dziecka, zarówno w działaniu, jak i myśleniu. Plan daltoński oparty jest na trzech głównych zasadach: 1. Nauka wolności (odpowiedzialności) 2. Nauka samodzielności 3. Nauka współpracy swoboda/odpowiedzialność.

Z praktyki nauczyciela

zykę (kolorowa partytura) • wspólnie z rodzicami projektujemy i tworzymy „prawdziwe” instrumenty • odpowiadamy na pytania.

Zmiany metodyczno-organizacyjne wprowadzone w przedszkolu

Wizualizacja działań według koncepcji planu daltońskiego 3) 1. Wizualizacja kolorów dnia – zaznaczenie kropelką aktualnego dnia tygodnia - każdy dzień tygodnia ma przypisany określony kolor. 2. Wizualizacja planu dnia - zaznaczanie wskazówką realizowanej aktywności - na zegarach zaznaczone są godziny, do których trwają poszczególne działania, pod nimi znajdują się piktogramy ukazujące rodzaje aktywności i przykłady zadań wykonywanych w  danym przedziale czasowym. 3. Wizualizacja tygodniowej tablicy zadań - dzieci otrzymują karty pracy do samodzielnego wykonania w tygodniu, rozwijają samodzielność, sumienność, obowiązkowość. Posługując się kolorami dnia, planują na tablicy termin wykonania zadań, równocześnie oznaczają wykonane działania w  indywidualnej tygodniowej tabeli zadań. Dzieci podejmują samodzielnie aktywność zmierzającą do wywiązania się z  obowiązku. 4. Wizualizacja tablicy pracujemy w parach  rozwijanie umiejętności komunikacji, pomagania sobie nawzajem bez bezpośredniego przewodnictwa nauczyciela. Za każdym razem dziecko tworzy parę z  innym kolegą, koleżanką, bo wie, że można bawić 49

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Z praktyki nauczyciela

się ze swoim przyjacielem, ale trzeba też nauczyć się współpracować z   innymi, bez wykluczania kogokolwiek. 5. Wizualizacja tablicy dyżurów - określa, kto pełni dyżur i jakie ma w związku z tym zadania do wykonania. Ma to na celu przyzwyczajanie dzieci do wykonywania określonych zadań, pomocy osobom dorosłych w wykonywaniu czynności porządkowych. 6. Wprowadzenie sygnalizatora, który służy nauczycielowi w niewerbalnej komunikacji z  dziećmi. Pozwala w widoczny sposób (za pomocą klamerki) zaznaczyć formę aktywności dzieci podczas zajęć. Poszczególny kolor stanowi pewnego rodzaju kod: czerwony - dziecko pracuje samodzielnie w  ciszy, żółty - dzieci pracują w   parach lub w  grupach, a  jeżeli wcześniej miało jakieś pytanie lub zadanie, którego nie było w  stanie rozwiązać, mogło w  tym czasie zapytać kolegów, zielony - to czas pracy z  nauczycielem. Zarówno metoda projektu, jak i koncepcja planu daltońskiego sprawdzają się w naszej pracy. Nauczyciele zgodnie podkreślają, że; • wprowadzone elementy planu daltońskiego pozytywnie wpływają na dzieci, rozwijają samodzielność, odpowiedzialność, zaradność i  współpracę z innymi • sala zyskała nowy wystrój, dzieci i rodzice śledzili, co się zmienia na tablicach, starsi motywowali dzieci do wywiązywania się z obowiązków • rodzice na bieżąco śledzili umiejętności dzieci • dzieci chętnie pełniły role dyżurnych, a  wywiązywanie się z obowiązków dawało im wiele satysfakcji

• dzieci gospodarowały czasem i kontrolowały go • kalendarz urodzin wspierał naukę nazw miesięcy i  pór roku • dzieci świadomie podejmowały działania, samodzielnie rozwiązywały problemy • u wielu dzieci wzrosła wiara we własne siły i  motywacja • dzieci udowodniły, że w wielu kwestiach należy dać im wolną rękę i tylko dyskretnie kontrolować sytuację Pojawiły się także trudności uwarunkowane skromnymi środkami finansowymi na zakup wszystkich pomocy dydaktycznych niezbędnych do wizualizacji zadań. Ale nie poddajemy się, bo chcemy, żeby nasze przedszkole tworzyło dom szczęśliwych i roześmianych dzieci, zadowolonych rodziców i  mądrych nauczycieli. Bibliografia 1. A. Mikina, B. Zając, Metoda projektów nie tylko w  gimnazjum. Podręcznik dla nauczycieli i dyrektorów, ORE, Warszawa 2012. 2. Judy Harris Helm, Lilian G. Katz, Mali badacze. Metoda projektu w edukacji elementarnej. Wydawnictwo: Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży. 3. Roel Röhner – Hans Wenke, wprowadzenie: prof. dr hab. Bogusław Śliwerski Pedagogika Planu Daltońskiego, Wyd. SOR -MAN, Łódź 2011 4. W. Okoń, Podstawy wykształcenia ogólnego. Warszawa 1967 5. W. Okoń, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, Warszawa 1995.

Agnieszka Sowińska Zespół Szkół w Osieku nad Wisłą

Materiały autentyczne i gry językowe na lekcji języka niemieckiego Jestem nauczycielką języka niemieckiego z prawie dwudziestoletnim stażem. Pracowałam we wszystkich typach szkół: liceum, technikum, gimnazjum, szkole podstawowej oraz w szkołach językowych. W  Zespole Szkół w Osieku nad Wisłą uczę od trzech lat - od momentu, kiedy język niemiecki został tu wprowadzony jako przedmiot dodatkowy.

Trudne początki Początki nie były łatwe. Powodzenie całego przedsięwzięcia stało pod dużym znakiem zapytania. Nie bez znaczenia były tu obawy i wątpliwości zarówno rodziców i uczniów, jak i samego dyrektora. Język niemiecki nie jest tak modny jak na przykład hiszpański

50 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Materiały autentyczne Oprócz licznych piosenek zaczęłam wprowadzać materiały autentyczne, między innymi krótkie filmy. Prawie każdą lekcję starałam się zakończyć grą językową. Zauważyłam, że moje zabiegi spotykały się z coraz większą aprobatą uczniów. Przede wszystkim przyswajali sobie szybciej materiał leksykalny, a  nauka sprawiała im radość. Mój cel został osiągnięty, ale nie poprzestałam na tym. Postanowiłam wykorzystać moje doświadczenia i  napisać program autorski: Wykorzystanie materiałów autentycznych oraz gier językowych na lekcji języka niemieckiego. Program jest realizowany od tego roku szkolnego w klasie IV, a następnie będzie kontynuowany w  klasie V i VI. Mam nadzieję, że realizacja programu przyczyni się do podniesienia rangi języka niemieckiego w świadomości uczniów, przełamie stereotypy, pozwoli   na bliższe poznanie kultury i zwyczajów panujących w kraju naszego najbliższego sąsiada. Materiały autentyczne są bowiem cennym źródłem wiedzy o kulturze i życiu użytkowników danego języka. Dają uczniom namiastkę obcej rzeczywistości, tworzonej przez przedstawicieli danej wspólnoty językowej. Przykładem tego typu materiałów mogą być znalezione w sieci informacje

zawierające słownictwo dotyczące największego obecnie w Europie niemieckiego cyrku Krone. Chcąc zaznajomić uczniów ze zwrotami przydatnymi do charakterystyki osób, warto sięgnąć po teksty niemieckich piosenek czy chociażby niemiecki sitcom: Deutsch lernen extra. Serial ten został nakręcony przez studentów z Berlina. Głównymi bohaterami są współlokatorzy: Sascha, Anna, Nick i Sam. Ten ostatni jest Amerykaninem, który przyjechał do Berlina, aby uczyć się języka niemieckiego. Pomagają mu w tym jego koledzy, ucząc go, jak zrobić zakupy, znaleźć pracę itp. Wszyscy przeżywają wspólnie wiele zabawnych sytuacji, które wynikają z błędów językowych Sama. Sitcom zawiera napisy w języku niemieckim, które znacznie ułatwiają zrozumienie tego, co mówią aktorzy. Dzięki poznaniu wielu autentycznych materiałów nauka nie jest oderwana od rzeczywistości. Uczniowie poznają niemiecką kulturę i jej przedstawicieli niejako bezpośrednio, a nie z kart podręcznika. Moi uczniowie mają już teraz świadomość, że mogą znaleźć w sieci nie tylko materiały w języku angielskim, ale także w języku niemieckim. Myślę tu przede wszystkim o bajkach, serialach i filmach młodzieżowych i to niekoniecznie niemieckiego obszaru językowego. Mikołajek, Smerfy czy Ulica Sezamkowa mogą być również oglądane w wersji niemieckiej.

Z praktyki nauczyciela

czy chiński. Czasami nawet przegrywa w  rankingach popularności z językiem rosyjskim, który jest dziś postrzegany z jednej strony jako egzotyczny, z drugiej jako niezwykle praktyczny (głównie ze względu na przydatność w wielu sytuacjach biznesowych). Sytuację języka niemieckiego pogarszają dodatkowo utarte stereotypy mówiące o tym, że jest to język trudny, twardy w  wymowie. Powszechne myślenie o  języku i kulturze niemieckiego obszaru językowego jest ponadto w dużym stopniu skażone czynnikami historycznymi. Tym bardziej więc czułam się w obowiązku pokazać, że niemiecki jest pięknym językiem i że warto się go uczyć. Miałam już przecież duże doświadczenie na tym polu. Co innego jednak - jak pokazały lata praktyki - uczyć w liceum lub gimnazjum, gdzie język nauczany jest od wielu lat, a co innego przekonać do nauki nowego języka dzieci i zdobyć poparcie ich rodziców. Co zrobić, żeby uczniom chciało się chcieć, żeby nauka niemieckiego sprawiała im radość? Zdawałam sobie sprawę, że w tej konkretnej, pionierskiej sytuacji żadna prowadzona przeze mnie lekcja nie może być sztampowa czy nudna. Moim marzeniem było, żeby uczniowie wychodzili z zajęć ze śpiewem na ustach i to w języku niemieckim oraz to, żeby były zmotywowane do nauki.

Gry językowe Bardzo dobrym zabiegiem, chyba najbardziej lubianym przez uczniów jest wprowadzenie na lekcji języka obcego gier językowych. Dzięki nim nauczyciel jest w stanie pobudzić wszystkie zmysły ucznia i dostarczyć mu bodźców potrzebnych do przyswajania przekazywanych treści. Gry to wspaniałe źródło interakcji między uczniami. Skłaniają do współpracy i współzawodnictwa oraz dają sposobność do wykorzystania zdobytych umiejętności i wiedzy językowej w praktycznych sytuacjach. Wykorzystanie na lekcji języka niemieckiego materiałów autentycznych oraz gier językowych powoduje, że uczniowie z większą ochotą zdobywają wiedzę i są lepiej zmotywowani. Proces przyswajania struktur leksykalno-gramatycznych przebiega sprawniej, bo angażowane są różne kanały sensoryczne. Dodatkowym czynnikiem motywującym jest satysfakcja, pozytywne emocje. Słabsi uczniowie są zadowoleni z możliwości wzięcia udziału w zabawie. Natomiast zdolniejsi uczniowie mogą sami szukać materiałów w sieci i prezentować je na forum klasy. U jednych i u drugich proces uczenia się przebiega szybciej i przyjemniej, zgodnie z zasadami neurodydaktyki i z duchem promowanej dziś idei budzących się szkół. 51

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Regionalne okno

Elżbieta Brózdowska Zespół Szkół w Jeżewie

Mała ojczyzna w projektach edukacyjnych tów o tematyce regionalnej przybliżane są problemy lokalne. Projekty wpływają na poznanie najbliższego regionu czy zasłużonych ludzi, budzą zainteresowanie historią i kulturą własnego regionu, kształtują szacunek wobec dorobku przeszłych pokoleń wraz z potrzebą ochrony tradycji, pielęgnują własną tożsamość Realizowane w gimnazjach projekty edukacyjne regionalną, rozwijają wiedzę o  historii regionu w posą ciągle okazją do pogłębiania zagadnień regionalwiązaniu z tradycjami własnej rodziny. nych. To od nauczycieli zależy, jakie tematy zaproUdział w projekcie rzutuje też na pracę nauczyponują i  tym samym zainteresują nimi uczniów. cieli, którzy odrywają się od codziennych, często ruW  Zespole Szkół w Jeżewie co roku w bazie tematów tynowych zajęć, a bliższy kontakt z uczniami może projektowych znajdują się też takie, które nawiązują być okazją do lepszych relacji z nimi oraz do wzrostu do zagadnień związanych z małą ojczyzną. Obowiąautorytetu opiekuna projektu. Realizacja nowych zazek realizowania projektów edukacyjnych jest efekdań to też doskonalenie warsztatu pracy nauczyciela. tem Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej Zaangażowanie w przedsięwzięcia wpływa korzystz dnia 20 sierpnia 2010 r. zmieniającego rozporząnie na odświeżenie metod pracy, a co za tym idzie, dzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, poszerza ofertę edukacyjną szkoły. Może być też okaklasyfikowania i promowania uczniów i  słuchaczy zją do promocji plaoraz przeprowadzania Udział w projekcie edukacyjnym ma wielki wpływ cówki w środowisku sprawdzianów i   egna młodzież, która wchodzi w trudny wiek dojrzewania lokalnym, gdyż prozaminów w szkołach i  zaczyna kształtować swoje poglądy, nastawienie jekt często angażuje publicznych (Dz.U, do rodziny, środowiska czy szkoły. rodziców uczniów, nr 156, poz. 1046). lokalne władze samorządowe, rozwija współpracę Warto podkreślić, że do tej pory projekty edukacyjne szkoły z mediami, lokalnymi instytucjami – domami dawały szansę na rozwój kreatywności młodzieży kultury, bibliotekami, itd. Dzięki temu buduje pooraz na wzbogacenie wiedzy o  swoim regionie. zytywny wizerunek szkoły i nadaje placówce prestiż. W realizację podejmowanych zadań projektoW jeżewskiej szkole grupy realizujące projekty wych włączają się różne środowiska: uczniowie i ich edukacyjne liczą 5-6 osób i pracują pod kierunkiem rodziny, nauczyciele, szkoła i społeczność lokalna. jednego nauczyciela-opiekuna, którego temat został Udział w projekcie edukacyjnym ma wielki wpływ wybrany z szkolnej bazy tematów projektów eduna młodych ludzi, którzy wchodzą w trudny wiek kacyjnych. Dzięki tak nielicznym grupom wszystkie dojrzewania i zaczynają kształtować swoje poglądy, osoby z zaangażowaniem wykonują poszczególne zaswoje nastawienie do rodziny, środowiska czy szkodania i czują się za nie odpowiedzialne. ły. Projekty edukacyjne przede wszystkim motywują W gimnazjum do tej pory zrealizowano różne do samodzielnej pracy, wzbogacają wiedzę i uczą, jak tematycznie projekty edukacyjne nawiązujące do rewykorzystać ją w praktyce. Rozwijają też umiejętność gionalizmu, np.: Jeżewo w fotografii – album i wypracy w zespole, wyzwalają w uczniach ciekawość stawa fotograficzna (dwa projekty: jeden - Jeżewo świata zewnętrznego, a realizacja projektów związana starej fotografii, drugi - Jeżewo na współczesnej nych z małą ojczyzną otwiera oczy na najbliższe sercu fotografii); Poznajemy gminę na rowerze – jeziora środowisko. Dzięki udziałowi w projektach edukagminy Jeżewo w fotografii; Rodzinne kolędowanie; cyjnych uczniowie wiele zyskują, są pewniejsi siebie, Folder mojej miejscowości; Ślady przeszłości w naa  zdobyte doświadczenia mogą być im przydatne szej gminie; Znani ludzie w gminie Jeżewo; Co krypodczas dalszej nauki. Młodzież staje się bardziej kryją nazwy miejscowości naszej gminy? – czyli śladem tyczna i świadomie myśląca. W przypadku projekDopóki funkcjonują gimnazja, dopóty będą realizowane przez uczniów projekty edukacyjne. Jaki los je czeka, kiedy gimnazja wygasną, nie wiadomo. Spełniły swoje zadanie i właściwie mogłyby nadal przyczyniać się do rozwoju kreatywności naszej młodzieży.

(

)

52 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Regionalne okno

ok. 60 legend, co było dużym zaskoczeniem, gdyż onomastyki; Encyklopedia naszej szkoły; Legendy z moich stron  – album tematyczny, strona internetoprzystępując do pracy, sądzono, że uda się zebrać wa; Detektywi tropem NAJ… w naszych okolicach.* najwyżej 10. Album, w  którym znalazły się podania, Dzięki projektom szkoła wzbogaciła się w nowe został wzbogacony ilustracjami wykonanymi przez doświadczenia. Zrealizowane zadania spowodouzdolnionych plastycznie uczniów, zdjęciami miejsc, wały urozmaicenie bazy dydaktycznej. Przedsiędo których odnosiły się legendy oraz, co jest bardzo wzięcia zostały zebrane w albumach, które, złożone cenne, próbą rozwiązania, ile prawdy historycznej w  bibliotece, pozostają cenną pamiątką. Zadania jest w  legendzie. Znalezione i opracowane przez związane z wystawą starych zdjęć Jeżewa i okolic uczniów legendy Jeżewa i okolic zostały umieszczone wymagały włączenia do pomocy rodziców uczniów na stronie internetowej i do dziś są dowodem na doi innych mieszkańców wsi, którzy chętnie pomogli brze zrealizowane zadanie. w zebraniu fotografii. Cenne było to, że uczniowie, Z zaangażowaniem do przedsięwzięcia włączyli obok starych fotografii przedstawiających określone się rodzice uczniów w projekcie nawiązującym do miejsca wsi, umieścili współczesne zdjęcia pokazujące rodzinnego kolędowania. Wspólnie zaprezentowano zaistniałe zmiany. rodzinne zwyczaje świąteczne oraz różne wykonania Niezwykle ciekawie został zrealizowany projekt kolęd. pokazujący znanych ludzi z Jeżewa, którzy wyróżWspółpracy z Urzędem Gminy wymagał projekt nili się swoimi nietypowymi zainteresowaniami czy badający pochodzenie nazw okolicznych miejscowodziałalnością. Uczniowie przeprowadzili wywiady, ści, skąd uczniowie zdobyli pełną listę miejscowości wyszukali w różnych dostępnych źródłach najistotw gminie Jeżewo. Gimnazjaliści musieli też wzboganiejsze informacje o znanych osobach z Jeżewa, a na cić swoją wiedzę z zakresu pojęć onomastyki, zatem prezentację dla społeczności szkolnej przygotowano korzystali z zasobów bibliotecznych. Projekt został bogatą wystawę i zaproszono gości. W grupie znaurozmaicony regionalną grą dydaktyczną wymyśloną nych jeżewian znaleźli się, m.in. miejscowy historyk, i skonstruowaną przez grupę. biegacz i  założyciel Runners Team Jeżewo; aktor i   reżyser filmu, którego akcja rozgrywa się w  Jeżewie; mistrzyni Polski w  kolarstwie szosowym; miejscowy rzeźbiarz i  inicjator wielu przedsięwzięć w dziedzinie kultury. Projekt, w którym uczniowie zebrali legendy okolic Jeżewa, został też doceniony na Kujawsko-Pomorskim Festiwalu Projektów Edukacyjnych, gdzie komisja konkursowa wyróżniła działania jeżewian. W  uzasadnieniu jury konkursu napisało: Projekt edukacyjny www.legendypowiatuswieckiego.pl jest przemyślany i konsekwentnie realizowany. Poprzedziły go ankiety na temat znajomości lokalnych legend, wskazujące na potrzebę propagowania ludowych opowieści wśród mieszkańców.[…] Innowacyj- Grupa projektowa prezentuje społeczności szkolnej efekty swej pracy. ność programu polega na tym, że jego realizatorzy nie tylko zebrali legendy, lecz również Wartościowe było kolejne przedsięwzięcie, dzięki umieścili je na stworzonej do tego celu stronie inktóremu uczniowie lepiej poznali dzieje swojej szkoternetowej. Prezentacja zawiera pytania ankietowe, ły. Pozyskanie wiadomości o przeszłości placówki wnioski, teksty legend, a  także ilustracje wykonane było możliwe dzięki bogatym informacjom zawarprzez uczniów. Jest przejrzysta, estetyczna i zajmutych w starych kronikach. Korzystanie z tych źródeł jąca. Zarówno projekt, jak i prezentacja posiadają dało uczniom wiele zadowolenia i bardzo wzbogaciło nieocenioną wartość dydaktyczną i  wychowawczą. ich wiedzę o szkole (gimnazjum mieści się w zespole Festiwal Projektów Edukacyjnych to konkurs organiszkół). Młodzi ludzie przekonali się, że ich wiejska zowany przez Urząd Marszałkowski w Toruniu. Warszkoła wyróżnia się ciekawymi inicjatywami i liczto również nadmienić, że uczniowie z Jeżewa zebrali nymi sukcesami uczniów w różnych konkursach.

53 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Regionalne okno

W swojej pracy, oprócz historycznego kalendarium, uczniowie pokazali szkołę w liczbach, wskazali mocne strony placówki, uzyskane przez szkołę certyfikaty, podejmowane działania, udział w ogólnopolskich akcjach. W albumie znalazły się też fotografie szkoły te stare i współczesne, wypisano również największe sukcesy uczniów. Z kolei realizowany projekt Detektywi na tropie NAJ w naszych okolicach został wzbogacony o wyjazdy do ciekawych miejsc. Uczniowie dzięki wycieczce do Komendy Powiatowej Policji w Świeciu dowiedzieli się, na czym polega niełatwa praca śledczego. Zwiedzili też niedawno wybudowaną nowoczesną Bibliotekę Publiczną w Świeciu oraz najatrakcyjniejsze miejsca okolic. Poszukiwali w różnych źródłach informacji o  swoim regionie, rozmawiali z rodzicami, dziadkami, a zebrane wiadomości przynosili na spotkania z opiekunem. Okazało się, że wcale nie trzeba mieszkać w dużym mieście o bogatej przeszłości historycznej, bo najbliższe okolice kryją tajemnice, które są warte poznania. Projekt został uzupełniony wiadomościami o najsłynniejszych detektywach z literatury i fil-

mu. Uczniowie poszukali też sprzętu, jakim posługują się detektywi. Pracy było dużo, ale satysfakcji z wzorowo wykonanego zadania jeszcze więcej. To kolejny projekt edukacyjny, który został wysoko oceniony na Kujawsko-Pomorskim Festiwalu Projektów Edukacyjnych, gdzie zajął drugie miejsce. Należy podkreślić, że wykorzystanie metody projektów rozwija w uczniach aktywność, samodzielność, przedsiębiorczość i kreatywność. Młodzi ludzie sami wybierają, podejmują decyzje. Czują się jak badacze i odkrywcy, odnajdują radość w nauce. Projekt wiąże się ze zdobywaniem wiedzy i z kształtowaniem umiejętności poprzez działanie. Realizacja danego przedsięwzięcia pokazuje też, jak ważna jest współpraca w trakcie wykonywania różnych zadań. Okazuje się ona najefektywniejszym sposobem pokonywania trudności i rozwiązywania problemów. Praca tą metodą rozwija również poczucie odpowiedzialności, zatem warto wykorzystać ją do wzbogacania wiedzy o małej ojczyźnie.

* Odnoszę się tylko do tych projektów edukacyjnych, które tematycznie nawiązują do regionalizmu

Małgorzata Kowalska-Tuszyńska Szkoła Podstawowa nr 2 im. Wł. Broniewskiego w Lipnie

Folkowo – kolorowo! Folklor stanowi ogromną konkurencję dla wirtualnej rzeczywistości, w której nadajemy cechy awatarom kierującym komputerową wizją. Elementy folklorystyczne są modne również teraz, one coraz częściej występują obok tego, co nowoczesne. Rozpowszechnianie kultury ludowej jest nieodzowne – stąd uzasadnionym działaniem jest, by jak najwcześniej zarażać dzieci wiedzą o rękodziele, zwyczajach i obyczajach. Tłumaczenie zagadnień, elementów polskiej tradycji, mówienie o ludowości, podkreślanie folkowego kunsztu, który wkradł się do współczesności, pozwala utrwalić w podświadomości młodych konieczność konfrontacji, bratania się ze sztuką dawną. Ma to na celu poznanie przez nich swoich korzeni i  jest doskonałym pretekstem, by zaprzeczyć stwierdzeniu, że częściej „cudze chwalimy, swego nie znamy”. Świat folkowy-kolorowy – dzięki zredagowaniu

przez panie Bożenę Stark i Małgorzatę Kowalską-Tuszyńską dwóch projektów edukacyjnych – był dla uczniów Szkoły Podstawowej nr 2 im. Władysława Broniewskiego w Lipnie na wyciągnięcie ręki. Tematem przewodnim tych przedsięwzięć było zapoznanie dzieci z kulturą ludową, dawnymi tradycjami i  rzemiosłem. Cel główny, jaki przyświecał wszelkiej aktywności dzieci i nauczycieli, wskazywał na fakt, iż wiedzę przyswaja się zewsząd, z tego co wokół nas. Bo „(...) nie z książek czerpać mądrość, ale z nieba, ziemi, dębów i buków” stanowi nie lada wyzwanie, któremu naprawdę można sprostać, z którym należy się zmierzyć...

Z oskarem kolbergiem Pierwszy zainicjowany w szkole projekt edukacyjny „Z Oskarem Kolbergiem po Ziemi Dobrzyńskiej”

54 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Inspirowani ludowością Projekt „Z Oskarem Kolbergiem po Ziemi Dobrzyńskiej” spotkał się z uznaniem i ogromnym zainteresowaniem – dlatego w następnym roku szkolnym 2015/2016 ruszyła jego druga edycja. Tym razem działania uczniów zostały zamknięte w projekcie „Inspirowani ludowością”. Rozszerzono działania dzieci, które miały okazję zaprezentować swoje umiejętności głównie podczas warsztatów rękodzieła. Wówczas wykonywały one tradycyjne ozdoby i dekoracje: palmy i jaja wielkanocne, stroiki bożonarodzeniowe i  karty okolicznościowe. Lepiły w glinie podczas profesjonalnych warsztatów gliniarskich, ale także w  plastelinie i modelinie. Ponadto uczniowie wykonali ze słomy i   bibuły pająki-konstrukcje przestrzenne, ludowe ozdoby, które niegdyś zdobiły wnętrza wiejskich chat. Te wykonane przez dzieci udekorowały Izbę Muzealną w Miejskim Centrum Kulturalnym w  Lipnie. Nieodzownym elementem realizacji projektu były również wycieczki i wyjścia do miejsc kultury. Dlatego uczniowie odwiedzili Muzeum Wsi Mazowieckiej, gdzie uczestniczyli w warsztatach bożonarodzeniowych. Skansen w Sierpcu, a także „Perłą Kujaw” – czyli Skansen w Kłóbce, który dostarczył im wiedzy o rzeźbie ludowej i zabytkowej, dawnej kulturze Mazowsza oraz Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej. Był tym samym niezwykłą podróżą w czasie, bo pokazał uczniom życie ludzi z końca XIX i początku XX wieku. Poza tym dzieci gościły w Muzeum Piernika w   Toruniu, w Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa w Grębocinie oraz uczestniczyły w warsztatach ceramicznych, jak również w szkolnych warsztatach wypieku tradycyjnego chleba, bab i bułeczek drożdżowych. Ponadto oglądały wystawy wystawy, m.in. „Haftowane bluzeczki” oraz poznały – poprzez uczestnictwo w warsztatach – technikę wykonywania haftu: krzyżykowego, łańcuszkowego, nakładanego i ażurowego. Uczniowie w formie zabawy wykonali serwetki z papieru, z których stworzyli wystawę, prezentując tym samym na forum szkoły wytwory swoich manualnych umiejętności.

Regionalne okno

realizowany był w roku szkolnym 2014/2015. Punktem wyjścia było przedstawienie sylwetki i  twórczości Oskara Kolberga – „(...) folklorysty ciągle za mało znanego w świecie, gdyż wydawał swe prace w języku polskim, dokumentując kulturę i sztukę ludową kraju skazanego na unicestwienie”. Następnie, idąc krok w krok za polskim etnografem, koordynatorki projektu stworzyły uczniom możliwość poznania sztuki folkloru, której poszukiwali w  regionie, okolicy zamieszkania. Dlatego za pomocą autorskich prac plastycznych i literackich dzieci wyeksponowano barwy Ziemi Dobrzyńskiej; dano im możliwość poznania rzemiosła, języka podań ludowych oraz zobrazowano piękno wsi, obrzędów i guseł. Ten spacer po Ziemi Dobrzyńskiej stał się ciekawym doświadczeniem dla uczniów, otworzył ich na kulturę i obyczaje ludowe regionu, z którego pochodzą. Chcąc wzmagać działalność uczniów, zorganizowano dla nich wiele pokazów oraz warsztaty i konkursy. Nieodzownym elementem była prezentacja prac dzieci – czyli wystawy tematyczne oraz pokazy rozpowszechniane za pomocą szkolnej strony internetowej. Jednym z działań było zapoznanie uczniów z  klas I-III z polskimi przysłowiami ludowymi, do których później wykonali ilustracje. Ich prace stanowiły wystawę i przedmiot sondy internetowej, za pomocą której społeczność szkolna mogła głosować na pracę plastyczną, która najbardziej przypadła im do gustu. Natomiast uczniowie z klas IV-VI poznali twórczość Oskara Kolberga, którą ujęto w   prezentacji multimedialnej. Pokaz ten związany był z   kolejną aktywnością   – mianowicie wykonaniem portfolio „Twórczość Oskara Kolberga”, które zobrazowało postać i dorobek polskiego etnografa. Ponadto uczniowie stworzyli lapbooki na temat: „Ziemia Dobrzyńska skarbnicą folkloru”. Niemała zabawa była również podczas konfrontacji języka literackiego, współczesnego z językiem ludowym – zagadki przedstawione w gwarach znamiennych dla danego regionu wywołały w wielu uczniach śmiech i zdziwienie zarazem, bo „mowa dawna” okazała się dla nich interesująca i niezbyt prosta w interpretacji, niemal nie do odgadnięcia i rozszyfrowania. Uczniowie stali się także autorami albumów o Ziemi Dobrzyńskiej oraz plakatów przedstawiających stroje ludowe. Finałem działań uczniów był „Dzień Folkloru”, podczas którego odbył się pokaz mody folkowej, przyśpiewek i tańca ludowego „Siała baba mak” oraz prezentacja kiszenia kapusty. Uczestnicy mogli podziwiać prace swoich kolegów: lapbooki, albumy o  Ziemi Dobrzyńskiej i Oskarze Kolbergu, ilustracje związane z przysłowiami ludowymi, plakaty „ubrane na ludowo”. Ponadto smakowano tradycyjne potrawy: chleb z gzikiem i ze smalcem, ciasto drożdżowe.

Kolorowa szkoła Realizacja, wdrożenie projektów o charakterze ludowym świetnie zintegrowały zespoły klasowe, które miały okazję częściej wspólnie pracować. Wysiłek ten był efektywniejszy, kiedy uczniowie widzieli wytwory swoich działań. Szkoła stała się folkowa-kolorowa dzięki wystawom prac uczniów, modzie, tańcom i   przyśpiewkom o ludowym charakterze. Folklor stał się dzieciom bliższy i dlatego teraz mogą śmiało stwierdzić, że są za pan brat ze sztuką ludową, której elementów jest coraz więcej we współczesnym świecie.

55 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Grażyna Ruta-Balińska, Joanna Grabowska-Janowiak Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy

„Bezpieczna i przyjazna szkoła” w Dziecięcej Akademii Czytania Bajek Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy już piąty rok realizowała projekt edukacyjny pod nazwą Dziecięca Akademia Czytania Bajek. W ramach tego projektu przez cały rok szkolny prowadziliśmy zajęcia edukacyjne dla dzieci przedszkolnych oraz uczniów młodszych klas szkół podstawowych, których głównym elementem było głośne czytanie. Piąta edycja nawiązywała do programu MEN „Bezpieczna i  przyjazna szkoła” i  poświęcona była wyrabianiu wśród dzieci i  uczniów, poprzez kontakt z  książką i  czytaniem, zdrowych nawyków żywieniowych, motywowaniu do aktywności fizycznej oraz promowaniu zasad bezpiecznego zachowania i zabawy. Działalność naszej Akademii od początku wspiera Fundacja ABCXXI Cała Polska Czyta Dzieciom. Cele, które przyświecają organizowanym w  bibliotece spotkaniom to: • popularyzacja książki i  biblioteki wśród najmłodszych dzieci • wspieranie dziecka w rozwoju w celu promowania zdrowego i bezpiecznego stylu życia • wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci z różnych placówek • wytworzenie pozytywnej motywacji do czytania książek • wspieranie dziecka w rozwoju w celu udanego startu szkolnego • budzenie potrzeb estetycznych i poznawczych dzieci oraz kształtowanie wrażliwości artystycznej dzieci • integracja dzieci i doskonalenie umiejętności współdziałania w zespole. Zajęcia, które prowadzimy w  Dziecięcej Akademii Czytania Bajek, zawsze rozpoczynają się krótką pogadanką wprowadzającą. Towarzyszy jej prezentacja, w  trakcie której każdy uczestnik ma okazję do wypowiedzenia się. Obowiązkowym elementem jest głośne czytanie trwające ok. 20 minut. Spotkania są uatrakcyjniane krótkim filmem edukacyjnym Nie brakuje czasu na zajęcia artystyczne indywidualne lub zespołowe, np. kolorowanie, rysowanie, wykonywanie ilustracji, rozwiązywanie krzyżówek,

zagadek, rebusów. Często z  wykonanych prac powstaje wystawka, która zostaje w  naszej bibliotece. Zajęciom towarzyszą wystawy książek ze zbiorów Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. M. Rejewskiego w  Bydgoszczy. Zawsze na zakończenie dzieci otrzymują drobne upominki. W roku szkolnym 2015/2016 w każdym miesiącu odbyło się kilka zajęć na różne tematy. Poniżej przedstawiamy przykładowe relacje z wybranych spotkań. Bezpiecznie do szkoły i do domu Gościem specjalnym był przedstawiciel Straży Miejskiej w  Bydgoszczy Krzysztof Gawrych. Zajęcia rozpoczęły się krótką prelekcją połączoną z  prezentacją na temat bezpiecznej drogi do szkoły, prawidłowych zachowań komunikacyjnych, unikania sytuacji, które dla dziecka mogą być niebezpieczne. Pan Krzysztof zwracał uwagę na właściwie korzystanie z dróg, przechodzenie w oznaczonych miejscach. Obowiązkowym elementem było głośne czytanie – nawiązując do tematyki zajęć, wykorzystaliśmy opowiadanie „Malutka robi zakupy” z książki pod redakcją Katarzyny Klimowicz „Bezpieczna bajka”. Pies nie zawsze jest przyjacielem Drugie spotkanie poświęcone było bezpieczeństwu najmłodszych w  kontaktach ze zwierzętami. Atrakcją był pies Walker – owczarek rasy Border Colie, który wraz z opiekunem Krzysztofem Gawrychem pomaga w działaniach profilaktycznych Straży Miejskiej w Bydgoszczy. Walker przywitał się z dziećmi i zaprezentował swoje liczne umiejętności i talenty. W trakcie krótkiej pogadanki dzieci dowiedziały się, jak należy zachowywać się w stosunku do zwierząt, jakich zachowań trzeba się wystrzegać, a  także jakie zagrożenia niesie kontakt z  obcymi zwierzętami. Walker wykonywał polecenia swojego pana i reagował na komendy, aportując i  szukając ukrytych przedmiotów. Było przy tym dużo śmiechu i radości. Na zakończenie zaproponowaliśmy dzieciom fragmenty jednej z  najpopularniejszych książek Wandy Chotomskiej „Pięciopsiaczki”.

56 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Fot: Wojciech Niedźwiedziński

Radzenie sobie z emocjami Specjalne pogadanki, zabawy, zgadywanki przygotowały Katarzyna Chabowska, Kinga Czajewska, Dominika Bem i Marika Malak z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 w Bydgoszczy. Zajęcia rozpoczęły się rozmową z dziećmi na temat nazywania i rozumienia takich pojęć, jak: emocje, stres, szacunek, akceptacja. Ważnym przesłaniem było uświadomienie dzieciom, jaką rolę pełnią uczucia w  życiu człowieka, jak można wyrazić nastrój poprzez mimikę, gęsty, a  także jakie są sposoby radzenia sobie ze „złymi” emocjami. Podkreślono też, jak ważne jest to, aby w trudnych sytuacjach szukać pomocy u  innych. Po krótkiej rozmowie nadszedł czas na zabawę: dzieci przekazywały sobie iskierki dobrych myśli, rysowały i opowiadały o tym, w czym są dobre, jakie są ich mocne strony. Znam zasady zdrowego stylu życia Gościem specjalnym była dr Radosława Staszak-Ko-

walska, pediatra, ordynator Wojewódzkiego Szpitala Dziecięcego w Bydgoszczy. Zajęcia rozpoczęły się prelekcją pani doktor połączoną z  prezentacją na temat zdrowego odżywiania, ubierania się stosownie do pogody, ważnej roli aktywności fizycznej, sposobów unikania zarażeń. Pani doktor opowiedziała o swojej codziennej pracy z dziećmi i podkreśliła, jak ważne jest dbanie o swoje zdrowie i zwracanie uwagi na prawidłową postawę. Dobre nawyki dzieci powinny poznawać i wdrażać w życie już od najmłodszych lat. Na zakończenie uczestnicy obejrzeli krótkie filmiki edukacyjne związane z tematem zajęć w Wydziale Zbiorów Audiowizualnych. Pierwsza pomoc – wiem co to znaczy Zaprosiliśmy do Akademii ratowników medycznych Sandrę Olwert i Wojciecha Nowackiego z Akademickiej Grupy Ratowniczej CM UMK w  Bydgoszczy. Przybliżyli oni dzieciom podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy, zachowania się i  prawidłowego reagowania w sytuacji zagrożenia oraz sposobów pokonywania własnych lęków i słabości w momencie znalezienia się w takiej sytuacji. Dalsza część zajęć przebiegała w formie warsztatowej, dzieci pod okiem instruktorów ćwiczyły na dwóch fantomach   – dziecięcym i  niemowlęcym. Brały udział w  symulowanych sytuacjach utraty przytomności, ćwiczyły prawidłowe zachowanie podczas wzywania pomocy i rozmowy z dyspozytorem, wykonywały zadania zgodnie z otrzymanymi wskazówkami. Nawiązując do tematyki zajęć, wykorzystaliśmy opowiadanie Beaty Ostrowickiej „112” z książki „Bezpieczna bajka”.

Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Zmieniam swoje nawyki żywieniowe Gościem specjalnym była Monika Ameryk, dietetyk z  Collegium Medium UMK w  Bydgoszczy. Zajęcia rozpoczęły się krótką prelekcją połączoną z  prezentacją na temat zdrowego odżywiania. Na przykładzie piramidy zdrowia pani Monika omówiła wartości poszczególnych produktów i ich wpływ na prawidłowy rozwój dziecka. Opowiedziała o swojej pracy, której głównym zadaniem jest komponowanie odpowiednich posiłków dla różnych grup odbiorców, m.in. dla dzieci z  problemami zdrowotnymi. Podkreśliła też, jak ważne jest kształtowanie prawidłowych nawyków od najmłodszych lat. Nawiązując do tematyki zajęć, wykorzystaliśmy opowiadanie „Adaś ma głoda” z  książki pod redakcją Katarzyny Klimowicz „Bezpieczna bajka”, w którym podstawowym przesłaniem jest wyrabianie w  dziecku pozytywnych nawyków w zakresie zdrowej diety.

Bezpieczne wakacje Na zajęcia zaprosiliśmy po raz drugi ratowników medycznych Sandrę Olwert i Wojciecha Nowackiego z  Akademickiej Grupy Ratowniczej CM UMK w Bydgoszczy. Goście przybliżyli dzieciom podstawowe zasady właściwego zachowania się na wakacjach, zwracali uwagę na sytuacje, w których może pojawić się zagrożenie. Przypomnieli o  zasadach udzielania pierwszej pomocy, zachowania się i  prawidłowego reagowania w sytuacjach niebezpiecznych. W dalszej część zajęć dzieci pod okiem instruktorów ćwiczyły zakładanie opatrunków, unieruchamianie kończyn, prawidłowe zachowanie podczas krwotoku z  nosa, ukąszenia czy ugryzienia. Ratownicy uczyli dzieci jak i kiedy należy wzywać pomoc, w jaki sposób rozmawiać z dyspozytorem oraz wykonywały zadania zgodnie z  otrzymanymi wskazówkami. Do głośnego czytania 57

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

wykorzystaliśmy opowiadanie Zofii Staneckiej „Groszek i  rzeka” z  książki „Bezpieczna bajka”. Młodszym dzieciom zaproponowaliśmy bajkę „Zuzia uczy się jeździć na rowerze” z serii „Mądra Mysz”, polecaną przez Fundację Cała Polska Czyta Dzieciom. Znam barwy i symbole narodowe Święta państwowe Dzień Flagi i Święto Narodowe Trzeciego Maja były okazją do zorganizowania zajęć o  tematyce patriotycznej. Ich celem było kształtowanie szacunku dla własnego państwa oraz poczucia tożsamości narodowej, rozwijanie u  uczniów zainteresowań symbolami narodowymi oraz rozbudzanie zainteresowań czytelniczych. Zajęcia rozpoczęły się krótką prelekcją połączoną z  projekcją filmu na temat głównych symboli Rzeczypospolitej Polskiej: godła, flagi i  hymnu. Następnie dzieci zaśpiewały hymn we wcześniej omówionej postawie. Podkreśliliśmy, jak ważne jest poszanowanie symboli narodowych. Następnie, nawiązując do tematyki zajęć wykorzystaliśmy legendę o Lechu, Czechu i  Rusie z  książki Wandy Chotomskiej „Legendy polskie”. Ważnym punktem zajęć było wykonanie kotylionów w barwach narodowych. Dzieci po raz pierwszy robiły kotyliony, wykazując się przy tym ogromnym zaangażowaniem i entuzjazmem.

Znam moje miasto i region Już kolejny raz włączyliśmy się aktywnie w Bydgoski Festiwal Nauki. Zajęcia rozpoczęła prezentacja multimedialna zawierająca najciekawsze atrakcje architektoniczne, kulturalne, sportowe i rekreacyjne naszego miasta. Prezentacji towarzyszyła pogadanka na temat Bydgoszczy, jej historii, kultury i  ciekawostek przyrodniczych. Po prezentacji odbył się krótki konkurs wiedzy o naszym mieście. W dalszej części zajęć przeczytano legendę związaną z  Bydgoszczą „Pan Twardowski” z książki „Legendy polskie”. Zajęciom towarzyszył krótki film prezentujący pana Twardowskiego ukazującego się na Starym Rynku w Bydgoszczy. Łącznie w zajęciach V edycji Dziecięcej Akademii Czytania Bajek uczestniczyło ponad 700 dzieci, przeprowadzono 66 godzin lekcyjnych. W  spotkaniach wzięło udział 15 placówek edukacyjnych z  Bydgoszczy i  regionu. Wspólne spotkania zawsze wzbudzają wśród małych uczestników pozytywne emocje. Mamy nadzieję, że obecne nasze propozycje, w trakcie których promujemy wartość głośnego czytania najmłodszym, spotkają się z równie dużym zainteresowaniem ze strony dzieci i nauczycieli.

Barbara Leszczyńska, Anna Puścińska Biblioteka Pedagogiczna KPCEN we Włocławku

Wartość czytelnictwa Kształtowanie postaw i wychowanie do wartości jest ważnym zadaniem wyznaczonym w roku szkolnym 2016/2017 przez podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa dla szkół i placówek edukacyjnych. Biblioteka Pedagogiczna będąca integralną częścią Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku oraz nauczyciele bibliotekarze tak, jak wszyscy pracownicy centrum, identyfikują się z wartościami uznawanymi za ważne w naszej placówce: W pracy stawiamy na profesjonalizm, rozwój i nowoczesność. Realizujemy zadania, bazując na współpracy i kreatywności wszystkich pracowników. Cechują nas odpowiedzialność, wysoka kultura osobista, życzliwość i  szacunek wobec adresatów naszych usług. W bieżącym roku szkolnym do pracy bibliotek odnoszą się także w szczególny sposób stawiane

przez państwo zadania upowszechniania czytelnictwa a  także rozwijania kompetencji czytelniczych oraz informatycznych dzieci i młodzieży. Czytanie jest wielką wartością, bo włącza jednostkę w świat wiedzy i wartości cenionych w naszym kręgu kulturowym, rozwija horyzonty, jest jedną z kluczowych umiejętności współczesnego człowieka. Generuje też kolejne cenne wartości, takie jak: rozwój i kreatywność, poszanowanie dla tradycji, empatia. Ważne zadanie kształtowania postaw doceniających wartość czytelnictwa jest jednym z podstawowych w pracy wszystkich bibliotek. Staramy się robić to, pokazując jednocześnie nowoczesne sposoby nawet na lekturę dzieł liczących sobie wiele lat. Nauczyciele bibliotekarze promują wartość czytelnictwa w pracy z użytkownikami różnych grup wiekowych. Dla najmłodszych prowadzimy

58 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

otwarte zajęcia edukacyjne: Podróż w   siedmiomilowych butach po zaczarowanym świecie literatury, Pogotowie książkowe - kolorowe zabawy z książką, chustą i tunelem animacyjnym, Podróż do krainy bajek i  baśni, W krainie książek dla dzieci, Interaktywne zabawy z encyklopedią i słownikiem, które mają zachęcić dzieci do zaprzyjaźnienia się z  książką i jej bohaterami, poznawania sposobów poszukiwania i kreatywnego korzystania z informacji. Podczas zajęć korzystamy z nowoczesnych metod i narzędzi pracy z uczniem: teatrzyku Kamishibai, pedagogiki zabawy, biblioterapii, metody TOC; pracujemy z komputerem, internetem, tablicą interaktywną, tabletami interak- Międzypokoleniowa współpraca na warsztatach z okazji Międzynarodowego Dnia tywnymi mobiview, a od niedawna Seniora w  pokazywaniu własnych zainteresowań czytelnitakże z platformą edukacyjną Edupolis. czych. Włączenie się w ogólnopolską akcję Narodowe Na kolejnych etapach edukacyjnych pokazujemy Czytanie przybliża nie tylko wielkie dzieła polskiej wartość czytelnictwa tradycyjnego i nowoczesneliteratury, ale jednoczy pokolenia. W tej naszej akcji go  - dostępnego w formie elektronicznej. Na zajęwzięli udział uczniowie, czytelnicy, pracownicy saciach posługujemy się interaktywnymi technologiamorządu terytorialnego i seniorzy. Naszym celem jest mi, uczymy o historii książki i pisma, poszukiwaniu podkreślanie wartości współpracy i  wspólnych dziainformacji w różnych źródłach, bibliotekach cyfrołań a także relacji międzypokoleniowych opartych wych, legalnych sposobach używania dostępnych zana szacunku i wzajemnej życzliwości. Współpraca sobów, bezpiecznego i etycznego poruszania się w  cyz  seniorami i poszukiwanie takich form, które poberprzestrzeni. zwolą na zajęcia łączące najmłodszych i najstarszych Naszych dorosłych użytkowników zachęcamy do naszych użytkowników zaowocowały spotkaniem zalektury książek i materiałów z naszych zasobów, eksprzyjaźnionych z biblioteką seniorów oraz uczniów ponując je na wystawach w bibliotece i imprezach Szkoły Podstawowej w Boniewie. Zainicjowały obzewnętrznych. Mamy także do dyspozycji monitor chody Międzynarodowego Dnia Seniora w  naszej informacyjny, na którym przygotowujemy elektroniczną wersję ekspozycji. Ważnym elementem naszej placówce. Warsztaty, gdzie wszyscy niezależnie od pracy jest edukowanie użytkowników do korzystania wieku wykonywali prace plastyczne techniką decoz naszych elektronicznych katalogów, które znacząco upage służyły wymianie doświadczeń i wspólnych ułatwiają przeglądanie zasobów, zamawianie zbiorów, działań, a przede wszystkim budowaniu relacji. a nawet czytanie bez wychodzenia z domu. Od dwóch Współpraca to również wartość, na której opielat oferujemy dostęp do wirtualnej czytelni Ibuk. Ta ra się działalność Akademii Nauczycieli Bibliotekanowoczesna forma czytelnictwa cieszy się coraz więkrzy - sieci, w której współpracujemy i wymieniamy szym zainteresowaniem, użytkownicy zgłaszają się po się doświadczeniem z nauczycielami bibliotekarzami kody dostępu do cyfrowej czytelni dysponującej poszkół objętych działaniem KPCEN. Owocem tej nad tysiącem interesujących tytułów. współpracy były między innymi wspólne obchody Sposobem na nowoczesne i kreatywne rozwiMiesiąca Bibliotek, podczas których zostały zaprejanie czytelnictwa, ukazywania jego atrakcyjności zentowane osiągnięcia bibliotek szkolnych. Utworzoi  wartości jest też dla nas prowadzenie konkursów ne u nas sieci współpracy nauczycieli bibliotekarzy oraz akcji czytelniczych dla młodzieży, dzieci i doromają charakter nie tylko lokalny, ale i ogólnopolski. słych: Odjazdowy Bibliotekarz i Noc Bibliotek pokazuW marcu bieżącego roku odbyło się takie spotkają biblioteki jako miejsca, gdzie nie tylko wypożycza nie pod hasłem Nowoczesne technologie, urządzenia się i czyta książki, ale ciekawie spędza czas całą rodzii formy pracy w rozwijaniu kompetencji czytelniczych. ną. Łączymy te imprezy z grami i zabawami z  książW  przedsięwzięciu organizowanym we współpracy ką oraz bookcrossingiem. Selfie z książką pozwoliz  ORE uczestniczyli nauczyciele bibliotekarze z biło uczestnikom konkursu wyzwolić kreatywność bliotek szkolnych i pedagogicznych całej Polski.

59 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Marzena Jarocka, Izabella Milewska-Warta Biblioteka Pedagogiczna im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu

Edukacja matematyczna i nowe technologie – sieć współpracy i samokształcenia Od 1 stycznia 2016 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące działalności bibliotek pedagogicznych, poszerzające ich zadania o obowiązek organizowania i prowadzenia wspomagania szkół1. Wspomaganie to polega na: „zaplanowaniu i   przeprowadzeniu w  związku z potrzebami szkoły lub placówki działań, mających na celu poprawę jakości pracy szkoły lub placówki”, a także „organizowaniu i   prowadzeniu sieci współpracy i samokształcenia dla nauczycieli, którzy w  zorganizowany sposób współpracują ze sobą w  celu doskonalenia swojej pracy, w  szczególności przez wymianę doświadczeń”2. Biblioteki pedagogiczne powyższe zadania mogą realizować samodzielnie bądź we współpracy z placówkami doskonalenia i/lub poradniami psychologiczno-pedagogicznymi. Sieć współpracy i samokształcenia to nowoczesna forma doskonalenia, w której nauczyciele uzyskują zorganizowane wsparcie i rozwijają swój warsztat pracy poprzez współpracę w międzyszkolnym zespole. W   ramach działania sieci organizatorzy powinni proponować uczestnikom konsultacje metodyczne z ekspertami oraz bezpłatne, atrakcyjne warsztaty, dostosowane do rzeczywistych potrzeb zgłaszanych przez członków sieci w ankietach bądź indywidualnie. Z założenia uczestnicy sieci spotykają się ze sobą zarówno stacjonarnie, jak i współpracują na platformie e-learningowej. Zgodnie z powyższymi założeniami w Bibliotece Pedagogicznej im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu rozpoczęto działania zmierzające do powstania sieci współpracy i samokształcenia. Postanowiono skorzystać z wieloletniego doświadczenia doradców metodycznych i nawiązano współpracę z przedstawicielkami Toruńskiego Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych bibliotek pedagogicznych (Dz.U. 2013 nr 0 poz. 369 ). 2 Tamże. 1

Ośrodka Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli. Następnie wspólnie ustalono obszar, mogący zainteresować potencjalnych członków sieci, będący jednocześnie bliski organizatorom (okazała się nim matematyka w połączeniu z nowoczesnymi technologiami, przedmiot obowiązkowy na maturze, sprawiający często kłopot uczniom, posiadający jednocześnie wysoką rangę w szkole). Zdefiniowano też adresatów – sieć skierowano do nauczycieli matematyki i informatyki wszystkich etapów edukacyjnych zainteresowanych stosowaniem nowych technologii w edukacji. Kolejnym etapem było przygotowanie szczegółowej ulotki informacyjnej w postaci elektronicznej oraz ustalenie dróg jej dystrybucji. Zdecydowano się też wykorzystać kontakty osobiste oraz mailing. Warto podkreślić, że wspólne rozważenie kierunków działania, przedyskutowanie zagadnień mogących zainteresować nauczycieli znalazło swoje odbicie w przygotowanej na pierwsze spotkanie ankiecie, skierowanej do uczestników. Wyniki ankiety stały się znaczącym wyznacznikiem prac sieci.

Powstanie sieci W wyniku powyższych działań powstała regionalna, przedmiotowa sieć współpracy i   samokształcenia Edukacja matematyczna i nowe technologie. Ośrodkami odpowiedzialnymi za prowadzenie sieci są wspólnie Toruński Ośrodek Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli oraz Biblioteka Pedagogiczna im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu. Koordynatorem i moderatorem pracy sieci została Barbara Szefler, doradczyni metodyczna matematyki dla szkół ponadgimnazjalnych z Toruńskiego Ośrodka Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli. Natomiast moderatorkami, również reprezentujące TODMiDN, Ewa Maria Sosna, doradczyni metodyczna matematyki dla szkół podstawowych oraz Grażyna Szabłowicz-Zawadzka,

60 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Spotkanie inauguracyjne Podczas spotkania inauguracyjnego uczestnicy wzięli udział w szkoleniu Webinaria jako narzędzie rozwoju kompetencji nauczycieli, poprowadzonym przez Aldonę Zawałkiewicz, trenera szkoleń on-line, nauczyciela bibliotekarza i kierownika Wydziału Informacyjno-Bibliograficznego Biblioteki Pedagogicznej w Toruniu. Uczestnicy kompleksowo zapoznali się z nowoczesną formą przekazu, jaką jest webinarium. Webinarium oznacza prezentację, wykład, warsztat lub seminarium, transmitowany za pomocą sieci Web i ma charakter synchroniczny, wymagający obecności w tym samym czasie prowadzącego i uczestników. Odbywa się najczęściej w dużych grupach, które mogą liczyć nawet do kilkuset osób. Istotą webinarium jest przekazanie wiedzy na konkretny temat, a nie jej przećwiczenie. Interakcja pomiędzy prowadzącym a uczestnikami jest ograniczona, a aktywność uczestników polega głównie na zabieraniu głosu na czacie poprzez zadawanie pytań prowadzącemu, wypełnianie ankiet

i testów. Niezwykle istotnymi zaletami webinariów są: zniesienie barier komunikacyjnych i   wydatne zmniejszenie kosztów organizacji szkolenia (zredukowanie kosztów podróży i zakwaterowania uczestników szkolenia, zaoszczędzenie ich czasu, obniżenie kosztów przygotowania materiałów szkoleniowych i poszkoleniowych).

Drugie spotkanie 19 lutego 2016 roku miało miejsce drugie, warsztatowe spotkanie sieci Wykorzystanie platformy Moodle w edukacji zrealizowane przez Marzenę Jarocką i Izabellę Milewską-Wartę. E-learning daje nam możliwość kształcenia się w dogodnym czasie, miejscu, w indywidualnie ustalanym tempie pracy. Obecnie najpopularniejszą bezpłatną platformą e-learnigową, umożliwiającą prowadzenie nauczania zdalnego, jest działająca na bazie open source platforma Moodle. Zasadnicza część zajęć poświęcona była utworzeniu przez uczestników własnego, przykładowego kursu e-learningowego. W tym celu członkowie sieci zalogowali się na utworzone dla nich, specjalne konta na platformie Moodle Biblioteki Pedagogicznej w  Toruniu. Każdy z obecnych otrzymał na platformie uprawnienia nauczyciela, co umożliwiło zarówno utworzenie kursu, jak i dodawanie składowych. Przećwiczono przesyłanie plików z dysku komputera na platformę, tworzenie forum dyskusyjnego i tablicy ogłoszeń (z uwzględnieniem różnic w stosowaniu tych form komunikacji), tworzenie modułu tematycznego kursu, zamieszczanie plików w module, a także wstawianie etykiety i linku do strony WWW. Ważną częścią zajęć było zaprojektowanie rozbudowanej lekcji z wieloma przejściami i pytaniami, sprawdzającymi nabytą przez ucznia wiedzę.

Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

doradczyni metodyczna informatyki, a także, z  ramienia Biblioteki Pedagogicznej im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu, nauczycielki bibliotekarki: Marzena Jarocka, Izabella MilewskaWarta, Joanna Wosik. Przyjęto, że celem pracy sieci współpracy i   samokształcenia Edukacja matematyczna i   nowe technologie będzie rozwijanie umiejętności dydaktycznych nauczycieli przedmiotów matematycznych i informatycznych, popularyzacja wykorzystania nowoczesnych technologii w pracy z uczniem, wymiana doświadczeń, analiza dobrych praktyk, tworzenie innowacyjnych rozwiązań oraz bazy dydaktycznej wspierającej prowadzenie zajęć z edukacji matematyczno-informatycznej umieszczonej na platformie e-learningowej Moodle TODMiDN. Organizatorzy założyli czas trwania pracy sieci od grudnia 2015 roku do maja 2016 roku W tym czasie odbyło się pięć spotkań stacjonarnych, wszystkie w Bibliotece Pedagogicznej w Toruniu. W ramach działania sieci organizatorzy zaplanowali i zrealizowali bezpłatne wykłady, szkolenia i warsztaty, również z ekspertami. Spotkanie inauguracyjne sieci Edukacja matematyczna i nowe technologie odbyło się 10 grudnia 2015 roku w Bibliotece Pedagogicznej w   Toruniu i   wzięło w nim udział 16 nauczycieli matematyki i   informatyki, którzy podpisali deklarację uczestnictwa w pracach sieci. Członkowie sieci reprezentują wszystkie typy szkół: szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły ponadgimnazjalne. Pracują głównie w Toruniu, ale są też osoby ze szkół w Lubiczu, Łasinie, Wąbrzeźnie.

Trzecie spotkanie 11 marca 2016 roku kolejne, trzecie spotkanie w formie wykładu i warsztatów zatytułowane Zachmurzona edukacja zostało poświęcone bezpieczeństwu w sieci oraz wykorzystaniu chmury komputerowej w procesie nauczania. Zajęcia zostały przeprowadzone przez Grażynę SzabłowiczZawadzką. Uczestnicy zapoznali się z korzyściami pracy w chmurze (m.in. efektywność i niskie koszty takiej pracy oraz fakt, że umożliwia ona współpracę wielu osób jednocześnie – praca synchroniczna). Dodatkowymi atutami pracy w chmurze są: dostęp do zgromadzonych zasobów z różnych urządzeń i  bezpieczeństwo danych. Prowadząca zaprezentowała także dysk sieciowy GoogleDrive, oferujący bezpłatny pakiet biurowy GoogleDocs, dający m.in. możliwość udostępniania innym osobom dokumentów wraz z   prawem do edycji. Bezpieczeństwu danych 61

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

w  sieci Grażyna Szabłowicz-Zawadzka poświęciła dużą część wykładu podpowiadając, w jaki sposób stworzyć silne hasło i jak powinna wyglądać szkolna polityka bezpieczeństwa. Scharakteryzowała także zjawiska: cyberprzemocy, cyberbullyingu, sekstingu, groomingu, stalkingu. Podała wybrane statystyki dotyczące czasu korzystania z internetu przez dzieci i młodzież oraz podkreśliła w tym kontekście rolę rodziców.

Czwarte spotkanie 22 kwietnia 2016 roku odbyło się czwarte spotkanie, obejmujące dwa warsztaty: Tworzenie prezentacji multimedialnej w programie PREZI (prowadząca Grażyna Szabłowicz-Zawadzka) oraz Glogster – tworzenie i wykorzystanie interaktywnych plakatów w edukacji (Marzena Jarocka i Izabella Milewska-Warta). Prezi to nowoczesna aplikacja online, służąca do tworzenia oryginalnych prezentacji zwanych prezitacjami. Prezitacja nie zawiera następujących po sobie serii slajdów, zamiast tego pojawiają się obiekty i bloki treści na tzw. wirtualnym płótnie. Odbiorca przenosi się płynnie pomiędzy poszczególnymi elementami, może także w zależności od potrzeb przybliżać je, oddalać, obracać. Dzięki temu można w interesujący sposób zilustrować zagadnienie, pokazać zależności między poszczególnymi fragmentami prezentacji i skutecznie przyciągnąć uwagę odbiorcy. Uczestnicy podczas wspomnianych warsztatów zarejestrowali się na stronie serwisu, gdzie utworzyli bezpłatne konta, a następnie stworzyli własne prezitacje. Podczas wykonywania kolejnych zadań przećwiczyli m.in. tworzenie i edytowanie slajdów, wstawianie obiektów w postaci zdjęć i pól tekstowych do slajdów, budowanie ścieżki przejścia pomiędzy slajdami, szybkie wstawianie slajdów, tworzenie animacji w prezitacji oraz zapisywanie i  udostępnianie stworzonej przez siebie pracy. Glogster z kolei to bezpłatny serwis społecznościowy, który umożliwia łatwe, intuicyjne projektowanie i tworzenie glogów – interaktywnych plakatów dostępnych online, w których można zamieszczać tekst, grafikę, animację, fotografię, wideo, materiały audio, a   także załączniki z  danymi. Podczas zajęć przedstawiono uczestnikom zastosowanie interaktywnych plakatów w edukacji oraz zaprezentowano kilka przykładowych glogów związanych z matematyką. Uczestnicy w trakcie zajęć utworzyli w pierwszej kolejności bezpłatne konta nauczycielskie na stronie serwisu, a następnie zaprojektowali własnego gloga.

Zakończenie pracy sieci 13 maja 2016 roku miało miejsce piąte spotkanie.

Było one jednocześnie uroczystym zakończeniem pierwszego roku pracy sieci współpracy i   samokształcenia Edukacja matematyczna i nowe technologie. Zostało podzielone na dwie części: część pierwszą zajęć zrealizowaną w   formie warsztatów przeprowadziła Agnieszka Krause z Wydziału Matematyki i   Informatyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Część ta  nosiła tytuł Zastosowania programu GeoGebra w nauczaniu. GeoGebra to darmowe oprogramowanie mające już ugruntowaną pozycję w środowisku nauczycieli matematyki, służące do wspomagania nauki uczniów szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, a także studentów. Dr   Agnieszka Krause przygotowała zajęcia pokazujące duże możliwości praktycznego wykorzystania GeoGebry w nauczaniu m.in. geometrii, algebry, analizy matematycznej, ponadto zwróciła uwagę na przejrzyste rozwiązania graficzne i  intuicyjność obsługi programu. Natomiast w drugiej części spotkania miało miejsce uroczyste zakończenie pracy sieci współpracy i samokształcenia Edukacja matematyczna i nowe technologie. Podsumowania pierwszego roku działalności sieci dokonała koordynatorka Barbara Szefler. Przypomniała cele organizatorów i oczekiwania uczestników związane z funkcjonowaniem takiej formy doskonalenia zawodowego. Większość z  zakładanych celów udało się zrealizować, niektóre, w zależności od potrzeb, były modyfikowane w  trakcie prac sieci, co było wynikiem elastycznego nastawienia organizatorów oraz zaangażowania i otwartości uczestników. Barbara Szefler podziękowała wszystkim osobom, które przyczyniły się do pomyślnego przebiegu pracy sieci, zarówno współorganizatorkom, jak i   uczestnikom sieci, a   także dyrektorom patronującym sieci instytucji. Wszyscy uczestnicy otrzymali zaświadczenia udziału w pracy sieci. Warto dodać, że każdemu spotkaniu uczestników sieci towarzyszyła wystawa księgozbioru przygotowana przez Joannę Wosik, pracującą w Wydziale Udostępniania Zbiorów Biblioteki Pedagogicznej w Toruniu. Prezentowana literatura pochodząca ze zbiorów biblioteki była związana tematycznie z   zagadnieniami poruszanymi na zajęciach – z  szeroko pojętą edukacją matematyczną, nauczaniem, uczeniem się i motywowaniem uczniów do nauki, jak również z nauczaniem zdalnym oraz dotyczącym uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Uczestnicy mieli możliwość natychmiastowego wypożyczania wybranych przez siebie pozycji. Szczegółowe sprawozdania i listy prezentowanych publikacji były sukcesywnie publikowane na stronie

62 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Korzyści z pracy w sieci Działania realizowane w ramach sieci współpracy Edukacja matematyczna i nowe technologie spełniły swoją podstawową funkcję, czyli dały uczestnikom nowe, przydatne w pracy dydaktycznej umiejętności, rozszerzyły ich merytoryczną wiedzę, zainspirowały do stałego unowocześniania i wzbogacania warsztatu pracy oraz wzmocniły współpracę na poziomie lokalnym. Pozwoliły także na pogłębienie istniejących i nawiązanie nowych, zarówno zawodowych, jak i  osobistych kontaktów. Realne korzyści z tej formy aktywności odniosła także Biblioteka Pedagogiczna w Toruniu, która uzyskała szansę na dotarcie ze swoją ofertą do nauczycieli, którzy wcześniej nie korzystali z jej zasobów bądź robili to sporadycznie. Bezpośrednia, pogłębiona relacja z pedagogami była też świetną

okazją do przyjrzenia się warsztatowi praktyków szkolnych, wysłuchania ich niezmiernie cennych opinii dotyczących sytuacji szkolnej, problemów wychowawczych, tendencji i zjawisk zachodzących we współczesnej oświacie. Plany na przyszłość – w roku szkolnym 2016/2017 planowana jest kontynuacja pracy sieci Edukacja matematyczna i nowe technologie. Chęć współtworzenia sieci zadeklarowali wszyscy jej poprzedni uczestnicy. W programie zostaną uwzględnione pomysły organizatorów oraz wyniki ankiety ewaluacyjnej wypełnionej przez członków sieci. W imieniu organizatorów zapraszamy również innych, zainteresowanych nauczycieli matematyki i  informatyki z województwa kujawskopomorskiego, dysponujących czasem, pragnących wziąć udział w dobieranych pod kątem potrzeb grupy wykładach i warsztatach, chcących podzielić się swoim doświadczeniem z pracy z uczniami. Informacje o tematyce i terminach spotkań zostanły zamieszczone we wrześniu na stronie Toruńskiego Ośrodka Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli oraz w Aktualnościach na stronie Biblioteki Pedagogicznej w Toruniu.

Anna Wiligalska Biblioteka Pedagogiczna im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu

Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Biblioteki Pedagogicznej w   Toruniu oraz na platformie Moodle Toruńskiego Ośrodka Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli, na której koordynator sieci, Barbara Szefler zamieszczała również plany spotkań, informacje o terminach, administrowała forum dyskusyjnym uczestników.

Jerzego Pietrkiewicza droga z Fabianek do Londynu We września 2016 roku w naszej bibliotece wystąpiła z  kolejnym wykładem dr hab. Barbara Czarnecka (UJ). Tym razem spotkanie poświęcone było życiu i twórczości wybitnego, ale mało znanego emigracyjnego poety i pisarza Jerzego Pietrkiewicza. Wykład stanowił swego rodzaju odpowiedź na ogłoszony przez Urząd Marszałkowski konkurs na recenzję utworu Jerzego Pietrkiewicza. W 2016 roku przypadała setna rocznica urodzin poety. Biblioteka Pedagogiczna w Toruniu zaprosiła nauczycieli polonistów, uczniów szkół ponad-

gimnazjalnych pragnących przystąpić do konkursu i wszystkich innych zainteresowanych twórczością tego niedocenianego w Polsce poety.

Poeta - emigrant nietypowy Na wstępie Barbara Czarnecka mówiła o swoich „pietrkiewiczowskich” kompetencjach wynikających z kontaktów z poetą i jego twórczością. Badaczka poświęciła poecie rozprawę doktorską oraz liczne artykuły naukowe. Zredagowała także wybór jego esejów i dwie książki poetyckie – poezje wybrane Pietrkiewicza oraz, co szczególnie interesujące, 63

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

poematy, o których istnieniu wcześniej nie wiedziano, publikowane wcześniej pod pseudonimem. Podkreśliła, jaki fenomen stanowi dzieło Pietrkiewicza: polskiego poety, pisarza anglojęzycznego, publicysty i eseisty, tłumacza, profesora literatury na angielskim uniwersytecie. Najpierw przekazała informacje biograficzne, akcentując wpływ dzieciństwa na twórczość poety. Pierwszy tom poezji Pietrkiewicza ukazał się w 1935 roku. Prelegentka sugerowała, że z recenzowaniem tych wierszy młodzież powinna sobie poradzić. Zaznaczyła jednocześnie, że późniejsze poematy są znacznie trudniejsze i nawet historykom literatury sprawiają poważne interpretacyjne problemy. Mówiła także o mniej chlubnych fragmentach biografii poety. W latach 30. publikował on w  prawicowym, ideologicznie nacechowanym, nierzadko antysemickim tygodniku  „Prosto z  Mostu”. Po wybuchu wojny przez Rumunię i Francję Pietrkiewicz wyemigrował do Anglii. Tam nastąpiła przebudowa intelektualna poety. Miał dostęp do literatury anglojęzycznej, a tego piszący w kraju byli pozbawieni. Czarnecka podkreśliła, że  Pietrkiewicz był emigrantem nietypowym. Nie podążał „za stadem”. Głosił, że zadaniem poety/poezji jest kształtowanie człowieka krytycznie myślącego przy równoczesnym zaniechaniu zaangażowania politycznego. W piątym z poematów napisanym w  1950 roku poeta przekazał, że piszący na emigracji, oderwani od języka ojczystego kraju nie powinni/ nie mają prawa pisać w tym języku. Obumieranie języka prelegenta zilustrowała, odczytując fragment wybranego wiersza. Następne poematy publikował Pietrkiewicz w paryskiej „Kulturze” pod pseudonimem Jan Nepomucen Rzecki. Pietrkiewicz przez prawie 30 lat był profesorem na Uniwersytecie Londyńskim. Zrezygnował z  posady,

protestując w ten sposób przeciw obniżeniu się poziomu nauczania na tej uczelni.

Program pisarza Biografia emigracyjna Pietrkiewicza była nietypowa – podjął studia na najstarszym szkockim uniwersytecie St. Andrew, potem doktoryzował się na londyńskim King’s College, by kilka lat później objąć uniwersytecką katedrę profesorską. Badaczka podkreśliła jak, na tle niepodległościowej emigracji polskiej, szczególna była taka droga rozwoju, i   wyjaśniła, jakie były dla poety jej konsekwencje światopoglądowo-intelektualne. Program pisarza zakładał myślenie krytyczne, widzenie zjawisk, tak poetyckich, jak i politycznych, w szerokim kontekście, dystans i twórcze odosobnienie. Na emigracji powstały najciekawsze teksty Jerzego Pietrkiewicza, m.in. metafizyczne poematy i dziewięć powieści napisanych w języku angielskim.  W czasie ostatniego z osobistych spotkań poeta przekazał Barbarze Czarneckiej niepublikowane wcześniej pod jego nazwiskiem poematy. Miała ona upublicznić je dopiero po jego śmierci. Jerzy Pietrkiewicz zmarł w Londynie 26 października 2007 roku Książka zawierająca nieznane wcześniej utwory ukazała się w roku 2013 pod red. Barbary Czarneckiej. Starając się przybliżyć postać poety, Czarnecka mówiła o jego kreacjach towarzyskich, wystroju mieszkania i tajemnicach życiorysu. Na zakończenie słuchacze mieli możliwość zadawania pytań. Wykładowi towarzyszyła ekspozycja utworów Jerzego Pietrkiewicza pochodzących ze zbiorów biblioteki oraz zbiorów prywatnych Barbary Czarneckiej, a  także kolekcja zdjęć z wizyt prelegentki w Londynie oraz pobytu Jerzego Pietrkiewicza w  Toruniu. Literatura ta pozostała do dyspozycji zainteresowanych do czasu zakończenia konkursu.

Szanowni Państwo, w trosce o poziom merytoryczny i graficzny pisma, redakcja prosi o uwzględnienie wymagań edytorskich stawianych materiałowi przeznaczonemu do wydania: • zapis zdjęć w formacie *jpg, *tif, ze wskazaniem na miejsce w artykule, gdzie dany materiał graficzny ma być zamieszczony • zdjęcia muszą być dobrej jakości - rozdzielczość minimum 225 dpi - wielkość ok. 2 MB • jeżeli w publikacji zostały wykorzystywane materiały źródłowe, należy na końcu artykułu zamieścić bibliografię, z zachowaniem następujących zasad opisu bibliograficznego: - książka: nazwisko i imię autora, tytuł, nazwa wydawnictwa, miejsce i rok wydania - artykuł, referat, fragment książki lub czasopisma: autor, tytuł, [w:] tytuł książki lub czasopisma i dalsze elementy opisu bibliograficznego (można zastosować przypisy) • zdjęcia i inne elementy graficzne należy opatrzyć opisem (autor, treść podpisu pod zdjęciem) • redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania niezbędnych poprawek, uzupełniania i skracania artykułów oraz nadawania własnych tytułów bez naruszania zasadniczych myśli autorów. Redakcja 64 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Specjalne potrzeby edukacyjne zestawienie bibliograficzne w wyborze Książki 1. ADHD w szkole: jak pracować z dzieckiem z  zespołem nadpobudliwości psychoruchowej/red. nauk. Marta Jerzak, Artur Kołakowski. - Sopot : Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2015.

2 Diagnoza i wspomaganie w rozwoju dzieci uzdolnionych: Test Uzdolnień Wielorakich i  materiały dydaktyczne/Wiesław Polaszek, Robert Porzak, Grzegorz Kata, Aldona Kopik. - Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji, 2014. 3. Dydaktyka specjalna: wybrane zagadnienia/red. nauk. Janina Wyczesany. - Gdańsk: Harmonia Universalis, 2014. 4. Dydaktyka specjalna w przygotowaniu do kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi: podręcznik akademicki / pod red. Joanny Głodkowskiej; [aut. Joanna Głodkowska et al.]. - Wyd. 1, dodr. - Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, 2012. 5. Jak organizować edukację uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?: edukacja skuteczna, przyjazna i nowoczesna: przewodnik/[Ministerstwo Edukacji Narodowej. Departament Zwiększania Szans Edukacyjnych. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych]. - Warszawa: Fundacja Fundusz Współpracy, 2010. 6. Krok po kroku: nauczanie i terapia dzieci z umiarkowaną, znaczną i głęboką niepełnosprawnością intelektualną / Jacek Kielin, Katarzyna KlimekMarkowicz. - Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2013. 7. Moje dziecko w przedszkolu i w szkole: poradnik dla rodziców uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi/[Katarzyna Leśniewska, Ewa Puchała]. - Warszawa: Minister Edukacji Narodowej, 2011. 8. O talentach w szkole czyli 7 wspaniałych: SPE (Specjalne Potrzeby Edukacyjne) / Wiga Bednarkowa. - Warszawa: Fraszka Edukacyjna, 2010. 9. Praca z dzieckiem ryzyka dysleksji i dysgrafii na zajęciach terapeutycznych w przedszkolu / Anna Klim-Klimaszewska. - Warszawa: Instytut Wydawniczy Erica, cop. 2015. 10. Praca z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi: poradnik dla nauczyciela/Alicja Tanajewska, Renata Naprawa, Jadwiga Stawska. Warszawa : Difin, 2014.

11. Praca z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych. T. 1/pod red. nauk. Anny Guzy i Danuty Krzyżyk. - Kielce: Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP, cop. 2012. 12. Praca z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych. T. 2/pod red. nauk. Anny Guzy i Bernadety Niesporek-Szamburskiej. - Kielce: Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP, cop. 2013. 13. Specjalne potrzeby edukacyjne: wskazówki dla nauczycieli/ Jenny Thompson; przekł. Jolanta Bartosik. - Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, cop. 2013. 14. Uczenie dzieci z autyzmem prowadzenia konwersacji: metoda skryptów i ich wycofywania/Lynn E. McClannahan, Patricia J. Krantz; [tł. Anna Lubomirska]. - Gdańsk: Instytut Wspomagania Rozwoju Dziecka, 2016. 15. Uczeń o specjalnych potrzebach wychowawczych w   klasie szkolnej/ Aneta Paszkiewicz, Małgorzata Łobacz. - Warszawa: Wydawnictwo Difin, 2013.

16. Uczeń z zespołem Aspergera praktyczne wskazówki dla nauczyciela/ Joanna Święcicka. - Wyd. 2. - Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2012. 17 Uczniowie z różnych kultur w szkole/[red. Bogumiła Lachowicz]. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji, 2015. 18. Zabawy i ćwiczenia na cały rok szkolny: propozycje do pracy z dziećmi młodszymi o specjalnych potrzebach edukacyjnych/Anna Franczyk, Katarzyna Krajewska. - Wyd. 6 popr. - Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2012.

Artykuły z czasopism 1. Alergicy i astmatycy. Uczniowie z chorobami przewlekłymi/Małgorzata Łoskot//Głos Pedagogiczny. - 2014, nr 61, s. 14-16 2.

Dostosowanie oddziaływań wychowawczo-profilaktycznoterapeutycznych do indywidualnych potrzeb ucznia / Małgorzata Łoskot//Głos Pedagogiczny. - 2015, nr 70, s. 46-48

3. Dziecko z dyspraksją/Małgorzata Łoskot// Głos Pedagogiczny. - 2014, nr 60, s. 50-53 4. Dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w grupie rówieśniczej na poziomie edukacji wczesnoszkolnej/Anna Łojek //Nauczanie Początkowe. - 2014/2015, nr 2, s. 101-103

Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Joanna Grabowska, Agata Safian Biblioteka Pedagogiczna KPCEN we Włocławku

5. FAS to nie wyrok [praca z uczniem ze SPE]/Małgorzata Łoskot // Głos Pedagogiczny. - 2012, nr 36, s. 14-19 6. Hiperleksja czyli zakłócenia w obszarze zdolności niewerbalnego uczenia się/Aleksandra Kubala-Kulpińska // Głos Pedagogiczny. - 2016, nr 75, s. 60-63 7. Jak pracować z uczniem niepełnosprawnym w szkole masowej? / Małgorzata Łoskot//Głos Pedagogiczny. - 2011, nr 27, s. 16-19 8. Nauczanie uczniów ze społecznymi, emocjonalnymi i  behawioralnymi trudnościami/Carmel Cefai//Język Polski w Szkole IV-VI. - 2013/2014, nr 1, s. 17-31 9. O specjalnych potrzebach edukacyjnych ucznia zdolnego/Aneta Paszkiewicz//Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze. - 2011, nr 6, s. 2126 10. Problemy uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych: studia przypadków//Głos Pedagogiczny. - 2015, nr 70, s. 36-40 11. Rola zajęć technicznych w terapii dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych/ Agnieszka Maj//Życie Szkoły. - 2012, nr 10, s. 4-6 12. Specjalne ćwiczenia na specjalne talenty czyli O  modyfikowaniu technik nauczania dla dzieci dyslektycznych/Agnieszka Szplit//Nauczanie Początko-we. - 2014/2015, nr 2, s. 89-100 13. Specyficzne i specjalne potrzeby edukacyjne/Anna I. Brzezińska, Sławomir Jabłoński, Beata Ziółkowska 14. Specyficzne problemy edukacyjne dziecka z   cukrzycą / Magdalena Pietrzak, Agnieszka Rybacka // Remedium. - 2016, nr 5, s. 10-11 15. Technologie mobilne w pracy z uczniem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi/Aleksandra Kubala-Kulpińska //Głos Pedagogiczny. 2014, nr 62, s. 55-58 16. Uczniowie niedostosowani społecznie oraz zagrożeni niedostosowaniem/ Małgorzata Łoskot//Głos Pedago-giczny. - 2014, nr 60, s.  13-16

65 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Beata Cieślińska Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. M. Rejewskiego w Bydgoszczy

Kształtowanie postaw zestawienie bibliograficzne w wyborze Książki 1. Jak kształtować postawy proekologiczne: trening grupowy w   edukacji ekologicznej / Ryszard Kulik. - Katowice: „Śląsk”, 2001. - 186 s.

18. Wartości, postawy i więzi moralne w zmieniającym się społeczeństwie: praca zbiorowa / pod red. Janusza Mariańskiego i Leona Smyczka. - Kraków: Wydawnictwo WAM: Polskie Towarzystwo Socjologiczne, 2008. - 411 s.

2 Kształtowanie postaw czynnych i więzi środowiskowych / red. Zofia Gawlina. - Kraków: Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. - 157 s. 3. Kształtowanie postaw proekologicznych uczniów klas I-III szkół podstawowych/ Ingrid Paśko. - Kraków: Wydaw. Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2001.-205, [2] s. 4. Kształtowanie twórczych postaw dzieci pięcio-sześcioletnich: scenariusze zajęć/ oprac. Elżbieta Dzionek, Małgorzata Gmosińska. - Wyd. 2. Kraków: „Impuls”, 2003. - 53, [2] s. 5. Media a postawy / Adam Lepa. - Łódź: Archidiecezjalne Wydaw. Łódzkie, 2001. - 141, [2] s. 6. O pomaganiu i psychoterapeutach : kształtowanie się postaw wobec profesjonalnej pomocy psychologicznej / Piotr Szczukiewicz. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2005. - 211 s. 7. Perswazja w pracy trenera czyli Jak kształtować postawy uczestników szkoleń/ Paweł Fortuna. - Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2011. - 173, [1] s. 8. Postawy i zmiana postaw / Gerd Bohner, Michaela Wänke ; przekł. Józef Radzicki. - Gdańsk: Gdańskie Wydaw. Psychologiczne, 2004. - 296 s. 9. Postawy młodzieży szkół średnich wobec narkomanii: studium socjologiczne / Grzegorz Adamczyk, Marek Jeżowski, Leon Smyczek. - Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2006. - 407 s. 10. Postawy nauczycieli wobec edukacji międzykulturowej a kultura szkoły : studium społeczno-pedagogiczne / Barbara Dobrowolska. - Kraków : Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2015. - 362 s. 11. Postawy osób starszych wobec edukacji: studium teoretycznodiagnostyczne / Magdalena Pakuła. -Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. - 214 s. 12. Postawy pedagogów specjalnych wobec seksualności osób z   niepełnosprawnością intelektualną / Monika Parchomiuk. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2013. - 462 s. 13. Postawy rodzicielskie a funkcjonowanie społeczne jedynaków / Agnieszka Bochniarz. - Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2010. - 174 s. 14. Postawy wobec czasu pracy jako źródło ryzyka personalnego / Anna Lipka [et al.]. - Warszawa: Difin, 2014. - 239 s. 15. Prywatność w Internecie: postawy i zachowania dotyczące ujawniania danych prywatnych w mediach społecznych / Łukasz Kołodziejczyk. - Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 2014. 152 s. 16. Uczestnictwo społeczne młodzieży: możliwości działań - opinie i postawy / Agnieszka Naumiuk. - Toruń: Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit”, 2007. - 180 s. 17. Usłyszeć wewnątrz siebie głos płaczącej Ziemi: kształtowanie trwałych postaw proekologicznych w nauczaniu przyrody i   biologii: poradnik metodyczny dla nauczycieli / Iwona Kukowka. - Bystra: Stowarzyszenie Pracownia na rzecz Wszystkich Istot. Ośrodek Głębokiej Ekologii i Stacja Edukacji Ekologicznej, [2007]. - 51 s.

Artykuły z czasopism 1. ABC zdrowego odżywiania: kształtowanie pozytywnych postaw / Anna Kałuba-Korczak // Wychowanie w Przedszkolu. - 2015, nr 9, s. 2-5 2. Bić czy się nie bić?: spór o Powstanie Warszawskie / Marek Jekel // Polonistyka. - 2014, nr 9, s. 4-10 3. Cechy indywidualne jako determinanty postaw i zachowań oszczędnościowych młodzieży / Agata Trzcińska, Maryla Goszczyńska // Ruch Pedagogiczny. - 2014, [nr] 1, s. 31-[45 4. Czynniki demograficzne a fundamentalizm religijny i postawy społeczno-polityczne wśród studentów / Włodzimierz Oniszczenko, Agnieszka Małkowska-Szkutnik, Anita D. Dąbrowska // Przegląd Psychologiczny. - 2014, nr 1, s. 125-136 5. Czynniki sprzyjające uzależnieniom behawioralnym w okresie dorastania / Agnieszka Ogonowska // Remedium. - 2014, nr 3, s. 5-7 6. „Czytanie nie gryzie, ale...”: postawy gimnazjalistów wobec literatury / Anna Janus-Sitarz // Edukacja. - 2015, nr 1, s. 97-116 7. Kocham mojego tatę jesienią, zimą, wiosną i latem! // Bliżej Przedszkola. - 2016, nr 5, s. 38-[43] 8. Kształtowanie postaw konstruktywnego spędzania czasu wolnego u dzieci / Paulina Ilska // Remedium. - 2015, nr 7/8, dod. s. 1-2 9. Kształtowanie postaw konsumenckich : jak nie dać się upolować? Cz. 2 / Stanisław Makara // Biologia w Szkole z Przyrodą. - 2014, nr 1, s. 39-44 10. Kształtowanie postaw konsumenckich u dzieci w wieku wczesnoszkolnym / Kinga Sochocka, Karolina Van Laere // Remedium. - 2015, nr 11, dod. s. 1-2 11. Kształtowanie postaw szacunku dla odmienności wśród dzieci / Karolina Van Laere // Remedium. - 2015, nr 6, dod. s. 1-2 12. Magiczne słowa: uczymy się dobrych manier: scenariusz zajęć dla dzieci trzyletnich / Justyna Niedbała // Bliżej Przedszkola. - 2015, nr 2, s. 27-[29] 13. Podaruj dziecku „być” / Anna Maria Zawadzka // Charaktery. 2015, nr 8, s. 72-75 14. Postawy twórcze versus odtwórcze dzieci w młodszym wieku szkolnym i „ewolucja” tych postaw jako egzemplifikacja idei transgresji w edukacji szkolnej / Ewa Wysocka // Chowanna. 2014, t. 2, s. 127-151 15. Postawy zawodowe nauczycieli: próba typologii / Jan Herczyński, Paweł Strawiński // Edukacja. - 2014, nr 3, s. 22-37 16. Przez edukację do zdrowego sukcesu / Justyna Wrzochul-Stawinoga // Życie Szkoły. - 2015, nr 1, s. 6-8 17. Scenariusze zajęć psychoedukacyjnych : (dla klas I-III szkół podstawowych) / Karolina Van Laere // Remedium. - 2015, nr 6, dod. s. 3-5 18. Wybrane determinanty wpływu poczucia sprawiedliwości na postawy i zachowania pracowników w organizacji: badania porównawcze - Polska i Nowa Zelandia / Dariusz Turek, Agnieszka Wojtczuk-Turek, Anna Horodecka // Organizacja i Kierowanie. - 2014, nr 3, s. 113-140

66 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 1/2017


NOWOŚĆ! Warsztaty dla nauczycieli szkół podstawowych

Nauka programowania przez zabawę Czas trwania: 5 godzin dydaktycznych Koszt warsztatów: 40 zł

w

zaba INFORMACJA I ZGŁOSZENIA: https://goo.gl/v1lgWz Robert Hejnicki, tel. kom. 602 44 80 35, tel. 52 349 31 50 w. 22 e-mail: robert.hejnicki@cen.bydgoszcz.pl www.cen.bydgoszcz.pl, www.facebook.com/KPCENBydgoszcz

ka…

au ain

Zeskanuj kod i zapisz się



UczMy Kształtowanie postaw