Page 1


Koordynator: Tadeusz Kierel Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Redaktorzy: Aneta Gabryelczyk KPCEN we Włocławku Danuta Potręć KPCEN w Toruniu Anna Rupińska KPCEN w Bydgoszczy Zespół redakcyjny: Ewa Kondrat Dorota Łańcucka Ilona Zduńczuk Tadeusz Wański (projekt okładki) Korekta: Anna Rupińska Opracowanie graficzne i skład: Paulina Szczupak Wydanie cyfrowe: Krzysztof Kosiński Przyjmowanie materiałów: e-mail: a.gabryelczyk@cen.info.pl e-mail: Danuta.Potrec@kpcen-torun.edu.pl e-mail: anna.rupinska@cen.bydgoszcz.pl Wydawca: Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku Skład i druk: Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy ul. Jagiellońska 9, 85-067 Bydgoszcz Redakcja zastrzega sobie prawo adiustowania i skracania tekstów oraz niezwracania materiałów Na okładce: Gotycki krużganek katedry w Porto (Portugalia) Autor zdjęcia: Tadeusz Wański

Najważniejsi są ludzie, z którymi współpracujesz Wywiad z Domicelą Kopaczewską dyrektorem Departamentu Edukacji i Kształcenia Ustawicznego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu

5

Reforma oświaty Marek Gralik Reforma oświaty nabiera rozpędu

6

Kultura wokół nas Agata Rakoca-Grzybowska Zróbmy w szkole teatr! Małgorzata Rosińska, Izabela Gapińska Piętnaście lat minęło od pomysłu, czyli „Festiwal Teatralny” i... Marta Pałucka-Lewandowska, Agata Szulc Fotoplastikon - pomysł na teatr w szkole specjalnej Monika Głowacka Dyskusyjny Klub Folmowy - przyjemność uczestnictwa w kulturze bez względu na wiek Anna Józefiak Szkoła, film i Piękno... Agnieszka Przybyszewska Geometryczne piękno dr Joanna Majczak Kultura matematyczna Dorota Łańcucka Cyfrowe zasoby instytucji kultury Danuta Potręć Stres i picturebook „Kłopot” Iwony Chmielewskiej Izabela Strzyżewska-Kasprzyk Czytam z rodzicem Jerzy Kowalski Wielki konkurs w małym mieście Agnieszka Oberlan-Stefańska, Marta Pańka Zajęcia dla koziołka Anna Kubacka, Małgorzata Kubacka Pląsając międzykulturowo Areta Rewińska-Łanoch Zanurzanie w kulturę Elżbieta Kamińska Wychowanie w kulturze Piotr Szczepańczyk (Sub)kultura wokół nas Dominika Warska Kulturalnie z kotem o kulturze

8 9 11 12 14 16 18 20 21 23 24 26 28 30 31 34 35

Oblicza edukacji Krystyna Karpińska Kompetencje naukowe dzieci we wczesnej edukacji 37 Emilia Kapuścińska W świecie anglojęzycznych bajek i baśni - nauka języka poprzez zabawę 38 Krzysztof Walczak Wiedza azymutem nowoczesności 39 Magdalena Wasilewska Z wizytą w duńskim przedszkolu 41 Małgorzata Piątek Wymiana międzyszkolna 42 Elżbieta Krzemińska Szkolne kółko fotograficzne jako forma aktywizacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną 45 Robert Preus Programowanie w szkole podstawowej 35 Bartosz Woźniak Nauczyciele w Młynie Wiedzy 50

Z praktyki nauczyciela Adrianna Wierska Oswajanie z kulturą śródziemnomorską 52 Katarzyna Stalkowska Czytamy oryginały 55

Regionalne okno Jolanta Storzyńska Szubin - nasza mała ojczyzna 58

Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Czasopismo UczMy

Anna Wiligalska Jak zostać licencjonowanym czytelnikiem Beata Cieślińska Biblioteka pedagogiczna o wartościach Ewa Badełek Socjologia kultury, pedagogika kultury

59 61 62

3 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Szanowni Państwo Dyrektorzy, Nauczyciele, Pracownicy Oświaty Po wakacyjnej przerwie, która, mam nadzieję, zostanie zapamiętana jako przyjemnie spędzony czas, pora po raz kolejny stanąć przed tablicą i zacząć zapisywać na niej słowa i treści, które przedstawia uczniom prawdę o świecie, o tym jaki był i jaki jest, a także pozwolą lepiej poznać samego siebie. Niech ten nowy rok szkolny będzie owocnie wykorzystany przez Państwa uczniów. Niech obficie czerpią z Państwa wiedzy, kształtują swoje postawy, nabywają nowych umiejętności. Niech Państwa praca będzie przez nich doceniana każdego dnia tak, by stała się inspiracją do budowania ścieżki ich własnego życia. 1 września 2017 roku zostanie zapamiętany jako początek niezwykle istotnych zmian w systemie edukacji w naszym kraju. Ich głównym celem jest znaczna poprawa warunków i efektów kształcenia. By to osiągnąć, potrzebny jest wysiłek i  współdziałanie wszystkich odpowiedzialnych za edukację w szkole, samorządzie i instytucjach państwowych. Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy, wprowadzając rejony wizytacyjne, będzie bliżej szkoły, wspierając nauczycieli i dyrektorów, oferując bezpośredni kontakt i  pomoc. Zachęcam do korzystania z niej. Ufając, że zaczynający się kolejny rok szkolny przyniesie Państwu wiele pozytywnych doświadczeń i realizację ambitnych zamierzeń, łączę wyrazy szacunku.

Marek Gralik Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty

W następnym numerze: Motywacja 4 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Najważniejsi są ludzie, z którymi współpracujesz Z Domicelą Kopaczewską dyrektorem Departamentu Edukacji i Kształcenia Ustawicznego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu rozmawiał Tadeusz Kierel - Dotychczas zadania edukacyjne Departament realizował, uwzględniając Strategię Edukacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Wydaje się, że ten pożyteczny dokument traci aktualność wobec zmian zachodzących w  edukacji. - Nową propozycją strategiczną będzie Kujawsko-Pomorski Program Rozwoju Edukacji, dokument operacyjny spełniający wyzwania innowacyjnej gospodarki opartej na wiedzy. Dokument ten wpisuje się w  Strategię rozwoju województwa kujawsko-pomorskiego do roku 2020 – Plan modernizacji 2020+ i uwzględnia zmiany wynikające z krajowej polityki edukacyjnej.

- W naszym regionie istnieje konieczność podniesienia kompetencji kluczowych, takich jak m.in. kompetencje matematyczne, naukowo-techniczne, porozumiewanie się w językach obcych, itp. W jaki sposób chciałaby Pani Dyrektor wzmocnić ten obszar edukacji w województwie? - Jedną z użytecznych metod wspomagania edukacji jest m.in. upowszechnianie projektów edukacyjnych. Realizowany w Departamencie projekt „Prymus Pomorza i  Kujaw” zakłada przyznawanie stypendiów najzdolniejszym uczniom w zakresie przedmiotów przyrodniczych, informatycznych i języków obcych. W roku szkolnym 2016-2017 przyznaliśmy 1722 stypendia. Projekt obejmuje 7 lat szkolnych i  będzie realizowany do 2023 roku. Dla najlepszych stypendystów proponujemy warsztaty i konferencje naukowe prowadzone m.in. przez Centrum   Optyki Kwantowej, Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy w Toruniu, UTP w Bydgoszczy i PWSZ we Włocławku. Wartość projektu wynosi 19 999 350,00 zł. - Obecnie na rynku pracy dostrzegamy konieczność wzmocnienia także szkolnictwa zawodowego. - Mamy kilka propozycji. Między innymi „Szkoła Zawodowców”, projekt skierowany do uczniów, nauczycieli kształcenia zawodowego i instruktorów praktycznej nauki zawodu kształcących w zawodach rekomendowanych przez Wojewódzką Radę Rynku Pracy. Chodzi nam o podniesienie efektywności kształcenia zawodowego, stąd zajęcia na wyższej uczelni, konkurs wynalazczości, staże, kursy zawodowe, innowacyjne zajęcia pozalekcyj-

ne z branżowego języka obcego czy doposażanie pracowni językowych. Projekt ten daje również możliwość podjęcia różnych form doskonalenie przez nauczycieli. Wartość projektu wynosi 4 992 380,08 zł. Wsparciem dla zdolnych uczniów zasadniczych szkół zawodowych, techników, szkół branżowych będą stypendia przyznawane od roku szkolnego 2017-2018, dzięki projektowi „Prymusi Zawodu Kujaw i Pomorza”. Wartość tego trzyletniego projektu wynosi 5 195 700,00 zł. Stypendia będą przydzielane w następujących proporcjach: 70% dla uczniów techników i 30% dla uczniów zasadniczych szkół zawodowych/szkół branżowych. - Departament organizuje lub jest współorganizatorem licznych konkursów edukacyjnych. Proszę wskazać te najciekawsze. - Jednym z bardziej ciekawych jest piąty już Wojewódzki Konkurs Astronomiczny, którego celem jest popularyzacja astronomii i nauk przyrodniczych wśród dzieci i młodzieży. Na uwagę zasługuje konkurs „Opisz! Nagraj! Wygraj! Tablice interaktywne w nowoczesnej szkole”. Jest on adresowany do nauczycieli z regionu, którzy we współpracy z uczniami wykonują zadania z  wykorzystaniem tablic interaktywnych. Warto też zwrócić uwagę na Wojewódzki Konkurs im. Gen. Bryg. Prof. Elżbiety Zawackiej „Oni tworzyli nasza historię”, którego celem jest m.in. dokumentowanie historii regionu. Dużą popularnością cieszy się wojewódzki konkurs prowadzony przez Centrum Edukacji Młodzieży w Górsku, o „Wielkich Polakach” poświęcony wybitnym osobistościom związanym z naszym regionem, którego Urząd Marszałkowski jest współorganizatorem. - W jaki sposób bogate doświadczenia zawodowe Pani Dyrektor związane z edukacją są pomocne w  rozwiązywaniu obecnych zadań edukacyjnych w  bardzo dynamicznej sytuacji w tym obszarze? - Najważniejsze zadania stoją przede wszystkim przed samorządami lokalnymi, które realizują większość zadań edukacyjnych w ramach subwencji oświatowej, środków własnych i środków z Unii Europejskiej. To nauczyciele i  dyrektorzy szkół przygotowują większość projektów edukacyjnych, które są wyznacznikiem podnoszenia poziomu wykształcenia mieszkańców regionu. Mam nadzieję, że nasze placówki doskonalenia nauczycieli i biblioteki pedagogiczne stanowią zachęcającą pomoc. Wydawałoby się, że wiele lat pracy w edukacji daje szeroki wachlarz doświadczenia. Każdy problem do rozwiązania jest inny, wymaga sprecyzowanego podejścia. Jedno jest pewne: nie ma rzeczy niemożliwych do zrealizowania; najważniejsi są ludzie, z którymi współpracujesz. 5

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Reforma oświaty

Marek Gralik Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty

Reforma oświaty nabiera rozpędu Reforma edukacji stała się faktem. Podstawowe akty prawne zostały przyjęte i są stopniowo, zgodnie z zamierzeniami Ministerstwa Edukacji Narodowej, wprowadzane w życie. Jednak efekty tych zmian zależą nie tylko od działań MEN, ale od współdziałania wszystkich podmiotów mających wpływ na oświatę: samorządów, dyrektorów szkół i placówek, centrów kształcenia nauczycieli, rad szkół i rodziców oraz kuratoriów oświaty. Za nami ważny etap tworzenia nowych sieci szkół podstawowych i gimnazjalnych oraz ponadgimnazjalnych i specjalnych. Organy wykonawcze gmin i powiatów województwa kujawsko-pomorskiego przyjęły uchwały o przystosowaniu tych sieci do nowego ustroju szkolnego. Wcześniej były zobligowane podjęciem tzw. uchwał intencyjnych, które podlegały opiniowaniu związków zawodowych i kuratora oświaty. Opiniowanie przez kuratora miało charakter wiążący. Na postanowienie kuratora nie przysługiwało zażalenie do MEN, przysługiwała tylko skarga do sądu administracyjnego. Żaden z samorządów naszego województwa nie musiał z tej możliwości skorzystać, gdyż wszystkie uchwały zostały zaopiniowane pozytywnie, choć ponad połowa, pod warunkiem uwzględnienia uwag kuratora. I tak na 167 uchwał (144 z gmin i 23 z powiatów) 82 uzyskało opinię pozytywną (72 z gmin i 10 z powiatów), a 85 – tzw. opinię warunkową (72 z gmin i 13 z powiatów). Nieuwzględnienie uwag kuratora w tzw. uchwale ostatecznej skutkowało automatycznie uzyskaniem opinii negatywnej. Rady dwóch gmin nie podjęły ww. uchwały. Z  trudnych do wytłumaczenia przyczyn radni Rady Gminy Aleksandrów Kujawski i Rady Gminy Sępólno Krajeńskie odrzucili poprawnie przygotowane przez organ wykonawczy uchwały w sprawie dostosowania sieci szkół podstawowych i gimnazjów do nowego ustroju szkolnego. Ustawodawca przewidział jednak taką sytuację. Niepodjęcie tzw. uchwały ostatecznej sprawia, że organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego ma obowiązek opracować i  podać do publicznej wiadomości informację w  sprawie panu sieci szkół podstawowych i gimnazjów, jaki będzie obowiązywał od dnia 1 września

2017 roku, z uwzględnieniem zmian w sieci szkół, które nastąpią z mocy prawa. Kurator w ramach swoich kompetencji opiniował uchwały, kierując się ustawowymi przepisami, a te nakazywały mu dokonanie oceny zgodności zaproponowanych w uchwale rozwiązań z prawem oraz oceny w zakresie zapewnienia przez jednostkę samorządu terytorialnego realizacji obowiązku szkolnego i  obowiązku nauki przez dzieci i młodzież zamieszkałe na terenie danej gminy. Warto jednak wiedzieć, że art. 212 i art. 218 ustawy z dnia 14 grudnia 2016  r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe dają możliwość dokonywania zmian w uchwałach przyjętych do 31 marca 2017 roku. Planowaniu nowych sieci szkół w niektórych miastach i wsiach towarzyszyły niepokoje. Uwagi do propozycji samorządowców zgłaszali głównie nauczyciele gimnazjów i rodzice, którzy woleliby, aby ich szkoły, zamiast być wygaszane, zostały przekształcane bądź w szkołę podstawową, bądź włączane do szkoły podstawowej. Taka sytuacja miała miejsce w Bydgoszczy, gdzie społeczność lokalna chciała przekształcenia Gimnazjum Nr 3 w szkołę podstawową, we Włocławku, gdzie takie same życzenia dotyczyły Gimnazjum Nr 13, podobnie w  Gniewkowie czy w gminie Łasin, powiat grudziądzki, gdzie Rada Gminy wbrew oczekiwaniom części rodziców i nauczycieli nie włączyła Gimnazjum w Jankowicach do Szkoły Podstawowej w Zawdzie. Podobnych przypadków było więcej. Czasami o przyjęciu uchwały decydował jeden głos radnego. Niekiedy stanowisko rodziców i nauczycieli sprawiało, że projekty rozwiązań prezentowane przez przedstawicieli organów wykonawczych gmin czy powiatów ulegały zmianom. Następowało to nawet już po przyjęciu uchwały w sprawie projektu sieci szkół. Tak było w gminie Bukowiec w powiecie świeckim. Mimo iż uchwała Rady Gminy została zaopiniowana pozytywnie przez kuratora oświaty, a wojewoda w trybie nadzoru nie wniósł żadnych uwag, radni jeszcze raz podjęli uchwałę, w której, idąc za głosem nauczycieli, postanowiono zrezygnować z wygaszania Gimnazjum w Korytowie i zamiast tego włączyć je do Szkoły Podstawowej w Różannie.

6 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


W najbardziej niekorzystnej sytuacji znaleźli się nauczyciele i pozostali pracownicy gimnazjów wygaszanych. Za dwa lata ich miejsce pracy ulegnie likwidacji. Jest to duży dyskomfort psychiczny. Jednak wszyscy powinni znaleźć zatrudnienie w innych placówkach. Pomocą jest bank ofert pracy, który od końca marca funkcjonuje w Kuratorium Oświaty w  Bydgoszczy. Na mocy art. 224 ww. ustawy w okre-

sie do 31 sierpnia 2023 r. dyrektor szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego informuje kuratora oświaty o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli. W praktyce odbywa się to w  ten sposób, że dyrektor szkoły znajdującej się na terenie województwa kujawsko-pomorskiego wprowadza na stronę internetową Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy informację o wolnych godzinach (wakat lub zastępstwo) z  danego przedmiotu, określając m.in. czas do którego trzeba zgłosić swoją ofertę. Warto wiedzieć, że do 31 sierpnia 2020 roku pierwszeństwo w zatrudnieniu przysługuje nauczycielom przeniesionym w  stan nieczynny i nauczycielom z którymi rozwiązano stosunek pracy. To ostatnie odnosi się do nauczycieli gimnazjów zatrudnionych na czas nieokreślony, których dalsze zatrudnienie nie jest możliwe ze względu na zmiany organizacyjne powodujące wygaszenie kształcenia w gimnazjum.

Reforma oświaty

Najtrudniejsze zadanie, jakie stanęło przed samorządami, dotyczyło właśnie samodzielnych gimnazjów. O ile gimnazjum wchodzące w skład zespołu szkół, w którym oprócz niego była tylko jeszcze szkoła podstawowa, stawało się z mocy prawa szkołą podstawową z klasami gimnazjalnymi, o tyle o losie samodzielnych gimnazjów musiał zadecydować samorząd. Miał do swojej dyspozycji kilka możliwości: wygaszenie, włączenie do innej szkoły lub przekształcenie w  inną szkołę. W województwie kujawsko-pomorskim takich szkół było 110. W wyniku inicjatywy samorządów 21 z nich (19%) ulega wygaszeniu, 25 (23%) zostało przekształconych w szkołę podstawową, 63 (57%) zostało włączonych do szkoły podstawowej, a 1 (1%) zostało przekształcone w technikum.

Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy służy radą i   pomocą we wszelkich aspektach związanych z  wprowadzaniem reformy edukacji. Na stronie kuratorium znajdują się m.in. wszystkie akty prawne (ustawy i  rozporządzenia) dotyczące reformy.

7 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Agata Rakoca-Grzybowska KPCEN we Włocławku

Zróbmy w szkole teatr!

To jest teatr. A teatr jest po to, żeby wszystko było inne niż dotąd. Żeby iść do domu w zamyśleniu, w zachwycie. I już zawsze w misce księżyc widzieć. Joanna Kulmowa

Gasną światła, dłonie opierają się o aksamit teatralnego krzesła, rozlega się muzyka, kurtyna idzie w górę. To magia teatru. Młodzi ludzie jak nikt inny uwielbiają tę tajemnicę, zagadkę.... Dlatego teatr w szkole sprawdza się tak wspaniale. Co czyni go tak wszechstronnym i cennym narzędziem w pracy nauczyciela? Teatr to iluzja i wyobraźnia, szerokie pole do eksperymentu i poszukiwań. To dziedzina interdyscyplinarna, mieszanina plastyki, muzyki, słowa, tańca, literatury, historii i filozofii. Teatr to nie tylko budynek, scena czy przygotowany spektakl - to przede wszystkim emocje, fantazja, podróże w czasie i przestrzeni, wcielanie się różne postacie i przeżywanie uczuć czasami głęboko ukrytych. Zabawa w teatr i związane z nią przeżycia estetyczne rozwijają zainteresowania i uzdolnienia, rozbudzają wyobraźnię i  kreatywność młodych ludzi, uwrażliwiają. Przyczynia się do równomiernego i harmonijnego rozwoju osobowości ucznia. Ponadto wszechstronnie rozwija nie tylko sferę emocjonalną, ale także społeczną, moralną, intelektualną i estetyczną. Teatr szkolny jest dziedziną, w której dzieci mogą osiągnąć sukces, być zauważone w środowisku szkolnym. Bezcenne jest przekonanie, że ktoś młodego człowieka docenia i akceptuje. Praca w grupie uczy efektywnej komunikacji w różnych sytuacjach, negocjowania i otwartości na drugiego człowieka. Wartość kontaktów międzyludzkich staje się często ważniejsza niż efekt artystyczny. Dzięki współdziałaniu i współpracy uczniowie znajdują swoje miejsce w grupie, poznają swoje mocne strony, budują pozytywny obraz samego siebie, uczą się też samooceny. Nie do przecenienia jest także rozwijanie odporności emocjonalnej młodych aktorów na stres i spotykane trudności. Uczniowie poznają cały wachlarz stanów emocjonalnych, uczą się empatii i radzenia sobie ze swoimi uczuciami. Tworząc spektakl i uczestnicząc w nim, młody człowiek nie tyle zapomina o swoich problemach, co uczy się je zrozumieć, oswoić, a także radzić sobie z nimi. Nie sposób przecenić terapeutycznej roli teatru

w szkole. Metody dramowe od wielu lat należą do środków używanych przez zawodowych terapeutów. Z powodzeniem mogą być (i są) stosowane przez nauczycieli, ich możliwości w wspieraniu rozwoju uczniów w zasadzie są nieograniczone. Po pierwsze zajęcia teatralne sensownie zagospodarowują wolny czas ucznia, który, nie mając szansy na nudę, nie poszukuje innych wrażeń i nie ulega złym wpływom środowiska. Realizują też bardzo silną w tym wieku potrzebę przynależności oraz świadomości uczestnictwa w czymś ważnym. Wielu uczniów zyskuje szansę zdobycia uznania w lokalnej społeczności. Poza tym poczucie bycia integralną częścią grupy, która wyznacza sobie cel i do niego dąży, uczy odpowiedzialności, organizowania swojej pracy i daje poczucie spełnienia. Działalność artystyczna umożliwia pełniejszy rozwój osobowości ucznia, dlatego warto dać szansę także dzieciom mniej zdolnym, ale potrzebującym pomocy. Przez teatr odbywa się także integracja różnych grup tworzących społeczność szkoły. Zainteresowanie, oklaski po przestawieniu, wzruszenie lub rozbawienie widowni jest doświadczeniem wzmacniającym nie tylko dla aktorów-uczniów, ale też dla ich nauczycieli i rodzin. Dzięki spektaklowi uczeń ma szansę w bezpiecznych ramach formuły teatralnej szczerze się wypowiedzieć, także o relacjach z  najbliższymi, a rodzice często po raz pierwszy mogą zobaczyć dziecko w zupełnie innej roli. Prowadzenie szkolnego teatru jest wspaniałą okazją do współpracy z rodzicami. Można ich wciągnąć do pomocy przy przygotowaniu dekoracji, szyciu kostiumów, a nawet w zatrudnić jako aktorów. Teatr szkolny przygotowuje młodych twórców do aktywnego uczestnictwa w życiu poprzez umiejętne i  świadome korzystanie z dóbr kultury, ułatwia jej rozumienie i panujących w jej obrębie reguł. Dostarcza także okazji do poznania narodowego dziedzictwa kulturowego. Zajęcia teatralne to przedsięwzięcie trudne, ale opłacalne. Jego realizacja przynosi korzyść nie tylko naszym uczniom, satysfakcję czerpie też nauczyciel. Efektem żmudnej pracy grupy teatralnej najczęściej

8 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Uczestnicy warsztatów teatralnych

A więc zróbmy w szkole teatr! Pod takim hasłem w listopadzie i grudniu 2016 roku odbyły się warsztaty teatralne dla nauczycieli zorganizowane przez KPCEN we Włocławku. Zajęcia dedykowane były wszystkim nauczycielom, którzy chcą poznać lub pogłębić swoją wiedzę na temat sztuki scenicznej. I tak piętnastoosobowa grupa pasjonatek szkolnego teatru z Włocławka i  okolic spotkała się, by rozmawiać o swoich doświadczeniach. A  rozmawiały z nie byle kim, ponieważ do

współpracy zaproszeni zostali między innymi Jan Polak  - aktor, reżyser i długoletni dyrektor teatru oraz Sylwia Czerwińska-Modrzejewska - instruktor i prezes Teatru Nasz, wieloletni lider młodzieżowych grup teatralnych. Chwilami było naprawdę magicznie, zwłaszcza kiedy zajęcia odbywały się po prostu na scenie Teatru Impresaryjnego im. Włodzimierza Gniazdowskiego we Włocławku. Uczestnicy warsztatów od strony praktycznej, zapoznają się ze sposobami tworzenia scenariusza i   scenopisu, pracy z aktorem oraz elementami niezbędnymi do przygotowania spektaklu. W  programie warsztatów znalazły się także praktyczne ćwiczenia do wykorzystania w  pracy z młodzieżową grupa teatralną, emisja głosu czy interpretacja tekstu. Pod okiem profesjonalistów łączyliśmy wszystkie elementy spektaklu: sceny aktorskie, kostiumy, scenografię, rekwizyty, światła, dźwięk. Warsztaty tak bardzo spodobały się uczestnikom, że w nowej ofercie KPCEN we Włocławku na rok szkolny 2017/18 znalazła się forma szkoleniowa będąca ich kontynuacją. Tym razem będziemy pracować pod nazwą Róbmy dalej teatr!

Kultura wokół nas

jest nagroda w postaci przedstawienia zamiast kolejnej, nudnej akademii. Cała szkolna społeczność doceni wyzwanie rzucone schematom i szkolnej sztampie.

Małgorzata Rosińska, Izabela Gapińska Przedszkole Publiczne nr 19 „Bajka” we Włocławku

Piętnaście lat minęło od pomysłu, czyli „Festiwal Teatralny” i . . . Współpraca ze środowiskiem lokalnym jest jednym z podstawowych czynników warunkujących prawidłowe funkcjonowanie placówki. Najlepszym i najbardziej efektywnym sposobem promocji działalności przedszkola wydaje się prezentacja umiejętności i talentów przedszkolaków, a zatem wykorzystanie ich naturalności i spontaniczności.

Ta myśl skłoniła nas do podjęcia poszukiwań ciekawych rozwiązań, pomysłów i działań innowacyjnych. Wychodząc naprzeciw potrzebom naszego środowiska, zainteresowaniom naszych przedszkolaków, wykorzystując ich naturalną ciekawość świata, wspólnie z dyrektorem i gronem pedagogicznym Przedszkola Publicznego nr 19 9

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

„Bajka” we Włocławku podjęliśmy inicjatywę organizowania międzyprzedszkolnych przeglądów artystycznych. Zdecydowaliśmy, że będą one nosić nazwę „Festiwali Teatralnych”. Celem projektu było nawiązanie współpracy i przyjaznych relacji między przedszkolami.

Piętnaście lat Festiwalu Teatralnego

Nasz pomysł wdrażamy w życie każdej wiosny już od piętnastu lat. Zapraszamy dyrektorów, nauczycieli, koleżanki i kolegów z przedszkoli osiedla „Zazamcze” naszego miasta oraz przedstawicieli władz Urzędu Miasta i Kuratorium Oświaty. Wysyłamy własnoręcznie wykonane zaproszenia i regulaminy konkursu. Imprezy nasze co roku cieszą się zainteresowaniem. Jest to doskonały moment na integrację i wymianę doświadczeń. Nasi wychowankowie mają okazję poczuć się gospodarzami przedszkola. Chętnie współuczestniczą w przygotowaniach, mając przy tym dużo satysfakcji z pomocy w wykonywaniu dekoracji czy strojów. Uczestnicząc we wspólnych konkursach i zabawach, tworzymy warunki do różnorodnych wzajemnych oddziaływań dla pomyślnego rozwoju społeczno-emocjonalnego dzieci, okazję do zaprezentowania przez nie własnych możliwości, zainteresowań i  talentów. Wspólna impreza daje dzieciom radość, wzbogaca o nowe doświadczenia – zatem bawi, uczy i  wychowuje. Cenne są również spotkania nauczycielek przedszkoli stanowiące źródło wymiany doświadczeń pedagogicznych, tak ważnych w naszej codziennej pracy dydaktyczno-wychowawczej. Nasza inicjatywa spotyka się z pozytywnym oddźwiękiem w środowisku. Otrzymaliśmy wiele pozytywnych i ciepłych informacji zwrotnych, co upewniło nas w przekonaniu o słuszności i realnej celowości podejmowania naszych wysiłków. Festiwale Teatralne na stałe wpisały się w   kalendarz imprez i uroczystości naszego przedszkola. Co roku proponujemy inny motyw przewodni imprezy. Naszą przygodę zaczęłyśmy

od „Turnieju jednego wiersza”, następnie były: „Wyprawa w  kosmos”, „Świat zabawek”, „Wyprawa do ZOO”, „Bajki Europy”, „Tradycje Wielkanocne”, „Apetyt na zdrowie”, „Bezpieczny przedszkolak”. Nie zabrakło także poznawania twórczości znanych i lubianych polskich autorów: Jana Brzechwy czy Juliana Tuwima. Szczególnie ciepło wspominamy festiwal pod hasłem „Dorota Gellner dzieciom”, kiedy mieliśmy przyjemność goszczenia autorki w naszym przedszkolu. Podczas spotkania każdy z naszych wychowanków otrzymał książkę Doroty Gellner z   jej osobistą dedykacją i   autografem. Wysłuchaliśmy także recytacji wierszy w wykonaniu autorki. Były to chwile magiczne i  niezapomniane dla każdego z  nas. Udział w każdym przeglądzie poprzedzony jest długą, wielopoziomową pracą dzieci, nauczycieli i   rodziców. Aktorski talent przedszkolaków, dobór repertuaru, barwna scenografia, kostiumy i różne rekwizyty zachwycają widownię, ale także robią ogromne wrażenie na pozostałych uczestnikach. Fotowspomnienia z  festiwali umieszczamy w galerii zdjęć na stronie internetowej naszego przedszkola, a  lokalne media, informują o naszych uroczystościach mieszkańców miasta. Piętnasta rocznica festiwalu skłoniła nas do refleksji i dalszych poszukiwań. Postanowiliśmy nakierować nasze działania na wspieranie talentów. Zaowocowało to nawiązaniem współpracy z Kujawsko-Pomorskim Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku i tak oto zorganizowaliśmy wspólnie „Talencik 2017”. Zaprosiliśmy dodatkowo przedszkola spoza naszego osiedla. 27 kwietnia 2017 roku przedstawiciele zaprzyjaźnionych przedszkoli zaprezentowali swoje talenty. Oczywiście dzieciaki spisały się na medal. Prezentowano różne kategorie, jak: śpiew, recytacja, taniec, pokaz sztuk walki, balet czy projektowanie ubrań. Każdy z uczestników dał z siebie wszystko. Ich kreatywność i odwagę nagradzała publiczność gromkimi brawami, a jury maksymalnymi ocenami. U nas zawsze wszyscy są wygrani. Doceniliśmy każdego za wysiłek, jaki włożyli w swoją prezentację. Statuetki, dyplomy, nagrody dla uczestników i  przedszkoli należały się wszystkim. Pamiętaliśmy także o certyfikatach dla przyjaciół naszego przedszkola. Na twarzach wszystkich gościł uśmiech, a to jest dla nas organizatorów, największa nagroda. Zamierzamy kontynuować te spotkania, ponieważ są one naszą receptą na sukces, przede wszystkim sukces dzieci. Do zobaczenia za rok!

10 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Fotoplastikon – pomysł na teatr w szkole specjalnej Grupa teatralna „Fotoplastikon” działająca na terenie Zespołu Szkół nr 3 we Włocławku składa się z uczniów szkoły zawodowej. Są to młodzi ludzie z różnorodnymi zaburzeniami neurologicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i głębokimi wadami słuchu. Ta wyjątkowa grupa uczniów podobnie jak ich pełnosprawni rówieśnicy odczuwa ogromną potrzebę wyrażania swoich emocji, przeżyć, uczuć, a także potrzebę opowiedzenia o swo-ich życiowych doświadczeniach. W życiu codziennym rzadko mają taką możliwość. Ekspresja teatralna jest świetną formą wyrażenia siebie, ale także wzmocnienia poczucia własnej wartości i  sprawczości.

Grupa teatralna „Fotoplastikon”

Grupa teatralna zrealizowała dwa spektakle profilaktyczne. W roku szkolnym 2015/2016 był to wielokrotnie nagradzany spektakl pt. „Jeszcze nie jest za późno”. Otrzymaliśmy Nagrodę Grand Prix VI Przeglądu Spektakli Profilaktycznych, Grand Prix Przeglądu Teatralnego Świetlic Środowiskowych i  I  Nagrodę podczas konkursu na małą formę sceniczną organizowanego w ramach Bydgoskich Grantów Oświatowych. W roku szkolnym 2016/2017 zrealizowaliśmy spektakl pt. „Dziewczyna z rzeką w tle”, który zdobył Nagrodę Publiczności VII

Przeglądu Spektakli Profilaktycznych. Był on również prezentowany podczas uroczystych obchodów Światowego Dnia Świadomości Autyzmu na scenie Pałacu Bursztynowego. Młodzież, z którą pracujemy, ma ogromne trudności w posługiwaniu się mową. Stąd pomysł na spektakle oparte wyłącznie na ruchu scenicznym, wykorzystaniu rekwizytu i ascetycznej, ale wyrazistej scenografii. Alternatywną formą przekazu scenicznego, który stał się znakiem firmowym naszej działalności jest język migowy. Młodzież słysząca, podobnie jak głucha, chętnie posługuje się językiem migowym nie tylko na scenie, ale także poza nią, co poprawia integrację zespołu i  komunikację między młodymi ludźmi „Dziewczyna z rzeką w tle” jest historią dziewczyny, która podobnie jak wielu młodych ludzi, przeżywa pierwsze rozstanie, poczucie winy, gniew, depresję. Podejmuje próbę samobójczą. W jej życiu pojawia się jednak nadzieja. Może być nią drugi człowiek, Bóg lub wewnętrzna moc, która daje siłę, aby podnieść się i  uwierzyć w  lepsze jutro. W spektaklu wykorzystaliśmy kilka utworów popularnych wykonawców: Korteza, Anity Lipnickiej, Agnieszki Chyliśnkiej, zespołów Dżem i LemOn. Bardzo ważnym elementem spektaklu była prezentacja zdjęć wykonanych przez artystę fotografika, absolwenta naszej szkoły – Konrada Sobczaka, tworzącego w nurcie Digital Art. W  scenie finałowej zaprezentowaliśmy teledysk w   języku migowym do utworu „Wierzę w lepszy świat” zespołu Bracia, który zrealizowaliśmy wspólnie z telewizją informacyjną CW24 i Centrum Kultury Browar B.

Kultura wokół nas

Marta Pałucka-Lewandowska, Agata Szulc Zespół Szkół Specjalnych nr 3 we Włocławku

11 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Monika Głowacka Miejskie Centrum Kulturalne w Lipnie

Dyskusyjny Klub Filmowy – przyjemność uczestnictwa w kulturze bez względu na wiek! Panuje dość powszechna opinia, że Lipno jest miastem sennym i ożywia się przede wszystkim w   okresie Przeglądu Twórczości Filmowej „Pola i  inni”. Na co dzień mieszkańcy korzystają z bogatej oferty Miejskiego Centrum Kulturalnego. Poza tym silnymi centrami kultury są w Lipnie szkoły, w których odbywa się wiele ważnych wydarzeń i imprez. W ten sposób kultura rozwija się w określonych środowiskach zawodowych i grupach wiekowych. Czy możliwe jest zintegrowanie różnych środowisk poza murami szkół? Festiwal udowodnił, że tak, ale jest jeszcze coś, DKF. Nie wszystkie małe miasta mają kino, a więc miejsce będące płaszczyzną do dostarczania rozrywki, ale również do zaspokajania kulturalnych potrzeb mieszkańców. We współczesnym świecie małe kina nie mają szans rywalizować z ofertą multipleksów. Nie stwierdzam tego faktu z żalem, bo czyż w małych społecznościach naprawdę chodzi o to, by podążać ślepo za napływającymi zewsząd nowościami? Czy oferta komercyjna multipleksów w dużych miastach zaspokaja potrzeby i oczekiwania wszystkich mieszkańców? W ramach wzbogacenia oferty kulturalnej skierowanej do mieszkańców Lipna w marcu 2013 roku na zlecenie Miejskiego Centrum Kulturalnego utworzyłam Dyskusyjny Klub Filmowy „Se(a)ns” działający przy Kinie Nawojka. Wiele osób odnosiło się do tego pomysłu sceptycznie. Jaki jest sens powoływania do życia DKF-u, skoro współczesny świat nie sprzyja tworzeniu wspólnot, a filmy „zalicza się” w Multikinie w sąsiednim mieście? Dziś młody człowiek ogląda filmy za pośrednictwem Internetu, a dłuższe rozmowy częściej prowadzi przez Skype’a niż twarzą w  twarz na ulicy. Kto zatem będzie głównym odbiorcą i uczestnikiem ambitnych projekcji i rozmów? A jednak okazało się, że warto zaryzykować, bo choć udział młodzieży jest nieznaczny, potrzebna jest przestrzeń w kulturze, w której doskonale odnajdują się przedstawiciele średniego i starszego pokolenia,

zwłaszcza panie. Wierzę, że z czasem dzięki edukacji filmowej, prowadzonej przeze mnie w ramach Interdyscyplinarnego Programu Edukacji Medialnej KinoSzkoła, młodych ludzi zacznie przybywać również w gronie uczestników Dyskusyjnego Klubu Filmowego. Jakie korzyści dla mieszkańców wynikają z  tej inicjatywy? DKF, jak sama nazwa wskazuje, to nie tylko pokazy filmowe, to również prelekcje i rozmowy, które towarzyszą projekcjom. Po seansie filmowym odbywają się spotkania. Wówczas można dzielić się swoimi wrażeniami, opiniami i spotykać z  ciekawymi gośćmi. W Dyskusyjnym Klubie Filmowym nie chodzi o ściganie nowości filmowych, ale o utworzenie wspólnoty pasjonatów kina oraz ludzi, którzy raz w miesiącu mają ochotę obejrzeć ciekawy film w miłej, kameralnej atmosferze. Nie wszyscy muszą być „stworzeni” do publicznego zabierania głosu, do werbalizowania swoich wewnętrznych przeżyć po obejrzanej projekcji. Można też po prostu wzbogacić spotkanie po seansie swoją obecnością, poznać opinie innych oraz ciekawostki dotyczące filmu. Z drugiej strony rozmowa jest jednocześnie dobrą okazją do przezwyciężania strachu przed publicznymi wystąpieniami. Klub stanowi forum edukacji i wymiany opinii nie tylko na temat sztuki filmowej. Członkowie klubu i widzowie mają szansę uczestniczyć w dyskusjach na temat współczesnych problemów, dla których punktem wyjścia jest język świata filmu. Rozmowy są doskonałą lekcją tolerancji, uczą otwartości na drugiego człowieka. Umiejętność patrzenia i słuchania jest wielką sztuką. Ceniony reżyser, profesor Antoni Bohdziewicz, tak pisał na ten temat: Widz masowy szukał i nadal szuka w kinie rozrywki, ucieczki od codziennych trosk i zajęć. Patrzy na ekran biernie, patrzy i najczęściej zaraz zapomina, co widział. Patrzeć można bezmyślnie, głupio – i patrzeć można rozumnie, tę myśl znajdziemy u  Bertolda Brechta. W jaki sposób możemy uczynić z  patrzenia, postrzegania wynik poznawczy? Nie

12 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


się dotykać sfer tabu, z którymi konfrontują nas reżyserzy – działalność rozpoczęliśmy od cyklu „Trudne tematy w polskim kinie”. Wchodzimy w świat filmowych emocji i dajemy się ponieść magii kina. Zakładamy, że film jest punktem wyjścia do spotkania człowieka z człowiekiem, a nie z komputerową myszką, dlatego wygodną kanapę domowego zacisza zamieniamy na kameralną salę kinową. Staramy się oglądać filmy nietuzinkowe, doceniane i nagradzane na festiwalach. Zainteresowania nasze kierujemy szczególnie w stronę kina europejskiego. Zakładamy, że świat filmu to nie tylko gwiazdy, czerwone dywany i filmowe nagrody. Film to przede wszystkim fragment świata, o którym chce nam opowiedzieć reżyser, to często jego bardzo osobista wypowiedź, to myśli i przekonania, którymi chce się z odbiorcą podzielić. Chcemy otworzyć się na film, „wpuścić go do siebie” – jak to określił reżyser Bartosz Konopka, mówiąc o wymarzonym odbiorcy kinowym. DKF „Se(a)ns” jest członkiem Polskiej Federacji Dyskusyjnych Klubów Filmowych. Informacje, zapowiedzi i relacje ze spotkań zamieszczam na stronie Miejskiego Centrum Kulturalnego oraz na Facebooku jako ślad działania we współczesnym świecie, który w codziennym pośpiechu coraz rzadziej zdolny jest do wyciszenia i refleksji. Warto podkreślić, że w  polskich kinach pojawia się ponad trzysta premier rocznie. Wiele filmów ambitnych znajduje się na ekranach tylko przez kila dni. W repertuarze DKF-u jest też miejsce na filmy, których nie zdążyliśmy obejrzeć. Jedyne czego nie można uświadczyć podczas spotkań to popcorn! Czy młodzi ludzie są w  stanie zrezygnować z przyjemności „podjadania” podczas oglądania? Czy jest sens przekonywać młodzież, że nie warto korzystać z nielegalnych źródeł, by w samotności „konsumować” film wątpliwej jakości? Jako polonistka, a obecnie instruktorka edukacji filmowej, od kilkunastu lat przyglądam się uczniom. Wierzę w siłę mądrej perswazji oraz skuteczność nauczycieli, którzy dzięki pasji i własnej postawie mogą zdziałać cuda. Można narzekać, że Kino Nawojka dysponuje projektorem obsługującym taśmę 35 mm oraz odtwarzaczem DVD/Blu-ray, a zatem nie jest wyposażone w nowoczesny projektor cyfrowy, co uniemożliwia wyświetlanie filmów równolegle z innymi kinami. Można ubolewać, że koszt zakupu sprzętu cyfrowego sięga około 350 tysięcy złotych netto. Można też nie tracić czasu, być dobrym przykładem dla innych i poddać się urokowi małego, przytulnego kina, by wśród czerwonych, pluszowych krzeseł dać się ponieść filmowym emocjom i dyskusjom. Oczywiście wiek nie ma w tym wypadku żadnego znaczenia!

Kultura wokół nas

inaczej, jak poprzez naukę patrzenia, poprzez naukę języka sztuk widowiskowych, teatru i filmu. Poznając specyfikę tych uczuć, uczymy się poznawać rzeczywistość i jej transformacje w sztuce, uczymy się myśleć, porównywać i  oceniać. Uczymy się rozumieć świat, rozwijać naszą osobowość, bronimy się przed pokusą biernego tylko uczestnictwa w wielkim spektaklu życia. Można zatem śmiało powiedzieć, że ucząc się patrzeć, uczymy się żyć. Myślę, że program KinoSzkoła oraz Dyskusyjny Klub Filmowy to cenne lekcje patrzenia i kształtowania świadomego odbiorcy kultury filmowej. DKF otrzymuje wsparcie finansowe z Filmoteki Narodowej. Dzięki temu mieszkańcy Lipna i okolic mogą za niewielką kwotę obejrzeć nietuzinkowe filmy z  różnych zakątków Europy i świata, choć największym powodzeniem cieszą się ostatnio polskie produkcje. Kilkakrotnie w ciągu roku udaje się zaprosić wybitne osobistości ze świata filmu: znanych i cenionych aktorów lub reżyserów. W 2014 roku nasze zaproszenie przyjęli znakomici goście: Piotr Głowacki tuż po otrzymaniu Nagrody im. Zbyszka Cybulskiego za rolę w filmie „Dziewczyna z szafy”, Anna Nehrebecka, która została doceniona za rolę lekarki w filmie „Chce się żyć”, Małgorzata Szumowska i Mateusz Kościukiewicz po projekcji filmu „W imię…” W 2015 roku gościliśmy aktora Adama Woronowicza, reżysera filmu „Kebab i Horoskop” Grzegorza Jaroszuka, reżysera filmu „Carte blanche” Jacka Lusińskiego, współtwórcę Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Tofifest z Torunia Jarosława Jaworskiego, a wyjątkowymi gośćmi były osoby z  Polskiego Związku Niewidomych uczestniczące w  projekcji z audiodeskrypcją. W 2016 roku nasze zaproszenie przyjęły mądre i  odważne kobiety z filmowego świata: Justyna Suwała po projekcji filmu „Body/Ciało”, aktorka Jowita Budnik po pokazie filmu „Mów mi Marianna”, Magdalena Łazarkiewicz – reżyserka „(Nie) obecności”, Gabriela Muskała – odtwórczyni roli jednej z sióstr w „Moich córkach krowach” oraz Kamila Józefowicz – autorka dokumentu „Galumphing”. Rok 2017 rozpoczęliśmy projekcją filmu „Rezerwat” i spotkaniem z aktorką Sonią Bohosiewicz. W marcu nasze zaproszenie przyjęła Joanna Kulig, która wcieliła się w jedną z sióstr zakonnych w poruszającym filmie „Niewinne”. Oby czekały nas kolejne fascynujące spotkania! W Dyskusyjnym Klubie Filmowym w „Se(a)ns” prezentujemy różnorodne filmy, również te niedostępne lub rzadko spotykane w multipleksach. Podczas dyskusji poruszamy trudne tematy, nie boimy

13 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Anna Józefiak V Liceum Ogólnoształcące w Toruniu

Szkoła, film i Piękno… Praca nauczyciela języka polskiego w szkole ponadgimnazjalnej daje mi możliwość nawiązywania podczas lekcji do różnych wytworów dawnej i  współczesnej kultury. Podstawa programowa zaleca bowiem wprowadzenie pojęcia tak zwanych „innych tekstów kultury”. Należą do nich – oprócz literatury – również obrazy, plakaty, fotografie, rzeźby, utwory muzyczne, spektakle teatralne, a także filmy. I właśnie te ostatnie są moim ulubionym narzędziem stosowanym w edukacji polonistycznej, a jednocześnie należą do dziedziny, która szczególnie mnie fascynuje.

odwołania się do cudzej historii – w tym przypadku do losów postaci należących do świata filmu. Z tych właśnie przyczyn zrodziła się we mnie chęć bliższego zapoznania się z założeniami edukacji filmowej, która w  ostatnich latach śmiało wkracza na lekcje języka polskiego i na zajęcia wychowawcze. Podczas jednego z kursów poświęconych tej tematyce postanowiłam założyć blog, na którym zamierzałam publikować prace zaliczeniowe. Na tym jednak nie poprzestałam. Strona Klub Filmowy Obraz i Dźwięk (www. klubfilmowy.com) po raz pierwszy zaistniała w sieci 1 maja 2012 roku. Jak już wspomniałam, na początku zamieszczałam na niej artykuły związane z kursem edukacji filmowej. W  krótkim czasie okazało się jednak, że możliwość wypowiadania się w tej formie na temat obejrzanych filmów czy przesłuchanych ścieżek dźwiękowych sprawia mi ogromną przyjemność, a   jednocześnie jest szansą na stworzenie kolejnej płaszczyzny porozumienia z młodzieżą. Mogłam więc dzięki temu połączyć moje dwie pasje – nauczanie języka polskiego i pisanie o  kinie. Od tej pory wielokrotnie wykorzystywałam publikowane na stronie artykuły jako dopowiedzenie treści lekcji lub jako formę zadania domowego, kiedy Anna Józefiak z kompozytorem Janem A. P. Kaczmarkiem, laureatem Oscara za muzykę do filmu „Ma- to uczniowie mieli się wyrzyciel” (Festiwal Transatlantyk w Poznaniu 2015). Fot. Anna Józefiak powiedzieć na temat poruMiłość do kina odkryłam w sobie już w liceum. szany w recenzji lub analizie. Z  biegiem lat kolejne Na tym etapie sprowadzała się ona do udziału w  liczroczniki moich wychowanków przyzwyczaiły się do nych seansach i do namiętnej lektury czasopism tego, że na lekcjach języka polskiego można śmiao  tematyce filmowej. Bazując na tym doświadczeło porozmawiać o ostatnio obejrzanym filmie czy niu, wiem, że młodzież jest niezwykle wrażliwa na o  filmowej postaci – nie tylko w kontekście matutreści zawarte w ruchomych obrazach. Po latach, ry. Wyraźnie zauważyłam, że podczas takich rozmów już jako nauczyciel-wychowawca, zauważyłam natworzy się bardzo ciekawa więź między nauczycielem tomiast, że dużo łatwiej jest rozmawiać z młodymi a  uczniem. Okazuje się bowiem, że mimo różnicy ludźmi na trudne tematy, jeśli mają oni możliwość wieku i ról, jakie pełnimy w klasie, istnieje płaszczy-

14 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

zna, na której możemy funkcjonować zupełnie swokino jest tak fascynujące: ma zdolność kreowania nobodnie, tocząc batalię na przykład o  ulubioną scenę wego świata, ale jednocześnie mówiąc o nim, mówi czy postać. Rozmowy te jednak mają również swój o rzeczywistości dobrze nam znanej; mówi o  nas sawymiar edukacyjny. Wielokrotnie bowiem spotymych. Nie jest ważne, kiedy i gdzie toczy się akcja kam się z pytaniem o poziom realizacji tego czy infilmu. Człowiek zawsze będzie człowiekiem, a smutki nego filmu lub serialu. Dzięki takim wątpliwościom i radości nieustannie będą jego udziałem – w tej czy uczniowie mogą kształtować swoją wrażliwość na innej epoce. To, czego szukam w filmie, określiłabym współczesną sztukę, zwłaszcza popularną, która niejednym słowem: PIĘKNO. Szukam pięknych ludzi, jednokrotnie pozostawia wiele do życzenia w kwestii pięknych uczuć, pięknych czynów, pięknych zdjęć, walorów artystycznych. Młodzież przyjmuje często pięknej muzyki, pięknej historii… Wtedy łatwiej jest książki czy filmy w sposób bezkrytyczny, kierując się mi wierzyć w to, że w prawdziwym świecie też ono modą, popularnością, „autorytetami” kreowanymi istnieje. Skoro bowiem kino kreuje rzeczywistość na przez telewizję czy Internet lub przez grupę rówieśniwzór naszego świata, to obecność Piękna w filmie ków. Opinia, jaką młodzi wykształcą w sobie na temusi być dowodem na istnienie tego Piękna wśród mat dzieła, umiejętność wykazania jego wartości czy nas, na co dzień. Na swoją obronę przywołuję świaddostrzeżenie obecności określonego motywu może ków – wspaniałych, nieśmiertelnych artystów epoki być znacząca na przykład w kontekście matury, gdy antycznej, dla których wyrażenie Piękna w dziele było temat wymaga odwołania się do wybranych tekstów jedną z podstawowych idei w sztuce i  wiązało się ścikultury. śle z Dobrem. A że kinematografia to dziesiąta siostra Zauważyłam jeszcze jedno ciekawe zjawisko, któtakich wielkich sław jak Poezja, Muzyka i  Taniec, nie rego doświadczyłam najpierw jako uczennica, a późmam wątpliwości, że właśnie tego powinnam szukać, niej – z innej perspektywy – jako nauczyciel. Otóż idąc do kina i siadając w ciemnej sali, na której za zawsze żywiłam głęboki szacunek do tych moich chwilę otworzy się brama do innej przestrzeni, którą wychowawców, którzy poza szkołą realizowali swoje staram się utrwalić na stronie Klub Filmowy Obraz pasje, często oderwai Dźwięk. W ciągu W filmie szukam pięknych ludzi, pięknych ne od życia zawodoponad pięciu lat istuczuć, pięknych czynów, pięknych zdjęć, wego. Podziwiałam nienia bloga wzięłam pięknej muzyki, pięknej historii… wraz z koleżankami udział w wielu mięz klasy panią od hisdzynarodowych festitorii, która śpiewała w chórze, panią od plastyki, która walach, spotkałam się z najważniejszymi kompozysama realizowała się jako artystka lub pana od geogratorami muzyki filmowej, rozmawiałam z  laureatem fii, którego pasją były podróże. Dziś zaś widzę, że fakt Oscara, uczestniczyłam w konferencjach z udziałem prowadzenia przeze mnie strony internetowej o  temanajwybitniejszych polskich i zagranicznych twórców, tyce filmowej budzi w moich uczniach dużą sympatię słuchałam niezwykłych koncertów i obejrzałam setki i skłania ich do dzielenia się własnymi spostrzeżeniami filmów, które zyskały światowy rozgłos dzięki swozwiązanymi z ostatnio obejrzanym filmem. jej wysokiej wartości artystycznej. Wszystkie te spoJest jeszcze jedna korzyść, którą zrozumie każdy, tkania, wywiady czy seanse były dla mnie ogromną kto posiada coś w rodzaju „odskoczni” od codzienprzygodą, o której mogłam opowiadać właśnie za nych obowiązków. Mimo że prowadząc blog, niepośrednictwem bloga. kiedy robię to z myślą o pracy zawodowej, to jedI choć często muszę dokonywać trudnego wybonak sprawia mi to taką przyjemność, że zapominam ru między koniecznością sprawdzenia wypracowań o  stosach wypracowań czy kolejnej dyskusji na temat a  pokusą napisania kolejnej recenzji, to zawsze stanieprzeczytanej lektury. Daję się całkowicie pochłoram się znaleźć czas na jedno i drugie. Czuję bowiem, nąć światu, w którym obraz i dźwięk tworzą nową że obie te pasje wzajemnie się uzupełniają i pozwalają niesamowitą rzeczywistość. W chwili, w której na mi rozwijać się w obu kierunkach jednocześnie. Co sali kinowej gasną światła, otwiera się inny wymiar jednak ważniejsze – zarówno nauczanie języka polczasu i przestrzeni. Wykraczamy poza granice naszej skiego, jak i tworzenie kolejnego tekstu na temat filcodzienności. Odwiedzamy krainy, których nigdy mu pozwala mi lepiej poznawać współczesną sztukę, nie zobaczymy. Widzimy czasy, w których nas jeszcze badać jej właściwości i pokazywać jej wartość moim nie było lub których nie dożyjemy. Przejmujemy się uczniom, którzy – mam taką nadzieję – będą dzięlosami ludzi, których nie znamy. Poznajemy uczucia, ki temu bardziej świadomi wartości otaczającej ich których być może nigdy nie doświadczymy. I dlatego kultury.

(

(

15 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Agnieszka Przybyszewska KPCEN w Toruniu

Geometryczne piękno Ciekawość to dobra mobilizacja do realizacji swych zainteresowań a nawet marzeń. Kultura wschodu zawsze mnie pociągała, zarówno mentalność ludzi, odmienna od naszej, edukacja, jak i budowle, sztuka czy życie codzienne. Zatem z zaciekawieniem wzięłam udział w  wizycie studyjnej do Pekinu, która odbyła się w dniach od 12 do 18 listopada 2016 roku, a jej tematem przewodnim była Efektywność nauczania w Chinach. Wizytę zorganizowało KujawskoPomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu we współpracy z Unią Europejskich Federalistów Wojciechowski w Łodzi. Program wizyty obejmował wiele zagadnień związanych z edukacją. Wizytowaliśmy placówki oświatowe, takie jak: Departament Edukacji w  Pekinie, Szkołę Języków Środkowoeuropejskich i Instytut Studiów Międzynarodowych – BISU, Szkołę Podstawową w Pekinie. Obserwowaliśmy lekcję matematyki w III klasie Szkoły Podstawowej w  Pekinie. Byliśmy na Uniwersytecie Turystycznym w Pekinie oraz w Ambasadzie RP. Poza wizytowaniem placówek była możliwość zapoznania się z historią, kulturą i zwyczajami. I   trudno w tym momencie nie podkreślić, że podróże kształcą. Nasza przewodniczka zabierała nas w  miejsca, które miały przybliżyć nam kulturę chińską i pokazać to, z czego Chińczycy są dumni. Braliśmy udział w warsztatach: „Wpływ herbaty na organizm”, podczas zajęć poznaliśmy różne herbaty i ich właściwości zdrowotne. Zobaczyliśmy, w jaki sposób należy herbatę parzyć. Poznawaliśmy smaki różnych herbat. Innego dnia pojechaliśmy na zajęcia „Jadeit – święty kamień mistyków”. To kolejne warsztaty, na których poznaliśmy kolejną dumę Chińczyków. Okazuje się że kamień ten ma dla nich duże znaczenie, a przy tym jest bardzo piękny i  drogi. Mieliśmy także okazję dowiedzieć się, jak odróżnić sztuczne perły od prawdziwych podczas zajęć „Hodowla pereł”. A na ostatnich warsztatach „Jak powstaje jedwab” niektórzy z nas własnoręcznie wykonywali kołdrę z jedwabiu. Dodatkowo udało nam się poznawać dziedzictwo kulturowe Chin. Mieliśmy możliwość zwiedzenia Świątyni Nieba,

Pałacu Letniego, Zakazanego Miasta oraz przejść się po cudzie świata, czyli Murze Chińskim. Podczas zwiedzania zachwyciła mnie architektura. Wszystko okazuje się być istotne i każdy symbol ma znaczenie. Począwszy od wejść do ważnych miejsc, a  kończąc na dachach budynków.

Symbole zwierząt Przed każdym ważnym budynkiem w Chinach można zauważyć dwa posągi. Z pozoru takie same zwierzęta - lwy, które oznaczają władzę. Okazuje się jednak, że jeden lew symbolizuje mężczyznę. Pod łapą ma kulę ziemską, co oznacza władzę i opiekę nad światem. Natomiast drugi lew symbolizuje kobietę, która jest opiekuńcza - matka dająca nowe życie, dlatego ma pod swoją opieką szczeniaka. Na dachach budynków, szczególnie tych zabytkowych, widnieją rzędy zwierząt. Mają one za zadanie chronić mieszkańców.

Poza tym często w ogrodach chińskich są widoczne posągi zwierząt. Każdy z ich ma swoje znaczenie, na przykład żółw oznacza długowieczność. Z kolei kobietę symbolizuje feniks, natomiast mężczyznę smok. Motywy zwierząt pojawiają się również na murach jako powtarzalne elementy ozdobne.

Symetrie Najbardziej jednak przykuwały moją uwagę symetrie i powtarzalność wzorów.

16 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Sufity w Świątyni Nieba

Jednocześnie możemy podziwiać unikalność kratownic na drzwiach budynków. Widzimy tu wyraźne wzory geometryczne.

Wzór geometryczny na dzwiach. Świątynia Nieba w Pekinie

Wizyta studyjna spełniła moje oczekiwania i  zainspirowała do poszukiwań. Pozostawiła wiele wspomnień, które pobudziły mnie do refleksji. Okazuje się, że u nas w kraju mamy również wiele do podziwiania, jeśli chodzi o geometrię w architekturze. Dodatkowo we własnym zbiorze książek zauważyłam ciekawą pozycję Mirosława Majewskiego Geometria w kolorze. Po powrocie sięgnęłam po nią i odkryłam jej zawartość na nowo. Doceniłam możliwości, jakie daje wyobraźnia. Okazuje się, że wykorzystując kartę papieru, można wiele. Wystarczy siatka z trójkątów

równobocznych, która pomaga w generowaniu symetrycznych własnych wzorów.

Innym przykładem jest złożony z  sześcianów foremnych prosty uporządkowany wzór.

Kultura wokół nas

Okazuje się, że geometria to dziedzina, która jest bardzo widoczna w chińskiej architekturze. Niezwykle zachwyciły mnie różne ornamenty i  chińskie kratownice. Świątynia Nieba w kolorze niebieskim otoczona jest zielonym murem w kształcie kwadratu. Pełniła ważną rolę w czasach cesarzy Chin z dynastii Ming i Qing, którzy odwiedzali ją podczas corocznych ceremonii, w czasie których modlono się do Nieba o  obfite plony rolne. Sufity ozdobione są zieloną kratownicą, a  w  każdym kwadracie znajduje się niebieskie koło. Okazuje się, że jest to odniesienie do ziemi - zielony kwadrat i do nieba - niebieskie koło.

Okazuje się, że mimo iż karta jest dwuwymiarowa, to wykorzystując kolory można uzyskać efekt przestrzennych wzorów.

Prosta siatka, a daje możliwość ciekawej zabawy kształtem i kolorem. Więcej inspiracji znajdziecie we wspomnianej książce Mirosława Majewskiego. Zarówno podróże, jak i książki kształcą, inspirują i uwrażliwiają. Jednak zdarza się, że to co bliskie jest niezauważalne i trzeba daleko pojechać, aby po powrocie dostrzec, co nas otacza w rodzinnych stronach. Polecam: Naae Rooney Fascynująca matematyka, Bellona, Warszawa 2011 Mirosław Majewski Geometria w kolorze, zaczarowany świat trójkątów, Wydawnictwo Aksjomat, Toruń 2015 Mirosław Majewski Szkice w geometrii i w sztuce miedzy wszchodem a zachodem, Wydawnictwo Aksjomat, Toruń 2012 17

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

dr Joanna Majczak Szkoła Podstawowa nr 14 we Włocławku

Kultura matematyczna Jakie są wyznaczniki dobrej matematyki? Czy matematykę tworzymy, czy też odkrywamy? Czy osiągnięcia matematyczne to zdobycze nauki, czy dzieła sztuki? Czym jest kultura matematyczna? Na co pozwala posiadanie kultury matematycznej?

Matematyka jest składową, elementem kultury ludzkiej, budowanej przez wieki na fundamentach kultury antycznej. Matematyka obok filozofii, literatury i sztuki od wieków należy do centrum rozwoju myśli i dokonań człowieka. Bez matematycznej wiedzy, intuicji, harmonii twórców nie umielibyśmy świadomie i w pełni zachwycać się kunsztem budowli, pięknem rzeźb, fresków, obrazów i oryginalnością wynalazków. Matematyka ukształtowała swoisty język, kod, niezbędny w procesach komunikowania, przewidywania i porozumiewania się. Zdaniem Romana Dudy (topolog, wieloletni członek Polskiej Akademii Nauk) „matematyka odgrywała w kulturze greckiej, wśród elity intelektualnej, wielką rolę. Struktura nadana wówczas matematyce narzuciła innym dyscyplinom sposób ich uprawiania. Śledząc rozwój myśli matematycznej, oglądamy rozwój techniki, cywilizacji”. Według Michała Szurka kultura matematyczna mieszka w domu Uranii, w ogrodzie dziewięciu muz – córek Zeusa i bogini pamięci Mnemozyny (w mitologii greckiej tytanida, bogini i uosobienie pamięci). Marek Kordos uważa, że „kultura matematyczna polega na umiejętności zobaczenia w rozważanym problemie nieistniejących obiektów matematycznych, które jednak zdumiewająco skutecznie pozwalają się z tym problemem uporać”. Zdaniem Małgorzaty Makiewicz „w skład kultury matematycznej wchodzi również twórczość i  wyobraźnia geometryczna, dobre rozumienie pojęć oraz postrzeganie piękna tej dyscypliny. Kultura matematyczna zauważa pewne idee matematyczne, problemy, a nawet twierdzenia w otaczającym nas świecie, w przyrodzie martwej, ożywionej, w dziełach rąk ludzkich”. Pojęcie kultura matematyczna stosowane jest w   środowiskach mających kontakt z matematyką. Może być rozpatrywane jako kultura określonej grupy zawodowej - matematyków. Używa się go w  relacjach z uczniami, studentami, nauczycielami, ludźmi zajmującymi się naukami ścisłymi i technicz-

nymi. Można doszukiwać się kultury matematycznej różnych plemion, ludów i narodów, analizując ich osiągnięcia cywilizacyjne w poszczególnych epokach historycznych. Skłaniamy się do uznania kultury matematycznej za jeden z wymiarów człowieczeństwa, odpowiedzialny za wybór postaw i zachowań. Jest nadrzędna w stosunku do wiedzy i umiejętności matematycznych, przez które jest „szlifowana”, formowana, zgłębiana i doskonalona. To kontakt z matematyką, sposób bycia przejawiający się np. w elegancji wykładu, efektywności nauczania, rzetelności i skrupulatności pracy. Kultura matematyczna w wymiarze jednostkowym to uznanie matematyki jako pewnej działalności intelektualnej, w tym opanowanie technik rachunkowych, rozumienie idei dowodzenia, konieczności precyzyjnego definiowania nowych pojęć, dostrzegania piękna matematyki. O człowieku powiemy, że posiada określoną kulturę matematyczną, jeśli w mniejszym lub większym stopniu posługuje się podstawowymi technikami intelektualnymi, dysponuje wrodzonymi lub nabytymi umiejętnościami abstrahowania, schematyzowania, uogólniania, porównywania, dostrzegania analogii, porządkowania, klasyfikowania, definiowania, argumentowania, dedukowania, redukowania, algorytmizowania (a zatem umiejętnościami złożonymi z taksonomii Blooma). Te umiejętności nie zawsze związane są bezpośrednio z konkretną wiedzą matematyczną, wiedzy tej jednak dotyczą. Pokazują, jak piękny staje się umysł człowieka matematycznie kulturalnego. Kultura matematyczna przenika na inne dziedziny życia i nauki. Kształtowanie jej w młodych umysłach daje nadzieję na pozytywne dla człowieka, grup, społeczeństw i narodów skutki. Według Edwarda Nęcka dzięki kulturze matematycznej może powstać dzieło twórcze na poziomie płynnym (obejmującym elementarne procesy poznawcze, emocjonalne i motywacyjne) lub skrystalizowanym (dokonującym się poprzez dążenie do celu, rozwiązanie problemu przy zrozumieniu jego struktury, znaczenia, kontekstu). Czeski dydaktyk František Kuřina zaproponował dekalog składników kultury matematycznej ważnych dla nauczycieli: 1. Zdobycie sprawności matematycznej.

18 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


stosowną kindersztubę, obycie, żeby potrafili kulturalnie używać matematyki, a także wysławiać się o  niej z ogładą charakterystyczną dla humanistów. Mając ukształtowaną kulturę matematyczną, posiadamy umiejętność kojarzenia faktów i dostrzegania analogii, możemy czytać zaawansowane prace naukowe oraz studiować podręczniki akademickie. Prawdą jest również fakt, że żaden współczesny matematyk nawet pobieżnie, fragmentarycznie nie zna wszystkich działów rozległej i ustawicznie rozwijającej się matematyki - nauki. Ale z pewnością są fakty, których nie wypada nie wiedzieć, mimo że nie stosujemy ich na co dzień, np. twierdzenie Lagrange’a, przestrzeń Hilberta i centralne twierdzenie graniczne. Stefan Banach specyfikę myślenia matematycznego, czyli myślenia poprawnego, ujął w słowach: „matematykiem jest ten, kto umie znajdować analogie między dowodami; jeszcze lepszym - kto widzi analogię między teoriami; najlepszym - kto widzi analogię między analogiami”. Działalność matematyczna polega na tworzeniu nowych pojęć matematycznych i dowodzeniu twierdzeń pojęć już znanych. Nie oznacza to, że w  matematyce wyobraźnia, głębia, czy intuicja nie odgrywają żadnej roli. Matematyka nie może istnieć bez aparatu formalnego, ale formalizm tworzy tylko ramy dla inwencji i twórczego myślenia matematyka, podobnie jak gramatyka języka tworzy ramy dla inwencji pisarza. Jak stwierdził Gian-Carlo Rota: „Często słyszymy, że matematyka sprowadza się głównie do „dowodzenia twierdzeń”, ale czy praca pisarza sprowadza się głównie do „pisania zdań”?

Kultura wokół nas

2. Zrozumienie ciągłego przejścia w poszczególnych dyscyplinach matematyki między matematyką-nauką i matematyką-przedmiotem nauczania. 3. Zrozumienie języka matematyki. 4. Umiejętność wybierania odpowiednich metod przy rozwiązywaniu zadań. 5. Posiadanie dobrej wyobraźni geometrycznej. 6. Opanowanie techniki obliczeń. 7. Opanowanie umiejętności przeprowadzania dowodów. 8. Opanowanie umiejętności wprowadzania pojęć. 9. Możliwości uprawiania w pewnym stopniu twórczości matematycznej. 10. Postrzeganie piękna matematyki. Już matematyka szkolna pozwala zrozumieć harmonię, dostrzec proporcje i ujrzeć piękno otaczającego świata. Aby dotrzeć do sedna piękna matematycznego myślenia, trzeba opanować pewną ilość pojęć, relacji oraz zależności zachodzących między nimi. Służy temu ukształtowana na pewnym poziomie kultura matematyczna. Małgorzata Makiewicz w rozważaniach dotyczących kultury matematycznej ucznia proponuje model, który uwzględnia warunki konieczne (dobry język i sprawność matematyczną) oraz warunki sprzyjające (doświadczanie twórczości matematycznej, posiadanie dobrej wyobraźni geometrycznej oraz umiejętność wyboru najlepszej drogi rozwiązania problemu zwanej elegancją matematyczną) rozwojowi kultury matematycznej. Zofia Krygowska podkreśla czynnościowy i egalitarny charakter kultury matematycznej. „Nie można zrozumieć piękna i sensu matematyki bez matematycznej twórczości. Na szczęście jest ona w odpowiedniej skali dostępna już dziecku zaczynającemu swą szkolną edukację, jeżeli tylko do tej twórczości umiemy je pobudzić”. Matematykę, której uczymy się w  szkole, od jej prawdziwych odkryć oddziela wielka przestrzeń. Do zrozumienia i  docenienia piękna teorii, elegancji rozwiązania lub przeprowadzonego rozumowania potrzeba pewnej dojrzałości. Kultury matematycznej nie nabywa się od razu. Wyrabia się ona wraz z  rozwojem młodego matematyka, przyrostem jego wiedzy, umiejętności i doświadczenia. Jest swoistym matematycznym wykształceniem ogólnym. Proces kształtowania kultury matematycznej uczniów odbywa się w wyniku kontaktu z materią matematyczną, której pośrednikiem jest nauczyciel. To on kształci umiejętność czytania i rozumienia twierdzeń, uczy jak dostrzegać i stawiać problemy, ukazuje potrzebę uzasadniania sądów, rozbudza zainteresowania i pasje. Nauczyciel przekazuje uczniom

Bibliografia: Duda R., Dyskusja „Co to jest kultura matematyczna?”, [w:] Matematyka. Społeczeństwo. Nauczanie. Nr 5/1990, s. 27. Krygowska Z., Zarys dydaktyki matematyki, cz.2, WSiP, Warszawa 1977, s. 13-14. Kurina F., Kultura matematyczna nauczyciela matematyki, „Matematyka. Społeczeństwo. Nauczanie” Nr 6, 1991 s. 30. Makiewicz M., O fotografii w nauczaniu matematyki. Jak kształtować kulturę matematyczną uczniów, SKNMDM US, Szczecin 2013, s. 41-59. Szurek M., O nauczaniu matematyki. Wykłady dla nauczycieli i studentów t. 1, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe Gdańsk, 2005, s. 28. strony internetowe: Zawadowski W., dokument elektroniczny http:// www.youtube.com/watch?v=7639FVCRk9g https://pl.wikipedia.org/wiki/Matematyka

19 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Dorota Łańcucka KPCEN Włocławek

Cyfrowe zasoby instytucji kultury Dzięki zaawansowanym technologiom kultura i  jej zasoby mogą być dla nas dostępne niemalże wszędzie, Internet bowiem odgrywa dzisiaj jedną z  kluczowych ról w dystrybucji cyfrowych zbiorów dziedzictwa kulturowego. W tej ważnej dla ekspozycji sztuki i wymiany myśli przestrzeni zauważamy coraz większą aktywność odbiorców wspomnianych treści, co świadczy o nowych formach uczestnictwa w kulturze. Z cyfrowej kultury korzystają nie tylko ci bardziej mobilni, coraz częściej wirtualne muzea, biblioteki i archiwa odwiedzają ludzie starsi, chorzy i niepełnosprawni. Na dzień dzisiejszy brakuje jednak rozwiązań wygodnego korzystania z niektórych witryn przez smartfony i tablety, nie wszyscy porządkują kwestie prawno-autorskie, a są jeszcze instytucje operujące „słonym” cennikiem. Digitalizacja, czyli przekształcenie treści analogowych na cyfrowe jest procesem złożonym i  kosztownym, ale skoro kwoty przeznaczane na ten cel są imponujące, to warto i trzeba korzystać z możliwości, jakie niesie za sobą współczesna cywilizacja. Digitalizacja to przedłużenie życia starym fotografiom czy filmom. Ich jakość jest niekiedy w  opłakanym stanie, ale w przypadku filmów zabiegi rekonstrukcyjne 2K/4K czynią cuda! Cyfrowe kopie zabezpieczają materiał na długo, jest on również łatwy w archiwizowaniu i dystrybucji. Jednak dostęp do kolekcji to nie wszystko, na atrakcyjność oferty i  treści on-line składa się też architektura informacji, indeksowanie w wyszukiwarkach, użyteczność czy poziom interfejsu. Wiele podmiotów upowszechnia swoje zbiory również poprzez obecność na portalach społecznościowych. Zatem obieg zasobów w domenie publicznej dotyczy już nie tylko nadawcy i odbiorcy, ale daje kolejne możliwości twórcze, nowe konteksty i rozpowszechnianie. W Polsce bardzo szybko przybywa instytucji otwierających się na klienta korzystającego z e-kultury. Na pewno dokumentacja życia społecznego nabiera z perspektywy nowych znaczeń i pozwala sentymentalnie zbliżyć się do przeszłości, ale i współczesne formy sztuki mają duże powodzenie. Cyfrowe dzieła mogą być także bardzo przydatnym i atrakcyjnym materiałem dydaktycznym na każdym etapie kształcenia. Serwisem chętnie odwiedzanym przez nauczycieli jest serwis Narodowego Instytutu Audiowizualnego

NInA - http://archiwum.nina.gov.pl, gdzie znajdziemy dostęp do ok. 6 tysięcy propozycji z dziedziny sztuki, teatru, filmu, muzyki, literatury, mediów i technologii. Konto EDU jest skierowane do nauczycieli i  uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Jego posiadacze mogą bezpłatnie korzystać z materiałów audiowizualnych o charakterze edukacyjnym dostępnych w NINATECE. Dodatkowo zyskują również dostęp do scenariuszy, które ułatwią prowadzenie lekcji. Materiały przydają się na języku polskim, wiedzy o kulturze i społeczeństwie, historii, muzyce, plastyce. https://audiovis.nac.gov.pl/ to rozwijany przez Narodowe Archiwum Cyfrowe - NAC serwis internetowy, na którym prezentowane są skany i opisy materiałów archiwalnych zgromadzonych w polskich archiwach. Obecnie w serwisie dostępnych jest prawie 23 mln skanów materiałów archiwalnych, a ich liczba stale rośnie. Źródłem opisów archiwalnych umieszczonych w serwisie są dane pochodzące z  aplikacji Zintegrowany System Informacji Archiwalnej (ZoSIA). Łatwość wyszukiwania interesujących informacji gwarantuje prosta w obsłudze wyszukiwarka, która oferuje wiele przydatnych filtrów i  opcji. Kopie materiałów archiwalnych prezentowane w  serwisie, o  ile nie zastrzeżono inaczej w opisach tych materiałów lub na samych kopiach cyfrowych, mogą być w  dowolny sposób wykorzystywane, w tym pobierane ze strony na dysk lokalny, kopiowane i rozpowszechniane w inny sposób z wykorzystaniem dowolnej techniki. Podczas chłodnej tego roku majówki, furorę w sieci robiły zdjęcia z zasobów NAC pokazujące 1 maja w PRL-u, czyli plażowiczów nad Wisłą, kolejki po lody czy wodę z saturatora. Kolekcje Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN są dostępne w Centralnej Bazie Judaików od 2011 roku, kiedy muzeum rozpoczęło projekt digitalizacji swoich zbiorów. Zbiory podzielone są na 3 kategorie: Dzieła sztuki, Pamiątki historyczne i Synagogalia. We wspaniałej bryle obiektu, POLIN bardzo dynamicznie realizuje swoją misję poprzez m.in. bogatą ofertę edukacyjną dla szkół i przedszkoli, wystawy, seminaria i warsztaty, poruszając często ważne społecznie problemy kulturowe i tożsamościowe. Jedną z wiodących instytucji archiwizujących/ digitalizujących/ udostępniających jest Filmoteka Narodowa, która poprzez Repozytorium Cyfrowe, Fo-

20 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Pamięci Poli Negri, którą można obejrzeć na stronie www.polanegri.pl w zakładce Wirtualne muzeum. Podczas wielu spotkań i prelekcji, jakie prowadzi w ramach swojej działalności LTK im. Poli Negri na temat historii kina, wykorzystywane są zasoby cyfrowe Izby. Nie trzeba ich przewozić, a  można pokazać. Marcowy wy-kład oparty na ciekawych i unikatowych zdjęciach z ży-cia i kariery filmowej urodzonej w Lipnie gwiazdy niemego kina, przysporzył słuchaczom Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Radziejowie wielu wrażeń i emocji! Z tej formy dostępu do kultury skorzystali także mieszkańcy Konstancina podczas czerwcowych obchodów święta miasta, gdzie dużo miejsca poświęcono właśnie Poli Negri. Wciąż jednak kontakt z oryginalnym dziełem sztuki, zwiedzanie Pałacu w Łazienkach Królewskich czy zakurzona fotografia będą dla nas najwartościowszym przeżyciem, bo ciągi zer i jedynek to, no właśnie… zero i co najwyżej jeden…

Kultura wokół nas

totekę i Gaplę udostępnia filmy, fotografie i plakaty. Projektem szczególnie cennym z punktu widzenia utrwalenia i ochrony zabytków filmowych jest Konserwacja i  digitalizacja przedwojennych filmów fabularnych w Filmotece Narodowej. W   jego ramach pełnej restauracji cyfrowej i rekonstrukcyjnej został poddany m.in. film z Polą Negri Mania. Historia pracownicy fabryki papierosów (1918). Film z muzyką „na żywo” pod dyrekcją Jerzego Maksymiuka obejrzeli widzowie na całym świecie. Jednym z partnerów organizujących polską repremierę „Mani” było Lipnowskie Towarzystwo Kulturalne im. Poli Negri. W  ramach dobrej współpracy specjaliści Filmoteki zdigitalizowali dużą część zbiorów lipnowskiej Izby

Bibliografia: Udostępnianie zdigitalizowanych zasobów kultury w  intrenecie. Użyteczność - dostępność - praktyki, W.  Kowalik, J. Komusińska, J. Strycharz, Ł.  Maźnica ( przygotowano w ramach projektu „Cyfrowa Kultura dla Obywateli” Program Obywatele dla Demokracji)

Danuta Potręć KPCEN w Toruniu

Stres i picturebook „Kłopot” Iwony Chmielewskiej Jak zainteresować dzieci i młodzież czytaniem? Jak pokazać im świat zawarty w książkach? Jak nauczyciele mogą pomóc dzieciom w radzeniu sobie z emocjami? Na te pytania odpowiedzią było seminarium zorganizowane przez Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu, które odbyło się 27 kwietnia 2017 roku.

Tytuł spotkania Jak pomóc dziecku radzić sobie ze stresem w oparciu o picturebookiem „Kłopot” Iwony Chmielewskiej przyciągnął nauczycieli, którzy widzą potrzebę pracy z emocjami u swoich podopiecznymi. Konsultantka Anna Piątek (Pracownia Dydaktyki, Doradztwa i Innowacyjnej Edukacji) pomysłodaw-

czyni spotkania i jego organizatorka zaprosiła: Iwonę Chmielewską, cenioną na świecie ilustratorkę i pisarkę, twórczynię obsypywanych nagrodami autorskich książek obrazkowych – picturebooków, Jolantę Liczkowską-Czakyrową, psychoterapeutkę psychoanalityczną oraz Martę Baszewską, której zainteresowania badawcze kierują się w stronę picturebooków i edytorstwa książek dla dzieci i młodzieży. Uczestników seminarium przywitała Agnieszka Przybyszewska, wicedyrektor KPCEN w Toruniu, życząc zebranym niezwykłych wrażeń oraz owocnych pomysłów do pracy z dziećmi. 21

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Dialog słowa i obrazu Marta Baszewska scharakteryzowała picturebooki, podkreślając uniwersalny charakter opowieści zawartej w książkach obrazkowych oraz fakt, że czytelnik staje się współautorem tekstu. Picturebooki to literatura dziecięca a nie dla dzieci – podkreśliła prelegentka. Ta pierwsza otwiera się na świat dziecka, druga ma w sobie pierwiastek moralizatorski. Książki obrazkowe są rodzajem literatury totalnej, w której wszystko jest ważne: słowo, obraz, pusta przestrzeń, miejsce umieszczenia rysunku na kartce… Iwona Chmielewska nazwała je książkami gościnnymi, można w nie wejść i pobyć ze swoimi doświadczeniami.

Kłopoty zjawiają się pojedynczo lub stadami

Autorka „Kłopotu” na oczach uczestników seminarium prasowała mały obrus i tak się zdarzyło, jak często w życiu, że nieopatrznie go przypaliła, zostawiając na nim odbity ślad żelazka. Następnie czytała swoją książkę, opowiadając o niej. O tym, czym jest „Kłopot”? … o budowaniu mostów między dorosłym i dzieckiem, między słowem a obrazem, budowaniem mostów w sobie, o lęku, napięciach i radzeniu sobie z  nimi. Książka mówi również o więzi między pokoleniami trzech kobiet: babci, matki i córki.

i psychoterapeutyczny. Mówiła o tym, czym może być kłopot w życiu, jakie wywołuje emocje oraz jak radzimy sobie z lękiem. Podawała przykłady dzieci z tzw. kłopotami. W chwilach paniki świat staje się wrogi, stąd fantazje o ucieczce od problemu. Jednak, żeby mogła nastąpić zmiana, musi odbyć się ruch wewnętrzny (w sobie), a nie zewnętrzny (uciec najlepiej daleko, „na koniec świata”). Kiedy dziecko ma kłopot, a dorosły nie wie, co zrobić, to jak dziecko ma się czuć bezpiecznie? Dziecko, które ma problemy, powinno otrzymać pomoc od rodziców, czyli dorosłych. Jolanta Liczkowska-Czakyrowa podawała przykłady trudności i problemów dzieci ze swojej praktyki psychoterapeutycznej, ilustrując nimi swoje refleksje.

Rozmawiamy… Ostatnią częścią spotkania były refleksje nauczycieli na temat swoich osobistych doświadczeń, ale również doświadczeń z pracy z dziećmi. Atmosfera otwartości i autentyczności pozwoliła pedagogom mówić o tym, co ich dotknęło w książce „Kłopot”, na co zwrócili uwagę oraz jak widzą możliwość wykorzystania picturebooków w pracy nauczycielskiej. W dyskusji Iwona Chmielewska zwróciła uwagę na fakt, że rodzice często „patrzą na swoje dzieci brakiem”, czyli tym, czego dzieciom brakuje. To ma swoje konsekwencje. Natomiast Jolanta Liczkowska-Czakyrowa podkreśliła, że dzieci potrzebują autorytetów wśród dorosłych, że doceniają to, co dorośli szczodrze dają od siebie, ze swoich emocji, chcą autentyczności dorosłych.

Wystawa

Iwona Chmielewska i kłopot

Artystka podkreśla, że w prostych słowach można mówić o  złożonych uczuciach. Poprzez wybór jednego koloru i kształtu, czyli pewne ograniczenie wyobraźni, mogła zejść w głąb myśli, uczuć, emocji… Iwona Chmielewska zaprezentowała, stworzony przez siebie „Wytwórnik” – pomocnik do rysowania, tworzenia obrazów, które są podstawą picturebooków. zrozumieć to, co czuje dziecko

Jolanta Liczkowska-Czakyrowa dokonała interpretacji „Kłopotu” w sposób psychoanalityczny

Warto wspomnieć, że spotkanie uatrakcyjniła wystaw prac dzieci, które wzięły udział w konkursie „Czytamy oryginały” skierowanym do uczniów i nauczycieli języka angielskiego w szkołach podstawowych. Konkurs przygotowała i przeprowadziła Katarzyna Stalkowska, konsultantka ds. języków obcych. Ewaluacja seminarium była bardzo pozytywna. Nauczyciele pisali: - Bardzo ciekawe spotkanie dla mnie jako człowiek i  nauczyciela. - Spotkanie wywarło na mnie niesamowite wrażenie i  obudziło pozytywne doznania. - Ważne było dla mnie, jak budować i odbudowywać relacje. Jak ustawiać granice? - Jestem bardzo zadowolona z faktu, że zainwestowałam czas w te zajęcia. Dużo osób wyraziło chęć uczestniczenia w podobnych spotkaniach. Anna Piątek podziękowała prelegentkom za niezwykle inspirujące spotkanie i uczestnikom za przybycie i zainteresowanie tematem. Wyraziła nadzieję na kolejne spotkania, które chętnie podejmie się zorganizować.

22 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Czytam z rodzicem Pod koniec ubiegłego roku szkolnego w Zespole Szkół nr  19 w Bydgoszczy odbyła się II edycja konkursu dla uczniów szkół podstawowych w  Bydgoszczy ,,Czytam z rodzicem”. Organizatorami były nauczycielki bibliotekarki: Jadwiga Bielawska, Wiesława Dzieweczyńska, Małgorzata Lange oraz polonistka Izabela Strzyżewska-Kasprzyk. Tym razem uczniowie czytali wraz z rodzicem dowolnie wybrany tekst prozatorski dotyczący Wielkanocy lub wiosny w literaturze. Uczestnicy prezentowali fragmenty „Chłopów”, „Tajemniczego ogrodu”, „Dzieci z Bullerbyn”. Poprzednia edycja dotyczyła tradycji bożonarodzeniowych  w literaturze. Odbyła się w  grudniu ubiegłego roku. Jako organizatorki konkursu chciałyśmy zachęcić dzieci do poznawania zwyczajów związanych ze świętami Bożego Narodzenia. Cieszyliśmy się, że mimo świątecznych przygotowań rodzice znaleźli czas dla swoich pociech i  wspólnie przybyli na spotkanie czytelnicze. W dzisiejszych czasach, w  dobie komputerów, potrafimy jednak docenić chwile spędzone z rodziną. Czytanie jest niewątpliwie jedną z metod wychowawczych. Jako rodzice i nauczyciele powinniśmy dbać o budowanie jak najlepszych relacji ze swoimi wychowankami, a także podsuwać im dobrą i wartościową literaturę, poprzez książkę kształtować wzorce i rozwijać zainteresowania czytelnicze. Jesteśmy świadome, że dzieci, które chętnie i  dużo czytają osiągają znacznie lepsze wyniki w  nauce, a  także lepiej się rozwijają. Zależy nam na zaangażowaniu rodziców w życie szkoły. Wiemy, jak opiekunów cieszą sukcesy pociech, z jaką dumą i radością przyglądają się swoim dzieciom. Wspólne czytanie łączy. Już wybranie tekstu, podział na fragmenty, które będą czytane przez rodzica i  dziecko, wymaga wiele czasu. A ten czas jest niezwykle cenny, gdyż spędzony z dzieckiem. Następnie prezentacja utworu na forum i oczekiwanie na wyniki konkursu, choć nie nagrody i osiągnięcia są tu najważniejsze. Miło było zobaczyć radość uczniów czytających wraz ze swoimi rodzicami. Nas, nauczycieli, niezwykle cieszy to, że czytanie jest nadal częstą formą spędzania czasu wolnego.

W bieżącym roku szkolnym chciałybyśmy zorganizować następne edycje tego konkursu, gdyż wiemy, jak ważne jest rozwijanie kompetencji czytelniczych u  dzieci i młodzieży. Planujemy przygotować spotkania czytelnicze, które odbywałyby się cyklicznie w naszej szkole i związane były z porami roku oraz ważnymi rocznicami mającymi miejsce w  danym czasie. Mogłybyśmy wówczas dbać o kształtowanie właściwej postawy wobec tradycji narodowych, rozwijać poczucie przynależności do społeczności europejskiej, narodowej, lokalnej.

Kultura wokół nas

Izabela Strzyżewska-Kasprzyk Zespół Szkół nr 19 w Bydgoszczy

Wyniki I edycji konkursu: I miejsce: Dawid Garbulski ze Szkoły Podstawowej nr 35 w Bydgoszczy II miejsce: Kacper Fordon ze Szkoły Podstawowej nr  25 Integracyjnej w Bydgoszczy III miejsce: Dominika Radziwon ze Szkoły Podstawowej nr 12 w Bydgoszczy. Wyróżnienie otrzymała Alicja Filipowska ze Szkoły Podstawowej nr 25 Integracyjnej w Bydgoszczy. Wyniki II edycji konkursu: I miejsce: Michalina Rega ze Szkoły Podstawowej nr  31 w Bydgoszczy II miejsce: Kajetan Krzanowski ze Szkoły Podstawowej nr 32 w Bydgoszczy III miejsce: Kacper Fordon ze Szkoły Podstawowej nr 25 Integracyjnej w Bydgoszczy. Wyróżnienie otrzymał Szymon Węcel ze Szkoły Podstawowej nr 32 w Bydgoszczy.

Kajetan Krzanowski z mamą

23 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Jerzy Kowalski Miejsko-Gminna Publiczna Biblioteka w Skępem

Wielki konkurs w małym mieście Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Gustawa swoją działalność winni zapewnić Zielińskiemu Zielińskiego organizowany corocznie przez Miejskoodpowiednie, należne miejsce w przekazie literackim, -Gminną Bibliotekę Publiczną w Skępem wiąże się historycznym i lokalnej pamięci. nierozerwalnie z poetyckimi tradycjami Skępego. Ważnym czynnikiem utrwalającym i populaStąd pochodził Gustaw Zieliński, patron konkursu ryzującym postać tego wielkiego poety i patrioty i  najwybitniejszy ze skępskich twórców. Za jego jest Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Gustawa sprawą powstały takie utwory jak: „Kirgiz”, „Manuela” Zielińskiego organizowany od piętnastu lat czy też liryczny wiersz „Wisienki”. Jego twórczość w   Skępem. Na bazie własnych doświadczeń porównywana była do twórczości najwybitniejszych jako twórcy w innych konkursach literackich, polskich poetów swojej epoki. Zieliński był wielkim postanowiłem zorganizować konkurs poetycki patriotą. Za udział w powstaniu listopadowym w  Skępem. spędził wiele lat na syberyjskiej zsyłce. Po powrocie z niewoli zajął się pracą w  odziedziczonym majątku, rozwijając gospodarczo tzw. „dobra skępskie”. Był społecznikiem i  bibliofilem. W oparciu o  zbiory zgromadzone w   jego prywatnej bibliotece w  „skępskim belwederze” rozwinęła sie płocka biblioteka im. Zielińskich. W minionej socjalistycznej epoce zarówno postać Zielińskiego, jak i jego twórczość z wiadomych, doktrynalnych powodów zostały zapomniane. Dzisiaj niewiele jest pamiątek i  śladów zacnej bytności i szerokiej działalności poety. Wspomnienie Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Gustawa Zielińskiego o  Zielińskim ożyło po tym, gdy w 1986 Konkurs adresowany jest do dzieci i młodzieży roku Szkoła Podstawowa w  Skępem została nazwana w wieku od 10 do 21 lat. Uczestnicy nadsyłają trzy jego imieniem. Dzisiaj jest coraz mniej pamiątek wiersze wcześniej niepublikowane ani nienagradzane po jego istnieniu i działalności na terenie Skępego w innych konkursach. Wiersze muszą być przysłane i okolic. Wielki majątek i pamiątki po nim uległy w czterech egzemplarzach, gdyż taka jest liczba osób zniszczeniu lub zaginęły. Po wspaniałym dworku oceniających teksty. Prace nadesłane na konkurs i parku w  wiosce dzisiaj już prawie nie ma śladu. oceniane są w sposób anonimowy, dlatego teksty nie W wyniku działalności kolejnych współczesnych są podpisane imieniem i nazwiskiem, lecz godłem, właścicieli rozbiórce ulegają zabudowania dworskie, czyli przyjętym przez uczestnika pseudonimem lub które były owocem wielowiekowej pracy kolejnych znakiem rozpoznawczym. Do nadesłanych wierszy właścicieli zacnego rodu Zielińskich, z których uczestnik w osobnej, zaklejonej kopercie opisanej tym najzacniejszym był Gustaw. samym godłem, którym podpisane są wiersze załącza Materialne wspomnienia świadczące o wielkości swoje dane teleadresowe w celu zidentyfikowania poety ulegają zatarciu w związku z upływającym autora prac. Otwarcie kopert z  danymi uczestnika czasem. Niestety niewielu ze współczesnych zna następuje dopiero po dokonaniu oceny przez jego twórczość. Tym większa odpowiedzialność członków jury. ciąży na ludziach odpowiedzialnych za lokalną sferę Pierwsza edycja konkursu odbyła się w roku edukacyjną i kulturową w regionie, którzy poprzez 2003. Udział w niej wzięło 22 uczestników

24 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Jerzy Kowalski - dyrektor biblioteki w Skępem i  poeta, Edyta Czachorowska - nauczyciel Szkoły Podstawowej w Skępem, Monika Kowalska - nauczyciel Szkoły Podstawowej w Czernikowie i  poetka, Zbigniew Żuchowski - nauczyciel Szkoły Podstawowej w  Wąpielsku oraz poeta. W pierwszych edycjach konkursu członkiem jury był również Sławomir Ciesielski - nauczyciel Gimnazjum w  Skępem, poeta ze Skępego. Należy podkreślić fakt, iż członkowie jury od początku oceniają prace społecznie, bez pobierania za swoją pracę wynagrodzenia, robiąc to z pasją i wielką fachowością. Gala finałowa poświęcona podsumowaniu wyników i wręczeniu nagród odbywa się w ostatnich dniach maja lub pierwszych dniach czerwca. W uroczystości biorą udział laureaci konkursu wraz z opiekunami - nauczyciele, rodzice, władze samorządowe Miasta i Gminy Skępe, przedstawiciele władz powiatu lipnowskiego i Członkowie Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, parlamentarzyści z regionu, fundatorzy nagród. Tradycją konkursu stało się osobiste odczytywanie nagrodzonych wierszy przez laureatów po wręczeniu nagrody przez fundatora. Gala konkursowa jest doskonałą okazją do promocji regionu oraz popularyzacji postaci Gustawa Zielińskiego wśród uczestników konkursu i zaproszonych gości. Z tej okazji goście uczestniczą w pokazach multimedialnych na temat twórczości Zielińskiego i promujących region oraz części artystycznej przygotowanej przez dzieci i  młodzież. W opiniach gości uczestniczących w imprezie na pochwałę zasługuje wyjątkowa oprawa i sceneria konkursu, podniosła atmosfera i osobliwe podejście do uczestników, fundatorów oraz gości. Wiele osób podkreśla wyjątkowy aspekt promocyjny imprezy. Uczestnicy czasami skłaniają się do osobistych refleksji w trakcie konkursu. Jeden z rodziców przybyłych ze Śląska na galę stwierdził, że wcześniej nawet nie słyszał o Skępem, zaś województwo kujawskopomorskie mijał tylko, jadąc na wczasy nad morze. Teraz zaś do końca życia dzięki Ogólnopolskiemu Konkursowi Poetyckiemu im. Gustawa Zielińskiego będzie wiedział, gdzie to Skępe jest i zapewne będzie do Skępego wracał nie tylko wspomnieniami. Dzięki temu, iż przybył na uroczystości dzień wcześniej, poznał urokliwą gminę Skępe, jej bogactwo krajobrazu w postaci jezior i  lasów, wraz z jej największym zabytkiem klasztorem ojców bernardynów - miejscem kilkusetletniego kultu maryjnego. W rozmowach z uczestnikami i  opiekunami organizatorzy często dowiadują się, iż aktualnie konkurs poetycki w  Skępem jest traktowany jako jeden z bardziej prestiżowych w  Polsce.

Kultura wokół nas

pochodzących głównie z ternu Ziemi Dobrzyńskiej. Miała charakter lokalny, powiatowy. Kolejne dwie edycje przyciągnęły większą liczbę młodych twórców. Na drugi konkurs wpłynęło już 91 zestawów wierszy. W trzecim wzięło udział 148 osób. W kolejnych edycjach jego popularność rosła. Szybko objął swym zasięgiem region, by następnie stać się imprezą o  zasięgu ogólnopolskim. Od wielu lat większość prac nadsyłanych stanowią prace spoza województwa. Uczestnicy biorący udział pochodzą z najdalszych zakątków Polski. Corocznie ocenie poddawanych jest kilkaset wierszy nadsyłanych od 100 do 150 uczestników. Prace oceniane są w dwóch kategoriach wiekowych tj. 10- 15 lat i 16-21 lat. Nie wiadomo, co zadecydowało o tym, że akurat ten konkurs wśród wielu innych zyskał tak wielkie uznanie i popularność u młodych twórców. Może to, że organizatorzy starają się zadbać o   każdy szczegół, ogłaszając kolejne edycje. Wokół idei konkursu twórcom imprezy udało się zgromadzić wielu przyjaciół. Nad imprezą patronat sprawują władze samorządowe wszystkich szczebli: Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Starosta Lipnowski i Burmistrz Miasta i Gminy Skępe. Patronat medialny sprawuje lokalna prasa i różne ogólnopolskie portale internetowe. Nagrody dla uczestników fundowane są przez patronów konkursu, przedstawicieli najwyższych władz państwowych: posłów i senatorów reprezentujących Województwo Kujawsko-Pomorskie, przedstawicieli władz samorządowych: burmistrzów i wójtów z regionu, banki, stowarzyszenia, firmy i inne instytucje. Cenne nagrody przyznawane za poszczególne miejsca są nazywane imieniem ich fundatorów i wręczane osobiście na gali finałowej laureatowi przez fundatora, lub jego przedstawiciela. Na sukces Ogólnopolskiego Konkursu im. Gustawa Zielińskiego w Skępem składa się bardzo wiele czynników, które spięte w jedną całość przez organizatorów tworzą niepowtarzalny klimat imprezy. Jednym z   najważniejszych czynników pozwalających stworzyć z niszowej imprezy skierowanej do bardzo młodego odbiorcy wydarzenie o randze ogólnopolskiej, jedno z ważniejszych na poetyckiej mapie Polski, jest wzajemne zaufanie uczestników, organizatora i patronów oraz fundatorów nagród. W konkurs jest zaangażowanych bardzo wiele osób, które poświęcają czasami społecznie swój czas, aby impreza mogła zakończyć się sukcesem. Przykładem mogą być tutaj młodzi artyści ubogacający wydarzenie występami oraz ich opiekunowie, przygotowujący ich do występów. Ocena prac nadesłanych przez uczestników dokonywana jest przez komisję oceniającą w  składzie

25 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Konkurs ma też charakter motywujący i edukacyjny. W wielu szkołach pod wpływem   sukcesów dzieci w konkursie organizowanym przez skępską bibliotekę powstały sekcje literackie i poetyckie, służące rozwijaniu talentów i pobudzaniu pasji literackich wśród uczniów. Dla wielu osób konkurs jest trampoliną do świata poezji. Nagrody otrzymywane za pisanie wierszy przez młodych ludzi dają im motywację do dalszej pracy twórczej. Pozwalają uwierzyć, że w natłoku codziennych spraw pisanie ma sens i jest fajną odskocznią od codzienności, od zwykłej prozy życia. Młodzi twórcy w ten sposób odważniej tworzą, zaś pisząc starają się pokazywać swoje wiersze światu. Konkurs to doskonała okazja do konfrontacji własnej twórczości i wrażliwości z twórczością i wrażliwością innych młodych ludzi. Ważny atut skępskiego konkursu stanowi fakt, iż po każdej edycji publikowany jest zbiór wierszy pt. „Świtanie wszechczasu” zawierający nagrodzone teksty laureatów. Dla wielu młodych twórców

opublikowanie wierszy w tomiku stanowi ich debiut książkowy, czyli moment w życiu twórcy, do którego poeta odnosi się przez całe swoje życie. Splot wielu czynników otoczony wielką starannością organizatorów i wsparciem dużej rzeszy przyjaciół konkursu sprawia, iż konkurs trwa i trwa. Piętnaście lat historii Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Gustawa Zielińskiego wpisuje się doskonale w literackie tradycje Skępego. Kilkanaście lat organizowania imprezy upoważnia do stwierdzenia, iż jest to konkurs z tradycjami. Przez ten czas oceniono kilka tysięcy wierszy nadesłanych przez ponad tysiąc uczestników. Tyle samo osób usłyszało o   istnieniu Gustawa Zielińskiego. Za sprawą zdobytych nagród kilkaset osób przybyło osobiście do Skępego na urokliwą Ziemię Dobrzyńską do województwa kujawsko-pomorskiego. Wielu w pamięci na zawsze zostanie poetyckość i magia Skępego, nad którą swój patronat roztacza patriota i poeta, społecznik i człowiek wielce zasłużony dla narodu - Gustaw Zieliński.

Agnieszka Oberlan-Stefańska, Marta Pańka Ognisko Pracy Pozaszkolnej - Dom Harcerza w Toruniu

Zajęcia dla koziołka Dlaczego koziołka? Właśnie takim sympatycznym określeniem (za Mauricem Debesse) opisano wiek adresata naszego programu skorelowanych zajęć plastyczno-tanecznych „Maluj i Tańcz”. To pięcio- sześciolatki, które posiadają niesamowicie duże pokłady energii, pożytkowaną głównie na aktywność fizyczną. Uczą się panować nad własnym ciałem, a ich ruchy zaczynają być bardziej skoordynowane i precyzyjne. Plastyka takiego przedszkolaka ewoluuje od zafascynowania samą możliwością pozostawiania śladu narzędzia (bazgrota) do wizualnej kontroli nad linią i kształtem. Zaczynają się poszukiwania motywów tematycznych. To dobry moment, żeby rozpocząć edukację artystyczną. Rodzice rozglądający się za wartościowymi zajęciami rozwijającymi talent i  zainteresowania, znajdą w naszym Ognisku Pracy Pozaszkolnej - Dom Harcerza w Toruniu wiele pracowni artystycznych,

ale w przypadku najmłodszych pociech, mogą potrzebować pomocy w wyborze. Dobrze rozpocząć od grupy, w której będzie możliwość rozeznania predyspozycji twórczych, gdzie każda prezentacja dokonań odbywa się wobec rodziny, a wytwory plastyczne pozostają własnością autora. Na zajęciach „Maluj i Tańcz” przekazywana wiedza ma charakter podstawowy, wstępny, a osiągnięcia zdobywane są na miarę możliwości każdego dziecka. Nie będzie też żadnych konfrontacji konkursowych.

Plastyka czy ruch? I jedno i drugie, dużo i wesoło. Zaplanowałyśmy zadania pobudzające maksymalną liczbę kanałów percepcyjnych dziecka, co przy wiedzy o krótkotrwałej koncentracji maluchów na jednorodnej czynności, zmuszało nas do poszukiwania aktywnych metod nauczania. Na zajęciach odnajdzie się wychowanek z dominującym kanałem słuchowym, wzrokowym

26 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


wszelkie obiekty, zdarzenia, emocje mają różnorakie formy. Takie, które można wyrażać zarówno słowem, ruchem i bezruchem, dźwiękiem, plamą barwną czy kształtem.

Korelację przedmiotową „Maluj i Tańcz” proponujemy prześledzić w tabelce: PLASTYKA

TANIEC

Nauka o środkach plastycznego wyrazu: barwie (pojęcie barw podstawowych i pochodnych oraz ich zastosowania), o linii i kształcie poprzez: warsztaty malarskie, rysunkowe, prostej grafiki i  formowania przestrzennego (pokaz, ćwiczenia techniczne z  korektą, omówienia, ekspozycje, treningi twórczego myślenia, ocenę dokonań innych i  samoocenę, promocję osiągnięć wobec rodziców i  opiekunów.

Nauka o cechach ruchu tanecznego: energii (ruch mocny  łagodny), przepływie (ruch swobodny  – kontrolowany), przestrzeni (ruch prosty – wielokierunkowy), tempie (ruch szybki – wolny); zabawa ruchem w różnych jakościach; praca indywidualna, w parach oraz w małych grupach; poznawanie różnych relacji tworzących się między tancerzami; pytanie-odpowiedź, kopiowanie, podążanie, kanon, synchron; ćwiczenie koordynacji, płynności ruchu, prawidłowej postawy ciała. Twórcze zastosowanie umiejętności tanecznych poprzez tworzenie krótkich choreografii, etiud tanecznych inspirowanych przyrodą, porami roku, rozbudzających wyobraźnię; praca z rekwizytem.

Twórcze zastosowanie umiejętności plastycznych poprzez: podejmowanie tematów znanych z życia i otoczenia dziecka, tematów fantastycznych rozbudzających wyobraźnię oraz zadań związanych z tradycyjnym rokiem polskim, ale też rodzinnymi zwyczajami, współczesnym i dawnym życiem miasta. Realizowane w formie warsztatowej w  placówce i  w plenerze. Obcowanie z oryginalnym dziełem sztuki poprzez oglądanie i ukierunkowane omawianie wystaw plastycznych na terenie ogniska jak i podczas wycieczki dydaktycznej do placówki kulturalnej. Kształtowanie tolerancyjnej postawy wobec twórczych dokonań współuczestników zajęć, zachęcanie do samodzielnego kierowania procesem twórczym, realizowane w formie pokazów ekspozycyjnych, omówień, korekt motywujących, przeglądania fotodokumentacji i  ćwiczeń warsztatowych indywidualnych i zespołowych. Motywująca prezentacja dokonań plastycznych realizowana poprzez przekazywanie skończonych i  omówionych prac do domów, przygotowywanie prac będących scenografią występów, wykonywanie prac konkretnie dedykowanych, np. na Dzień Babci i  Dziadka, ekspozycja na terenie placówki.

Jak to się robi? Ta forma zajęć wymaga współpracy dwóch nauczycieli: tancerza i plastyka oraz dysponowania specjalistycznymi pracowniami: plastyczną i salą taneczną. Taką bazę placówka wychowania pozaszkolnego, którą jest Ognisko Pracy Pozaszkolnej, posiada. Trzygodzinne lekcje odbywają się raz w tygodniu, na poziomie, który trudno byłoby zapewnić w przedszkolu czy szkole. Do dyspozycji wychowanków pozostają sztalugi, prasa graficzna, glina ceramiczna, parkiet taneczny, lustra i masa przyborów. Ponadto nieocenioną pomocą dydaktyczną jest wykorzystywany zabytkowy zespół staromiejski Torunia, w którego centrum placówka działa od 30 lat. Tu realizowane są w większości plenery malarskie i wycieczki dydaktyczne z zakresu

Kultura wokół nas

czy ruchowym. Wiele czerpiemy z pedagogiki zabawy oraz treningów twórczego myślenia. Zależy nam na kształtowaniu w umyśle dziecka całościowego obrazu świata. Świata, w którym

Obcowanie z różnorodną muzyką (klasyczną, dziecięcą, o różnym tempie, nastroju i charakterze) oraz wykorzystywanie jej do improwizacji tanecznych; obserwacja prób i wyjścia na występy bardziej doświadczonych tancerek ćwiczących w placówce (obserwacja, omawianie, wymiana wrażeń). Kształtowanie tolerancyjnej postawy wobec twórczych dokonań współuczestników zajęć, zachęcanie do   samodzielnego kierowania procesem twórczym: improwizacja ruchowa do muzyki, wykorzystanie dźwięków otoczenia i ciszy jako inspiracji do ruchu, improwizacja taneczna na zadany temat (omawianie, udzielanie wskazówek, analiza ruchu). Motywująca prezentacja dokonań tanecznych realizowana poprzez organizowanie cyklicznych zajęć otwartych, bieżące opiniowanie postępów dzieci opiekunom, przygotowywanie choreografii na występy okazjonalne, np.  spotkanie wigilijne, Dzień Dziecka.

rzeźby i płaskorzeźby. Zlokalizowane po sąsiedzku najważniejsze instytucje kultury służą swoimi zasobami. Program „Maluj i Tańcz” zaplanowałyśmy na 1 rok szkolny, ale w zależności od indywidualnych potrzeb dziecko może powtórzyć cały cykl lub wybrać bardziej profilowane zajęcia, np. zespołu tańca współczesnego „Hulaj Noga” czy pracownię „Elementarz Plastyczny”. W naszej placówce może kształcić się młodzież do 19 roku życia, swobodnie przechodząc z sekcji do sekcji lub wybierając kilka aktywności.

Nie samą sztuką żyje człowiek W rzeczy samej rodzice naszych wychowanków w wieku koziołka mają w stosunku do nas także pozaartystyczne oczekiwania. Dorośli spodziewają 27

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

się efektów w sferze uspołecznienia maluchów: trenowania indywidualnych pozytywnych zachowań, przełamywania zahamowań lub po prostu zapewnienia rówieśniczego towarzystwa. I  program „Maluj i   Tańcz” kształtuje te umiejętności, o  czym świadczą relacje o funkcjonowaniu dzieci w  przedszkolu czy szkole.

np. podejmiemy temat „Ślimaki i bociany”- zespoły zamieniają pracownie, a na zakończenie występują dla siebie i zabierają do domu obrazy. Problem kontrastu wielkości i faktur oraz zróżnicowanie tempa ruchu w etiudzie tanecznej zostanie rozwiązany, utrwalony przez powtórzenie i poddany wzajemnej ocenie. „Maluj i Tańcz” nie jest pierwszym programem zajęć skorelowanych w Ognisku. Warto wspomnieć rytmiczno-plastyczny „Kolor i Dźwięk”, komputerowoplastyczny oraz wakacyjny tanecznoteatralny „Lato na scenie”. Wszystkie one cieszą się wielką popularnością. Na tegoroczne zajęcia zapisałyśmy 40 wychowanków, a podczas roku szkolnego jeszcze dochodzili nowi uczestnicy. Specyficzna dla placówek wychowawczo-oświatowych, możliwość modyfikacji oferty, to duży atut.

Nie wszystko dla wszystkich „Maluj i Tańcz” w plenerze

W praktyce każde spotkanie z dziećmi rozpoczyna się jak w programie „Dzieciaki wiedzą lepiej” – wymianą doświadczeń, obserwacji, a bywa i burzą mózgów. Kiedy temat zostanie już dostatecznie rozpracowany (i wreszcie już nikt nie ma nic do dodania), można podzielić się na dwa zespoły i  działać. Po zrealizowaniu swoich zadań - jutro,

Na pewno realizowanie autorskich zajęć interdyscyplinarnych jest twórcze i satysfakcjonujące. Przychylny innowacjom klimat pracy i dobra baza techniczna to połowa sukcesu. Najważniejszy jest jednak partner, doświadczony pedagog, pasjonat swojej dziedziny. Serdecznie zachęcamy do wszelkiej kooperatywy pedagogicznej warto! Mówimy o tym z perspektywy jubileuszowego XXX-lecia Ogniska Pracy Pozaszkolnej - Dom Harcerza w Toruniu.

Anna Kubacka, Małgorzata Kubacka Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 3 Przedszkole im. Marii Konopnickiej w Brodnicy

Pląsając międzykulturowo Termin edukacja międzykulturowa w odniesieniu do przedszkola dla wielu osób wyda się zbyt poważny i wywoła wiele pytań. Powinniśmy się jednak zastanowić, czy w dzisiejszych czasach nie powinniśmy kompetencji międzykulturowych kształtować u  dzieci już od najmłodszych lat i  zaczynać właśnie w przedszkolu. Żyjemy w czasach, w których nasz świat znacznie się skurczył. Ludzie stali się bardziej mobilni, o   wiele więcej podróżują, migrują do innych

państw i  zakątków na świecie. Od czasu naszego przystąpienia do Unii Europejskiej granice naszego kraju opuściło wielu Polaków, ale również do naszego kraju przyjeżdża coraz więcej obcokrajowców. Idea wychowania międzykulturowego jest nastawiona na wzajemne poznawanie kultur a przede wszystkim ludzi tworzących te kultury. Naszym zadaniem jest propagowanie szacunku i wzajemnego zrozumienia między dziećmi, niezależnie od ich przynależności kulturowej, etnicznej czy religijnej.

28 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Jacka Nagórskiego i wicedyrektor Przedszkola im. Niezbędna do tego jest otwarta postawa i chęć Marii Konopnickiej Iwonę Buńka. Każdego roku odkrywania nowego i ciekawego świata. Czyż taka postawa nie jest charakterystyczna dla dzieci? To umiejętności taneczne dzieci mają przyjemność one z niezwykłą otwartością i szczerością nawiązują podziwiać zaproszeni goście, między innymi: Burmistrz Miasta Brodnicy, Kierownik Wydziału przyjaźnie i kontakty z   rówieśnikami. To do Oświaty, przedstawiciele kuratorium i brodnickich nas dorosłych – rodziców i nauczycieli – należy zadanie uczenia dzieci wzajemnego szacunku, instytucji oraz dyrektorzy szkół i przedszkoli. dialogu, integracji, wymiany wartości a  przede wszystkim tolerancji. Kierując się właśnie takimi wartościami, człowiek staje się otwarty na świat i  inne kultury oraz bardziej tolerancyjny. W naszym przedszkolu staramy się kształtować u dzieci już od najmłodszych lat kompetencje międzykulturowe i   chociaż Brodnica jest małym miastem i nie ma w  nim zbyt wielu obcokrajowców, to i  tak w  naszej placówce podejmujemy wiele działań pokazujących różne kultury. Ich głównym celem jest popularyzacja wiedzy o  innych kulturach i  społeczeństwach świata, ale także poznawanie naszej polskiej tradycji. Prowadzimy między innymi zajęcia, których głównym celem jest pokazanie tradycji i   życia w   różnych zakątkach świata. Ich Przedszkole im. M. Konopnickiej w Brodnicy grupa Jeżyki - Krakowiak 2016. ciekawym elementem jest zaproszenie na zajęcia Fot. Wojciech Plotka przedszkolaka, który jest innej narodowości. Dzięki takim zajęciom dzieci poznały już życie w  Armenii Festiwal od samego początku jest ogromnym i na Ukrainie. W czasie planowania naszych zajęć wydarzeniem w świecie brodnickich przedszkolaków. staramy się pamiętać o edukacji na rzecz pokoju ze Biorą w nim wszystkie sześciolatki z przedszkoli szczególnym uwzględnieniem praw człowieka, które zarówno państwowych, jak i prywatnych. w dzisiejszych czasach są bardzo istotne. Oczywiście scena gości dzieci nie tylko z naszego miasta, ale prezentują się na niej również dzieci Poprzez muzykę i taniec z Grudziądza, Wąbrzeźna, Rypina czy Chełmna. Na deskach Brodnickiego Domu Kultury co roku Ważnym elementem naszych działań na rzecz prezentowanych jest ponad 30 tańców. edukacji międzykulturowej jest organizowany od 16 lat przez nasze przedszkole Festiwal Tańca Z różnych stron świata „Pląsy Przedszkolaków”. Zapytać może ktoś: Przez 16 lat trwania naszych pląsów mieliśmy „Co ma wspólnego edukacja międzykulturowa okazję obejrzeć wiele przeróżnych tańców. Walc z festiwalem tańca?” Otóż taniec i muzyka to angielski, taniec cygański, taniec belgijski, taniec nieodzowny element każdej kultury. Każdy kraj, szkocki, Rock end Roll, taniec hiszpański, taniec każdy zakątek świata ma swój taniec, swoją muzykę, afrykański. To tylko kilka przykładów tańców, jakie która jest charakterystyczna i przypisana tylko jemu zaprezentowały dzieci na scenie Brodnickiego Domu i  ludziom tam żyjącym. Każda jest piękna, ciekawa, Kultury. Równie bogate jak repertuar są piękne stroje, niepowtarzalna. Czy przez muzykę i taniec nie można które pokazują kulturę kraju, z którego pochodzi najlepiej pokazać dzieciom niezwykłości w  tym co taniec. Dzięki temu dzieci mają okazję zobaczyć inne, nieznane? tańce z różnych stron świata i stroje na żywo, W 2001 roku przedszkole wówczas jeszcze jako a  swoją wiedzę oprzeć na własnych spostrzeżeniach Przedszkole nr 9 w Brodnicy zorganizowało pierwszy i doświadczeniach. Nie można również zapomnieć Festiwal Tańca „Pląsy Przedszkolaków”. Ogromne o emocjach, jakie wywołuje muzyka i oglądanie na zaangażowanie rady pedagogicznej i ówczesnej pani żywo swoich rówieśników. Z doświadczenia naszych dyrektor Ewy Wiśniewskiej spowodowało, że nasz przedszkolaków wiemy, że jest to dla nich niezwykłe festiwal przeszedł do tradycji i na stałe wpisał się wydarzenie, które pozwala dużo łatwiej przyswoić w  kulturalną scenę naszego miasta. wiedzę na temat otaczającego świata. Pozwala Przesłanie, które przyświecało powstaniu festiwalu nam to również obudzić w nich ciekawość świata, jest kontynuowane przez obecnych dyrektorów: i  kształtowanie otwartości na innych ludzi. dyrektora Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 3

29 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Nasze narodowe

Jesteśmy zespołem

Ważnym elementem dla każdego młodego człowieka jest kształtowanie tożsamości narodowej i  poznawanie naszej polskiej kultury. Dlatego też w przedszkolu duży nacisk kładzie się na nasze tańce narodowe. Niemalże na każdym festiwalu grupy z  naszego przedszkola prezentują krakowiaka czy poloneza. Obecnie placówka dysponuje szeroką bazą strojów do tańca, które gromadziło się przez wiele lat kolejnych występów. Dużą inwestycją dla nas z tym związaną był zakup strojów krakowskich, które są niezwykle piękne, a dzięki nim dzieci jeszcze chętniej i aktywniej włączają się w naukę tych trudnych tańców. Jednocześnie przedszkolaki wnikają w naszą polską kulturę ludową.

Istotnym aspektem występów na „Pląsach Przedszkolaków” jest również to, że uczymy dzieci, iż każde z nich jest ważne, niezależnie od jego umiejętności tanecznych. Tak jak nie każdy z nas jest wspaniałym tancerzem brylującym na parkiecie, tak i nie każde dziecko ma talent do tańca. Jednak dla nas każdy przedszkolak stanowi nieodzowny element zespołu, bez którego nie można stworzyć całości. Uczymy dzieci, że w tym, że jesteśmy inni tkwi urok naszego życia, bo dzięki temu możemy się uzupełniać. Czyż w dużej mierze nie chodzi o  to w edukacji międzykulturowej, żeby akceptować drugiego człowieka niezależnie od tego, kim jest i  skąd pochodzi?

Areta Rewińska-Łanoch Zespół Szkół im.Celestyna Kamińskiego w Dąbrowie Chełmińskiej

Zanurzanie w kulturę Uczestniczenie w kulturze zawsze wydawało mi się oczywistością: wychowywałam się w mieście, biblioteka znajdowała się tuż obok mieszkania, a  mama polonistka zabierała mnie ze sobą do kina i  teatru. W zupełnie naturalny sposób chłonęłam świat kultury, brałam udział w olimpiadach z  historii sztuki, chodziłam na seanse DKF. Kiedy jako nauczyciel języka polskiego rozpoczęłąm pracę w szkole, skonstatowałam, że oprócz nauczania gramatyki, ortografii i historii literatury, powinnam się zająć tym, by wytłumaczyć młodym ludziom,że istnieje coś takiego jak kultura i warto w niej być, bo to ona kształtuje naszą wrażliwość i pokazuje, że dobrze jest znaleźć czas na coś więcej niż zwykłą konsumpcję. Dzieci pochodzą z różnych domów, a  szkoła pełni także funkcję wychowawczą i  jednym z jej zadań jest nauczenie percepcji sztuki, umiejętności krytycznego podejścia do tego, co w ramach kultury oferuje świat, zarażenie chęcią czynnego uczestniczenia w  niej, a  w  przyszłości być może, świadomego bycia twórcą. Wprowadzanie w świat kultury nie jest zadaniem tylko dla polonistów, chociaż oni z racji nauczanego przedmiotu wydają się być w jakiś sposób predestynowani to pełnienia funkcji przewodników. Naszym zadaniem jest przygotowanie młodych ludzi do tego, by sami odczuwali potrzebę pójścia do kina,

teatru, czy pragnęli przeczytać książkę. Na szczęście szkoła, w której pracuję, doskonale to rozumie i jest otwarta na pomysły, które pozwolą na zanurzenie się kulturze i - mam nadzieję - spowodują, że dzieci i  młodzież będą odczuwać jej głód w dorosłym życiu. Kilka lat temu wraz z Danutą Wędrowską  kierownikiem Gminnej Publiczno-Szkolnej Biblioteki w Dąbrowie Chełmińskiej zainicjowałyśmy działalność Dyskusyjnego Klubu Książki dla młodzieży i dla dorosłych. Spotkania czytelników odbywają się raz w miesiącu. Klub skupia grono osób kochających książki i lubiących o nich rozmawiać. Młodzież uczy się dyskusji, sztuki argumentacji, obrony własnego zdania. Gościnna przestrzeń biblioteki pozwala na dostrzeżenie, jak ważną kulturotwórczą funkcje w małej miejscowości pełni taka instytucja. Szkoła współpracuje także z bydgoskim kinem Helios i uczestniczy w projekcjach filmów z cyklu „Kino na temat”. Dzieci i młodzież gimnazjalna chętnie uczestniczą w tym przedsięwzięciu. Tego typu seanse dają możliwość obejrzenia filmów ciekawych, poruszających ważne zagadnienia z różnych dziecin życia, a przede wszystkich dotykających problemy młodych ludzi. Istotę spotkań stanowi dyskusja po filmie, połączona ze spotkaniem za specjalistą

30 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


odpoczynek z poznawaniem kultury Polski czy państw ościennych. W minionym roku szkolnym odwiedziliśmy Wilno, krocząc śladami Mickiewicza i jego poezji, a potem spędziliśmy niezwykłe chwile Międzynarodowym Centrum Dialogu w   Krasnogrudzie (dwór Czesława Miłosza). To wspaniałe miejsce pozwoliło uczniom na zanurzenie się w słowo poetyckie. Poezja zamieszkała na trochę z   nami, nie była czymś niezrozumiałym, tylko sednem życia, oddawała jego sensualizm i piękno. Gdzieś pomiędzy Mickiewiczem a Miłoszem narodziło się coś, co pozostało w głowach młodzieży: poezja ma smak, melodię, wypływa z  życia. To jedna z  lepszych lekcji literatury i kultury, w jakiej mogli brać udział nasi uczniowie. Wymienione działania to tylko nieliczne przykłady aktywności szkoły związanej z przygotowaniem młodych ludzi do świadomego uczestnictwa w  kulturze, a przede wszystkim do odczuwania potrzeby, by stała się ona integralną częścią życia. Przywołując Herberta: „Estetyka może być pomocna w życiu, nie należy zaniedbywać nauki o pięknie”. A  ewangelista, cytujac słowa Chrystusa, napisał: „Nie samym chlebem żyje człowiek…”.

Kultura wokół nas

z  określonej dziedziny. Uczniowie nie pozostają ze swoimi wrażeniami sami, uczą się zadawać pytania, biorą w udział w  głosowaniu, mogą wyrazić własne zdanie. Także później w szkole omawiamy film, a uczniowie piszą swoje pierwsze recenzje. Takie postępowanie uczy krytycznego myślenia i oceny. Oprócz udziału w  tym projekcie, nauczyciele bardzo często organizują wyjazdy do kina na seanse, które odbywaja się po południu. Szkoła współpracuje również z Filharmonią Pomorską, w związku z czym uczniowie szkoły podstawowej raz w miesiącu uczestniczą w porankach muzycznych o określonej tematyce. Te działania uwrażliwiają na muzykę, pozwalają na zrozumienie, czym różni się kultura wysoka od niskiej. Na zajęciach z języka polskiego razem z moimi gimnazjalistami dokonuję analizy i interpretacji dzieła sztuki. Na szczególną uwagę zasługuję sztuka współczesna - na pierwszy rzut oka budząca krytyczne uczucia. Dopiero po wspólnej pracy, omówieniu obrazu czy rzeźby młodzi ludzie przechodzą od niechęci do akceptacji, a nawet zaczynają dostrzegać walory abstrakcji figuratywnej czy geometrycznej. Pod koniec każdego roku szkolnego organizujemy wycieczki dla młodzieży. Pragniemy połączyć

Elżbieta Kamińska II Liceum Ogólnokształcące im. M. Kopernika we Włocławku

Wychowanie w kulturze Wychowanie i zachęcanie do uczestnictwa w  kulturze jest w szkole czymś naturalnym. Wynika z podstawy programowej i programu wychowawczego. Nie jest więc niczym niezwykłym dbałość nauczycieli, szczególnie języka polskiego, o kontakt uczniów z  szeroko pojętą kulturą. W II LO im. M. Kopernika kładzie się na to szczególny nacisk już od wielu lat. Zanim wprowadzono do edukacji przedmiot wiedza o kulturze, w naszej szkole zwracano uwagę na kształcenie wrażliwości estetycznej ucznia i kontynuowano je, obok wiedzy o kulturze, na lekcjach języka polskiego. Powstały dwa programy autorskie, które zmodyfikowane funkcjonują w naszej szkole do dziś. Jednym z nich jest program języka polskiego z  rozszerzoną wiedzą o  kulturze i  mediach z  elementami historii sztuki, realizowany w klasie kulturalno-medialnej, a  napisany przeze mnie. Przygoto-

wując się do realizacji założonych treści, ukończyłam dwa rodzaje studiów podyplomowych, wiele warsztatów, szkoleń, kursów, zarówno stacjonarnych, jak i e-learningowych. To pozwoliło mi na lepsze przygotowanie merytoryczne. Szczególnie interesowało mnie powinowactwo i korespondencja sztuk. W klasie kulturalno-medialnej uczniowie oprócz kształcenia literackiego poznają historię sztuki, filmu, teatru, analizują dzieła sztuki, omawiają spektakle teatralne i dzieła filmowe, poznają język malarstwa, rzeźby, architektury, filmu, teatru, najwybitniejszych twórców różnych dziedzin. Uczą się krytycznego odbioru różnych dzieł. Dostrzegają te same motywy i toposy w różnych tekstach kultury. Sami stają się twórcami kultury, ale i dziennikarzami, piszącymi o różnych tekstach kultury. Uczniowie klasy kulturalno-medialnej uczestniczą 31

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

teatralnej, różne ćwiczenia dla początkujących aktow kursach e-learningowych, programach i  projekrów, przygotowują etiudy teatralne. Jednak przemiatach Centrum Edukacji Obywatelskiej, np. „Filmoteny konwencji teatralnych omawiane są na dalszym ka szkolna. Akcja!”, „Włącz się. Młodzi i  media”. Na etapie edukacji przy okazji dramatów występujących kursach poznają np. tajniki filmu, piszą scenariusze, w podstawie programowej. Na etapie klasy I uczniorecenzje, kręcą swoje pierwsze filmiki, uczą się monwie poznają również definicje sztuki, stylu, kanonu, tażu. Zdobyte umiejętności wykorzystują podczas funkcje sztuki, język malarstwa, rzeźby, architektury różnych akcji, uroczystości czy projektów w szkole, oraz historię sztuki związaną z omawianymi epokanp. na konferencję podsumowującą projekt „Szkomi. Na kolejnych etapach edukacji poznawać będą ła Przyjazna Prawom Człowieka” młodzież nakręcikolejne style i prądy oraz pojęcia związane ze sztuką, ła film „Masz prawo do…”. Jako nauczyciel jestem nauczą się także analizować dzieło sztuki. Nauczyopiekunem uczniów i  wspieram ich w  trakcie realizacji kursu, a  także zachęcam do ciel wykorzystuje przygotowane ćwiczenia nowych umiejętności. przez siebie prezentacje multiOd lat uczestniczę też z młomedialne. W klasie I uczniowie dzieżą w  „Lekcjach w  kinie”. oglądają także filmy lub ich fragW  ubiegłym roku zorganizowamenty związane z omawianymi łam w szkole maraton filmowy. problemami, np: Truman Show, Aby prowadzić taką klasę, Filadelfia, Zakochany Szekspir, niezbędne są oczywiście pasja Dziewczyna z perłą, Amadeusz. i   zainteresowanie tematem. Od klasy I zwraca się uwagę na Ważne jest przygotowanie merozwój kreatywności uczniów rytoryczne nauczyciela z zakresu i zachętę do twórczego dziawiedzy o kulturze, korelacji i połania. Nauczyciel proponuje winowactwa sztuk, samokształprzykładowe ćwiczenia: etiudy cenie dotyczące sztuki, filmu, inspirowane mitem, tworzenie teatru, pedagogiki twórczości, kostiumów teatralnych, kolaże, kursy z zakresu metod aktywizabawy fotografią i kostiumem, zujących, wykorzystania na lektworzenie masek, rysowanie cjach technologii informacyjnometafor, tworzenie plakatów, -komunikacyjnych, oceniania portretów, karykatur. W klasie kształtującego. Ważne jest wy- Rozwijamy kreatywność uczniów II największy nacisk położony posażenie pracowni w środki audiowizualne (telejest na szeroko pojęte media. Stąd obok treści prowizor, odtwarzacz, ekran, rzutnik, laptop). Ważne są gramowych z języka polskiego nauczyciel wprowadza przygotowane materiały dydaktyczne: prezentacje treści związane z mediami, np. funkcje mediów, co multimedialne, reprodukcje obrazów, zdjęcia dzieł to znaczy być medialnym, techniki prezentacji i ausztuki, filmy i spektakle teatralne. toprezentacji, cechy kultury audiowizualnej, warsztat Drugi program napisała pani Małgorzata Ćwipracy dziennikarza, gatunki publicystyczne, środki kowska, ale realizowany jest on także przez innych perswazji, perswazja a manipulacja, reklama, fotonauczycieli w Klasach Aktywności Twórczej, po grafia, teledysk, Internet jako źródło wiedzy, narzęuprzedniej modyfikacji. Taką klasę prowadzę obecdzie komunikacji i zagrożenie. W II klasie uczniowie nie. Program KAT zakłada wprowadzenie dodatkopoznają kolejne prądy i style w sztuce oraz najwybitwych treści z zakresu teatru, mediów, filmu, ale też niejsze dzieła omawianych epok. Oglądają także filszeroko pojętej kultury. Przede wszystkim jednak my lub ich fragmenty, np. Edward Nożycoręki, Draprogram kładzie nacisk na rozwijanie kreatywności cula lub Frankenstein, Całkowite zaćmienie, Ziemia i  twórczości uczniów. Stąd przy różnych tematach obiecana, Wesele. W II klasie nauczyciel wprowadza zachęca się uczniów do działania za pomocą różnych także techniki rozwijające kreatywność uczniów, np. technik kreatywnego myślenia. Podział dotyczący zaprzemówienia z wykorzystaniem środków perswazji, gadnień w poszczególnych klasach nie jest sztywny. pisanie felietonów, reportaży, recenzji, manifestów, Oznacza to na przykład, że zagadnienia dotyczące tworzenie różnych reklam, opowiadanie o sobie za teatru realizowane są nie tylko w klasie I, a filmu nie pomocą fotografii - portret, autoportret, antyportret, tylko w klasie III. Wynika to z treści programowych tworzenie teledysku, w  którym ilustracją dla wybrai z założenia, że program ma charakter holistyczny. nej muzyki są prywatne zdjęcia, tworzenie komiksu Treści i pomysły rozwijające kreatywność realizowane lub animacji. W klasie III nacisk położony jest na są „przy okazji” treści programowych. W klasie I najfilm. Uczniowie poznają język filmu, historię filmu, większy nacisk położony jest na zagadnienia i twórgatunki filmowe, wybitnych reżyserów, elementy cze działanie uczniów związane z teatrem. Ucznioskładowe recenzji filmowej. Tworzą etiudy filmowe, wie omawiają powstanie teatru w starożytnej Grecji. krótkie filmiki, reklamy. Przekładają fragment dzieWtedy też poznają język teatru, elementy recenzji ła literackiego na scenopis. Oglądają filmy lub ich

32 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


saryjny we Włocławku. Oba konkursy na stałe wpisały się w krajobraz imprez kulturalnych miasta, a ich pomysłodawczynie zostały uhonorowane Nagrodami Prezydenta Miasta Włocławek za nowe ciekawe inicjatywy kulturalne. Pani Joanna Zając od lat organizuje w szkole konkurs artystyczny „Młode talenty II LO” w kategoriach: poezja, fotografia, praca plastyczna. Pan Henryk Wasilewski promuje kulturę regionalną we współpracy z PTTK i Włocławskim Towarzystwem Naukowym, przygotowując z młodzieżą referaty. W „Koperniku” od wielu lat działa także szkolny teatr „Światło”, który odnosi znaczące sukcesy. Jego opiekunem jest pani Agnieszka Wojciechowska (w zastępstwie Elżbieta Kamińska). Uczniowie co roku przygotowują nowy spektakl. Poznają ćwiczenia dla początkujących aktorów, współpracują przy scenariuszu, tworzeniu scenografii, kostiumów. Prezentują spektakl na „Maskach”, dla uczniów naszej szkoły, ale i na „drzwiach otwartych” dla gimnazjalistów. Czasem biorą udział w innych przeglądach lub prezentują spektakl przy innych okazjach, np. spektakl „Światkombinat” przygotowany przeze mnie w oparciu o  testy poetyckie T. Różewicza i  W. Szymborskiej oraz piosenki zespołu Republika prezentowany był w  Toruniu podczas Nocy Teatru w ramach Kujawsko-Pomorskiego Przystanku PaT (Profilaktyka a Ty), a  także na WSHE podczas Dni Włocławka i w Browarze B podczas dnia Ogólnopolskiego Głosu Profilaktyki, którego szkoła była współorganizatorem. Działanie na rzecz kultury to także organizowanie wystaw w  naszej szkole. Dzięki mojej inicjatywie prezentowana była wystawa „Jestem stąd. Polska wielu narodów”, której tematem przewodnim jest historia, kultura oraz dzień dzisiejszy mniejszości narodowych i etnicznych mieszkających w Polsce. Jej celem jest promowanie dialogu międzykulturowego. Wypożyczyłam także wystawę „Projekt Pamięć”. Opowiada ona za pomocą obrazów, zdjęć oraz filmu historię żydowskiej  rodziny, mieszkającej przed wojną we Włocławku, a  przede wszystkim historię zaginionego chłopca Kalmana. Jego krewna, artystka Roz Jacobs, maluje serię jego portretów, jednocześnie proponując warsztaty plastyczne dla uczniów, polegające na wykonywaniu portretów węglem i pastelami poprzez szukanie światła i cienia. Wynajęłam także wystawę przygotowaną przez studentów PWSZ, zatytułowaną „Ważne słowa”. Również moi uczniowie przygotowali wystawę fotograficzną „Czy naprawdę chcesz żyć w takim świecie? Młodzież Kopernika przeciwko mowie nienawiści”. Aby zainteresować uczniów fotografią, zorganizowałam dla nich warsztaty fotograficzne. Ich efektem są własne materiały promocyjne oraz propagujące wartości ważne dla „Szkoły Przyjaznej Prawom Człowieka”, czyli bilbordy, plakaty, ulotki. Zaprezentowane działania to dowód na to, że kultura jest wokół nas, że wystarczy trochę chęci i zaangażowania, by promować ją w szkole oraz zachęcać młodzież do udziału w kulturze i tworzenia kultury.

Kultura wokół nas

fragmenty: Pożegnanie jesieni, Panny z  Wilka, Europa Europa, Krajobraz po bitwie, Pasażerka, Marcowe migdały, Ostatni dzwonek. Kontynuują poznawanie kolejnych prądów i stylów w sztuce. Tworzą własne dzieła w danej konwencji, np. malowanie autoportretu lub portretu w konwencji pop art, tworzenie dzieł sztuki z przedmiotów codziennego użytku - ready made, tworzenie tekstów dadaistycznych - słowa z kapelusza, kicz zamierzony i niezamierzony, rysowanie lub tworzenie z różnych materiałów pojęć abstrakcyjnych, szukanie światła i  cienia w portrecie  rysunek węglem, pastelami (Projekt Pamięć). W tego typu klasach nauczyciel pracuje za pomocą metod aktywizujących (praca w grupach, burza mózgów, 6 kapeluszy, dyskusje, metaplan, odgrywanie ról, symulacje, mapa mentalna), wykorzystując różnorodne techniki nauczania, w tym TIK (technologie informacyjno-komunikacyjne) oraz psychopedagogikę twórczości czyli kreatywne myślenie, pisanie, działanie, skojarzenia, dedukcję i indukcję, metaforyzowanie i transformowanie. Zadaniem nauczyciela jest zachęcenie ucznia do aktywności i kreatywności oraz krytycznego myślenia poprzez motywujące pytania, zadania na dobry początek, zdania podsumowujące, porządkowanie elementów, szukanie podobieństw i  różnic, przewidywanie (co by było, gdyby…), twórcze rozwiązywanie problemów, asocjacyjność i  synektykę. Obowiązkowo nauczyciel wprowadza elementy oceniania kształtującego, a w szczególności: podanie celów w języku ucznia, NaCoBeZU (na co będzie zwracał uwagę) i informacji zwrotnej. Stara się także sformułować problem uniwersalny, ogólny, zadać pytanie kluczowe, a także pozwolić wybrać sobie pracę domową. Nauczyciel oprócz wiedzy i umiejętności wymaganych w podstawie programowej ocenia za pomocą np. plusów aktywność ucznia, jego kreatywność i twórczość. Może stosować komentarze i informacje zwrotne bez oceny wyrażonej stopniem, a  także wykorzystywać samoocenę i ocenę koleżeńską. Nauczyciel ocenia (niekoniecznie za pomocą stopni) różne formy aktywności ucznia, a szczególnie twórcze myślenie, pisanie i działanie. Działania promujące kulturę w II LO to także zainicjowanie, organizacja i koordynowanie, najpierw samodzielnie, a teraz we współpracy z innymi instytucjami, ogólnopolskich konkursów, które odbywają się już od ponad dziesięciu lat. Pisząca artykuł zainicjowała Konkurs Piosenek Maryli Rodowicz, mający na celu promocję młodych talentów wokalnych z różnych kategorii wiekowych. Konkurs miał najpierw charakter międzyszkolny, potem wojewódzki, teraz ogólnopolski. Przez pierwsze pięć lat odbywał się w szkole, następnie współorganizatorem zostało Włocławskie Centrum Kultury, a obecnie Browar B. Panie Małgorzata Ćwikowska i Agnieszka Wojciechowska zainicjowały Przegląd Małych Form Teatralnych „Maski”, który najpierw odbywał się w  szkole, a obecnie jego współorganizatorem jest Teatr Impre-

33 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

Piotr Szczepańczyk Szkoła Podstawowa nr 63 w Bydgoszczy

(Sub)Kultura wokół nas Ważną dziedziną życia człowieka jest kultura - to sprawa oczywista. Co roku różne instytucje walczą o środki ministerialne, by były na nią odpowiednie środki, czasem w towarzystwie warto zabłysnąć pokazaniem się w filharmonii lub teatrze, a  znajomość twórczości Mickiewicza czy Słowackiego to rzecz godna pochwały. A jak jest z naszą kulturą na co dzień?

Adam, znany już Państwu, doświadczony nauczyciel fizyki, stał na przystanku. Była brzydka pogoda - wiało, siąpił nieprzyjemny deszcz. Gdy autobus podjechał, podszedł w stronę wejścia. W   drzwiach jednak zderzył się z jakąś panią w zielonym płaszczu i  dwiema wielkimi torbami w  rękach. Nie była to staruszka, ale widać było, że już z niejednego pieca jadła chleb. Przeciskając się między pasażerami, wykrzykiwała coś niezrozumiałego tonem pełnym pretensji. Adam, który, stojąc na zewnątrz, nie mógł jej spostrzec, zetknął się z nią w  progu. Kobieta popchnęła go i   rzuciła kilka obelg w jego stronę, po czym chwiejnie ruszyła chodnikiem przed siebie, ciągle krzycząc. Adam, zaskoczony i  zdziwiony, wsiadł w końcu do pojazdu i zajął miejsce. Nie przejechał nawet dwóch przystanków, gdy do autobusu wkroczył młody człowiek w sportowym obuwiu i  kapturze na głowie. Co ciekawe - trzymał w ręku telefon, z którego wydobywały się przesterowane uderzenia, słyszalne co najmniej w  połowie środka transportu. Po chwili owe stukoty objawiły się jako wstęp do piosenki, w  której bardzo zdenerwowany raper, nie przebierając w słowach, wyrażał swoją opinię o policji i kibicach jednego z  lokalnych klubów piłkarskich. Pomijając wulgaryzmy i  hałas, Adama najbardziej denerwowała tragiczna jakość nagrania, wydobywającego się z  maleńkiego głośniczka komórki, oraz nonszalancja jej właściciela. A może tylko użytkownika - tego Adam nie mógł stwierdzić w stu procentach. Gdy fizyk dojechał do swojego przystanku, wysiadł z widoczną ulgą i   skierował się w stronę spokojnego, domowego zacisza. Miał ciężki dzień w pracy - pomijając dość trudną wychowawczo lekcję z klasą 2c, spotkała go nieprzyjemna rozmowa z   dyrektorem. Jeden z rodziców skarżył się, że jego syn jest źle i niesprawiedliwie traktowany i   na pewno fizyk się na niego uwziął i specjalnie się nad nim pastwi. Swoje uwagi wyrażał na tyle głośno, że słychać go było na korytarzu. Zapraszam na lekcję

do 2c - zrozumie pani, że mam naprawdę poważniejsze sprawy na głowie, niż znęcanie się nad pojedynczym uczniem, z  którym zresztą nigdy nie miałem żadnych problemów - bystry, pracowity chłopak. Adam jednak zachował tę myśl dla siebie. Zgodnie z wolą dyrektora pokornie przeprosił ojca dziecka, skłonił głowę i  speszony wyszedł ze szkoły. Tego samego dnia, Adam postanowił załatwić jeszcze dwie sprawy - zaświadczenie z ZUS oraz zakup nowej koszuli. Zaraz po obiedzie wsiadł do  samochodu i ruszył. Już przy pierwszym skrzyżowaniu miał miejsce nieprzyjemny incydent - paliło się czerwone światło, jednak widoczna była świecąca strzałka w  prawo. Adam, zgodnie z przepisami, zatrzymał się przed sygnalizatorem i już chciał skręcać, gdy zza pojazdu rozległo się głośne trąbienie. Nasz bohater nawet się nie odwrócił, tylko żwawo dodał gazu i  ruszył. Gdy wspomniane auto chwilę później go wyprzedziło, Adam tylko delikatnie odwrócił wzrok, by nie widzieć kierowcy, który bardzo sugestywnie chciał mu coś przekazać. W ciągu dalszej drogi, jeszcze dwa razy miał okazję zaobserwować podobne zachowania innych użytkowników drogi - raz, gdy kierowca autobusu prawie go zepchnął z jezdni oraz gdy zahamował przed skrzyżowaniem w momencie, gdy światło zmieniło się z zielonego na żółte. W końcu dojechał do upragnionego celu. Gdy wysiadł z auta, jego oczom ukazał się wielki napis „ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH”. Adam westchnął ciężko i ruszył w stronę drzwi. Tuż za progiem zrozumiał, że popełnił błąd, nie zabierając ze sobą lektury. Podszedł do maszyny, wcisnął guzik i odebrał karteczkę, na której widniał napis: „Numer 167. W kolejce: 36 osób”. Kolejne westchnienie. Adam stanął z boku sali, czekając aż zwolni się miejsce siedzące. Po czterdziestu minutach doczekał się swojego numeru. Gdy był już przy okienku, podbiegł jeszcze jakiś zdyszany mężczyzna ze słowami Ja tylko po informację..! Siedem minut, trzy pisma i pieczątka. Nadszedł upragniony moment, gdy pani zza szybki spytała z lekko ironicznym zabarwieniem głosu Czym mogę panu służyć? Gdy Adam wyjaśnił w  czym rzecz, urzędniczka w pierwszej chwili chciała go odesłać do innego okienka, jednak gdy nasz klient desperacko zaparł się, że nie odejdzie, póki nie rozwiążą jego sprawy - pani wykonała telefon,

34 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


i  to stylowo jest tak chodzić. Stylowo jest nie umieć się zachować wśród ludzi? - wciąż niedowierzał. Po przymiarce, fizyk kupił elegancką koszulę z kołnierzykiem i opuścił sklep. Zadumany nad wszystkimi wydarzeniami minionego dnia skierował się do auta. Po drodze rozmyślał o pani z  torbami wysiadającej z autobusu, młodym chłopaku z   hałasującym telefonem, krzyczącym rodzicu i  uległym mu dyrektorze, kierowcach samochodów, pani z okienka w urzędzie, „galerii” handlowej i  wreszcie o chłopaku w czapce. Niezliczone myśli przebiegały mu przez umysł... Mimo tego rejwachu w głowie wsiadł do swojego pojazdu i ruszył na niespokojne wody ulic miasta, które miały go w  końcu ulokować w bezpiecznym domowym porcie. Przedrostek sub oznacza coś pod lub mniejsze. Czy nie jest tak, że walcząc o wzniosłe cele kultury, podesty, pomniki i ordery, na co dzień stajemy się uczestnikami subkultury? Zgadzamy się na bylejakość i bylebybyło, nie zważając na formę, cel i  sens naszego działania... Od naszych wychowanków wymagamy dobrych manier, szacunku, „dzień dobry”, „proszę”, „dziękuję”, a sami bywamy krewką panią z autobusu, wulgarnym kierowcą, chłopcem w czapce. Póki sami nie wyjdziemy z dekadenckiej subkultury, nie zmienimy świata na lepsze. A hasło „Kultura wokół nas”, zostanie tylko napisem na stronie tytułowej czasopisma.

Kultura wokół nas

podała mu formularz do wypełnienia i... kazała czekać. Kolejne szesnaście minut. Po tym czasie to Adam był zdyszanym mężczyzną podbiegającym do okienka. Poszło podobnie jak jego poprzednikowi sześć minut, dwa pisma, trzy pieczątki. Adam raźno opuścił budynek, z którego już za dwadzieścia sześć lat będzie czerpał radość życia emeryta. Drogę z urzędu do galerii handlowej (GALERIA handlowa, czego to ludzie nie wymyślą... - pomyślał Adam dojeżdżając do celu) pomińmy. Dość już wcześniejszego opisu przejazdu drogowego. W pasażu sklepów fizyk nie miał absolutnie żadnego problemu ze znalezieniem koszuli - co drugi sklep oferował odzież - od dziecięcej po „puszystą”. Jakby te wszystkie ciuchy razem zebrać, to starczyłoby na odzianie pokaźnej wsi, a to wszystko w jednym budynku... Adam wybrał jedno z wejść - skusiła go nazwa nawiązująca do wybitnego skrzypka. W końcu takie logo zobowiązuje - na pewno będą tam porządne, eleganckie koszule. Po przebyciu kilkudziesięciu metrów alejek z wszelkimi możliwymi częściami garderoby, dotarł do tego, czego szukał. W  międzyczasie jednak przykuł jego wzrok młody chłopak - na oko mógł mieć dwadzieścia trzy lata. Swobodnie, luźno ubrany z czapką z daszkiem na głowie - także szukał ubrań. Dlaczego pośrodku sklepu, ten człowiek nosi czapkę? Zimno mu od klimatyzacji? Takie myśli przewinęły się przez głowę Adama. Kilka dni później, jego siostrzenica wyjaśniła mu, że teraz jest taka moda

  

Dominika Warska ZSMEiE w Toruniu i WSB w Toruniu

Kulturalnie z kotem o kulturze Nawet nie usłyszałam, kiedy wszedł do pokoju. Wskoczył na biurko, usiadł przy laptopie i zaczął czyścić futro. - No i o czym to będzie tym razem? - zagaił po dłużej chwili. - O kulturze kocie, o kulturze – odpowiedziałam zamyślona. - Ale nie mam weny twórczej. Szczerze, to nie wiem, o czym pisać... Od dłuższej chwili wpatrywałam się w biały ekran, na którym miały pojawić się litery, słowa, zdania. Na razie kursor rytmicznie mrugał, jak gdyby odmierzał czas, który nieubłaganie przybliżał mnie do terminu oddania artykułu.

- Jak to nie wiesz? – nie przestawał cmokać łapy. – Kultura to ważna rzecz. A o ważnych rzeczach zawsze trzeba wiedzieć... - Nie zabłysnąłeś kocie! - weszłam mu w słowo. Nie wiem! Nic nie wiem! Pustka! - chwyciłam się za głowę. - … a niewiedza prowadzi do ignorancji. Brak kultury oraz wiedzy o niej to oczywisty dowód głupoty oraz wyjałowienia umysłu, co z kolei prowadzi do zatracenia więzi... - Nie, no proszę cię! - przerwałam mu ponownie. Nie będę pisała o takich rzeczach, to raz. A dwa, skąd u  ciebie tego rodzaju słownictwo! I takie przemyślenia?! 35

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kultura wokół nas

- Wystarczy, że słucham, o czym opowiadasz, kiedy wracasz z pracy... - przyszła pora na umycie drugiej łapy. - Ale ja nie mówię o wyjałowieniu, zatracaniu się, ignorancji! - lekko się zirytowałam. - Ale mówisz, że byłaś z uczniami w kinie. Że sami wybrali film. No, wiesz, ten ostatni, o zoo. Jak mu tam było? - „Azyl”. - No właśnie, „Azyl”. Podobał im się, co? Sama mówiłaś, że na początku byli trochę znudzeni, bo to niby film o zwierzątkach, ale później, kiedy wszedł wątek ratowania ludzi... - … tak, Żydów. - ... to patrzyli z zainteresowaniem. I, że zwrócili uwagę na zachowanie się innej młodzieży w kinie. - Bo rzeczywiście inna grupa, która była z nami zachowywała się skandalicznie. Rozmawiali, śmiali się, głośno komentowali, szeleścili papierkami od cukierków, rzucali w siebie popcornem. Nauczycielki nie były w stanie nad nimi zapanować! - oburzyłam się lekko. - A to też kultura – zauważył kot i z namaszczeniem zaczął myć ucho. - Możesz też napisać, że twoi uczniowie lubią, kiedy pokazujesz im filmy o sztuce. No wiesz, te wyprodukowane przez BBC. „Potęga sztuki”. Tak, te. Zawsze mówisz, że są idealne, bo trwają około 45 minut, a BBC w mistrzowski sposób pokazuje to, o czym nie piszą w szkolnych podręcznikach. - Fakt. Każdy z filmów opowiada o innym malarzu, innej epoce, odsłania tajemnice obrazów, opowiada o  ciekawostkach, o kulisach ich powstawania. - A ty myślisz, że to nie kultura? - spojrzał na mnie swoimi zielonymi ślepiami. - Masz rację, kultura – przyznałam. - Jednak kultura na filmach się nie kończy – zauważyłam. - Nie mogę pisać tylko o tym. - To napisz, że twoi uczniowie czytają książki. kontynuował rozmowę i mycie drugiego ucha. - Ej, tam zaraz czytają. - No to napisz, że to ty im czytasz na lekcjach. Co ostatnio czytałaś maturzystom? Przypomnij mi, na co znowu wydałaś pieniądze – złośliwie się uśmiechnął. - Na reportaże – przyznałam. – Ale sami o nie prosili  – próbowałam się usprawiedliwić. - Sam doskonale wiesz, że kanon lektur ich nie zachwyca. Nie zaglądają ani do lektur, ani do innych książek, więc chociaż mam pewność, że obok Kapuścińśkiego będą choć w części w stanie zapamiętać inne współczesne reportaże. I właśnie dlatego czytałam im fragmenty „Depeszy” Michaela Herra, „Dżihadystki” A. Erelle i „Fotografa” Garance Le Caisne. - I co, podobało się? - dopytywał. - Bardzo! Wszystkie książki są o wojnie. Wojnie

w  Wietnamie, Iraku i Syrii. Chłopcy chcieli wiedzieć jeszcze więcej o tym, co dzieje się we współczesnym świecie, dlatego poleciłam im obejrzeć reportaże Ewy Ewart. I śledzić wiadomości. Jeśli nie w telewizji, to niech poczytają informacje w Internecie. I tak siedzą non stop z nosem w komputerze. - I to też jest kultura – podsumował kot. - A pamiętasz jak brali udział w konkursie? - Ale którym, bo było ich kilka? - zastanowiłam się. - No w tym, gdzie pisali wiersze o rodzinie – drążył temat. - No wiesz, potem książka była wydana... - „O rodzinie w kilku wersach” - przypomniało mi się. - Możliwe. Albo ten drugi o Wiśle, ten ogólnopolski, taki co teraz list polecony wysyłałaś... - „Nieznana legenda o Wiśle”. - O ten, właśnie ten. I co, napisali opowiadanie? kontynuował. - Legendę – poprawiłam go – nieznaną legendę. - Niech będzie, że legendę. A przedtem była poezja. Jak wrócą z praktyk, to trzecie klasy zaprezentują ci w niebanalny sposób wiersze skamandrytów, awangardystów i futurystów. Zdaje się, że takie dałaś im zadanie - spojrzał na mnie przenikliwie. W zeszłym roku robili filmy oparte na wybranych lekturach. Była „Lalka” na spacerze, „Antygona” co ożywiła brata, „Pan Tadeusz” na Dybowskim Zamku, krwiożerczy baranek z II części „Dziadów i  przerobiona „Zbrodnia Ikara”. - A ty skąd o tym wiesz? - zdziwiłam się. - Mówiłem ci, że słyszę, jak opowiadasz, co robisz z  nimi w szkole – skończył myć uszy i widać było, że zastanawia się, co by tu jeszcze przygładzić na i tak perfekcyjnie wyczesanym futrze. - Albo te plakaty, które ostatnio z nimi na polskim przygotowywałaś. Wyklejanki, wydzieranki, rysowanki i inne takie tam... Po raz kolejny wprawił mnie w osłupienie. Ten kot wiedział więcej, niż się spodziewałam. Uniosłam brwi do góry. - A, już sobie przypomniałem, te na 21 marca, na Światowy Dzień Poezji. To też kultura – podsumował i zgrabnie zeskoczył na podłogę. - Dobra, koniec rozmowy – zarządził. – Wiesz o  czym masz pisać. A teraz idziemy do kuchni, bo zgłodniałem. Ile mogłem, to pomogłem, miska chrupek się należy - pobiegł na schody. - No pośpiesz się. Pani redaktor nie będzie wiecznie czekać na twój artykuł. Jak się ogarniesz, napiszesz go raz dwa. Tylko przedtem nie zapomnij mnie nakarmić. I kawy sobie zrób, albo też coś zjedz, mózg cukru potrzebuje! Ostatnie słowa wykrzyczał już z kuchni. Nie pozostało mi nic innego, jak nasypać jedzenia do miski, zaparzyć kawy i zabrać się za pisanie artykułu. I wszystko to KULTURALNIE, oczywiście.

36 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Kompetencje naukowe dzieci we wczesnej edukacji W Kujawsko-Pomorskim Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy odbyło się kolejne międzynarodowe szkolenie dla nauczycieli przedszkoli i klas I-III szkół podstawowych pod nazwą: Kompetencje naukowe dzieci we wczesnej edukacji. Ta forma doskonalenia zawodowego nauczycieli w  naszym regionie powstała we współpracy z SCIC: Consejo Superior De Investigaciones Científicas (Najwyższa Rada Badań Naukowych w Hiszpanii), FBBVA: Fundación Banco Bilbao Vizcaya Argentaria (Fundacja Banku Bilbao Vizcaya Argentaria w  Hiszpanii) oraz z Przedszkolem nr 34 ,,Mali Odkrywcy” w Bydgoszczy, które od ponad trzech lat współpracuje z wyżej wymienionymi instytucjami hiszpańskimi. Trzydniowe szkolenie naukowe, łączące teorię z  praktyką, rozpoczęło się wykładem inauguracyjnym: Kompetencje naukowe dzieci we wczesnej edukacji, który wygłosiła María José Gómez Díaz z Madrytu. Następnie przeprowadzone zostały warsztaty: Z czego zrobiony jest świat? Podczas kolejnych dni uczestniczki szkoleń pogłębiały wiedzę z zakresu Archeologii dla najmłodszych. Zajęcia poprowadziła María Ruiz del Árbol Moro: archeolog. Doświadczenia, eksperymenty, dociekliwe zadawanie pytań to sposoby poznawania skomplikowanych pojęć, które w naturalny sposób interesują dzieci od najmłodszych lat. Nauczyciele doskonalili swój warsztat pracy, aby w prosty i  przystępny sposób pomagać dzieciom doświadczać i odkrywać. Wszystko po to, by rozumiały one świat, w którym przyjdzie im żyć, a nauka stała się wspaniałą przygodą w eksplorowaniu otaczającej rzeczywistości. W efekcie nawiązania współpracy międzynarodowej Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy zaproszone zostało do realizacji projektu w ramach programu ERASMUS+ (Akcja 2 – Współpraca na rzecz innowacji i  wymiany dobrych praktyk. Partnerstwa strategiczne –

Oblicza edukacji

Krystyna Karpińska KPCEN w Bydgoszczy

współpraca szkół) Scientific literacy at the school: improving strategies and building new practices of science teaching in early years education - Wiedza naukowa w szkole: doskonalenie strategii i tworzenie nowych praktyk nauczania przedmiotów ścisłych na wczesnych etapach edukacji. Cele projektu są zgodne ze strategią edukacji województwa kujawsko-pomorskiego: rozwój edukacji przedszkolnej, podnoszenie osiągnięć edukacyjnych uczniów szkół podstawowych województwa kujawsko-pomorskiego, zapewnienie wysokiego poziomu nauczania, ponadto zapewnienie wzrostu innowacyjności opartej na czerpaniu wiedzy naukowej, współpraca z ośrodkami naukowymi polskimi i międzynarodowymi. Główne cele projektu: • poprawa osiągnięć w zakresie kompetencji ogólnych na wysokim poziomie poprzez nauczanie, jak uczyć przedmiotów ścisłych/przyrodniczych w  perspektywie kształcenia ustawicznego • doskonalenie nauczycieli i wychowawców w  zakresie przedmiotów ścisłych/przyrodniczych z  interdyscyplinarnego punktu widzenia treści naukowych zarówno w przedszkolu, jak i szkole podstawowej • tworzenie i konsolidacja sieci współpracy w celu wdrożenia innowacyjnych praktyk w zakresie edukacji ścisłej w przedszkolu i szkole podstawowej • tworzenie innowacyjnych materiałów, które będą wspierać nauczycieli i liderów w zapewnianiu wysokiej jakości nauczania oraz wprowadzaniu nowych metod i narzędzi w klasie • poprawa poziomu edukacji od wczesnego dzieciństwa • przybliżenie dwóch światów: nauki i edukacji małego dziecka. Działania zaprojektowane w ramach programu ERASMUS+ służące współpracy instytucji międzynarodowych w celu wdrażania innowacyjnych praktyk zaplanowano w następujący sposób: 37

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Oblicza edukacji

Plan – rok szkolny 2016/2017 • 24-28 października 2016 roku - spotkanie organizacyjne i szkolenie w Madrycie • 31 stycznia 2017 roku – spotkanie wirtualne • 26 maja 2017 roku – raport w połowie - spotkanie w Bydgoszczy. Plan – rok szkolny 2017/2018 • 6 listopada 2017 roku - spotkanie w Palermo • 31 stycznia 2018 roku - spotkanie wirtualne • 1czerwca 2018 roku – finał, raport - 1. czytanie • 8 czerwca 2018 roku – spotkanie w Gijon • 15 września 2018 roku – finał - raport ostateczny • grudzień 2018 roku - zakończenie. W dniach od 24 do 28 października 2016 roku w   Najwyższej Radzie Badań Naukowych CSIC (Consejo Superior de Investigaciones Cientificas) w stolicy Hiszpanii, z udziałem przedstawicieli Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli w  Bydgoszczy i sześciu innych partnerskich instytucji z Włoch, Hiszpanii, Litwy, Estonii i Polski,

odbyła się inauguracja realizacji projektu w ramach ERASMUS+. Podczas spotkania w Madrycie omówione zostały sprawy organizacyjne. Następnie uczestnicy wzięli udział w szkoleniach dotyczących wdrażania wiedzy naukowej w szkole „Z czego zrobiony jest świat?” i „Archeologia w szkole”. W trakcie szkoleń zaprezentowano treści teoretyczne oraz realizowano proste eksperymenty mające na celu przestudiowanie niektórych zjawisk naturalnych poprzez tworzenie modeli lub wyobrażeń rzeczywistości. Celem szkolenia było inspirowanie realizatorów projektu do opracowania innowacyjnych materiałów. 31 stycznia 2017 roku miało miejsce spotkanie wirtualne, a 26 maja 2017 roku odbyło się zgodnie z planem międzynarodowe spotkanie z partnerami projektu, podczas którego między innymi omówione zostały działania dotyczące opracowania wspólnej publikacji. Kolejne spotkania przed nami.

Emilia Kapuścińska Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 1 we Włocławku

W świecie anglojęzycznych bajek i baśni - nauka języka poprzez zabawę To tytuł projektu realizowanego w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 we Włocławku od czerwca 2016 roku w ramach Programu Erasmus Plus. Jego głównym założeniem jest wspomaganie rozwoju kompetencji językowych ucznia, rozwijanie ciekawości wobec innych kultur, przygotowywanie do samodzielności w procesie uczenia się języka angielskiego, a także umacnianie wiary we własne możliwości językowe. W ramach projektu realizowana była tzw. mobilność nauczyciela języka angielskiego na Malcie, która obejmowała dwutygodniowe szkolenie metodyczno językowe w języku angielskim. Szkolenie przyczyniło się do podniesienia jakości pracy całej szkoły, między innymi poprzez realizację autorskiego programu nauczania języka angielskiego opartego na nauce języka poprzez zabawę, wspólne czytanie bajek, baśni, rymowanek i obcowanie z literaturą anglojęzyczną. Czytanie, jak powszechnie wiadomo, jest skuteczną metodą wychowania wrażliwego człowieka, myślącego samodzielnie, z bogatą wyobraźnią, umiejącego radzić sobie

w życiu dzięki zdobytej wiedzy i umiejętnościom. Głównym celem programu jest wspomaganie ucznia w jego wszechstronnym rozwoju przez wzbogacanie słownictwa oraz struktur gramatycznych z  zakresu znajomości języka angielskiego, a  tym samym podniesienie poziomu kompetencji językowych i swobody wypowiadania się w języku obcym. Podczas dodatkowych zajęć uczniowie kształcą i doskonalą rozumowanie ze słuchu, czytanie w  języku obcym, a także pokonują bariery językowe, używając poprawnych struktur gramatycznych na miarę własnych możliwości. Obcowanie z literaturą anglojęzyczną daje im możliwość poszerzania komponentu kulturowego i pobudza ich świadomość językową. Zajęcia odbywają się w  specjalnie do tego utworzonej sali, która podkreśla nietypowy charakter zajęć. Uczniowie czują się tam zrelaksowani i bardziej otwarci na bodźce językowe, które w naturalny sposób prowokują do myślenia i działania w języku obcym.

38 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Program jest realizowany przy wykorzystaniu nowoczesnych metod i form pracy. Projekt jest również częściowo realizowany na platformie eTwinning. Uczniowie przy pomocy nowoczesnych środków komunikacji kontaktują się z  uczniami ze szkół europejskich, by wymienić spostrzeżenia dotyczące programu, a także przedstawić swoje prace dotyczące bajek w języku angielskim. Uczniowie mają również możliwość wyrażenia wewnętrznych przeżyć dotyczących opowieści przez działalność artystyczną. W bieżącym roku szkolnym

Oblicza edukacji

Nietypowy charakter zajęć dodatkowych

przygotowali przedstawienie „Snow White” w języku angielskim, które zaprezentowali uczniom naszej szkoły. Ponadto zaprezentowali angielskojęzyczne wierszyki i  rymowanki dla dzieci z przedszkola we Włocławku. Uczestnictwo w innowacyjnych zajęciach w języku angielskim zapewnia dzieciom dodatkowy kontakt z  językiem i kulturą krajów anglojęzycznych. Długofalowym efektem udziału w projekcie jest podniesienie jakości pracy szkoły i kompetencji językowych uczniów, co z pewnością przyczyni się do zwiększenia motywacji i satysfakcji w codziennej pracy nauczyciela i ucznia, a ponadto do zwiększenia kompetencji pracy szkoły, zarówno nauczycieli zaangażowanych w  projekt jak i pozostałych pracowników szkoły. Udział w projekcie Erasmus+ stworzy placówce możliwość poprawy jakości pracy w obszarze języków obcych; stworzy też możliwość współpracy międzynarodowej, a tym samym przyczyni się do poznania i wymiany doświadczeń dotyczących nowoczesnych i  innowacyjnych metod i form nauczania, które można wykorzystać w codziennej praktyce.

Krzysztof Walczak Zespoł Szkół im. Ziemi Kujawskiej w Dąbrowie Biskupiej

Wiedza azymutem nowoczesności Projekt „RADWAN: Radość Ambasadorem Dzieci, Wiedza Azymutem Nowoczesności” realizowany przez Zespół Szkół im. Ziemi Kujawskiej w Dąbrowie Biskupiej w latach 2016 – 2018 służy poprawie warunków edukacyjnych szkół z Chorwacji, Hiszpanii, Turcji i Polski. Adresowany jest do rodziców, którzy razem z dziećmi realizują projekt i aktywnie uczestniczą w społeczeństwie cyfrowym, zamieszczając efekty swojej pracy na portalu eTwinning lub goszcząc w swoich domach uczniów krajów partnerskich, nauczycieli, a przede wszystkim do uczniów

w  wieku 11-16 lat, ponieważ to oni niebawem zostaną pełnoprawnymi Obywatelami Europy. W poszczególnych spotkaniach międzynarodowych weźmie udział ok. 140 osób przyjezdnych oraz społeczność szkoły goszczącej. Szacuje się, iż w różnych działaniach projektowych weźmie udział ok. 1200 osób. Natomiast zakres oddziaływania projektu jest znacznie większy, ponieważ efekty pracy są upowszechniane w środowisku lokalnym oraz w mediach. Dzięki wymianie doświadczeń kadry podczas międzynarodowych spotkań projektowych 39

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Oblicza edukacji

i upowszechnianiu tzw. dobrych praktyk uczestnicy wpływają na zmniejszenie różnic edukacyjnych oraz mają możliwość wprowadzania innowacyjnych form i metod nauczania. Są to m.in. metody: mapa myśli, gry planszowe, komiksy pojęć, Questioning the Author, S@tm, „peer learning”, WebQuest, CLIL. Prezentujemy także pomysły i narzędzia mogące posłużyć do tworzenia konkretnych technik nauczania o  dziedzictwie w oparciu o kompetencje. Przedstawiona metodologia obejmuje edukację w oparciu o  opowieść wychowawczą, uczenie się poprzez działanie, uczenie się poprzez współpracę oraz metodę kontrolowanego odkrywania. Powyższe typy metodologii zostaną zaprezentowane w niezbędniku kreatywnego nauczyciela „Met(h)oda na sukces”, przewodniku metodycznym, zbiorze zadań i broszurze gry planszowe. Są to również produkty końcowe projektu. Można je stosować w nauczaniu zorientowanym na nabywanie przez uczniów kompetencji oraz poprawę wyników u uczniów osiągających wyniki poniżej przeciętnej. Konferencje dydaktyczne, warsztaty i obserwacje lekcji służą także podniesieniu kwalifikacji nauczycieli zaangażowanych w realizację projektu na różnych polach – związanych z dydaktyką/metodologią przedmiotów ścisłych, nauczaniem języków obcych oraz współpracą z rodzicami. Integrowaniu i rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych uczestników służą stare gry sportowe i  planszowe, a także wspólne zajęcia edukacyjne. Uczniowie zaangażowani w prace nad projektem mają możliwość wszechstronnego zdobywania wiedzy poprzez jego interdyscyplinarność. Dzięki pracy w grupach (także międzynarodowych) oraz warsztatom i specjalnie przygotowanym zajęciom praktycznym uczestnicy rozwijają swoje umiejętności retoryczne, słuchania i czytania ze zrozumieniem oraz pisania. Uczniowie zostali Młodzieżowymi Przewod-

nikami Turystycznymi po swojej okolicy, powołano Młodzieżowego Koordynatora Projektu. Szczegółowy podział obowiązków, przydział zadań to szansa na uczenie się bycia odpowiedzialnym za siebie i cały zespół. Warto podkreślić, że treści realizowane w ramach projektu są komplementarne wobec szkolnych programów nauczania. Uczniowie pogłębiają swoje wiadomości i umiejętności z zakresu przedmiotów ścisłych. Dzięki współpracy międzynarodowej, wyjazdom, stałemu kontaktowi poprzez portale społecznościowe i pocztę mailową rozwija się mobilność wirtualna oraz rzeczywista. Uczniowie stworzyli cztery nowe gry „Matematyka w pudełku”, która rozwija u uczniów kompetencje podstawowe, umiejętność analitycznego i syntetycznego myślenia. Trwają prace nad powstaniem drugiej gry „Muzeum w pudełku”, mającej nawiązywać do kultury i historii krajów partnerskich oraz gry, która będzie w  atrakcyjnej formie przybliżać dziedzictwo kulturowe. Wykorzystywanie TIK w projekcie jest pomostem do przepływu informacji umożliwiających wszystkim zainteresowanym odniesienie korzyści z naszych wspólnych zasobów kulturowych i naturalnych. Uczniowie, pracując pod kierunkiem nauczycieli i we współpracy z rodzicami, są przygotowani do samodzielnego i odpowiedzialnego korzystania ze środków masowego przekazu, komputerów, Internetu. Poprzez odkrywanie gier planszowych i sportowych zachęcamy do ochrony dziedzictwa kulturowego. Projekt RADWAN został zorientowany na nabywanie kompetencji poprzez edukację na rzecz dziedzictwa kulturowego. Nie jest jednak celem samym w sobie, jest środkiem ułatwiającym naukę i rozwój osobisty, a także rozwijanie podstawowych i przekrojowych kompetencji w ramach Programu Erasmus+, takich jak umiejętność współpracy, komunikacji, ekspresji kulturowej, kompetencji społecznych, korzystania z  mediów.

Uczniowie grają w gry przez siebie utworzone

40 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Z wizytą w duńskim przedszkolu W ramach współpracy z zagranicą miałam okazję wizytować zaprzyjaźnione przedszkole Saxen Gladsaxe w Søborg na obrzeżach Kopenhagi. Przedszkole, które odwiedziłam pracuje metodą Reggio Emilio. Do przedszkola uczęszcza około 70 dzieci różnych narodowości w wieku od 8 miesięcy do 6 lat. Placówka usytułowana jest w nowym, piętrowym budynku z  zaadoptowanymi pomieszczeniami piwnicznymi. Budynek jest w pełni dostosowany do potrzeb dzieci. Przedszkole jest czynne w godzinach od 700 do 1700. W placówce znajdują się 4 grupy dzieci, dwie grupy młodsze usytułowane na parterze budynku, pozostałe dwie – starsze na piętrze. Maksymalna liczba osób w grupie jest uzależniona od wieku dzieci. W grupach młodszych może znajdować się nie więcej niż 18 dzieci, z którymi jednocześnie pracuje trzech pedagogów. Grupy starsze natomiast to 25 dzieci na trzech nauczycieli, co umożliwia prowadzenie zróżnicowanych zajęć.

Sala dzieci

Każda z grup posiada dużą salę do zabawy, nauki a także spory korytarz, szatnię i łazienkę. Sale wyposażone są w tablice interaktywne, nowoczesne meble oraz zabawki, a nauczyciele mają do dyspozycji tablety, z których również korzystają przedszkolaki. Przed każdą salą jest też duży telewizor, na którym wyświetlane są informacje dla rodziców. Co ciekawe, każdego dnia wszystkie poczynania dzieci są dokumentowane, fotografowane przez nauczycieli.

Dokumentacja ta, zwana DAP, to ważny element metody Reggio Emilio, którą pracuje placówka Saxen. Przedszkole, które wizytowałam, prócz tego, że pracuje metodą Reggio Emilio, realizując przy tym sporo różnych projektów, jednocześnie posiada swój profil, którym jest natura. Oznacza to, że głównymi założeniami placówki jest przybliżenie dzieciom wszystkiego co związane z naturą. Przedszkole usytułowana jest blisko parku i lasku, a  przy sporym placu zabaw znajduje się ogródek oraz kurnik. Przedszkolaki z zaangażowaniem i  radością uprawią różnego rodzaju rośliny, mają także możliwość opiekowania się kurami. Plac zabaw prócz swojej przestrzeni daje dzieciom możliwość korzystania z trampolin, huśtawek, piaskownicy oraz innych atrakcji. Na placu zabaw jest też magazyn, w którym znajdują się rowery, hulajnogi, deskorolki oraz sprzęt do piaskownicy. Przedszkole posiada swoją kuchnię, gdzie codziennie przygotowywane są posiłki. W duńskich przedszkolach bardzo duży nacisk kładzie się na samodzielność dzieci. Posiłki serwowane w salach są tego przykładem. Starsze przedszkolaki, otrzymując wszystkie niezbędne składniki, samodzielnie przygotowują sobie kanapki. Ciekawym jest także fakt, iż dużą uwagę przywiązuje się do zdrowej diety. W jadłospisie znajduje się m. in. bardzo dużo warzyw, owoców, razowego chleba oraz wody. Wszelkie wytwory dzieci gromadzone są w  przedszkolu. Każdy przedszkolak posiada swoją teczkę, która jest świadectwem jego rozwoju. Teczki te stanowią bardzo ważny dokument podczas rozpoczynania edukacji szkolnej. Przedszkole Saxen w Danii pracuje w oparciu o  metodę Reggio Emilio. Od maja 2016 roku zaczęto wprowadzać również elementy metody Jamsa Nottinghama (UK) CHALLENGING LEARNING (nauka przez wyzwania). Metoda ta została zapoczątkowana przez jej twórcę Jamsa Nottinghama w Anglii i jest jedną z nowych metod pedagogicznych na świecie. Państwa, w których wdrażane są elementy metody J. Nottinghama to: Anglia, Dania, Szwecja, Norwegia i Australia. Ukazały się też książki dotyczące tej metody w języku angielskim, szwedzkim, duńskim i norweskim.

Oblicza edukacji

Magdalena Wasilewska Szkoła Podstawowa nr 32 w Toruniu

41 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Oblicza edukacji

Małgorzata Piątek Zespół Szkół nr 7 w Toruniu

Wymiana międzyszkolna Piętnaścioro uczniów z Gimnazjum nr 10 w Toruniu brało udział w wymianie międzyszkolnej z Liceum nr 18 w Kaliningradzie. Był to pierwszy etap wymiany pod hasłem „Śladami Kopernika, Goethego i Kanta – piszemy książkę kucharską”, w którym spotkali się polscy i rosyjscy uczniowie. Podczas pobytu w  Toruniu uczniowie pracowali nad powstaniem książki kucharskiej w  trzech językach: polskim, rosyjskim i  niemieckim.

Uczniowie z Torunia i Kaliningradu. Fot. Małgorzata Piątek

Uczniowie z naszego gimnazjum komunikowali się ze swoimi kolegami z Rosji w języku niemieckim, którego uczą się w szkole. Celem wymiany było m.in. doskonalenie właśnie tego języka, ponieważ wymiana zaplanowana była jako trójstronny projekt między Polską, Niemcami i Rosją, jednak strona niemiecka nie mogła tym razem wziąć w nim udziału. Zaprzyjaźniona szkoła z Wurzen koło Lipska towarzyszyła nam wirtualnie w trakcie wykonywania prac związanych z programem i wspierała w zakresie języka niemieckiego. W Toruniu rosyjska młodzież zwiedzała szkołę, uczestniczyła w zajęciach języka angielskiego i historii oraz korzystała z pracowni komputerowej szkoły w celu wykonania dokumentacji multimedialnej z  naszego spotkania. Jednak wymiana uczniowska to nie tylko praca, a również wspólne spędzanie czasu wolnego, wzajemne poznawanie siebie, innej kultury i miasta. Dlatego też uczniowie brali udział w zajęciach muzealnych – pieczeniu pierników w „Żywym

muzeum Kopernika” w Toruniu , byli na spektaklu w  toruńskim planetarium pt. „Ziemia planeta Kopernika” i zwiedzali starówkę miasta w formie marszu na orientację, poznając jego historię i zabytki. Wiele radości sprawiły naszym uczniom wspólne zabawy organizowane w Międzynarodowym Centrum Spotkań Młodzieży w Toruniu, gdzie nasi goście byli zakwaterowani podczas pobytu w Polsce. Mieliśmy tam do dyspozycji pomieszczenie, w  którym odbyła się kolacja powitalna i pożegnalna gości, dyskoteka oraz gry i  animacje językowe. Dużą atrakcją okazało się ognisko z  pieczeniem kiełbasek i śpiewaniem znanych piosenek ludowych w języku polskim, rosyjskim i  oczywiście niemieckim. Drugim etapem naszej współpracy i kontynuacją podjętych działań będzie spotkanie w   Niemczech, zaplanowane w  terminie od 6.11 do 11.11.2017 roku, w którym spotkają się nasze trzy zaprzyjaźnione szkoły. Wymiana szkolna jest współfinansowana z funduszy Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży. Tym razem pozyskane środki nie mogły być wykorzystane na realizację pierwszego etapu przedsięwzięcia, bowiem uczniowie z Niemiec nie mogli przyjechać ze względu na chorobę opiekuna. Stanęliśmy przed znakiem zapytania, kto w związku z taką sytuacją wesprze nas finansowo i tutaj niezawodni okazali się rodzice polskich uczniów, którzy z  wielkim zaangażowaniem wsparli przedsięwzięcie nie tylko finansowo, ale i organizacyjnie, za co bardzo dziękuję. Dzięki nim uczniowie z Rosji dobrze czuli się w naszym mieście i domach rodzin, które ich gościły. Można opowiadać o potrzebie poznawania innych kultur i tradycji, walczyć w teorii ze stereotypami, ale nie będzie to tak efektywne w  pokonywaniu barier językowych i wszelkich uprzedzeń, jak te kilkudniowe spotkania młodzieży. Należy więc dołożyć wszelkich starań, aby w przyszłości podejmować podobne inicjatywy tym bardziej, że jako toruńska szkoła mamy naszym gościom wiele do zaoferowania.

42 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Szkolne kółko fotograficzne jako forma aktywizacji uczniów z  niepełnosprawnością intelektualną Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną napotykają w życiu na różne bariery. Dotyczą one uspołecznienia, umiejętności poznawczych, samodzielności i inicjatywy. Wielu z naszych uczniów ma zaniżoną samoocenę. Pomysłem na aktywizację młodych ludzi, rozwój ich samodzielności oraz kształcenie umiejętności organizowania czasu wolnego było utworzenie szkolnego kółka fotograficznego FOTO-OKO. Ideą fotografii jest dokumentowanie przemijającego czasu, wydarzeń, ludzi, utrwalanie zmieniających się zjawisk przyrody. Tymi działaniami w  Zespole Szkół nr 3 we Włocławku zajmuje się od 2009 roku Szkolne Kółko Fotograficzne „FOTOOKO” prowadzone przez Izabelę Kwiatkowską i  Elżbietę Krzemińską. Głównym celem szkolnego kółka fotograficznego jest rozwijanie zainteresowań artystycznych uczniów, nabycie umiejętności fotografowania, wskazanie nowej formy spędzania wolnego czasu oraz uwrażliwienie na piękno własnego regionu. W zajęciach uczestniczy głównie młodzież z Zasadniczej Szkoły Zawodowej i  Szkoły Przysposabiającej do Pracy. ZSZ kształci młodzież z   niepełnosprawnością intelektualną w  stopniu lekkim, natomiast SPP kształci młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i  znacznym. Od początku działalności kółka był prowadzony blog, założony i wspierany przez panią Magdalenę Psykowską. W blogu prezentowano najciekawsze zdjęcia, i informacje o działalności kółka. W  2011 roku stał się on ważną zakładką na stronie internetowej ZS nr 3, kółko stało się wizytówką szkoły. Od początku działalności nasi uczniowie zaskakiwali nas inwencją, umiejętnością znalezienia ciekawego obiektu fotografowania, umiejętnością zauważenia detalu architektonicznego. W ramach szkolnego kółka fotograficznego FOTO-OKO zostały zrealizowane trzy projekty. Ich celem była organizacja czasu wolnego uczniów. Dzięki projektom uczniowie mieli

Oblicza edukacji

Elżbieta Krzemińska Zespół Szkół nr 3 we Włocławku

możliwość zwiedzania, fotografowania i uczestniczenia w warsztatach fotograficznych z fotografem. Na zakończenie pierwszego projektu Foto Turystyczna Kultura Czasu Wolnego została zorganizowana wystawa w ZS nr 3. Był to pierwszy duży sukces, który zaskoczył uczestników projektu, prowadzących i odwiedzających wystawę. Potem tylko podnosiliśmy poprzeczkę. Dwa kolejne zrealizowane projekty to Architektura w obiektywie i Pasjoterapia. Również te projekty zakończyły się wystawami, każda cieszyła się uznaniem odwiedzających. Prace naszych uczniów były wielokrotnie wystawiane podczas różnych uroczystości i konferencji na terenie Zespołu Szkół nr 3. Z czasem pojawiła się propozycja przygotowania wystawy fotograficznej poza szkołą. Zdjęcia naszych fotopasjonatów zostały zaprezentowane w   Urzędzie Miasta Włocławka, w   siedzibie Urzędu Marszałkowskiego we Włocławku i  w  Toruniu, w Bibliotece Pedagogicznej KPCEN, w PaństwowejWyższej Szkole Zawodowej, w Teatrze Impresaryjnym, w Hali Sportowej, Miejskiej Bibliotece Publicznej we Włocławku, w Domu Kultury w Krościenku. W niektórych miejscach gościliśmy dwukrotnie. Od początku działalności naszym celem było rozbudzanie kreatywności uczniów. Sądzę, iż cel został osiągnięty. Nasi uczniowie swój wolny czas poświęcali fotografii, zaczęli odnosić sukcesy w konkursach. Konrad Sobczak - uczeń ZSZ wykonał pod kierunkiem nauczycieli cykl zdjęć Słodko-kwaśny smak życia, za które otrzymał wyróżnienie w  II Wojewódzkim Profilaktycznym Festiwalu Teatralnym „Popatrz” w Inowrocławiu (6.2010). Konrad zaczął samodzielnie eksperymentować z  fotografią. Po konsultacjach z fotografem kupił aparat fotograficzny - lustrzankę oraz obiektyw, robił niesamowite zdjęcia architektury, przyrody, portrety, eksperymentował z kolorem. Na zdjęciach Konrada widać niezwykłą umiejętność uchwycenia właściwego momentu do zrobienia zdjęcia. Konrad 43

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Oblicza edukacji

zajął I  miejsce w Wojewódzkim Konkursie Turystyczno-Krajoznawczym finansowanym przez Urząd Marszałkowski w Toruniu Mój region – miejsca, które warto zwiedzić, wykonując biuletyn reklamujący nasz region. W biuletynie zostały wykorzystane zdjęcia wykonywane podczas warsztatów fotograficznych szkolnego kółka. Konrad zachęcony przez opiekunów kółka do udziału w konkursie wykonał bardzo dobre zdjęcia koncepcyjne, zajął II miejsce w konkursie fotograficznym Świat dziecka w  obiektywie w  Finale Konkursów Ogólnopolskiej Kampanii Zły dotyk. Konrad, kończąc szkołę, myślał o połączeniu pasji fotografowania z pracą. W tym zakresie także osiągnął sukces. Projektuje strony internetowe oraz grafikę użytkową, stawia pierwsze kroki w fotografii komercyjnej. Jego zdjęcia mogliśmy podziwiać na wystawie „Wykadrowany surrealizm” w Galerii Sztuki w Browarze B. Janusz Januszewicz to kolejny uczeń ZSZ, który osiągnął sukces. Fotografował nie tylko podczas warsztatów fotograficznych, poświęcał wolny czas zwiedzaniu i fotografowaniu. Zajął III miejsce w Wojewódzkim Konkursie Turystyczno-Krajoznawczym finansowanym przez Urząd Marszałkowski w Toruniu Mój region – miejsca, które warto zwiedzić, wykonując album reklamujący nasz region. Joanna Przybyłowska, uczennica SPP, nasza kolejna fotopasjonatka, podobnie jak koledzy zaczęła samodzielnie eksperymentować z fotografią. Podczas rodzinnych spacerów robiła świetne zdjęcia przyrody, w domu fantastyczne ujęcia swoich ulubieńców – psów i kotów. Motywowana przez opiekunów kółka wykonała serię zdjęć nad Jeziorem Czarnym. Jedno z tych zdjęć zdobyło wyróżnienie w VI Międzyszkolnym Konkursie Fotograficznym w Hołdzie Janowi Pawłowi II w   Roku Jego Kanonizacji – Tchnienie polskich lasów i jezior organizowanym przez Zespół Szkół Katolickich. Poziom konkursu był bardzo wysoki, na konkurs wpłynęło ponad 300 zdjęć. Po tym wyróżnieniu posypały się kolejne. W konkursie Nekropolie w barwach jesieni organizowanym w 2014 roku przez Zespół Szkół Samochodowych we Włocławku czworo uczniów ze Szkoły Przysposabiającej do Pracy zostało nagrodzonych. Tomasz Tomczak zajął I miejsce, natomiast uczniowie: Bartosz Afeltowicz, Marcin Kuczyński i We-ronika Rumińska otrzymali wyróżnienia. Zdjęcia zostały wykonane podczas plenerowych warsztatów fotograficznych szkolnego kółka FOTO-OKO. W konkursie Migawka z Włocławka organizowanym w 2015 roku przez Gim-

nazjum nr 4 im. ONZ we Włocławku pod hasłem Włocławek - moje miasto uczniowie z Zespołu Szkół nr 3 osiągnęli duży sukces. Kamil Nowaczyk zajął III miejsce, wykonując zdjęcia techniką zoomowania, otrzymał także specjalne wyróżnienie artystów plastyków. Natomiast uczniowie SPP: Bartosz Afeltowicz i Paulina Kruszyńska zdobyli wyróżnienia, wykonując zdjęcia na dworcu PKP we Włocławku podczas warsztatów FOTOOKO. Zdjęcia były prezentowane w Galerii Sztuki Współczesnej we Włocławku. Fotoreportaże przygotowane przez uczennice Zasadniczej Szkoły: Izabelę Brzezińską, Joannę Majchrzak i Natalię Michalską zdobyły wyróżnienia w I Edycji Ogólnopolskiego Konkursu Ja-moje koleżanki i koledzy-moja szkoła-mój przyszły zawód-moja miejscowość. Organizatorem był Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im.  Janusza Korczaka w Toruniu. Natomiast Ewelina Majchrzak, uczennica SPP, wykonała zdjęcia, które zostały zauważone i   wyróżnione podczas konkursu XVI edycji konkursu fotograficznego – Włocławek Moje Miasto Nasza ulica. Prace wykonane przez Ewelinę były prezentowane w Galerii Sztuki Współczesnej we Włocławku. Na konkurs wpłynęło ponad 160 zdjęć. Przedstawiłam w ogromnym skrócie dziewięć lat działalności szkolnego kółka fotograficznego FOTO-OKO w ZS nr 3 we Włocławku. Ta krótka historia to realizacja projektów, warsztatów w szkole i w plenerze, warsztatów z fotografem, to także samodzielne fotografowanie, a przede wszystkim sukcesy uczniów. Poprzez działalność szkolnego kółka fotograficznego stworzono uczniom optymalne warunki rozwoju indywidualnego i osobowościowego. Dzięki temu wzrosła ich samoocena, stali się kreatywni, realizują swoje pasje, potrafią organizować swój wolny czas, spełniają się w pracy zawodowej.

Zajęcia szkolnego kółka fotograficznego

44 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


KONIEC

Robert Preus KPCEN w Bydgoszczy

Bądz zmianą, którą pragniesz ujrzeć w świecie

Mahatma Gandhi

Programowanie w szkole podstawowej

Podstawa programowa 14 lutego 2017 r. Minister Edukacji Narodowej, Anna Zalewska, podpisała rozporządzenie dotyczące podstawy programowej m.in. wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej. Tym samym zapisy tej podstawy zaczną obowiązywać nauczycieli i uczniów klas I, IV i  VII już od 1 września 2017 roku. Każdego następnego roku objęte nią zostaną kolejne klasy. Od dawna wiemy także, że likwidacji ulegną gimnazja, a w  szkole podstawowej dzieci spędzą osiem lat. Najważniejszych kierunkami zmian, którymi powinni zainteresować się nauczyciele dotychczasowych zajęć komputerowych w szkole podstawowej i informatyki w gimnazjum, są: • spiralny układ treści • korelacja przedmiotowa • TIK w podstawie programowej innych przedmiotów • wprowadzenie nauki programowania • praca zespołowa i realizacja projektów edukacyjnych. Spiralny układ treści gwarantuje stopniowe wzbogacanie wiedzy i umiejętności, powtarzanie i  utrwalanie na kolejnych etapach nauczania oraz ich rozszerzanie. Dlatego cele kształcenia - wymagania ogólne  - są takie same dla wszystkich etapów edukacyjnych, a  treści nauczania - wymagania szczegółowe - skutecznie je rozszerzają. Nowością jest wprowadzenie TIK w podstawie programowej innych przedmiotów, np. geografii, chemii czy biologii. Dotychczas nie było takich zapisów i wspieranie zajęć przedmiotowych nowoczesnymi technologiami wyglądało różnie. Czy ma to znaczenie dla nauczycieli informatyki?

Oblicza edukacji

Robert Preus KPCEN w Bydgoszczy

Sądzę, że tak. Można liczyć na kształcenie kompetencji i umiejętności cyfrowych uczniów w ramach realizacji innych przedmiotów1. Przy takim podejściu zdecydowanie lepiej będzie można wykorzystać korelację przedmiotową (np. matematyczno-informatyczną, przyrodniczo-informatyczną, techniczno-informatyczną) oraz realizować projekty edukacyjne. Dzięki takiemu podejściu uczeń nie będzie miał także wątpliwości, że informatyka wspiera wiele dziedzin, które bardzo często bez niej nie mogłyby już w ogóle istnieć. Ale to nie jedyna zaleta. Skoro część zadań z TIK będą realizowali nauczyciele innych przedmiotów, to nauczyciele informatyki będą mogli bardziej skoncentrować się na algorytmice i programowaniu, czyli rozwijaniu kompetencji informatycznych uczniów, które stały się już w tym roku szkolnym (2016/2017) jednym z pięciu podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa2. Przy okazji tych zmian zastąpiono nazwę przedmiotu zajęcia komputerowe - edukacją informatyczną w klasach I-III i informatyką w klasach IV-VI. To zdecydowanie lepiej oddaje charakter tych zajęć i przywraca informatyce, jako dziedzinie nauki (computer science), właściwą rangę w szkole. Nie powinno więc nikogo dziwić, że za jedną z najważniejszych umiejętności rozwijanych 1

Reforma edukacji 2017. Zmiany w kształceniu ogólnym, specjalnym i zawodowym oraz w obszarze wychowania i profilaktyki, https:// www.ore.edu.pl/nowa-podstawa-programowa/ (zob: ORE REFORMA EDUKACJI 2017. PREZENTACJA OGÓLNA. Stan prawny na_05.04.2017.pdf ) 2 https://men.gov.pl/jakosc-edukacji/nadzor-pedagogiczny/podstawowe-kierunki-realizacji-polityki-oswiatowej-panstwa-w-rokuszkolnym-2016_2017.html

45 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Oblicza edukacji

w  ramach kształcenia ogólnego uznano kreatywne rozwiązywanie problemów z różnych dziedzin ze świadomym wykorzystaniem metod i narzędzi wywodzących się z informatyki, w tym programowanie3. Nowa podstawa programowa narzuca obowiązek programowania od klasy pierwszej do klasy ósmej szkoły podstawowej. Gdybyśmy chcieli ją porównać z ustępującą podstawą, to zauważylibyśmy, że zmiany są ogromne. W poprzedniej nie było zapisów uwzględniających myślenie algorytmiczne i  programowanie. Wprawdzie w punkcie czwartym zajęć komputerowych dla klas IV-VI wprowadzono Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji z wykorzystaniem komputera4, ale w treściach nauczania nie rozbudowano w sposób jasny i wystarczający tych wymagań. Zapis, który miał wówczas ukierunkować nauczyciela brzmiał: Uczeń: za pomocą ciągu poleceń tworzy proste motywy lub steruje obiektem na ekranie. Takie uzupełnienie przytoczonego celu kształcenia otwierało drogę do wielu niejasnych interpretacji. Do tego wszystkiego w zalecanych warunkach i sposobach realizacji zajęć komputerowych nie było żadnych wyjaśnień ani wskazówek na ten temat. Trudno zapis rozpatrywać w obszarze programowania także dlatego, bo przed właściwym programowaniem muszą pojawić się zagadnienia związane z podejściem algorytmicznym przy rozwiązywaniu problemów. A  takich nie było w ogóle. Dopiero na III etapie edukacyjnym ustępującej podstawy programowej (gimnazjalnym) cel kształcenia wymagań ogólnych ujmuje stosowanie podejścia algorytmicznego przy rozwiązywaniu problemów. I  rzeczywiście ten cel jest dobrze odzwierciedlony oraz rozbudowany w treściach nauczania wymagań szczegółowych5. Ale zapisów związanych z programowaniem nadal nie było. To wcale nie oznacza, że uczniowie nie mogli programować. Część nauczycieli miało szansę wprowadzenia programowania we wcześniejszych latach na podstawie autorskiego programu. Dużo pomysłów w tym zakresie dostarczały wydawnictwa, które w podręcznikach wychodziły poza ustępującą podstawę programową i  proponowały ciekawe pomysły. Do tego wszystkiego szkoły mogły przystąpić do pilotażu programowa-

3

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej, s. 12 4 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, s. 250 5 tamże, s. 448-449

nia i  realizować go już od 1 września 2016  r.6 Niezależnie od tego, jaką decyzję nauczyciel podjął, od następnego roku szkolnego 2017/2018 mamy w tym zakresie bardzo istotne zmiany. Nowa podstawa programowa na każdym etapie edukacyjnym szkoły podstawowej zakłada w celach kształcenia: 1. Rozumienie, analizowanie i rozwiązywanie problemów na bazie logicznego i abstrakcyjnego myślenia, myślenia algorytmicznego i sposobów reprezentowania informacji. 2. Programowanie i rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem komputera oraz innych urządzeń cyfrowych: układanie i programowanie algorytmów (...)7 Nieprzypadkowo te dwa cele (wśród przytaczanych tam pięciu) znalazły się na pierwszym i drugim miejscu. Tym samym autorzy podstawy chcieli zapewne zwrócić uwagę na wagę tych zagadnień i  konieczność realizowania w pierwszej kolejności. Oba cele mają też bogate odzwierciedlenie w treściach nauczania wymagań szczegółowych. Nauczyciel otrzymuje także cenne wskazówki o warunkach i sposobach ich realizacji. Autorzy podstawy docenili również współpracę w grupach, udział w projektach zespołowych8 oraz ich zarządzanie. Uczeń wdrożony zostanie do krytycznego myślenia, argumentowania i wnioskowania oraz dobrej organizacji pracy i precyzyjnego prezentowania pomysłów. Będzie uczył się aktywnego słuchania, skutecznego komunikowania się, dokonywania samooceny. Można powiedzieć, że ten cel jest dopełnieniem wcześniej przytaczanych, bo we współczesnym świecie zespołowe rozwiązywanie problemów, także podczas programowania, jest nieuniknione. Nikt dzisiaj nie pisze programów sam, a tworzenie niektórych systemów informatycznych wymaga kilku tysięcy osób podzielonych na zespoły9. O tym trzeba mówić dzieciom i dostosowywać pracę grupową do stawianych uczniom problemów. 6

Do 15 września 2016 r., chęć udziału w pilotażowym wdrożeniu programowania w edukacji formalnej w oparciu o innowacje pedagogiczne w szkołach, zgłosiły 1 592 szkoły. (źródło: https:// programowanie.men.gov.pl/1-592-szkoly-zglosily-chec-udzialu-wpilotazowym-wdrozeniu-programowania/) To niecałe 6% wszystkich szkół podstawowych, gimnazjów i ponadgimnazjalnych, które mamy w  Polsce (zob. GUS, Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2015/2016, Warszawa 2016, http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/oswiata-i-wychowanie-w-roku-szkolnym-20152016,1,11.html) 7 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej..., op. cit., s. 175 8 W warunkach i sposobach realizacji czytamy również, że W trakcie prac nad projektami (indywidualnymi lub zespołowymi) uczniowie powinni mieć również możliwość korzystania z komputerów lub innych urządzeń cyfrowych, w zależności od potrzeb wynikających z charakteru zajęć, realizowanych celów i tematów, tamże, s. 180 9 Na przykład 2,5 tys. osób pracowało przy tworzeniu Windows 7 Zob.: http://gadzetomania.pl/48868,25-tys-osob-pracuje-przytworzeniu-windows-seven

46 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Jeżeli za programowanie uznamy informatyczne podejście do rozwiązywania problemów z różnych dziedzin10, to musimy się również zgodzić, że przygotowaniem do programowania można uznać rozwiązywanie problemów bez komputera. Rozwijanie logicznego myślenia, rozwiązywanie zadań przy pomocy algorytmów to tylko nieliczne sposoby działań w tym zakresie. Tym samym dajemy uczniom solidne przygotowanie do przyszłego pisania programów w  języku programowania. Takie podejście sprawdzi się na każdym etapie edukacyjnym szkoły podstawowej. W edukacji wczesnoszkolnej może przyjąć charakter zabawowy w postaci rozwiązywania zadań, łamigłówek czy układania w logicznym porządku obrazków. Ciekawym rozwiązaniem może być wykonanie przez dzieci ścieżki z różnymi trudnościami. Wówczas wybrany uczeń może stać się „zaprogramowanym robotem” poruszającym się po ścieżce, którym steruje grupa jego rówieśników zgodnie z wcześniej zaplanowanymi instrukcjami. Takie podejście wprowadzi dzieci do planowania działań, układania poleceń i rozwiązywania zadań bez formalnego stosowania pojęć informatycznych, np. algorytmu. W późniejszym czasie podobne działania możemy wspierać, korzystając z materiałów archiwalnych międzynarodowego konkursu informatycznego Bóbr11. A   jeśli mamy swoje pomysły i chcemy opracować własne, au torskie materiały, to w  tym zakresie dobrze sprawdzi się platforma LearningApps12. Jej twórcy umożliwili tworzenie nauczycielom własnych aplikacji, poprzez które możemy zachęcić uczniów do myślenia. Dopiero po takiej dawce pracy powinniśmy pomyśleć o łagodnym wprowadzeniu dziecka w wizualny język programowania. W tym zakresie mamy bardzo bogatą ofertę. Przygodę z wizualnymi językami proponowałbym zacząć od idei, którą 10

A. B. Kwiatkowska, Zespół ds. Podstawy Programowej z Informatyki MEN, Informatyka. Szkoła podstawowa. Cel i historia zmian, nowe umiejętności i spodziewane efekty, http://www.ore.edu.pl/nowa-podstawa-programowa/MATEMATYKA,%20INFORMATYKA/ 11 http://www.bobr.edu.pl/ Na stronie znajdują się zadania z 2015 i  2016 r. Gdybyśmy chcieli znaleźć więcej zadań, wówczas możemy to zrobić poprzez platformę mCoursor, na której odbywa się konkurs. 12 zob. https://learningapps.org/

rozpropagował w  USA Tydzień Informatyki (Computer Science Education Week, 9-15 grudnia, 2013). Propozycja stała się tak ciekawa i  nośna, że ciągle jest rozwijana i dzisiaj każdy niezależnie od wieku oraz miejsca może z niej skorzystać. Na specjalnie przygotowanej platformie uczniowie mogą bawić się, rozwiązując proste zadania, sterować i programować postacie z popularnych gier, także znanych z animowanych filmów Disneya (np. Moana). Odnajdziemy tu bohaterów gwiezdnych wojen, Minecrafta, Angry Birds i  innych. Całość polega na ułożeniu programów z gotowych bloczków i jest bardzo starannie przemyślana, opatrzona filmami oraz kursami, dostosowanymi do odpowiedniego wieku. Jeżeli chcielibyśmy śledzić postępy uczniów, to platforma, po wcześniejszym zarejestrowaniu w systemie, umożliwia utworzenie klasy i daje wgląd w to, co robią dzieci. Jeśli zachęcimy i  zrealizujemy z uczniami te pomysły, to będzie nam łatwiej przejść do innych wizualnych języków programowania. Scratch, Baltie, Blockly Games to tylko nieliczne propozycje w tym obszarze, nie tylko dla najmłodszych.

Oblicza edukacji

Programowanie, czyli jak rozłożyć siły?

Wszystkie wymienione środowiska gwarantują zrealizowanie treści nauczania zawarte w podstawie programowej: Uczeń programuje: proste sytuacje lub historyjki według pomysłów własnych i pomysłów opracowanych wspólnie z innymi uczniami, pojedyncze polecenia, a także ich sekwencje sterujące obiektem 47

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Oblicza edukacji

na ekranie13. Warto na chwilę zatrzymać się nad tym zapisem. Autorzy podstawy kładą nacisk na samodzielność w programowaniu. Nie bez znaczenia jest więc zapis mówiący, że uczeń programuje według własnych pomysłów. Daje to dzieciom szansę twórczego myślenia i programowania już na pierwszym etapie edukacyjnym. To jest dla nich zupełnie nowa sytuacja umożliwiająca nie tylko wykonywanie poleceń, których rezultat zaprogramował ktoś inny, ale tworzenie własnych światów i wyrażania siebie w  twórczym programowaniu. Na kolejnym etapie edukacyjnym (IV-VIII), szczególnie w klasach IV-VI uczniowie rozwijają podejście algorytmiczne przy rozwiązywaniu problemów, ale robią to, wykorzystując wiedzę z innych przedmiotów. Zgodnie z podstawą programową może być to, np. liczenie średniej, znajdowanie elementu w  zbiorze nieuporządkowanym lub uporządkowanym, znalezienie elementu najmniejszego i największego oraz wyróżniają podstawowe kroki w algorytmicznym rozwiązywaniu problemu14 Na tym etapie uczeń bardziej świadomie podchodzi do rozwiązywania problemów, dlatego informatyka powinna mieć dla niego charakter formalny. W klasach IV-VI uczniowie powinni więc posługiwać się pojęciami informatycznymi (np. algorytm, sekwencja, iteracja). Dobrze byłoby, aby uczeń po znalezieniu rozwiązania, w drodze logicznego myślenia, potrafił określić dla niego algorytm i wyróżnić podstawowe kroki: określenie problemu i  celu do osiągnięcia, analiza sytuacji problemowej, opracowanie rozwiązania, sprawdzenie rozwiązania problemu dla przykładowych danych, zapisanie rozwiązania w postaci schematu lub programu15. Proste algorytmy, zgodnie z podstawą programową, uczeń powinien zapisać w wizualnym języku programowania. wykorzystując przy tym polecenia sekwencyjne, warunkowe i iteracyjne oraz zdarzeń16. Wówczas będzie mógł zobaczyć swoje rozwiązanie w działaniu. W klasach IV-VI możemy wykorzystywać wspomniane już wcześniej środowiska Scratcha, Baltiego, Blockly Games czy All Can Code. Tyle tylko, że uczeń powinien z nimi pracować na wyższym poziomie, niż w klasach młodszych. Należy zachęcać go do samodzielnych działań związanych z rozwiązywaniem problemów, stosowaniem podejścia algorytmicznego: np. programowania własnych komiksów, prostych gier, interaktywnych prezentacji. Uczeń powinien mieć przy tym możliwość testowania swojego rozwiązania na każdym etapie projektowania i  modyfikowania kodu źródłowego. Zgodnie z podstawą programową Uczeń: projektuje, tworzy i zapisuje w 13

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej..., op. cit., s. 44 14 tamże, s. 175-176 15 tamże, s. 176 16 tamże, s. 176

wizualnym języku programowania prosty program sterujący (...) obiektem na ekranie komputera17. Wizualne języki programowania świetnie się do tego nadają. Dobrze byłoby, aby potrafił też zaprogramowane projekty zaprezentować rówieśnikom i wyjaśnił ich działanie. Mogłoby to mieć aktywizujący wpływ na całą klasę i jednocześnie wymagałoby od niego dużego zaangażowania oraz dodatkowych działań, także wykorzystania aplikacji do prezentowania treści. Uczniowie klas VII-VIII, którzy realizowali zajęcia komputerowe w ramach ustępującej podstawy programowej i nie rozwiązywali problemów wykorzystując podejście algorytmiczne, muszą teraz aktywnie się w ten proces włączyć. Ponieważ nie mieli wcześniej okazji spotkać się również z programowaniem, dlatego powinni przejść całość tak, jak uczniowie nowej podstawy programowej klas IV-VI. Tyle tylko, że w  krótszym czasie, bo w dwóch, a nie trzech latach. Jest to możliwe do zrealizowania, bo są bardziej dojrzali, zdecydowanie na wyższym poziomie logicznego myślenia i gotowi do rozwiązywania problemów poprzez realizowane zajęcia z innych przedmiotów, np. matematykę. Praca z wizualnymi językami programowania nie powinna sprawiać im kłopotu. Wyższe poziomy w Scratchu, Blockly Games (np. labiryntu, ptaka, żółwia, animacji czy stawu) czy też praca w  trybie zaawansowanego programowania klasycznego w Baltie powinny spełnić oczekiwania nawet najbardziej wybrednych uczniów. Dla tych, którym układanie skryptów z klocków będzie niewystarczającym wyzwaniem, możemy zaproponować proste polecenia w języku CoffeeScript polecanym przez zespół ekspertów Code Monkey. Ciekawym rozwiązaniem jest także Code Comb, platforma nauki programowania poprzez gry. Uczniowie piszą prawdziwe kody w języku tekstowym Java Script lub Python, sterując w ten sposób bohaterem w grze i  pokonując stawiane przed nim wyzwania. W ten sam sposób mogą też nauczyć się języka HTML, którego znajomość jest wymagana zgodnie z nową podstawą programową. Uczniowie są silnie zmotywowani i zaangażowani w  proces układania skryptów, lepiej zapamiętują i  koncentrują się nad rozwiązywanym problemem. Gry są dostosowane do poziomu wiedzy i wieku ucznia, który, podróżując wraz ze swoimi bohaterami, ma poczucie sprawstwa tego, co programuje. Uczniowie klas VII-VIII, którzy wcześniej zrealizowali zajęcia z informatyki w klasach IV-VI w ramach nowej podstawy programowej (8-letniej szkoły podstawowej) mogą pójść krok dalej. Ale takich uczniów będziemy mieli dopiero za trzy lata. Wówczas będą mieli już za sobą solidne podstawy rozwiązywania problemów z wykorzystywaniem podejścia algorytmicznego, przez trzy lata mogli poznać też różnorodne sposoby pracy w wizualnych językach 17

tamże, s. 176

48 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


nawet najbardziej wybrednych uczniów i dostarczą im wielu ciekawych wrażeń. Zainteresowania informatyczne uczniów mogą być również rozwijane podczas dodatkowych zajęć edukacyjnych i kółek zainteresowań w szkole oraz w  ramach zajęć pozaszkolnych. W klasach VII-VIII na zajęciach z informatyki powinniśmy pomagać w wyborze dalszych kierunków kształcenia, szczególnie związanych z informatyką. Warto wskazywać i pielęgnować świadomość atrakcyjności zawodów, np. programisty czy grafika komputerowego.

O czym warto pamiętać? To tylko propozycja… Przytoczone przeze mnie wcześniej środowiska, platformy i języki należy traktować jedynie jako propozycje różnych sposobów programowania. Gdybyśmy bowiem spojrzeli na te rozwiązania z perspektywy Khan Academy, to zauważylibyśmy, że tam podstawy Java Script proponuje się już uczniom powyżej ósmego roku życia. To oznacza, że można byłoby zacząć wcześniej wprowadzać język tekstowy. W Khan Academy jest to oswajanie się z nim poprzez proste rysowanie i wypełnianie figur geometrycznych oraz umieszczanie ich w odpowiednim miejscu (przestrzeni). Jednak w przypadku naszego ucznia barierą mogą być polecenia w języku angielskim. A może się mylę? W każdej klasie będzie to na pewno wyglądało inaczej. Uczniowie przecież prezentują zróżnicowany poziom wiedzy i umiejętności. Nauczyciel musi podjąć samodzielnie decyzję, kiedy i jaki język wprowadza. Podstawa programowa pozostawia mu swobodny wybór i niczego nie narzuca. O różnorodności… Są języki wizualne i tekstowe, z którymi można pracować w szkole podstawowej przez wiele lat. Jeśli chodzi o te pierwsze, to nawet przez osiem (np. Scratch, Baltie). Nie warto jednak przywiązywać się do jednego środowiska czy języka. Trzeba uczniów zachęcać do pracy z wieloma i pokazywać ich różnorodność w rozwiązywaniu problemów i projektowaniu własnych pomysłów. Jeśli stworzymy im takie warunki nauki, to później nie będą dla nich zaskoczeniem inne środowiska, z którymi mogą się spotkać na wyższych etapach kształcenia, a potem w pracy zawodowej. O programowaniu małymi krokami... Nie znam żadnego programisty, który od razu napisałby poprawny kod, program. Natomiast znam wielu, którzy go zmieniają, wracają do wcześniejszych założeń, modyfikują. Odnosząc to do środowiska szkolnego, trzeba pamiętać, że będzie podobnie. W moim przekonaniu z dziećmi należy postępować bardzo ostrożnie. Nie wszyscy będą myśleli i radzili sobie tak samo. Nie wszyscy będą w przyszłości pro-

Oblicza edukacji

programowania. Dlatego algorytmy i programowanie powinny wejść na wyższy, bardziej zaawansowany poziom. Uczeń może programować rozwiązania algorytmiczne wybranych problemów. Przy czym w  programowaniu powinien skoncentrować się już na językach tekstowych. Jeśli spotyka się z tymi językami po raz pierwszy, to warto go tam wprowadzić poprzez zabawę, na przykład wcześniej wspomniane Code Monkey oraz Code Comb. Dla urozmaicenia można też zaproponować Taxi Code (Silent Teacher). To bezpłatna nauka Java Script od podstaw w postaci 85 krótkich wyzwań, które wyświetlane są na ekranie do uzupełnienia przez użytkownika. W sam raz dla początkujących, żeby oswoić się z językiem, składnią, poleceniami, wprowadzaniem zmiennych, funkcji i  podstawowych obliczeń. A wszystko to bezpłatnie, bez zakładania konta. Na tym etapie edukacyjnym warto rozważyć wprowadzenie języka programowania Python i zdecydowanie rozwijać umiejętności programowania zespołowego i pracy projektowej. Jeśli będziemy chcieli kontynuować pracę z językami wizualnymi, to jest na rynku kilka ciekawych, bezpłatnych propozycji, którymi warto się zainteresować. Jedną z nich jest Blockly. Dzięki zaprojektowanym przez Google bloczkom możemy łagodnie przejść na wyższy poziom programowania od języka wizualnego do tekstowego. Na podstawie wcześniej ułożonego z klocków kodu w wizualnym środowisku narzędzie generuje zapis w postaci tekstowej odpowiadający językowi: JavaScript, Python, PHP, Lua lub Dart. Uczeń może więc poznać zapis tekstowy wybranego języka wówczas, kiedy utworzy coś wcześniej w języku wizualnym. Może też zapis tekstowy skopiować i przenieść do swojego projektu, w inne miejsce. Ciekawym rozwiązaniem jest także MIT App Inventor. Dzięki aplikacji dostępnej online uczniowie mogą tworzyć użyteczne projekty na urządzenia mobilne z systemem Android. Tu również będą układali skrypty z bloczków na wyższym poziomie zaawansowania. Jestem pewien, że dzięki środowisku zaproponowanemu przez zespół Massachusetts Institute of Technology uczniowie mogą zaprojektować ciekawe aplikacje i do tego działające na ich urządzeniach mobilnych. Podobnie jest w App Lab, które proponuje code.org oraz w wielu innych tego typu narzędziach, które można znaleźć w sieci. Kolejną propozycją z przytoczonej wyżej grupy jest Gameblox. Jest to edytor gier, który również używa języka programowania opartego na bloczkach. Dzięki nim możemy tworzyć i udostępniać projekty własnych gier. Gameblox jest bezpłatny i nie wymaga pobierania na komputer lokalny. Z zaprogramowanymi grami możemy bawić się na witrynie dowolnego urządzenia, w tym także mobilnego. Jestem pewien, że powyższe propozycje spełnią oczekiwania

49 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Oblicza edukacji

gramistami. Ważne jest abyśmy ich nie zniechęcili. Dobrze byłoby, żebyśmy uczyli ich programowania metodą małych kroków, rozkładali problem na czynniki pierwsze, dużo poświęcali czasu na tłumaczenie poszczególnych etapów działania wcześniej wykonanego zadania. Pozwalajmy im także popełniać błędy, nad którymi będzie można podyskutować i zachęcajmy uczniów do zwracania uwagi na działanie układanego skryptu. Jeśli damy solidne podstawy, pokażemy różnorodność rozwiązań i będziemy z uczniami na ten temat rozmawiać, to jestem pewien, że za kilka lat możemy mieć naprawdę dobrych programistów.

Dlaczego warto programować uczniów? Dokąd zmierzamy? Dlaczego tak intensywnie (od klasy I do VIII) wprowadzono naukę programowania? Przyczyn jest kilka. Szkoła podstawowa to najlepszy czas na naukę podstaw programowania. Dzieci są wówczas najbardziej „plastyczne”. Można z nich „ulepić” młodych programistów, łatwo zmotywować do działań, wskazać efekty programowania i jego wpływ na otaczającą ich rzeczywistość, także zachęcić do cyfrowego wysiłku poza szkołą, co w efekcie może przynieść uczniowi większą pewność w samodzielnym kierowaniu swoim procesem uczenia się. Programowanie jako trzeci język przyszłości może też skutecznie zahamować cyfrowy „analfabetyzm”, to jest przede wszystkim „konsumowanie Internetu” przez młodych ludzi i do tego nadaje sens, bo wymaga ciągłej nauki. Jest trochę jak gra komputerowa, w której uczymy się od początku, aż uzyskamy poziom mistrza. Bardziej ekscytująca staje się wtedy, gdy napotykamy trudności, bo wówczas musimy myśleć i skupić całą uwagę na rozwiązaniu problemu. Podobnie jak w programowaniu. Jest jeszcze jeden powód, dostarczany przez pracodawców, którzy nieustannie szukają specjalistów w tym zakresie. Deficyt na rynku stale się pogłębia.

Szacuje się, że obecnie w kraju brakuje 30–50 tys. programistów, zaś do 2020 roku w Unii Europejskiej luka na rynku osiągnie wielkość nawet miliona miejsc pracy. Obecnie problem ze znalezieniem wykwalifikowanych programistów ma 40 proc. pracodawców18. Nie może nas to dziwić. Każdy, kto chociaż trochę interesuje się nowoczesnymi technologiami, zdaje sobie sprawę, że za kilka lat wszystko będzie programowalne. I nie trudno sobie to wyobrazić. Niedawno kupiłem pilota do prezentacji, który zdalnie uruchamia filmy, a  poprzez poruszanie nim w dół lub w górę zmienia natężenie emitowanego dźwięku. Do tego wszystkiego powiększa lub podświetla zdalnie wyświetlane na ekranie obiekty. Łączy się przy tym z oprogramowaniem zainstalowanym na komputerze. Ktoś musiał to zaprogramować. Pewnie podobnie będzie z wszystkimi urządzeniami, a nawet przedmiotami codziennego użytku, np. długopisami:-) W zasadzie z częścią już tak jest. Poza tym bardzo szybko rozwija się obecnie robotyka, w niedalekiej perspektywie planuje się tworzenie inteligentnych miast (SmartCity), bardziej energooszczędnych i przyjaznych środowisku, a równocześnie tańszych w utrzymaniu19. I to wszystko nie ma się dziać gdzieś daleko, ale niebawem w Polsce. Nasz słabo jeszcze rozwinięty rynek jest bardzo spragniony nowoczesnych technologii. Warto więc inwestować w ludzi, którzy będą je tworzyli: w cyfrowych mędrców (nauczycieli) i twórców (uczniów) tak, abyśmy w przyszłości widzieli w nich władców technologii, a  nie jej konsumentów.

18

Polska firma stworzyła specjalnego robota do nauki programowania. Trafi do polskich szkół, https://innowacje.newseria.pl/news/polska-firma-stworzyla,p1956610620 19 Inteligentne miasta dobrą perspektywą dla polskiego rynku. Nowe technologie przyjmą się w Polsce szybciej niż na Zachodzie Europy, https://innowacje.newseria.pl/news/inteligentne-miasta-dobra, p1910942477

Bartosz Woźniak Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy w Toruniu

Nauczyciele w Młynie Wiedzy Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy to świetne miejsce, które promuje naukę w sposób nieformalny. Każdego dnia w naszych progach witamy uczniów wraz z opiekunami i wspólnie zastanawiamy

się nad zagadnieniami współczesnej nauki. Pomysły czerpiemy garściami nie tylko ze świata naukowego, ale również od nauczycieli, którzy chętnie do nas przychodzą, pomagają nam i z nami współpracują.

50 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Raz w semestrze organizujemy bezpłatne czwartki dla nauczycieli, w ramach których prezentujemy naszą aktualną ofertę edukacyjną. W wieczornym wydarzeniu bierze udział kilkanaścioro nauczycieli, którzy zaznajamiani są ze zmianami, które zajdą w  najbliższym czasie w ofercie warsztatowej, pracownianej i dodatkowych wydarzeniach. Następnie wraz z przewodnikiem udają się do przestrzeni Centrum i zwiedzają aktualne wystawy. Spotkania te są ważne również pod kątem ewentualnej współpracy.

z masłem, podczas którego dowiedzieli się, dlaczego kromka chleba zawsze spada masłem do dołu. Druga konferencja dla nauczycieli odbywa się w  listopadzie. Jest to całodniowe wydarzenie, w ramach którego nauczyciele biorą udział w specjalnie przygotowanych prelekcjach, pracowniach i warsztatach. Aktywności mają na celu wzbudzić ciekawość, chęć do podejmowania nowych inicjatyw edukacyjnych i zachęcić do doskonalenia swojego warsztatu naukowego. Jest to konferencja metodyczna, w której udział biorą również nasi partnerzy. Już teraz serdecznie wszystkich nauczycieli zapraszamy. We wszystkich działaniach skierowanych do nauczycieli prosimy zawsze o patronat Centrum Kształcenia Ustawicznego w Toruniu oraz Toruński Oddział Doradztwa Metodycznego i Doskonalenia Nauczycieli. Nauczyciele biorący udział w konferencji otrzymują od nas również zaświadczenie o uczestnictwie podpisane przez dyrektorów tych instytucji.

Oblicza edukacji

Bezpłatne czwartki dla nauczycieli

Klub nauczyciela „Belferski Młynek” Nowa wystawa w przestrzeni Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy „Pracownia wyobraźno”. Fot. Dorota Szmigiel i Bartosz Woźniak

Konferencje dla nauczycieli Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy organizuje przynajmniej dwie konferencje dla nauczycieli w  ciągu roku. Pierwsza z nich Nauczyciel w centrum… uwagi ma miejsce w kwietniu i jest ściśle powiązana z  Toruńskim Festiwalem Nauki i Sztuki – zawsze odbywa się w poniedziałek festiwalowy. Celem tego wydarzenia jest również prezentacja naszej aktualnej oferty. Podczas konferencji nauczyciele mają okazję wymienić się opiniami oraz wyrazić swoje zdanie na temat treści prezentowanych w Centrum. Dodatkowo za każdym razem mogą porozmawiać z naszymi specjalistami w pracowniach: biologicznej, fizycznej, multimedialnej i warsztatowej. Chętnie słuchamy nauczycieli i ich sugestii dotyczących tematów zajęć, jakie chcieliby u nas zrealizować ze swoimi klasami, podpowiadamy, jak mogą rozwiązać problemy, które pojawiają się w ich codziennej pracy. Nazwa wydarzenia wskazuje na dwie istotne sprawy: jak ważne jest dla nas środowisko nauczycielskie oraz na naszą chęć czerpania wiedzy i doświadczenia od nauczycieli. Ostatnia konferencja Nauczyciel w centrum… uwagi odbyła się 24 kwietnia. Wzięło w niej udział 40 nauczycieli, którzy zapoznali się z aktualną ofertą Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy, w tym z  nowymi ekspozycjami w  naszej przestrzeni Pracownia wyobraźni i Laboratorium wyobraźni. Uczestniczyli również w naukowym pokazie pt. Paradoks kromki

Klub nauczyciela to miejsce, w którym skupiają się nauczyciele wszystkich przedmiotów i wszystkich poziomów nauczania, aby móc wymienić doświadczenia oraz zintegrować się. Do „Belferskiego Młynka” może przyjść każdy, dla kogo nauczanie jest pasją i chce tą pasją zarażać innych. Od października wystartuje już IV edycja Klubu. Spotykamy się popołudniami i dzielimy się swoimi zainteresowaniami. W poprzedniej edycji nauczyciele zgromadzeni w Klubie prezentowali doświadczenia związane tematycznie z wodą podczas Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki. Swoim zapałem i charyzmą zarażali najmłodszych mieszkańców Torunia naukami przyrodniczymi i ścisłymi. W ramach Naukowego Bazaru nauczyciele prezentowali doświadczenia odpowiadające na pytania: Jak powstaje tornado?, Jaki to proszek?, Czy woda jest dipolem? Jak zmierzyć długość rzek? Co to jest hydrofilowość i hydrofobowość, Jaki jest mechanizm usuwania brudu? oraz inne: Uciekaj gdzie pieprz rośnie, Podaj dalej, Pasta dla słonia, Efekt Tyndalla oraz Prawo całkowitego wewnętrznego odbicia. Wzięli też udział w  Toruńskiej Nocy Naukowców. Przez cały rok nauczyciele korzystają z infrastruktury naszego Centrum, szukając inspiracji do realizacji własnych pomysłów naukowych. Ich zapał i praca włożona w  projekty, którymi się zajmują, jest dla nas inspiracją i wielką radością. Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy chętnie współpracuje z nauczycielami, czego wyrazem są przeróżne wydarzenia. Jesteśmy również otwarci na nowe inicjatywy mające na celu jeszcze lepszą kooperację ze środowiskiem nauczycielskim, dzięki czemu zarówno pedagodzy, jak i my, będziemy mogli jeszcze pełniej rozwijać swoje umiejętności i potencjał. 51

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Z praktyki nauczyciela

Adrianna Wierska Zespół Publicznych Szkół w Gąsawie

Oswajanie z kulturą śródziemnomorską Scenariusz przedstawienia o bogach i boginiach greckich W kulturze polskiej odnajdujemy wiele motywów wywodzących się z tradycji śródziemnomorskiej, zwłaszcza tych, których korzenie sięgają antyku grecko-rzymskiego. Uczniowie stykają się z nimi na lekcjach historii oraz języka polskiego, a bywa, że i  podczas godziny wychowawczej. Od wielu lat w Zespole Publicznych Szkół w  Gąsawie klasy czwarte (wcześniej klasy piąte) przygotowują wieczór mitów. Dzieci wcielają się w postaci greckich bogów, bogiń i bohaterów, aby zaprezentować się przed rodzicami oraz zaproszonymi gośćmi i przybliżyć im (albo przypomnieć) świat religijnych wyobrażeń Greków. Następnie biorą udział w konkursach i zabawach związanych z historią starożytnej Grecji. Już kilka razy, na prośbę koleżanki - nauczycielki historii, angażowałam się w przygotowanie takiego spotkania, pisząc scenariusz inscenizacji. Przedstawiam Czytelnikom UczMy jeden z nich – napisany w bieżącym roku szkolnym dla klasy 4a, której jestem wychowawczynią.

Śmiech na Olimpie – czyli boskie rozmówki

52

BOSKA ROZMÓWKA NR 1 Hera i Zeus HERA: (patrzy na zegarek, zerka w stronę drzwi) I   znów gdzieś poszedł! Pewnie przygląda się kobietom  – Ziemiankom albo zaczepia boginki... Już ja sobie z  nim pogadam na osobności, jak tylko wróci! Witajcie, drodzy państwo. Mieliśmy was przywitać oboje, ale taki właśnie jest Zeus, mój szanowny małżonek. Taki niby wielki pan całego świata, ale wystarczy piękna niewiasta na horyzoncie i od razu traci głowę, i  zapomina o swoich obowiązkach. To ja może powiem coś o sobie. Mam na imię Hera. Jak wiecie, mam też męża, Zeusa, ale nie będę o nim mówić, żeby się nie denerwować... Jestem opiekunką kobiet i  małżeństw. Moje ulubione zwierzątko to paw. Może i bywam zazdrosna, ale mam powody. O,   zbliża się Zeus. Ustąpię mu miejsca przed państwem, niech myśli, że jest pępkiem świata i się przed wami chwali swoją mocą... (ostrożnie, chyłkiem wchodzi Zeus) ZEUS: Szanowni Państwo, miło Was widzieć. Przepraszam za spóźnienie, miałem pilną sprawę... (słychać z dala głos Hery)

HERA: A jak ta pilna sprawa miała na imię? Filida? Eurykleja? A może jakaś Ifigenia? ZEUS: (zakłopotany, pociera czoło, gryzie paznokcie, z  niepokojem odwraca się w stronę Hery) Jako władca bogów i całego świata mam na głowie mnóstwo spraw. Rządzenie to ciężki kawałek chleba. Trzeba podejmować trudne decyzje, rozsądzać spory, tego ukarać, tamtego nagrodzić, jednego pochwalić, innemu pogrozić palcem i, po dobroci, postraszyć mękami w Hadesie, czasem czegoś naobiecywać, potem tego nie spełnić, trochę „nakręcić” (uśmiecha się) – wiecie państwo, jak to jest w polityce, znacie to z  telewizji i gazet i tego... no jak to się u was nazywa.... o, internetu! Znakiem mojej władzy jest piorun. (ściszonym głosem) Żebym tak jeszcze mógł wrócić do stanu kawalerskiego... HERA: (z oddali) Ja ci dam powrót do kawalerstwa! ZEUS: Wiem, że wszyscy, już od starożytności, plotkują o moich flirtach i romansach. W książkach dla dzieci nawet o tym piszą... No cóż, pogodziłem się z tą sytuacją. Ale co ja na to poradzę że jestem taki wrażliwy na piękno kobiet i boginek? (przygląda się paniom na sali, uśmiecha się) Panie też są piękne i  wszystkie mi się podobacie... HERA: Zeusie! Pożegnaj się ładnie z gośćmi i chodź do jadalni, musimy poważnie porozmawiać! ZEUS: (łapie się za głowę) Poważnie porozmawiać przy jedzeniu! Już ja to znam! Znów rozboli mnie żołądek i głowa! Nawet ambrozja i nektar mi nie pomogą... Do widzenia! (kłania się) [...] BOSKA ROZMÓWKA NR 3 Apollo i Artemida APOLLO: Ja, Apollo, kojarzę się ludziom z  przystojniakiem, który siedzi sobie wśród drzew albo na łące i gra na lirze. Tak przedstawia się mnie na obrazach. Coś w tym jest, bo przecież urody nie można mi odmówić. Myślę, że jestem najprzystojniejszy z  bogów greckich. Fascynuje mnie poezja, muzyka i  sztuka w ogóle. Zwykle towarzyszy mi 9 muz, ale dziś dałem im wolne Mało kto wie, że potrafię też zsyłać zarazę. Wystarczy, że strzelę z  łuku i... choróbska gotowe. Pamiętacie państwo epidemię grypy wiosną? Nie chwalę się, ale to była moja robota... (uśmiecha się) Oczywiście leczyć też potrafię... Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


[...] BOSKA ROZMÓWKA NR 6 Hestia i Ares (Ares rozwija mapę, oglada ją, wodzi po niej palcem, wyjmuje kwałek kartki i ołówek, robi notatki; wchodzi Hestia) HESTIA: Witaj, Aresie! Co robisz? Chyba jesteś zamyślony, bo w ogóle mnie nie zauważyłeś. Przejdź się na spacer, zaczerpnij świeżego powietrza, popatrz, jak rodziny spacerują, jak rodzice idą z dzieciakami na lody, jak tatusiowie grają z synami w piłkę, a  mamy zaplatają córeczkom włosy...

ARES: Planuję, gdzie wywołam wojnę! Ilu żołnierzy trzeba wysłać, jakie uzbrojenie będzie potrzebne, ilu potrzeba dowódców, jak rozmieścić oddziały, gdzie rozbić obozy wojskowe... HESTIA: (zagniewana) Ty okrutny bożku! Ty potworze z kamieniem zamiast serca! Wojny ci się zachciewa! Nie żal ci żołnierzy? Nie żal ci ich rodzin? Gdybym tylko mogła cię wysłać do podziemi na najniższe piętro i to na zawsze! Żeby tak Hades i  Persefona zakuli cię w łańcuchy, z których nie można się uwolnić! ARES: Hestio, patrzysz na świat z innego punktu widzenia. Wiem, że jesteś boginią ogniska domowego i chciałabyś, żeby rodziny zawsze były w komplecie i żyły sobie spokojnie i w dostatku. Ale ludzie od najdawniejszych czasów kłócili się i często te kłótnie przechodziły w wojny. Ludziom był potrzebny bóg wojny. I tak Grecy wymyślili sobie mnie, Aresa. Ja po prostu wykonuje swoją robotę. Musisz się z tym pogodzić. HESTIA: Nienawidzę cię. Wprowadzasz między narodami niezgodę i kłótnie – czasem o bzdury. ARES: O, wypraszam sobie! Kłótnie wprowadza Eris, bogini niezgody, nie ja. HESTIA: Ale ty te spory podsycasz. I potem przychodzą wojny. Na Zeusa, mego brata, ile już było tych konfliktów! Czy nie lepiej żyć w zgodzie, w pokoju i cieszyć się ciepłem domowego ogniska, spotkaniami z rodziną i przyjaciółmi i powiększać grono znajomych? Teraz możesz mieć z nimi ciągły kontakt. Wystarczy, że założysz sobie konto na fejsbuku albo na instagramie... ARES: Nie chcę. Ares – bóg wojny. Surowy, okrutny, krwawy, stale domagający się ofiary i szczęśliwy, gdy słyszy odgłosy bitwy. Budzący strach bóg wojny – oto ja! To jest to, co najbardziej mi się podoba i niech tak zostanie. Nie zmienisz mnie. HESTIA: Nigdy się nie poddam. Dopóki istnieje ludzkość, będę zaszczepiać zamiłowanie do ogniska domowego, będę pokazywać piękno rodziny i  zgodnych relacji między ludźmi... Na ciebie też znajdę sposób (pokazuje palcem na Aresa). Jeszcze się spotkamy w sądzie. Zapłacisz za wszystkie wojny, które wywołałeś. Będę najstraszniejszym prokuratorem w dziejach świata! Zobaczysz! (schodzi ze sceny) ARES: Hestia ma być straszliwym prokuratorem... Ciepła i dobrotliwa Hestia... No, no no... kto by pomyślał... (schodzi ze sceny)

Z praktyki nauczyciela

(wpada zdyszana Artemida, ma potargane włosy, we włosach liście, małe gałązki) APOLLO: Artemido, siostrzyczko moja, znów latałaś po lasach? ARTEMIDA: (jeszcze zdyszana) Ale piękne lasy odkryłam! Na Pałukach! Lasy liściaste, iglaste, mieszane, jeziora, rezerwat rzeki Gąsawka, lisy widziałam, jelenie, bażanty i mnóstwo innych dzikich zwierzaków! W okolicy miasta Szubin nawet pogadałam z watahą wilków! Jakie to słodkie stworzenia! Od razu mnie poznały i łasiły się jak pieski. A ile żurawi na podmokłych łąkach! Mówię ci, cud-miód kraina! (oddycha spokojniej, ociera pot z czoła). Muszę tam wrócić! APOLLO: Wygladasz jak czupiradło. Masz włosy posklejane żywicą. Jakieś zielsko z nich wystaje. Ogarnij się trochę. Ja jestem piękny i chcę, żeby moja siostra-bliźniaczka też była piękna. ARTEMIDA: (poprawia włosy, wyjmuje z nich liście) Skoro biegam po lasach, przedzieram się przez krzaki, czołgam w lisich norach, to przecież nie będę wygladać jak modelka z Paryża! APOLLO: (podaje jej flakonik z perfumami) Psiknij się tym! To najlepsze perfumy na Olimpie. ARTEMIDA (oburzonym głosem): Chyba oszalałeś! Tymi sztucznymi zapachami odstraszę zwierzęta! Nawet moja łania nie będzie chciała jeść mi z ręki! Bogini lasów i łowów musi pachnieć jak las! Zresztą (pokazuje na buteleczkę, która trzyma Apollo) to męska woda kolońska... APOLLO: (zerka na flakon) Racja, to moja prywatna (spryskuje swoją szatę wodą kolońską) Dobrze już, dobrze, rozumiem twoją wolną, dziką naturę. Napijemy się nektaru? ARTEMIDA: Tego sobie nie odmówię, mniam! (oblizuje się) A do Gąsawy to cię kiedyś zabiorę na koncert tamtejszej orkiestry dętej. Spodoba ci się ich gra! APOLLO: Świetnie, może pozwolą, żebym zagrał razem z nimi. A koło tej Gąsawy to wilki też grasują? ARTEMIDA: (z uśmiechem) Jeszcze nie, ale wszystko możliwe... Chodźmy już na ten nektar! (uśmiechają, kłaniają się, schodzą ze sceny)

BOSKA ROZMÓWKA NR 7 Dionizos, Hefajstos, Hermes DIONIZOS: Hefajstosie, ty się w końcu zapracujesz! To oczywiście dobrze, że praca to jednocześnie twoja pasja. Trzeba jednak czasem odpocząć, zabawić się. Tyle razy zapraszałem cię na imprezę, a ty zawsze 53

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Z praktyki nauczyciela

odmawiałeś. I siedzisz w tej swojej kuźni, siedzisz... HEFAJSTOS: Nie siedzę, Dionizosie, tylko pracuję. Albo wykuwam podkowy, albo broń, a ostatnio pracuję nad zbroją dla wojownika. Takie zamówienie specjalne. DIONIZOS: Mimo wszystko od czasu do czasu nawet bogowie potrzebują się zrelaksować. Pośpiewać, potańczyć, powygłupiać się w wesołym gronie, a  wszystko przy smakowitym jedzeniu i pysznych napojach. HEFAJSTOS: Jakoś nie czuję się w takich klimatach. Wolę zacisze mojej kuźni. DIONIZOS: Jakie tam zacisze! Przecież w kuźni non stop jest hałas: jak nie walisz młotem w stal, to słychać syczenie gorącego metalu wkładanego do zimnej wody. A do tego brud, duchota i starszny upał! HEFAJSTOS: Różnimy się od siebie, Dionizosie. Ty jesteś bogiem dobrej zabawy. We mnie starożytni Grecy widzieli wzór pracowitości. Ale masz dobre serce i wiem, że zapraszasz mnie na imprezy, bo chcesz mi umilić czas. Tylko że ja naprawdę nie lubię opuszczać mojej kuźni... Chyba nawet trochę się boję, że inni bogowie i boginie będą się ze mnie śmiać... DIONIZOS: Z czego? Że jesteś pracowity? Przyjacielu, praca nie hańbi! Pracowitość to piękna cecha! Żeby tak każdy bóg i każdy człowiek miał choć połowę twojej chęci do pracy, to świat wyglądałby zupełnie inaczej, o niebo lepiej... HEFAJSTOS: Będą się śmiać, że jestem brudny, że mam brudne szaty, a przecież wiesz, że w mojej pracy nie będę czyściutki jak ten piękniś Apollo... DIONIZOS: Uszy do góry! Wykąpiesz się i po kłopocie. A ja zaraz kogoś wyślę po eleganckie ubranko dla ciebie. (woła Hermesa) Hermesie, pozwól do mnie! (wbiega Hermes) HERMES: Jestem! Czy mam w ciągu sekundy załatwić jakąś sprawę, Dionizosie? DIONIZOS: Tak, są dwie sprawy. Najpierw pędź do Zeusa i przekaż mu ten list od mnie (daje zwinięty pergamin). A potem poszukaj jakąś ładną szatę. To dla Hefajstosa. Namówiłem go, żeby został u mnie na uczcie. Oczywiście ty też jesteś zaproszony. HERMES: Raz dwa wszystko załatwię. Jestem przecież najszybszy z bogów. Dzięki moim skrzydlatym sandałom rozwijam taką prędkość, że nikt mnie nie przegoni. Ale przecież właśnie taki powinien być posłaniec bogów! To ja lecę! Na uczcie oczywiście będę! Nikt nie robi lepszych potańcówek niż ty, Dionizosku! Do zobaczenia! (odbiega) DIONIZOS: (do Hefajstosa) No to zaczniemy od kąpieli... zaraz przyślę ci służbę... HEFAJSTOS: Ale na uczcie zostanę tylko godzinkę... Robota na mnie czeka... (schodzą ze sceny)

BOSKA ROZMÓWKA NR 8 muza Kaliope i  muza Urania KALIOPE: Jak dobrze, że Apollo dał nam dziś wolne... Nie musimy słuchać, jak śpiewa i recytuje. Wprawdzie robi to pięknie, ale czasem przyda się trochę przerwy od tego, nie? URANIA: Też tak uważam, droga Kaliope. A ty się nie wybrałaś z dziewczynami do galerii? Poleciały, bo jakieś wyprzedaże są czy coś w tym rodzaju... KALIOPE: W tych galeriach to są za duże tłumy. Nie przepadam za tym. Nawet wizyta na targowisku w starożytnej Grecji była dla mnie uciążliwa, a co dopiero współczesna galeria... Uranio, czy ty zawsze musisz chodzić z cyrklem w ręce? URANIA: Jestem muzą astronomii, a astronomia łączy się z matematyką. Cyrkiel to bardzo przydatne narzedzie i bardzo proste w obsłudze. Martwi mnie, że ludzie czasem nie potrafią się nim posługiwać. Mają problem z narysowaniem porządnego okręgu. I to nie tylko dzieciaki w szkole. KALIOPE: Pewnie chciałbyś udzielić im paru lekcji? URANIA: Myślę, że wystarczyłyby im jedne zajęcia ze mną. A potem, w nagrodę za pocenie się nad matmą, zrobiłabym im kółko astronomiczne. Wszyscy by się zachwycili tą nauką! KALIOPE: Nie wątpię! Potrafisz tak pięknie opowiadać o gwiazdach, księżycu i planetach! URANIA: A ty napisałaś może ostatnio jakiś wiersz? Jako muza poezji masz ponoć cały czas natchnienie i  piszesz utwory na zawołanie... KALIOPE: (uśmiecha się) Oj, bez przesady, to tylko plotki, które rozsiewa Apollo. Owszem, mam natchnienie do pisania częściej niż inni, ale czasem też muszę poszukać inspiracji. Dbam także, aby mieć bazę pomysłów dla ludzi. Wiesz, że już od starożytności zwracali się do mnie z prośbą o  pomoc w pisaniu wierszy. Jak proszą, to im pomysły podrzucam. Czasem jak siedzą przy biurku i myślą albo jak idą na spacer, czasem jak biorą prysznic, a  czasem jak śpią, we śnie... URANIA: A masz może jakiś pomysł na wiersz o  kosmosie? Może i ja bym spróbowała coś napisać? Mam wprawdzie umysł ścisły, lecz może mi się uda... KALIOPE: (chwilę patrzy w górę, myśli) Napisz coś o tym, jak ogromny jest kosmos. Możesz zacząć od słów: „Wszechświecie – z chaosu narodzony, czyje oczy dojrzą twe najdalsze strony...” URANIA: „Któż obejmie umysłem twą wielkość – przeogromny kosmosie...” Dziękuję, Kaliope, już wiem, co napiszę dalej! Potem ci przeczytam! KALIOPE: (dłonią dotyka głowy Uranii) Wysyłam ci jeszcze parę pomysłów... URANIA: Już je czuję! Wielkie dzięki! Biegnę tworzyć mój pierwszy wiersz! (szybko schodzi ze sceny) KALIOPE: (z uśmiechem do publiczności) Jak widać, muzy cały czas są światu potrzebne! (kłania się i  schodzi ze sceny)

54 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Czytamy oryginały Wśród podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2016/2017 na pierwszym miejscu opublikowano Upowszechnianie czytelnictwa, rozwijanie kompetencji czytelniczych wśród dzieci i młodzieży. Ten priorytet MEN stał się przyczynkiem do konkursu „Czytamy oryginały”, zorganizowanego przez konsultantkę ds. języków obcych KPCEN w Toruniu, Katarzynę Stalkowską, a skierowanego do uczniów i nauczycieli języka angielskiego w szkołach podstawowych i przedszkolach. Konkursowi przyświecały cele propagowania wartości czytelnictwa w języku obcym i  wykorzystywania oryginalnych książek dla dzieci w nauce języka angielskiego oraz pobudzanie i rozwijanie twórczej aktywności plastycznej dzieci. Efektem były scenariusze lekcji z wykorzystaniem oryginalnych anglojęzycznych tekstów literackich oraz plakaty tematycznie związane z tymi lekcjami. Wykonane przez dzieci prace uświetniły spotkanie nauczycieli z  Iwoną Chmielewską Jak pomóc dziecku radzić sobie ze stresem w oparciu o picturebook „Kłopot”. Natomiast nadesłane scenariusze lekcji mamy okazję zaprezentować poniżej. Scenariusze wraz z nagraniem i materiałami dostępne są również na stronie www.kpcen-torun. edu.pl w zakładce „do pobrania”.

*

Klasa III c, Szkoła Podstawowa w Dobrzejewicach Grupa wiekowa: 9 lat Nauczyciel: Magdalena Nowak Temat: „The Gruffalo” story Cele lekcji Cel ogólny: • zainteresowanie uczniów literaturą obcą i rozwijanie umiejętności językowych uczniów Cele szczegółowe: • uczeń rozumie znaczenie nowych słów związanych z częściami ciała postaci z bajki oraz potrafi z pamięci wymienić co najmniej cztery takie części ciała w języku angielskim • uczeń potrafi opisać postać, używając czasownika „has got”. • uczeń potrafi odpowiedzieć na pytania dotyczące wysłuchanego tekstu

Metody: słuchanie bajki czytanej przez nauczyciela, metoda TPR (ruchu całym ciałem), metody aktywizujące (karty obrazkowe, karty ze słownictwem, gra planszowa) Formy pracy: praca z całą klasą, indywidualna oraz praca w grupach Środki dydaktyczne: piłka, książka „Gruffalo”, karty ze słownictwem, karta pracy – Wanted – Gruffalo przedstawiające bohatera z bajki oraz karty ze słownictwem do wycinania, gra planszowa do własnoręcznego przygotowania przez uczniów Przebieg lekcji: 1. Wstęp. • Nauczyciel wita uczniów: Good morning, how are you today? • Sprawdzenie obecności. • Przedstawienie celów lekcji oraz istotnych kwestii, na które nauczyciel będzie zwracał uwagę w trakcie lekcji: - czy rozumiem słowa określające części ciała - czy prawidłowo je wymawiam - czy potrafię prawidłowo odpowiedzieć na pytania dotyczące bajki. • Zapisanie tematu lekcji i celów na tablicy. 2. Rozwinięcie. • Nauczyciel zaprasza uczniów na dywan (magiczny dywan, który przenosi nas do świata bajki) i przedstawia tytuł bajki, którą przeczyta, zadaje kilka pytań aby pobudzić ciekawość uczniów. • Nauczyciel czyta bajkę, pokazując gestami, mimiką twarzy oraz wspiera czytaną opowieść obrazkami, upewniając się, że uczniowie rozumieją sens historii. • Po wysłuchaniu bajki uczniowie odpowiadają w języku angielskim na pytania nauczyciela (np. Kto jest prawdziwym bohaterem?, Jakie zwierzęta napotyka mysz na swojej drodze, idąc przez las ? itd.). • Uczniowie powtarzają słówka dotyczące części ciała Gruffalo i pokazują je gestami. • Uczniowie podchodzą do tablicy i łączą linią nowo poznane wyrażenia w języku angielskim wywieszone po prawej stronie z ich polskimi odpowiednikami wywieszonymi po lewej stronie. • Uczniowie opisują Gruffalo używając czasownika „has got”(Gruffalo has got orange eyes, terrible teeth, black tongue itd.).

Z praktyki nauczyciela

Katarzyna Stalkowska KPCEN w Toruniu

55 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Z praktyki nauczyciela

• Praca w grupie. Uczniowie otrzymują/losują dwa kafelki z nazwami części ciała postaci z bajki, które należy uzupełnić rysunkiem przedstawiającym daną część ciała, poznaną na lekcji. Grupa czteroosobowa otrzymuje także duże arkusze - gry planszowe, na które uczniowie naklejają kafelki z  wykonanymi przez siebie obrazkami i poznanymi zwrotami. Niektórzy uczniowie otrzymują obrazki zwierząt z bajki do pokolorowania, które naklejają na wspólny arkusz, tworząc ścieżkę. Uczniowie zaznaczają początek „start” i koniec „finish”. Kiedy gra planszowa jest gotowa, uczniowie dobierają pionki i  po kolei rzucają kostką. Wypowiadają na głos części ciała Gruffalo oraz nazwy zwierząt, utrwalając słownictwo. Nauczyciel zachęca uczniów do tworzenia zdań opisujących Gruffalo (Gruffalo has got… black tongue itd ). 3. Zakończenie. • Ewaluacja - sprawdzenie celów lekcji - nauczyciel prosi wybrane osoby o wymienienie czterech nazw części ciała. • Zdanie podsumowujące - „Na dzisiejszej lekcji podobało mi się ………….” Nauczyciel pyta o osiągnięcie celów: osoby na tak – klaszczą, na nie - machają rękami. • Zadanie pracy domowej – uczniowie mają do wyboru: zrobienie plakatu przedstawiającego dzisiejszą bajkę lub uzupełnienie karty pracy „Wanted – Gruffalo ”, na której należy przykleić zwroty opisujące bohatera bajki, Gruffalo. • Pożegnanie: Goodbye, have a nice day. Bibliografia: Donaldson Julia, Axel Scheffler, The Gruffalo, 1 wyd. 1999, wydawnictwo Macmillan Children’s Books, ISBN 0333710932

*

Klasa II, Szkoła Podstawowa nr 28 w Toruniu Grupa wiekowa: 8 lat Nauczyciel: Katarzyna Nuszkiewicz-Stopczyńska Temat zajęć: „Today is Monday” Eric Carle Cel ogólny: Uczeń potrafi nazywać dni tygodnia, łączy zwierzęta występujące w książce „Today is Monday” z odpowiadającymi im potrawami występującymi w lekturze oraz dniami tygodnia. Cele operacyjne: Wiadomości: • uczeń zna nazwy dni tygodnia • uczeń zna nazwy produktów spożywczych występujących w książce „Today is Monday” • uczeń zna nazwy zwierząt występujących w książce „Today is Monday” • uczeń zna nazwisko autora książki i podstawowe informacje na jego temat

• uczeń zna piosenkę bazującą na treści książki „Today is Monday” Umiejętności: • uczeń potrafi ułożyć dni tygodnia w języku angielskim w kolejności chronologicznej • uczeń prawidłowo wymawia wprowadzone na zajęciach nazwy dni tygodnia, produktów spożywczych oraz zwierząt występujących w książce „Today is Monday” • uczeń potrafi dopasować dzień tygodnia do odpowiedniego zwierzęcia i produktu spożywczego występującego w książce „Today is Monday” • uczeń potrafi, z pomocą nagrania/i ilustracji, zaśpiewać piosenkę „Today is Monday” • uczeń potrafi odpowiedzieć na pytanie „What day is today?”, tworząc wypowiedź „Today is ....” • uczeń potrafi odpowiedzieć na pytanie „What’s your favourite food?”, tworząc wypowiedź „My favourite food is ...” / „I like...” Powiązanie z wcześniejszą wiedzą: uczniowie znają nazwy produktów spożywczych oraz nazwy zwierząt wprowadzanych na zajęciach w klasie I i II szkoły postawowej w oparciu o podręcznik New English Adventure cz. 1, 2 wyd. Pearson Słowa kluczowe: Are you ready for the story? What day is today? Today is ....., What’s your favourite food? My favourite food is ... I like ..., Stick the animal on the board, Stick the food on the board, Put the days in the correct order, Sing a song, play a game, match Metody pracy: metoda komunikacyjna, wykorzystanie technologii TIK, elementy TPR Formy pracy: zbiorowa, indywidualna, w parach Materiały pomocnicze: • książka „Today is Monday” Eric Carle https://www. youtube.com/watch?v=QcR2_Y0FMuM • piosenka „Today is Monday” https://www.youtube. com/watch?v=KYTW-r1U2k0 https://www.youtube.com/watch?v=NjUWvZcF8so • karty obrazkowe przygotowane przez autora scenariusza w programie PicMonkey: zwierzęta, produkty spożywcze, dni tygodnia występujące w książce “Today is Monday” - załącznik nr 1 • gry interaktywne przygotowane przez autora scenariusza w programie Learningapps.org https://learningapps.org/display?v=pf1frgmvn17 • gra domino z kodami QR przygotowana przez autora scenariusza w programie PicMonkey załącznik  nr  2 • komputer, projektor / tablica interaktywna • tablet z programem do odczytywania kodów QR Uwagi Jeśli na lekcji będzie wykorzystywana gra Domino QR, należy upewnić się, że uczniowie już wcześniej zostali zaznajomieni z kodami QR i ich odczytywaniem. Jeśli kody QR nie były wcześniej uczniom zna-

56 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Bibliografia: Eric Carle, Today is Monday, Publisher: Philomel Books, 2001 Przebieg zajęć 1. Powitanie klasy, czynności organizacyjne. 2. Zapoznanie uczniów z tematem i celem zajęć. Zapisanie tematu lekcji na tablicy. Cel lekcji sformułowany w języku ucznia: Na dzisiejszej lekcji poznacie nazwy dni tygodnia w języku angielskim oraz nazwy różnych smacznych potraw, które są ulubionymi potrawami zwierząt z książki „Today is Monday” napisanej przez Erica Carle. Wy także będziecie potrafili powiedzieć, jakie potrawy najbardziej wam smakują oraz jaki jest wasz ulubiony dzień tygodnia. Nacobezu: • będziecie potrafili nazwać dni tygodnia i ułożyć je w  odpowiedniej kolejności • będziecie potrafili dopasować zwierzęta z lektury „Today is Monday” do odpowiadających im potraw i dni tygodnia • będziecie potrafili stworzyć wspólny klasowy jadłospis na nadchodzący tydzień (uwaga: zadanie opcjonalne/ dodatkowe) 3. Uczniowie poznają lekturę „Today is Monday” Erica Carle - lektura jest odczytana, a kolejne strony są wyświetlone na tablicy interaktywnej. Nauczyciel mówi, kto jest autorem książki, zapisuje nazwisko na tablicy. Pyta uczniów, czy znają tego autora. Nauczyciel krótko przedstawia sylwetkę Erica Carle. Uwaga: w razie braku książki, można skorzystać z  opracowań lektury dostępnych na kanale youtube 4. Nauczyciel pokazuje uczniom karty wyrazowe z  dniami tygodnia. Nauczyciel nazywa kolejne dni, prosząc uczniów o powtórzenie. Po zawieszeniu kart wyrazowych na tablicy i ponownym nazwaniu kolejnych dni tygodnia, nauczyciel wspólnie z uczniami układa karty w kolejności chronologicznej. 5. Nauczyciel pyta uczniów, czy pamiętają zwierzęta występujące w książce „Today is Monday”. Uczniowie udzielają odpowiedzi, a nauczyciel pokazuje odpowiednie karty obrazkowe, nazywając przedstawione na kartach zwierzęta i prosząc, aby uczniowie zawie-

sili je na tablicy w dowolnej kolejności. Następnie nauczyciel pyta uczniów, czy pamiętają, jakie zwierzątko pojawiało się w kolejnych dniach tygodnia w książce „Today is Monday”. Uczniowie próbują dopasować zwierzę do dnia tygodnia. W  celu sprawdzenia i uzupełnienia odpowiedzi uczniów nauczyciel prezentuje piosenkę „Today is Monday” bazującą na książce Erica Carle. 6. Nauczyciel pyta uczniów, czy pamiętają potrawy występujące w lekturze „Today is Monday”. Uczniowie udzielają odpowiedzi, a nauczyciel prezentuje kolejne karty obrazkowe i nazywa przedstawione na ilustracjach potrawy. Uczniowie powtarzają nazwy potraw. Nastepnie są proszeni o dopasowanie potrawy do zwierzęcia i do dnia tygodnia. W celu sprawdzenia poprawności wykonania zadania nauczyciel kolejny raz odtwarza piosenkę „Today is Monday” prosząc, aby uczniowie sprawdzili i ewentualnie poprawili swoje odpowiedzi. 7. Kiedy na tablicy są już połączone w odpowiednie pary dni tygodnia, zwierzęta i potrawy nauczyciel ponownie odtwarza piosenkę „Today is Monday”, zachęcając uczniów do przyłączenia się do śpiewania. Aby ułatwić naukę piosenki, nauczyciel pokazuje w  trakcie śpiewania połączone pary na tablicy w  kolejności, w jakiej występują one w piosence. Do śpiewania można dodać proste gesty symbolizujące kolejne potrawy/ zwierzęta w piosence. 8. Aby utrwalić znajomość nazw dni tygodnia, nauczyciel prezentuje grę przygotowaną w aplikacji LearningApps. Uczniowie podchodzą do tablicy i  dopasowują potrawę do dnia tygodnia. Na czas tego ćwiczenia tablica z wcześniej wykonanym zadaniem jest zasłonięta tak, aby uczniowie mogli ponownie z  pamięci połączyć pary. 9. Następnie uczniowie zaproszeni są do zagrania w  grę Domino z kodami QR. W zależności od ilości urządzeń z czytnikiem kodów QR, jakimi dysponuje nauczyciel, można zagrać w grę, dzieląc uczniów na zespoły lub zagrać jako cała klasa. Grając w grę Domino QR, uczniowie utrwalają nazwy produktów spożywczych, łącząc obrazki potraw z ich nazwami. 10. Nauczyciel zadaje uczniom pytania, What day is today?” / „What’s your favourite day?” / „What’s your favourite food?”. Uczniowie udzielają odpowiedzi. 11. Podsumowanie zajęć - ponowne wspólnie zaśpiewanie piosenki „Today is Monday”. Pożegnanie uczniów.

Z praktyki nauczyciela

ne, należy przeznaczyć dodatkowy czas na zaznajomienie uczniów w odczytywaniem kodów QR. Karty obrazkowe przygotowane są w formie tzw. match cards - nauczyciel w zależności od potrzeb lekcji może karty rozciąć - powstaną wtedy osobno flaschards oraz wordcards, które będzie można ze sobą dopasowywać lub pozostawić karty nierozcięte, wówczas pod każdym zdjęciem będzie podpis w języku angielskim.

UWAGA: w przypadku grupy zaawansowanej lub jeśli nauczyciel będzie dysponował większą ilością czasu na przeprowadzenie zajęć, uczniowie mogą ułożyć wspólny klasowy jadłospis na nadchodzący tydzień

57 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Regionalne okno

Jolanta Storzyńska Samorządowe Przedszkole nr 2 w Szubinie

Szubin - nasza mała ojczyzna Co usłyszę, zapomnę. Co zobaczę, zapamiętam. Co zrobię, zrozumiem. Konfucjusz

Dziecko w młodszym wieku przedszkolnym wykazuje się chęcią poznawania świata. Interesuje go to wszystko, co go otacza. Aby dzieci mogły poznać środowisko lokalne, własny region, kraj ojczysty, stwarza się im do tego warunki poprzez organizowanie spacerów, wycieczek. Wycieczka przedszkolna przyczynia się do wszechstronnego rozwoju dzieci. Wychodzi naprzeciw ich naturalnym potrzebom od poznawania, do działania w nauce i zabawie. Pozwala odkrywać obrazy przeszłości i teraźniejszości, zaspakajać ciekawość świata, która wiedzie do najtajniejszych zakątków małej ojczyzny tylko po to, aby zatrzymać najcenniejsze wartości tworzące dorobek kultury. Wycieczki, jako forma prowadzenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych, pozwalają na obserwowanie rzeczy, zjawisk, procesów i sytuacji w „naturalnych warunkach i naturalnym środowisku z  najbliższego otoczenia”. Spełniają ważną rolę w życiu dziecka, są źródłem radości i zadowolenia, kształcą procesy konkretno-wyobrażeniowe oraz psychiczno-myślowe, a także są doskonałą okazją do kształcenia uczuć patriotycznych przez wzbudzanie miłości do kraju ojczystego, wytwarzania więzi dziecka ze środowiskiem, w którym żyje.

Słoneczka w zakładzie krawieckim

Grupa popołudniowa Słoneczek z Samorządowego Przedszkola nr 2 w Szubinie odwiedziła zakład krawiecki Alicji Weichbrodt. Dzieci poznały wieloletnią pracę pani Alicji przy maszynie do szycia, a także urządzenia, z których krawcowa korzysta. Dowie-

działy się, że renderówka służy do szycia materiałów elastycznych, a overlock ma nóż do obcinania końcówek i obrzucania pięcioma nitkami materiału. Stębnówka jest automatem szyjącym prosto, obcinającym i mocującym nitkę, natomiast deska z odsysaniem powietrza i żelazkiem do prasowania na parę wzbudziła u dzieci wielkie zainteresowanie. Dzieci również poznały dziurkacz do robienia dziurek w materiale i różnej wielkości guziki. Poznały także sylwetę manekina służącą do zawieszania ubrań. Wycieczka do pracowni krawieckiej pani Alicji rozbudziła w  dzieciach ciekawość i duże zainteresowanie. W cukierni państwa Leszczyńskich grupa Słoneczek mogła zaobserwować wielkanocne dekoracje przedświąteczne. Dzieci oglądały kolorowe mazurki w różnym kształcie, zajączki różnej wielkości w  czekoladowej polewie i w cieście, babę wielkanocną ubraną w palmę wykonaną z ziół polskich i w koszyku żółte wiosenne kwiaty żonkile. Przepyszne smakołyki i cudowny zapach nie za bardzo pozwalał na opuszczenie cukierni. Kolejnym interesującym miejscem wycieczki był zakład szewski Janusza Pacera. Dzieci mogły obejrzeć różnorodne narzędzia i akcesoria potrzebne w pracy szewca. Z ciekawością przyglądały się odpowiednim materiałom, używanym do naprawiania butów. Mając na uwadze przedsięwzięcie w roku szkolnym 2016/17 dotyczące poznawania ważnych miejsc miasta Szubina, wybraliśmy się również na zajęcia muzealne do Muzeum Ziemi Szubińskiej. Dzieci zwiedziły wystawę przygotowaną z okazji Świąt Wielkanocnych, obejrzały film o jajku, a także eksponaty ze zbiorów muzealnych: makutrę do wyrabiania ciasta, różne formy do wypiekania, różnorodne rodzaje jaj i ich malowanie naturalnym roślinami oraz archiwalne zdjęcia i pocztówki o tematyce świątecznej. Na zakończenie ciekawego spotkania dzieci samodzielnie wykonały pisanki papierowe, które zabrały ze sobą do domu. Małe dzieci najlepiej uczą się poprzez obserwację, doświadczenia rzeczywistości wielozmysłowo: od słuchania, patrzenia, badania, doświadczania, po kojarzenie faktów i organizowania tej wiedzy w zespole doświadczeń o świecie. Dziecko, poznając swoją okolicę, jej charakterystyczne, ciekawe miejsca, wiąże się z nią. Zaczyna rozwijać w sobie poczucie przynależności do swojego miejsca, malutkiej ojczyzny.

58 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Jak zostać licencjonowanym czytelnikiem Biblioteka to niewątpliwie najlepsze miejsce dla refleksji związanych z książką i czytelnictwem. Biblioteka pedagogiczna zaś to teren szczególny, ponieważ stwarza okazje do spotkań i pracy z  najcenniejszym, bo młodym czytelnikiem, a także jego nauczycielem. Kompetencje niezbędne do odbioru różnorodnych tekstów kultury to swoista licencja czytelnika. W Bibliotece Pedagogicznej w Toruniu odbyła się druga edycja konferencja „Licencja na czytanie”, współorganizowanej przez Bibliotekę Pedagogiczną oraz Toruński Ośrodek Doradztwa Metodycznego i  Doskonalenia Nauczycieli. Zgromadzonych w sali wystawowej biblioteki prelegentów, gości, wśród nich Marię Mazurkiewicz, Kujawsko-Pomorskiego Wicekuratora Oświaty, oraz pozostałych uczestników konferencji powitała dyrektor instytucji Dorota Komendzińska. Podziękowała serdecznie za przybycie oraz zachęciła do uważnego wysłuchania pięciu konferencyjnych wykładów, a także udziału w wybranych spotkaniach warsztatowych. Pierwszym z prelegentów był dr hab. Maciej Wróblewski (UMK). Zaprezentował on wykład ...__Piszę-_czytamCzytam-_Piszę_Czytam-_... Między tradycyjnymi a nowymi wzorami czytania literatury. Mówił o obserwowanym od lat niepokojącym zjawisku spadku czytelnictwa w Polsce. Powoływał się w tym kontekście na badania Biblioteki Narodowej z  lat 1994–2015. Zachęcał uczestników konferencji do wspólnej refleksji nad zmianami, jakie w sferze czytelnictwa niesie rozwój nowych technologii. Mówił także o  swoich (nieukończonych jeszcze) badaniach nad procesem czytania i pisania. Sformułował następującą hipotezę – czytanie jest obecnie determinowane umiejętnością pisania. Wykładowca zastanawiał się, czy czytanie to jeszcze akt intelektualny, czy często już tylko czynność zautomatyzowana. Mówił również o  nadprodukcji na rynku wydawniczym kryminałów i literatury fantasy. Sformułował wnioski – „nadmiar produkcji i dystrybucji tekstów w świecie realnym

i   wirtualnym modyfikuje czynność czytania”, „pokora intelektualna, jako integralny element aktu lektury, stała się wartością deficytową”. Na zakończenie wykładu Maciej Wróblewski podzielił się obserwacją – studenci już prawie nie czytają tekstów na papierze, następuje banalizacja aktu lektury. Czytanie tekstów drukowanych (ciągle jeszcze oczywiste dla wykładowców i nauczycieli) w  praktyce czytelniczej młodych ludzi jest wypierane przez czytanie za pomocą narzędzi nowych technologii. Wykład drugi zatytułowany Elektroniczne dzieła leksykograficzne – nowy wymiar pracy ze słownikiem został zaprezentowany przez dr Emilię Kubicką (UMK). Prelegentka przedstawiła oczekiwania użytkowników wobec słowników elektronicznych oraz ich liczne zalety i nieliczne wady. Mówiła, z  jakiego rodzaju słownikami elektronicznymi możemy się zetknąć, następnie wybrane zaprezentowała: Wielki słownik języka polskiego PAN, Słownik języka polskiego PWN, Dobry słownik. Zwróciła uwagę na zmiany, jakie nastąpiły w  redagowaniu słowników w ostatnich dziesięcioleciach. Przedstawiła na przykładzie Wielkiego słownika języka polskiego PAN sposób prezentowania hasła słownikowego w Internecie i wykonywaną w związku z tym przemyślaną, drobiazgową pracę. Tematyka wykładu (wydawałoby się mało atrakcyjna) została przedstawiona w zajmujący sposób i zapewne zachęciła nieprzekonanych do korzystania ze słowników elektronicznych. Następny wykład, Proza polska po roku 1989  – krótkie wprowadzenie, wygłosił dr hab. Marcin Wołk (UMK). Wykład poświęcił przemianom w literaturze polskiej ostatniego ćwierćwiecza, które spowodowane zostały transformacją ustrojową. Mówił o tym, że najnowsza polska literatura swój kształt zawdzięcza m.in. zmianom geopolitycznym i gospodarczym, wolnemu rynkowi, wolnym mediom, zmianom obyczajowym, zanikowi cenzury i mecenatu państwa. Prelegent krótko zaprezentował debiuty prozatorskie polskiej literatury najnowszej (Paweł Huelle, Piotr

Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Anna Wiligalska Biblioteka Pedagogiczna im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu

59 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Szewc, Jerzy Pilch, Andrzej Sapkowski, Magdalena Tulli). Zwrócił uwagę na stosunkowo liczną wśród pisarzy reprezentację kobiet. Omówił też najbardziej widoczne zjawiska/tendencje pojawiające się w literaturze współczesnej (małe ojczyzny, mitologizacja codzienności, postmodernizm, intertekstualność, feminizm/gender, dole i niedole polskiej transformacji). Kolejnym wykładem był Dialog słowa i obrazu. Picture book pod lupą autorstwa Marty Baszewskiej (UMK). Prelegentka mówiła o kłopotach ze sformułowaniem definicji książek obrazowych. Podała typowe cechy tego typu wydawnictw (niepodzielność słowa i obrazu, obecność pratekstu, bardzo mała ilość tekstu, brak nazw własnych, poruszanie ważnych społecznie tematów). Mówiła także o tym, że książki obrazowe stanowią obiekty estetyczne, mają charakter uniwersalny, a ich adresatami są zarówno dzieci, jak i dorośli. Marta Baszewska podkreśliła, że typową cechą książek obrazowych jest brak morału; są to książki-łamigłówki wymagające kompetencji wizualnych. Prelegentka zaprezentowała artystyczne picture booki torunianki Iwony Chmielewskiej. Na zakończenie przygotowała szczegółowe porównanie książek obrazkowych dla dzieci i picture booków. Ostatni z wykładów „Siła i nadzieja”? - kobiece biografie w komiksach o tematyce lagrowej wygłoszony został przez dr hab. Barbarę Czarnecką (UJ). Autorka poświęciła swoje wystąpienie zagadnieniu kreacji postaci kobiecych w komiksach historycznych o tematyce lagrowej. Na wstępie zastrzegła, że czyta/ogląda komiks wyłącznie jako historyk literatury zainteresowany narracjami lagrowymi, a w polu jej zainteresowań pozostaje komiks historyczny. Mówiła o braku tradycji komiksu w Polsce spowodowanym m.in. wojną. Krótko zarysowała tematykę komiksu powojennego (przodownicy pracy, komunistyczni partyzanci, imperialistyczni szpiedzy). Zauważyła, że większość komiksów zniknęła z rynku w czasie stanu wojennego. Zwróciła uwagę, że dziś politycy znów docenili możliwości propagandowe komiksu (szczególnie komiksu historycznego). Jego główny nurt tematyczny stanowi II wojna światowa. Barbara Czarnecka omówiła i oceniła kilka najbardziej znanych komiksów/serii komiksów historycznych. Podkreśliła, że arcydziełem gatunku jest Maus Arta Spiegelmana. Prelegentka pochlebnie wyraziła się także o komiksie Misja Karskiego. Zatrzymać Holocaust, wydanym przez waszyngtońskie Muzeum Holocaustu (Rafael Medoff scenariusz, Dean Motter rysunki). Ponadto zwróciła uwagę na antologie komiksu, będące plonem konkursu ogłaszanego przez Muzeum Powstania Warszawskiego „Powstanie 44 w komiksie” oraz serię komiksów

zatytułowaną „Epizody z Auschwitz”. Barbara Czarnecka podkreśliła, że autorami komiksów historycznych, jak i komiksów w ogóle, są najczęściej młodzi mężczyźni. Widoczna na kartach komiksów jest ich fascynacja militariami, wojskowością i niestety „hura patriotyzmem”. Kobiety przedstawiane są przez nich w sposób stereotypowy (szczególnie na kartach polskich komiksów historycznych). Jedyny komiks w całości poświęcony kobiecemu doświadczeniu lagrowemu to Siła i nadzieja. Dziewczęta z Ravensbrück, opublikowany na początku 2016 roku. W inicjatywie jego powstania brały udział głównie kobiety, autorkami scenariuszy i  rysowniczkami również były kobiety. Reasumując prelegentka podkreśliła, że specyfika kobiecego doświadczenia, w tym wypadku lagru, nie została przyswojona przez historię, a „bez tego skazani jesteśmy na konwencjonalne kreacje kobiece, odstręczające schematy, nudę i niewiedzę”. Na zakończenie Katarzyna Fijałkowska (TODMiDN) podsumowała konferencję, wyrażając życzenie, aby w programach szkolnych znalazło się miejsce na publikacje i ważne zagadnienia, o których mówili prelegenci. Wyraziła ogromną nadzieję, że za rok spotkamy się w trakcie trzeciej edycji konferencji „Licencja na czytanie”. Po zakończeniu konferencji uczestnicy mieli możliwość uczestniczenia w wybranych warsztatach. Warsztaty Monolog i dialog w „Lubiewie” Michała Witkowskiego poprowadził dr hab. Marcin Wołk z Wydziału Filologicznego UMK. Uczestnicy, po uprzednim zapoznaniu się z  „Księgą ulicy”, częścią pierwszą powieści Michała Witkowskiego, wzięli udział w ciekawej dyskusji o sposobach narracji zaprezentowanych w książce przez autora. Prowadzący spotkanie zwrócił uwagę na nietypowe, starannie przemyślane rozwiązania literackie, umożliwiające z jednej strony przybliżenie w wiarygodny sposób czytelnikom hermetycznego środowiska bohaterów, z drugiej wprowadzające wartką, wciągającą opowieść. Uczestnicy podawali przykłady podobnych, nietradycyjnych narracji w  przeczytanych przez siebie pozycjach, dzielili się swoimi spostrzeżeniami związanymi z lekturą, jej tematyką i konstrukcją, a także refleksjami o odbiorze książki we własnym środowisku. Trening kreatywności, czyli co ma wiatrak do piernika… to zajęcia, które poprowadziła dr  Magdalena Cyrklaff. Celem warsztatów było sprowokowanie uczestników do kreatywnej działalności w  obszarze edukacji i  rozwoju. Zajęcia stymulowały ciekawość poznawczą i zachęcały do szukania niestandardowych, a   skuteczniejszych i bardziej innowacyjnych rozwiązań. Dzięki wykonywaniu ćwiczeń uczestnicy poznali techniki i strategie kreatywnego

60 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


pozostała nieodgadnięta – najtrudniejszy okazał się fragment utworu Italo Calvino Jeśli zimową nocą podróżny. Cytaty publikowane na FB zostały potem umieszczone na tablicach i stanowiły wyśmienite tło konferencji, w gablotach zaś wyeksponowano książki, z których pochodziły. Duże zainteresowanie zabawą skłania pomysłodawców do kontynuowania tej formy zabawy czytelniczej. Ponadto na stronie Biblioteki w   aktualnościach został zamieszczony wykaz publikacji 100 x książka, czyli motyw biblioteki, bibliotekarza i czytelnika w literaturze. W konferencji uczestniczyło 50 osób. W  większości byli to nauczyciele bibliotekarze. Konferencja „Licencja na czytanie II” oraz warsztaty zostały ocenione za pomocą elektronicznej ankiety rozesłanej do uczestników. Średnia ocena konferencji (w pięciostopniowej skali) to 4,71. Warsztaty uzyskały następujące oceny: Monolog i dialog w „Lubiewie” Michała Witkowskiego – 4,86, Trening kreatywności, czyli co ma wiatrak do piernika…  – 4,69 i Jak pisać recenzje? Warsztaty z  elementami webwritingu – 4,67. Konferencję patronatem medialnym objęli: Elektroniczna Biblioteka Pedagogiczna SBP oraz toruńskie „Nowości” (w dzienniku zamieszczono m.in. wywiad z dr. hab. Maciejem Wróblewskim, autorem wykładu na temat stanu czytelnictwa w  XXI  w.) Wydarzenie wpisało się w realizację jednego z   kierunków polityki oświatowej Ministerstwa Edukacji Narodowej na rok szkolny 2016/2017, tj. rozwijania kompetencji czytelniczych oraz upowszechniania czytelnictwa wśród dzieci i  młodzieży.

Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

rozwiązywania problemów i pracy nad swoimi zasobami osobistymi. Każde z ćwiczeń omówione zostało przez trenerkę na forum grupy i uzupełnione komentarzem oraz odwołaniem do teorii. Jak pisać recenzje? Warsztaty z elementami webwritingu poprowadziła Paulina Matysiak, blogerka, autorka bloga o książkach i życiu literackim zaginamrogi.pl. Uczestnicy warsztatów poznali najważniejsze elementy recenzji oraz dowiedzieli się, w jaki sposób ją napisać. Prowadząca opowiadała też o tym, jak powinniśmy pisać teksty do Internetu, pamiętając o tym, że użytkownicy tego medium nie czytają, tylko skanują tekst, przebiegają go wzrokiem, zatrzymując się jedynie na wybranych fragmentach. Blogerka poruszyła też zagadnienie prowadzenia rozmów o książkach nigdy nieczytanych, odwołując się do lektury „Jak rozmawiać o książkach, których się nie czytało?” Pierre’a Bayarda. W ramach ćwiczeń uczestnicy zajęć zostali poproszeni o przygotowanie krótkich tekstów rekomendujących ostatnio przeczytane książki. Konferencja „Licencja na czytanie II” poprzedzona została akcją/zabawą prowadzoną na Facebooku, wprowadzającą potencjalnych uczestników konferencji i innych zainteresowanych w jej tematykę. Zadaniem uczestników zabawy było odgadnięcie, z jakiego utworu pochodzi cytat zamieszczony na FB. Cytaty zawierały motywy książki, czytelnika, czytelnictwa i postaci bibliotekarza w literaturze pięknej, a pochodziły z mniej znanych utworów literackich. Zabawa trwała od 10 IV – 25 IV, a cytaty ukazywały się raz dziennie. Zagadki cieszyły się dużą popularnością (od 300-800 odsłon). Jedna z zagadek

Beata Cieślińska Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. M. Rejewskiego w Bydgoszczy

Biblioteka pedagogiczna o wartościach W roku szkolnym 2017/2018 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy zaprasza uczniów i wychowawców na zajęcia edukacyjne przygotowane w ramach projektu „Wszystko, co najważniejsze, czyli poczytajmy i porozmawiajmy o wartościach”. W spotkaniach mogą wziąć udział uczniowie wszystkich poziomów kształcenia. W oparciu o wybrane teksty literackie ilustrujące daną wartość porozmawiamy o tym, czym są wartości w ujęciu materialnym pozamaterialnym i moralnym. Wybrana lektura, wykorzystana podczas zajęć, ma na celu wzmocnić motywacje uczniów do praktykowania wartości moralnych w życiu. Pamiętajmy, że życie według wartości jest warunkiem bycia mądrym, dobrym i szczęśliwym człowiekiem. W celu uzgodnienia terminu zajęć prosimy o kontakt telefoniczny lub e-mailowy: tel. 52 341 30 74, e-mail: pbw@pbw.bydgoszcz.pl 61 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Biblioteki pedagogiczne dla edukacji

Ewa Bedełek Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Mariana Rejewskiego w Bydgoszczy

Socjologia kultury, pedagogika kultury zestawienie bibliograficzne w wyborze Książki 1. Artystyczny uniwersytet dziecka i rodzica / Alicja Kozubska, Przemysław Ziółkowski. - Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki, 2014. - 184 s. 2. Człowiek do zrobienia : jak kultura tworzy człowieka: studium antropologiczne / Tarzycjusz Buliński. - Poznań: Wydaw. Poznańskie, 2002. - 261 s. 3. Dialog(i) w kulturze / pod red. Joanny Ostrowskiej i  Izabeli Skórzyńskiej. - Poznań: „eMPi2”, 2001. 168 s.Dyskurs i narracja w kontekście nowych mediów / Wacław Šmid. - Warszawa: CeDeWu.pl, 2016. - 219 s. 4. Dyskurs, tekst i narracja: szkice o kulturze ponowoczesnej / Jarosław Marzec. - Kraków: Impuls, 2002. - 178, [1] s. 5. Edukacja kulturalna w szkole / red. nauk. Krzysztof Polak. - Kraków: Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2004. - 141 s. 6. Edukacja na rzecz dziedzictwa kulturowego: aspekty teoretyczne i praktyczne / Joanna Torowska. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008. - 102 s. 7. Edukacja w czasach popkultury / pod red. Wojciecha Burszty i Andrzeja de Tchorzewskiego; Akademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. - Bydgoszcz: Wydaw. AB, 2002. - 171 s. 8. Edukacja w świecie kultury popularnej / Witold Jakubowski. - Wyd. 2. - Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2011. - 247 s. 9. Edukacyjne konteksty kultury popularnej / pod red. Witolda Jakubowskiego i Edyty Zierkiewicz. Kraków: „Impuls”, 2002. - 247, [1] s. 10. Ku kulturowej koncepcji pedagogiki: fragmenty i  ogarnięcia / Monika Jaworska-Witkowska. - Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2009. - 577, [3] s. 11. Kultura edukacji / Jerome Bruner; przekł. Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz; wstęp Anna Brzezińska. - Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2006. - 278, [6] s. 12. Kultura jako praxis / Zygmunt Bauman; tł. Jacek Konieczny. - Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012. - 345, [2] s. 13. Kultura jako przestrzeń edukacyjna - współczesne obszary uczenia się osób dorosłych / pod red. Witolda Jakubowskiego. - Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls, 2012. - 171 s.

14. Kultura jest ważna: wiara i uczucie w osaczonym świecie / Roger Scruton; tł. Tomasz Bieroń. - Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2010. - 133, s. 15. Kultura popularna w szkole: pobłażliwe przyzwolenie czy autentyczny dialog / red. Barbara Myrdzik. - Lublin: Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2006. - 326 s. 16. Kultura w płynnej nowoczesności / Zygmunt Bauman. - [Warszawa]: Agora, 2011. - 140, [3] s. 17. Międzygeneracyjna transmisja dziedzictwa kulturowego: globalizm versus regionalizm / red. Jerzy Nikitorowicz. - Białystok: „Trans Humana”, 2003. - 238 s. 18. Międzygeneracyjna transmisja dziedzictwa kulturowego: społeczno-kulturowe wymiary przekazu / red. Jerzy Nikitorowicz. - Białystok: „Trans Humana”, 2003. - 292 s. 19. Pedagogika kultury - wychowanie do wyboru wartości / pod red. Bogusława Żurakowskiego. - Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2003. - 326, [1] s. 20. Pedagogika kultury : studia i koncepcja / Dzierżymir Jankowski. - Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2006. - 288 s. 21. Pedagogika kultury popularnej : teorie, metody i  obszary badań / pod redakcją naukową Witolda Jakubowskiego. - Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2016. - 350 s. 22. Pedagogika kultury w zarysie / Janusz Gajda; Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP. - Wyd. 2. - Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP ; Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2006. - 318, [2] s. 23. Pozalekcyjna edukacja kulturalna w teorii i  praktyce / Urszula Lewartowicz ; [recenzent Katarzyna Olbrycht]. - Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2015. - 205 s. 24. Praktyka tworzenia edukacyjnej wspólnoty / red. Anna Sajdak. - Kraków : Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, [2005]. - 260 s. 25. Region, tożsamość, edukacja / red. nauk. Jerzy Nikitorowicz. - Białystok : „Trans Humana”, 2005. - 359 s. 26. Tożsamość narodowa, kultura popularna i życie codzienne / Tim Edensor. - Kraków : Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2004. - 267 s. 27. Uniwersalne wartości kultury w edukacji i terapii / red. nauk. Iwona Nowakowska-Kempna. - Kraków : Akademia „Ignatianum”: Wydawnictwo WAM, 2012. - 465 s. 28. Wiedza o kulturze: poradnik metodyczny / Barbara Klimczak. - Wołomin: Wydaw. Polskie, 2003. - 47 s.

62 Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy UczMy

nr 4/2017


Czasopismo Uczmy Kultura wokół nas  

Kujawsko-Pomorski Przegląd Oświatowy „UczMy”

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you