Page 1

.

sokak gencleri sokak gencleri sokak gencleri sokak gencleri sokak gencleri sokak gencleri sokak gencleri sokak gencleri sokak gencleri .

.

.

.

.

.

.

.

.

. .

. .

. .

. .


.

.

i s i j o l o k

i s p san

in

2

. .

birey n bilimin a ş lı a ç a y a ak anı anlam birey olar s n in a s e n v İ . a ır ğ o da kısmıd Psikoloji d le alındığın ya çalışan e a k m a r la la n o a ı an plum olarak ins olojinin, to ik s dır. p a d rın şturmakta lu o u ele alındığ gy” terimle n u lo n “ o e k v . ” .b o v in Psych rak sosyolojin gelince, “ köken ola r e a in d a im k r e te şsa n Psikoloji rimi, her en oluşmu te d r ji le lo e o m ik li s e an p len k olojide inden oluş mlarına ge nışın psik la a r n a v a ” d r im ir il b b psiko-logla ekçok kişi k “ruh” ve “ a P c r. n tu A k . o ır y inan gisi ından da, ruhla il çıklaması olduğuna akış açılar b lı k r a f ı) a ir lığ sikolojinin p a tek, belli b ı (örneğin saldırgan d n a m a nış aynı z r. Bilaynı davra kış açıları a b lı k rtaya koya r a o f e u d i B in r. ’da la ele alır sel gelişim çalışmalarının 1876 ih r ta k a r la sa, ikoloji bir bilim o ı hatırlanır rına gun ilk ps ığ y u ld tı a la ış ş y a la b la imsel an bilim alan tarafından t r e d n iğ u d i W a ib bilir. d , felsefe g rşılaştırıla a ji Almanya’ k lo a o c iy y b la , o ğu k in tıp öntem psikolojin bilim oldu ir b i n sikoloji, y e p y i, r n a la d o a k lı a e kış yöntem alt d a b ir göre n e b ç İ in . n u e d f else nıyor ji Önceleri f mini kulla dt, psikolo te n n u ö y W ” . u ış d k r eba anıyo ilir ve olarak “iç erilere day ranışının gözle-neb v l e is g z e s san dav daha çok urarak, in k ı ın r a v laboratu


, psikolojinin insan em nt yö u B i. nd ile le ilg in ölçülebilir yönleriy sü oldu. Psikolojin cü ön ın ın ım aş kl ya l zyılın davranışına bilişse da yaklaşımı 20. yü m la an l se lim bi a insan davranışın ndı. başlarında hız kaza çıktığı tarihten günü ya ta or ak ar ol lim ada birçok Psikoloji bir bi anlama ve açıklam ı ın ış an vr da n sa in müze kadar kmıştır. rinin yaklaşım ortaya çı Wundt ve takipçile lık cı al ıs ap Y : ım nu aş Yapısalcı yakl ilenmesi gereken ko ilg n ni ilim bi i oj ol ştür. ortaya attığı ve psik duğu ile ilgili görü ol ar al nm la pı ya yeri vardır. alanının zihinsel eminin önemli bir nt yö ş kı ba e iç da Bu yaklaşım lanması ortaya sanın zihinsel yapı in le iy em nt yö ış İçebak u konulmaktadır. Amerikan psikoloğ ): lik ci el on iy ks on (F İşlevselci yaklaşım bilişsel olayları ince ün üş -r gö ı lc sa pı ya için bilWilliam James, limselliği arttırmak bi k ca an er ed l bu lemesini ka ci yapısı da nksiyonel ve değişi fo ı, ıc ak n, rı la vreye ay inçli ol James daha çok çe ır. ıd al m ul ur nd lu m göz önünde bu esi konusunda eğili nm le ce in in er çl re layı bu uyum ve zihinsel sü yonel özellikten do si nk fo ve ı ac yd fa tır. göstermiştir. Bu arak adlandırılmış ol ) lik ci el on iy ks (fon görüş işlevselcilik 3


Psikoanalitik yaklaşım; Sigmund Fre ud tarafından 20. yüzyılın başında geliştirilmiştir. İnsan davranışını açık lamada, biyolojik ihtiyaçlar (güdü teorisi), bilinç ve toplumsal değerler arasındaki çatışma ve etkileşime dayalı bir görüşü savunmaktadır. Baş ka bir ifadeyle davranış; id (biyolojik ihtiyaçlar), ego (gerçeklik dün yasına dayalı bilinçli yan) ve süperego (toplumsal değer yargıları) arasındaki etkileşimin ürünüdür. Psikoanalitik kurama göre davranışı etkileyen en önemli faktörlerden bir diğeri de çocukluk ya-şantılarıdır. Fre ud’a gö¬re gerek çocukluk dönemindeki çeşitli yaşantılar, gerekse dah a sonraki yıllardaki bazı olumsuz duygular bilinçaltında bastırılır. Bilinç altında bastırılan duygular daha sonra bireyin davranış-larını etkiler. Davranışçı Yaklaşım: psikolojiyi bir bilim haline getirebilmek için, katı bir ölçmeciliği ve ölçülemeyen davran ış ve özellikleri dışta bırakmayı benimsemiş bir yaklaşımdır. Davran ışçılar davranış ve çevresel belirleyicilerin incelenmesini önemserler ve düşünce, bilinç gibi konuların ölçülemediği gerekçe-siyle ele almazla r. Önemli öncüleri arasında İ. Pavlov, J. Watson, F. Skinner sayılab ilir. İnsancıl (Hümanist) Yaklaşım: Bu yak laşımına göre insanın doğası iyidir. İnsan kendini düzeltme ve gel iştirme yeteneğine sahiptir. Olumsuz çevresel şartlar, yanlış eğitim gibi değ işkenler bireyin kendini geliştirme (sahip olduğu gizil güçleri) yeteneğin i kısıtlar. İnsancıl psikoloji bireyin kendini algılama ve bu algıya dayalı benlik tasarımı kavramlarına kendine özgü açıklamalar getirir. A. Ma slow ve C. Roqers bu yaklaşımın öncüleridir. 4


r, bizlerin edilgen birer uyaran Bilişsel Yaklaşım: Bilişsel psikologla aldığı bilgiyi etkin bir biçimde alıcısı olmadığımızı savunur; zihin, rilere dönüştürmekte-dir (Atkinişlemekte ve onu yeni biçim ve katego l süreçler üzerinde durur. Algı, son ve ark,1995). Bu yaklaşım bilişse i kavramlar yaklaşımın temel algılama, düşünme ve hatır-lama gib prensibiyle açıklanamayaca-ğını öğeleridir. İnsan davranışının basit U-T bir öğrenme yaşantısında bile çok ileri sürer. Bu yaklaşıma göre, basit karmaşık zihinsel süreçler yaşanır. m, sinir sisteminin davranış, duygu Nörobiyolojik Yaklaşım: Bu yaklaşı oynadığını öne sürer. Beyin inceleve düşünceleri anlamada önemli rol m biyoloji, tıp alanına yakın bir melerinin ağırlık kazandığı bu yaklaşı psikoloji yaklaşımıdır. e daha yeni bir bilim dalı Psikoloji diğer bazı bilim dallarına gör edir. Günümüzde, Amerikan olmasına rağmen daha hızlı geliş-mekt ylı 30’dan fazla psikolojinin alt dalı ona an fınd tara A) (AP iği birl oji kol Psi ve teknolojik gelişmelere paralel vardır. Dünyadaki sosyal, ekonomik maktadır. olarak yeni psikoloji dalları ortaya çık n diğer alt dalları kabaca sağlık, Deneysel psikoloji dışında psikolojini sosyal alanlarda uygulamalı olarak eğitim, endüstri yardım becerileri ve dalları aşağıda kısaca tanıtılmıştır. iş görmektedir. Psikolojinin bazı alt ulamalı olmayan tek alt dalıdır. Deneysel psikoloji; Psikolojinin uyg bilgi üretir. Uygulamada Uygulamalı diğer psikoloji dalları için Günümüzde deneysel psikoloji karşılaşılan problemlere cevap arar. jiyle yakın ilişki içindedir. çalışmaları daha çok fizyolojik psikolo 5


6

biyolojik ik Psikologlar davranış ile loj yo Fiz i; loj iko ps ik ları loj Fizyo sındadırlar. Cinsiyet hormon ba ça a lm bu yı ntı ğla ba ki netlemeksüreçler arasında i bölümünün konuşmayı de ng ha in yn Be r? ile etk sıl na davranışı r aranır. tedir? gibi sorulara cevapla nlarına lojinin üretim ve hizmet ala Endüstri psikolojisi: Psiko alı ni fakat hızlı gelişen uygulam ye n ini loj iko Ps ır. sıd ma uygulan sı, işyerinin etim ilişkileri, takım çalışma ve alanlarından biridir. Birey-ür tivasyon, yetenek, iş doyumu mo , isi etk e ey bir ın rın te tla fiziki şar -düstriyel psikoloji ile birlik En . dır arı zıl ba n da rın nla dertükenmişlik ilgi ala lı yönetim psikolojisidir. Li da alt bir er diğ n ini loj iko ele alınan ps me yönetim ve eleman seçme ve yetiştir i tim ne yö ı lar ak yn ka an lik, ins sındadır. psikolojisinin konuları ara u-heyecan i, psikoloji ilkelerinin, duyg loj iko ps k ini Kl i: loj iko ıl Ps Klinik uygulanması demektir. Ak ne isi av ted ve ısı tan ın lar ile davranışsal sorun ğı, v.b. konularla ilgilenir. hastalıkları, madde bağımlılı daki bireyin loji, sosyal ve kültürel ortam iko ps al sy So i, loj iko ps al Sosy rinin bilimsel incelemesidir. nle de ne ve n -ni eri ikl ell öz davranışlarının , tutumu, isini, kişilerarası etkileşi-mi etk n bu gru nı, ala bu n ini Psikoloj ını açıklamaya kiciliği, önyargıları konular çe al sy so , ini im ğiş de um tut çalışır. biliminin ortak olarak psikoloji ile eğitim im bil r Bi ; isi loj iko Ps me itim Eğ eyin davranışlarını değiştir bir , isi loj iko ps itim Eğ ır. uygulama alanıd zenlenmesi, eder. Eğitim ortamlarının dü k rli be reh ere cil itim eğ e sürecind faktörler retim ve öğretimi etkileyen öğ i, kis iliş im liş -ge me ren öğ


Eğitim psikolojinin temel ko nularıdır. Dolayısıyla eğitim psikolojisinin konuları, gelişimin temel pre nsipleri ve gelişim alanları, gel i-şim teorileri, öğrenme ve öğretim kuram ları, öğrenciler arasındaki bir eysel farklar, öğretim ve etkili öğre-tim, mo tivasyon, sınıf yönetimi, öğren menin ölçülmesi ve değerlendirilmesi gib i geniş bir yelpazeyi kapsar. Eğitim psikolojisi, bireyin dav ranışlarını değiştirme sürecind e eğitimcilere rehberlik eder. Eğitim ort amlarının düzenlenmesi, öğren me gelişim ilişkisi, öğretim ve öğretimi etk ileyen faktörler eğitim psikoloj inin temel konularıdır. Psikolojik Danışma Kimler İçi n Uygundur? * Kendini daha iyi tanımak iste yen bireylere psikolojik destek sağlar, * Psikolojik danışma, arkada şları ya da ailesi ile ilişkilerini dü zel tmek ya da geliştirmek isteyenlere fay da sağlamaktadır * Yalnızlık ve utangaçlık ile baş a çıkamayanlara, * Kendine güvenini arttırmak isteyenlere ve girişkenlikle ilg ili problemi olan öğrencilere psikolojik dan ışmanlık hizmeti sağlanır, * Du ygularını etkili bir şekilde ifade etmek ve bu konuda problemleri ola n kiş ilere, * Stres ve kaygılarıyla baş ede meyenlere, * Sınav ve notlarıyla problemi olan öğrencilere ve akademik olarak uyarılmış öğrencilere psikoloj ik danışma fayda sağlamaktadı r. * Mesleki anlamda bir yol çiz mek isteyenlere, * Her türlü karar verme güçlü ğü çekenlere, 7


larsınız?

aç Duyduğunuzu Nasıl An

tiy Psikolojik Danışmaya İh

şünüyorsanız, um sağlayamadığınızı dü uy a tam or z nu ğu du lun esli ya * Bu dırSon günlerde aşırı str kta ma ğla sa k ste de ma psikolojik danış , da kaygılıysanız inizi iyi hissetmiyorsanız nd ke ve k zu bo z ini ral * Çoğu zaman mo meti alınır psikolojik danışmanlık hiz daha iyi ifade kurmak ve duygularınızı im tiş ile iyi ha da rla nla * İnsa nız, etmeye ihtiyaç duyuyorsa nız, ters gittiğini düşünüyorsa * Hayatınızda bir şeylerin , def belirlemek istiyorsanız ız * Mesleki bir alan ve he halde şimdi daha başarıs uz un uğ old ı rıl şa ba ha da * Önceleri nız, uzu olduğunuzu düşünüyorsa z halde başarısız olduğun ini diğ tir ge ize rin ye zi * Görevlerini rs size düşünüyorsanız, (ödev, de iyi tanımak istiyorsanız ha da zi ini nd ke k, nlı ma * Psikolojik danış yol gösterecektir danışmanlık bilmiyorsanız, psikolojik zı ını ağ ac lış ça rs de sıl * Na rınızı geliştirebilirsiniz desteği ile kendi doğrula duygu ve a paylaşmak istediğiniz am nız ığı ad am lat an e ey * Kims düşünceleriniz varsa , bir doğru endişeleriniz varsa ine tiğ git e rey ne ın nız * Yaşama yacaktır rüşmeniz size destek sağla gö ile n ma nış da ik loj psiko 8


GENÇLERDE GÖ

RÜLEN FOBİLER

Fobi, normalde ko rku yaratmayacak bir nesne, durum ya karşılaşıldığında du da aktivite ile yulan aşırı korku ha lidir. Bastırılmış ve itilmiş bazı korkul bilinçaltına ar yer değiştirerek normal bir durum eye aktarılır. Kişile ya da nesnr korkularının yers iz olduğunun bilin korkularını engelle cindedir ancak yemezler ve günlük yaşamlarını sürdür çekerler. Fobilerin mekte güçlük nedenleri, hem çe şi tlerine hem de bire lara göre değişken ysel farklılık lik gösterir. Korku duymaya neden ol nesne, faaliyet ya an herhangi bir da durum halinde, anksiyete belirtiler Aynı zamanda fobi i ile karşılaşılır. lerde görülen belir tilerin hemen hem atakta da görülebilir en hepsi panik ve çoğu zaman bi rbiriyle karıştırılır. çarpıntı,terleme, tit Yüz kızarması, reme, ağız kuruluğu , nefes darlığı, yutk görmede bulanıklık un mada zorlan görülen en tipik se mptomlardır. Anne-babanın kayb ı, boşanması ya da ev içinde şiddet vb maruz kalan çocukl strese sürekli arın ilerleyen yılla rd a fobik davranışlara daha muhtemeldir. sahip olması Bazı bedensel hast alıklar, nörolojik ve rahatsızlıklarda fo psikiyatrik bilere neden olmak tadır. Fobilerin mut edilmesi gerekir te laka tedavi davi edilmediği ta ktirde yıllarca süre anksiyetinin düşürü bilir. Tedavide am lmesi, kaçınma da aç vranışının önlenm tek başına bir çözü esidir. İlaç tedavisi m olmadığı için bi rtakım psikoterapi ilmektedir. İlaç ku teknikleri de önerllanımı, doktor ko ntrolünde kullanılm alı ve bırakılmalıd ır. 9


SOSYAL FO

Gençler arası nda görülen en yaygın fo fobiye sahip bi türlerinde gençlerin pa n biridir. Sosy rt iy karşı cinsten e katılma, ya al bancılarla ta biriyle tanışm nışma ya da a ya da bulu erden kaçın şm dıklarını sık a gibi sosyal lıkla görürüz aktivitelkonuşamam . Aynı zaman a , telefonda d a topluluk iç konuşamam tarafından iz inde a, bir iş yapa lenmek istem rk en başkaları eme, otorite (patron, üst, sahibi biriyle öğretmen vb konuşamam .)umumi tuv davranışlard a, aletleri kulla a gözlenmek n a m te Gençler toplu a d m ir a . g ib i m içinde y

üzlerinin kız arlar. Çoğu za armasından man başka in ve kontrolü sanların ken olduğu, yarg kaybetmekte dileri hakkın ıladığı düşün n korkda olumsuz cesi hakimd cak yalnız k düşüncelere ir ve aşağılanm aldıklarında sahip ış, yetersiz h hiç rahatsızl korktukları b ık duymazla issedebilirle ir durumla k r. Anr. Sosyal anksi arşılaştıkları konuşamazla yete duyan g nda örneğin, r, yüzleri kız en çler ders anlatmay arır, söyleyec baktığını dü ak eklerini unu şünmesi end tur ve herkes alktıklarında işelerini artt Sosyal fobin in kendilerin ırır, perform in utangaçlık anslarını düşü e tan ayırt edil anksiyete yaş rü r. m ayabilir bun es i g er ek ir. Yeni bir o un sosyal fo zaman sosyal rtama giren bi olarak adla ortamlardan herkes ndırılabilmes kaçınıyor olm derecede etk i için gencin ası ve bu du iliyor olmas her ı gerekir. So rumun günlü fobiye sahip syal fobinin k yaşantısını kişi ne zaman p anik bozuklu ciddi panik atak g Örneğin asan ktan farkı ise, eçireceğini b söre binmek sosyal ilir ve o duru ten korkuyo ise, panik at mdan kaçınır rsa merdiven akların ne za . leri tercih ed man ve nered emez. er. Panik bozu e geleceği bel k lukta li değildir ve genelde önle n-

10


AGORAFOBİ

acağı olayca kaçamay k i iş k r, u d ız su u alan kork an gençler yaln ay aş y ı y tı ın Agorafobi, açık k sı u ediklerekten çekinir. B ık alanlara girem al ab al ortamlara girm k r, le ez yahat edeçıkmak istem bir vasatıyla se . başına sokağa b v a ab ar s, ü eği k, otob tü bir şey gelec ö k a n rı inden dolayı uça la aş b anlamada iler çoğunlukla aşamları ciddi y mezler, Bu kiş al sy o S r. anik la en çıkmaz a da sürükler. P n o sy re ep d korkusuyla evd i er çl Panik , bu durum gen stlanmaktadır. ra e iy etkilendiği için b fo ra o e sıklıkla ag . atak geçirenlerd likte görülebilir ir b i b fo ra o ag bozukluğu ile ER

ÖZGÜL FOBİL

, köpek vs.), kan an ıl y , k ce ö (b e r m, hayvanla rum ve nesneler u d li el b i ib Yükseklik, ölü g ek gerçekten jeksiyon görm ulan nesne ile y u d u rk görmek yada en o K . rır orkunun adıd ldüğü durumla rü ö g e il b in in karşı duyulan k resm ğında ı halde, sadece kla çocukluk ça lu n u ğ ço karşılaşılmadığ er il b i, kötü tabilir. Özgül fo fobiler tehlikel l ü zg da anksiyete ar Ö . ir d te ana a görülmek nucunda meyd so er il g il b ve 20’li yaşlard an ın da çevreden al bir deneyim ya gelmektedir.

11


korkma ıkanmaktan y i: b fo to lü Ab ılan korkusu Afidofobi: y yer korkusu ık ç a i: b fo ra Ago su çiçek korku i: b fo ro o il u A eklik korkus s k ü y i: b u fo s Akro islik korku rkusu Mizofobi: p a afobi: su ko v m u rk k o A k n a d m usu Nelofobi: ca i: insan kork b u s fo u to n rk o A k lık orkusu ece ve karan u Aritmofobi: sayı k s u rk o k Niktofobi: g k lı usu asta şimşek kork i: b Nözofobi: h u fo s a u tr s rk orkusu o A şk kgürültüsü k ö g Pirofobi: ate i: b fo a to m Bron kork politikadan ar fobisi a m Politikfobi: uinofobi: atl rk k o E k n a d y a korkusu Selenofobi: bi: kızarma u fo s o u tr rk ri o E k e emek yem kan korkusu i: b fo a to o m m rk Sitiyofobi: y e H n ko korkma üksek hızda kadınlardan i: b u s fo u e Takofobi: y rk in o J k yanus rkusu eniz yada ok bi: köpek ko d u s fo i: u o b in rk fo o K o k s t s a korkusu la y Ta meli i: kapalı yer b fo Tomafobi: a o u s tr u s lo rk o K usu yaralanma k bi: dışkı kork fo a ro m p Travmafobi: rk o o K k n e mesind ıda zehirlen g rkma i: b fo o in k Tri olmaktan ko e n iğ a d a y rkm aşı yvandan ko Tripanofobi: Zoofobi: ha ma rk açlardan ko m a y k e s k ü i: y usu Kremnofob yabancı kork Ksenofobi: 12


s i j o l

. iko

s p uk

. . i

c o c.

13


iletişimden lı k lı ğ a s lu a yardımcı ilmenin yo b ın re ım e k v a b im n it çocuğu ğlıklı eğ i büyüktür. ne baba ve Çocuğa sa m n e a n , ö e d in in in c s ileme im süre irnışlar serg geçer. Eğit rolmakla b ra a v v a r d a ll ru ğ ra a o u rin d gereken k veyleri dah i e s e b e olan kişile m n il d rı e la t k aynı k dikka de çocu bu dönem Genel olara bazı yaş dönemlerin i m e n ö D i Yaş ikle mana likte, özell amalıdır. İk nılmaya başladığı za lm tu u n u i ğ a de ce ının da kaz udu üzerin ğ c zorlayabile ü lı v n a i k d ş n lı e a k valet cerileri uk artık zamanda tu de etme be arında çoc a if iv i c ş in a d y n rcı, i e İk ek e daha ısra d n denk düşer. aya başlar. Hareket v ri e z ü ri istekle yacak am larını zorla kontrol kaz ununla birlikte çocuk ır ın s l ü m .B anın taham lmadığında b o a b ri hızla gelişir e le n k n te A is nağlar, ya aşlar. m zordur a reksiz yere ru e inatçı olma u g d , u ir il B b . ir ra çıka atabil kadar zıtlık bilir, kendini yerlere ası ta ır. a sabırlı olm k ir parçasıd b eşyaları fırl re e e il d b in u n im ırlar l geliş i olduğu cak norma i yanlış tav recin geçic ib ü g s k u a b m in la n u ktan eden olma Bakım vere bağırmak, şiddet uyg n e in s e m ırlı, cuğa ine gir avranış sab gerekir. Ço da negatif bir tavır iç d n u g y u n aha rda e tir çocuğun d yle durumla i beklemek ö in B s e . z m a ş m le ra in a n sak başka işe y ak, çocuğu lm o ı rl ra a k sakin ve 14


Çocuğun içinde bulunduğu yaş döneminin yanı sıra, çocuk eğitiminde anne babanın takınd ığı tavır ve farkında olmadan yaptıkları tutum hataları da çoc uğun söz dinlememe davranışı göstermesine sebep olabilir. Öz ellikle çocuklara uygulanan kat ı disiplin veya tam tersi fazla gev şek bir disiplin, ebeveynlerin kararlı ve net bir tavır sergileye memesi ve çocuğa farklı mesaj ların verildiği kalabalık ortamlarda yetişmiş çocuklarda bu tip olu ms uz davranışları daha fazla görüy oruz. Ayrıca çocuğa bir kardeş gel me si de çocukta yarattığı stres ned eniyle, sinirli olmasına ve olu msuz da olsa ilgiyi üzerine çekmeğe yönelik zorlayıcı, söz dinlem ez davranışların ortaya çıkmasın a neden olabilir. Çocuğun toplum içinde uyum içinde yaşayabilmesi, sorumlul uk duygusu ve iç denetim kazana bilmesi için belli bir disiplin içerisinde yetiştirilmesi gerekir. Ku ral tanımayan, her istediği yap ılmış, söz dinlemeyen çocuklar hem kolay mutlu olamazlar, hem de davranışlarındaki benmerkezci tutum nedeniyle sosyal çevre tarafından dışlanabilirler. Bu nedenle anne babaların çocuk larına bazı toplumsal kuralları ve sağ lıklı davranış modellerini öğret meleri çok önemlidir. Burada en önem li noktalardan birisi anne ve babanın çocuklarına kendi dav ranışlarıyla örnek olduklarını unutmamalarının gerektiğidir . Kendisiyle ve birbirleriyle sür ekli bağırılarak ve azarlayarak ko nuşulan çocuklar aynı davran ışla rı kendi anne baba ve kardeşler ine gösterirler. 15


madan, fazla abartılı olmaDoğru davranışlarının gözden kaçırıl lmesi çocuğu mutlu ederek mak kaydıyla övülmesi ve takdir edi pekişmesini sağlar. Somut olumlu davranışın tekrarlanması ve birlikte verilebilir. hediye ve ödüller de sık olmamakla timinde kullanılan ve Ceza ve ödüllendirme çocukların eği celikli olarak tercih edilmetkinliği kanıtlanmış yöntemlerdir. Ön olmalı, cezaya en son esi gereken her zaman ödüllendirme n kişiliğini zedeleyecek, onun başvurulmalıdır. Cezalar asla çocuğu olmamalıdır. Bilgisayar oyunu kendine güvenini sarsacak nitelikte masına belli bir süre izin oynamasının kısıtlanması, sokağa çık beklemesi gibi onun için verilmemesi, odasında bir süre oturup iviteden uzaklaşması şeklinde önemli ve severek yaptığı birkaç akt u da eleştirirken “Sen yaramaz cezalar daha uygun olacaktır. Çocuğ lanmak yerine, “Bu yaptığın bir çocuksun” gibi genel ifadeler kul nmak çok daha doğrudur. davranış yanlıştı” gibi hataya odakla kilerinde başarılı çocuklar Kendine güvenen, mutlu ve sosyal iliş ışlarımızla örnek olmalı, yetiştirmek istiyorsak onlara davran mlu davranışlarını takdir onlara güvendiğimizi hissettirmeli, olu ülü, tutarlı, net ve kararlı etmeli, onlarla ilişkilerimizde hoşgör davranmaya dikkat etmeliyiz. 16


Disiplin, çocuğunuzun kendi sın ırlarının nerede başlayıp nerede bittiğini ona göstermektir. Bu çocuğunuz için bir sosyalleşme sürecidir. Kre şte ya da okulda arkadaşlarına vuran, yem ek masasında kurallara uymayan, durmasını istediğinizde durmayan, oyunca klarını kıran, size birçok konuda uyu m sağlamakta zorlanan çocuğunuz için disiplini yerleştirmek çok da zor değildir. Bir davranışı ya da kuralı çocuğu nuza benimsetmek ve yaşam boy u uygulamasını sağlamak için; önc elikle ona doğru bir model olmalıs ınız. Akşam yemeğinde ıspanağı yemeyen bab ayı gören çocuğunuzun yemek seç mesi beklenen bir sonuçtur. Bu durum da ona yemek kuralları ve beslen me ile ilgili gerekli disiplini yerleştiremezsiniz . Kurallar; çocuğunuzun yaşına uygun bir şekilde ve anlayabileceği bir dild e anlatılmalı, neden bu kuralların koy ulduğu, bu kurallara uyduğunda neler kaz anacağı ve uymadığında neler kay bedebileceği ile ilgili anne – baba tarafından açı klanmalıdır. Bu açıklamalar için ; tüm aile üyelerinin bulunabileceği bir top lantı saati ve evde bir köşe belirle yin . (mutfak masası, Ali’nin odası vb.) Top lantı esnasında yiyecek ve içecek ikramının yapılması çocuğunuzu mutlu ede cek ve bu olayın ciddiyetini algılam asını kolaylaştıracaktır. Gerekli açıkla malar yapıldıktan sonra, çocuğu nuza güvendiğinizi ve bu davranışı yap abileceğine inandığınızı söylemeyi unutmayın.

17


ılaşabileceği durumları kendisine Kurala uyulmadığında çocuğunuzun karş (şifre = kararlılık) olduğunuzu ona ifade edin ve bu söylediklerinizde kararlı zdan vazgeçmeyeceğinizi ona göshissettirin. Her ne olursa olsun bu kararını rasında karşılıklı yazılı bir form ve termelisiniz. Bazen yapılan konuşma son ilir. imzalar çocuklar için daha motive edici olab i koymuş olduğunuz kuralBeklenen davranış gerçekleşmediğinde yan ( sinirlenmeyin, bağırmayın, lar uygulanmadığında öncelikle sakin olun ettirin. Başlangıçta söylemiş eleştirmeyin ) ve kararlı ifadenizi devam uğunuz beklenilen davranışı olduğunuz sonuçları uygulayın. Eğer çoc olduğunuzu ifade etmeniz gösterdiyse, öncelikle bundan çok mutlu ir “manevi ödüllendirme” açısından önemlid Bu davranışın beni çok mutlu etti. Yemeğini bitirdiğin için çok mutlu oldum. kavga etmedin, onlarla çok güMisafirliğe gittiğimizde arkadaşlarınla hiç ettim, bunu yapabileceğine zel oyun oynadın ben de anneleriyle sohbet inanıyordum, aferin. di ödüller de sunabilirsiniz. Çocuklarınıza sık olmamakla birlikte mad r (beslenme, uyku vb) ve sosyal Fakat istediğimiz özellikle doğal ihtiyaçla aması çünkü çocuğunuzun bu kurallarda çok fazla maddi ödüller sunulm olarak öğrenmesi gerekmektedir. davranışı yapılması gereken bir davranış

18


Bir şey elde etmek için bir dav ranışı göstermek anlayışı çoc uğunuzun disiplin eğitimi ve psikososyal gelişimi için çok da yararlı değ ildir. Bu nedenle maddi ödüller sunulu rken sıklığına dikkat edilmesi ger ekir. Disiplin oluşturulmaya çalışıl ırken uygulanan ceza davran ışları çok önemlidir. Cezanın çocuğunuzu n psikolojisine ve onunla kurdu ğunuz ilişkiye zarar vermeyecek nit elikte olmalıdır. Ceza da amaç, çocuğunuzun farkındalığını art tırmak ve ona iç görü kazand ırmaktır. Verilen ceza çok uzun süreli olmamalı ve yapılan davranışta n hemen sonra uygulanmalıdır. Sürenin uzun olması çocuğunuzun dav ranışı ile ceza arasında bağlantı kurm asını engelleyecek ve ceza am acı na ulaşmayacaktır. Ceza amacına uygun olarak verilmelidir. Ör neğin; oyuncaklarını toplamadığı içi n hafta sonu gidilecek bir gez iden tamamen mahrum bırakılması çocuğunuzu çok mutsuz edecek ve sizden uzaklaşmasını sağlayara k bundan sonra koyacağınız ku rallarda uyumsuzluğunu arttıracaktır Kendi sınırlarını belirleyebile n ve kendi ihtiyaçları için yap ılması gereken davranışları kazanabil en bir çocuk ileride kendine gü venen, sosyal ilişkileri kuvvetli bir bir ey olacaktır. Bu nedenle okul öncesi dönemlerde bu davranışın kaz andırılması çok önemlidir 19


imi çok unla kurduğunuz iletişim biç Çocuğunuzu yetiştirirken, on nız yaşam boyu onunla kuracağı önemlidir. Bu iletişim biçimi; etmeniz kat aktır. Bu konuda nelere dik ilişkinin temellerini oluşturac gerektiğine birlikte bakalım. liyormuş lemeyi öğrenmelisiniz. Onu din Öncelikle çocuğunuzu iyi din biraz hisseder. Eğer bir işiniz varsa gibi yapmayın, Bunu hemen dinleyeceğinizi ifade edin. beklemesini ve birazdan onu ini önemli gelmelisiniz, bu onun kendis Onunla konuşurken göz göze za başlamadan önce onu kucağını a şm nu Ko r. olu en ned e sin hissetme nuşmanız e oturabilirsiniz. Yukarıdan ko alabilir ya da onun mesafesind diklerini unuz imajını yaratabilir. Söyle onun karşısında bir güç olduğ ay işaretleri verin. anladığınızı belli etmek için on

20

nusu Haksız olduğu bir konu söz ko Görüşlerini saygı ile dinleyin. erini cel şün dır. Kendi duygularını, dü olsa bile dinlenmeye hakkı var kı bunu her zaman söyleme hak tanımalı ve özgür bir ortamda çocuk keni rahatlıkla ifade edebilen bir isin nd Ke ir. lid me bil u un uğ old disine daha çok güvenir. ığı ani çaba göstermelidir. Zorland Sorunlarını çözmek için kendis ü kendisi züm sadece ona yol gösterin. Çö larda çözümsel davranmayın bulabildiğini görebilsin. ikle a bile ondan bahsederken öncel Yanlış bir davranış yapmış ols davranışı ile onu sevmenizden Bu ın. lay rgu vu i rin nle yö n ola olumlu elisiniz. bir şey eksilmediğini hissettirm


Ona gün içerisinde yaşına uygun sorumluluklar verin. Yapmış olduğu her sorumluluk için dönem dönem ona teşekkür etme yi unutmayın. Gün içerisindeki yapacağı her şey yaşına uygun bir şekilde planlanmalıdır. Ne kadar süre televizyon izleyecek, saat kaçta uyuy acak, oyuncaklarını ne zaman toplayacak gibi. Bunun bilincinde olan bir çocuk kendi sınırlarının ve birey olduğunun daha çok farkındadır. Anne ve baba olarak her akşam onunla özel rutin aktiviteler planlayın. Bir çocuk için annenin yeri ayrı babanın yeri ayrıdır. Bu nedenle birbirinizin rollerini almak için çaba göstermeyin. Her akşam sizinle en az bir şey yapacağını bilmesi onu mutlu eder, rahatlatır ve ilişkinizi güçlendirir. Onu sevdiğinizi dile getirmelisiniz. Sevgiyle büyü yen bir çocuk yaşam karşı çok daha güçlü durur. Söz verdiğiniz şeylerde kesinlikle geri çekilmey in. Bu onun size olan güvenini zedeler. Ona ait olan sınırları aştığında uyarıda bulunun. Bu uyarılar çocuğu azarlayacak ya da rencide edecek biçimde olmamalı dır. Açıklayıcı bir uyarı, bu davranış sonrasında ondan beklediğiniz davranış biçimi ve kararlı bir tutumla zaten istediğiniz sonucu alabilirsiniz. Bir çocuk yetiştirirken sabırlı olmak ve karşınızd akinin bir çocuk olduğunun farkında olmak çok önemlidir. Sabırlı olabilmeniz için kendinize de zaman ayırmalı, yaşamdaki yerinizin ve beklentilerinizin daha fazla farkında olmalısınız. Unutmayın; mutlu bir anne-babalar daha mutlu çocuklar yetiştirebilecektir. 21


döneminde "baba Hiç kuşkusuz herkesin hayatının her gelir. Çünkü her çocuk figürü" çok anlamlı bir noktaya denk llikle kız çocukları için için "Baba" güvenle eşdeğerdir. Öze ayırt etmeksizin her babaları birer kahramandır. Cinsiyet ksel ve duygusal etkileri çocuğun üzerinde babanın sosyal, fizi abilmek, etkili iletişim vardır. Sağlıklı bir cinsel kimlik oluştur ifade edebilmek, içgüdülkurabilmek, kendini doğru ve etkili ptasyonda başarıyı yakaerini kontrol edebilmek ve sosyal ada k çocuğun baba ile olan layabilmek, kısacası bireyselleşebilme ilişkisiyle doğru orantılıdır. n, baba’nın yokluğu ya Baba ile ilişkilerinde sorunlar yaşaya da saldırgan davranışlar da kaybında, çocuklar ya çekingen ya açıdan gelişemez, gösterirler. Çekingen bir çocuk sosyal ği için ilişkilerinde içine kapanıktır. Bu yönde gelişemedi an korkuları ve güven ürkek ve mesafelidir çünkü çoğu zam otorite kurulamamışsa eksikliği vardır. Aile içinde belli bir ri görülür. Otoritenin da saldırganlık ve davranış problemle ışlarını kontrol altında olmadığı ortamlarda çocuklar davran tutamaz. acağını bilememe hissi Yaşamlarındaki bu boşluk ve ne yap ilir, dikkatleri dağılır ve ile çocuklar daha çok yalan’a yöneleb ızda olabilirler. Özellikle çoğu zaman akademik açıdan başarıs 22


Sağlıklı bir baba-çocuk ilişkisi için baba’nın çocuğu saygıyla dinlemesi, anlamaya çalışması ve onunla ilgilenmesi gerekir. Çocuğun ruhsal açıdan büyümesine müsaade etmelidir. İleriki yıllarda problem yaşamamaları için gerektiğinde sorumluluk vermelidir. Bir işin sorumluluğunu aldıklarında da çocuğu takdir etmelidir. Sorumluluk verirken olası sonuçlarını anlatmalı, bunları yerine getirdiği takdirde de isteklerine izin vermelidir. Çocuğun sorumluluklarını tek başına üstlenmemeli, anneyle paylaşmalıdır. Korkuya dayalı bir ilişki kurmamalıdır. Aksi takdirde çocuk yalan söyleme davranışına daha çok sığınacaktır. Çocuk hata yaptığında, yaptığının yanlış olduğunu bildiği için çekinmelidir. .Kurallarından feragat etmemelidir. Özellikle küçük yaş çocuklarının sınırlarını bilmemeleri açısından yönlendirilmeye ve tutarlı kurallara ihtiyaçları vardır. Çocukla (özellikle erkek çocuklarıyla) nitelikli zaman geçirmelidir. Kız çocuklarla ayrı, erkek çocuklarıyla ayrı zaman geçirmelidir. Fiziksel ve duygusal şiddetten kaçınmalıdır. (dayak, küfür, hakaret vs.) Çocuğun her istediğini yapmamalıdır. Her istediği yapılan çocuk doyumsuzlaşır ve zamanla hiçbir şeyden memnun olmamaya başlar. Çocukla arkadaş olmamalıdır. Çocuğa arkadaşça bir tavır sergileyebilir ama çocuk, cinsiyet, yaş ayırt etmeksizin bir babaya ihtiyaç duyar. Çocuklarını kıyaslamamalıdır. Çocuğun gelişimine katkıda bulunmak için, onlardaki farklı yönlerinin farkında olup, geliştirmeleri için destek vermelidir.

23


.

. .

i s i j o l o k i s p en

erg 24


ine geçişi ergenlik Çocukluk döneminden gençlik dönem emde çocukta fiziksel, dönemi olarak tanımlayabiliriz. Bu dön rak belirgin değişimler psikolojik, duygusal ve davranışsal ola ergeni yorar. Yeni begözlemlenir. Bu değişimler öncelikle anlamsız davranışlarına denine, hızla değişen duygularına, memek ergenin kafasını uyum sağlamak ve bunları kontrol ede ergene karşı anlayışlı karıştırır. İşte bu nedenle bu dönemde sı sağlanmalıdır. olunmalı ve bu dönemi rahat atlatma kimliğini gösterebilmek İçinde bunduğu ortamda kendini ve amak, tercih edilmeiçin yoğun bir çaba gösterir. Onay alam gülünmemesi bile mek, beğenilmemek yaptığı bir espriye yeterli olabilir. Aile ile onun kırılması ve mutsuz olması için fazla önem kazanmaktadır. çatışmalar artarken arkadaşlar daha Ergenlik dönemindeki bazı depresyon

göstergeleri:

25


o o o o o o o o o o o o o o

Mutsuzluk k hali, huzursuzlu ke öf en ed am ev D u trasyon bozukluğ Dikkat ve konsan e Unutkanlık ek yemek istemem m ye ç hi da ya e Aşırı yem ulanım Üzüntülü bir duyg ) Karamsarlık lnız kalma isteği ya li ek ür (s a nm İçe kapa bozulma Uyku düzeninde rüşme isteğinde Arkadaşları ile gö azalma Kendine bakımda izlik ncesi Kendine güvens ın olmadığı düşü ın m la an r bi ın Yaşamın alar vam eden çatışm de i kl re sü e il e Ail

ni huzursuzluk hali al rm no ki te ik mde sık nl ygulara bu döne Depresyonla erge du n şe ği de la n ız rekir. H lar gösteren erge ış an vr karıştırmamak ge da ca ın lg ını öfkelenen, çı bilir. Bu davranış pa rastlanır. Bir anda ya r la ka şa ze tipik bir gülerek si geçiş döneminin beş dakika sonra ce de sa , i el em ak görm bir problem olar güçlük algılamalısınız. ergeni anlamakta davranışı olarak ok rç bi ba ba ne çok an şacağını Bu dönemde bir onunla nasıl konu ı, ın ağ ac ol cı ım uklar yard duygusal kopukl da çeker. Ona nasıl ın as ar i er el ar, aile üy bilemez. çatışmal

26


Bu dönemde bir çok anne- bab a birçok ergeni anlamakta gü çlük çeker. Ona nasıl yardımcı olacağını , onunla nasıl konuşacağını bil em ez. Ergenin tepkisel davranışları ile ailede büyük çatışmalar, aile üyeleri arasında duygusal kopukluklar ve ileriki yaş lara kadar devam eden iletişi m sorunları oluşur. Yetişkinin yapması gereken ilk şey onun ergenlik gibi zor bir dönemde olduğunu ve artık büyüdüğünü kabul etmektir. Sınırlarına say gı duymalı, olumlu yönlerini ort aya çıkarması için ona yardım cı olmalı ve çözemediği sorunlarını hız la fark ederek yaşamsal deneyi mlerini paylaşmalıdır. Bunlar bir öğüt niteliğin asla taşımamalı sadece sohbet içerisinde tatlı paylaşımlar ola rak kalmalıdır. Ergenlik dönem ine girmeden önce iyi bir anne- bab a – çocuk iletişimi sağlanırsa bunu başarmak çok daha kolay olacaktır. Eğer kendisi de isterse sevdiği bir spor alanına yönlendirmek bu dönemi rah at atlatmasına yardımcı olur. Ergenlik döneminde yaşanan soruların çözümlenememesi ergenin tüm yaşam sürecini olumsuz etkile yebilir. Bu dönemde ergenin kendisini olumlu algılaması ( beğenmesi , başarılı görmesi, tercih edildi ğini hissetmesi) , karşı cinsle ilişki bec erilerini geliştirmesi, toplum içerisinde kim olduğu ve yerinin ne olduğunun farkına varması , kendi bedenini tanıması gerekmekt edir. Bu özelliklerin ergenlik dö nem inde kazanılamaması yetişkinlikteki sosyal yaşamda problemler yaş amasına ve yaşam boyu mutsuz bir kad ın/ erkek (anne / baba) olması na neden olacaktır. 27


Ergenlik döneminde terapi sür eci reddedilebilir. Kendisinde değil de ailesinde problem olduğun u öne süren bir ergenin tedavi için zorlanmaması gerekmektedir. Eleştiri ve öfke ile bu dönem de hiçbir problem çözülemez. Terap i önerilecek bir ergene, bu ter apiye ailecek gideceğinizi, herkesin ailedeki rollerinin neler olduğ unu öğrenmesi gerektiğini , iyi ve mutlu bir aile olmak için çab a göstermek istediğinizi iletin. Bu mesajını zı alan ergen kendisini suçlan mış hissetmeyecek ve terapiye uyum gö sterecektir. Ergenlik, bir başkalaşım ve dö nüşüm dönemidir. Bu dönem belirgin ve hızlıfizyolojik, psikolojik ve sosyal gelişimlerin görüldüğü çoc ukluktan erişkinliğe geçiş dönemidir. Başlangıcın belirleyicisi olan puberte, yani cinsel olgunlaşma kız çocuklarında ortalama 9 - 10 yaşlarında, erkeklerde ise 11 12 yaşlarındabaşlar. Biyolojik değ işikliklerin tamamlanması ise 3- 5 yıl veya daha uzun sürer. Bununla birlikte ruhsal ve toplumsal gel işme yoğun bir şekilde devam ede r. Ergenliğin süre ve sonlanım ı sosyal kültürel ve bireysel olgunlaşma düzeyi ile ilgilidir. Bazı araştır macılar ergenliğin bitimini işe başlam a, evlenme ve maddi bağımsız lık gibi faktörlerle ilişkilendirmektedi rler. Kültürlerarası çalışmalar ergenliğin birkaç günden (Tayland, Meksi ka) birkaç yıla dek sürebildiğin i göstermektedir. Ergen gelişiminin çok boyutlu olması başlangıç ve bit işiyle ilgili kesin bir sınır koyulması nı zorlaştırmaktadır. Bu süre gen elde 12-21 yaş arası kabul edilmekt edir. 28


Ergenlik Dönemleri: 1. Dönem: kontrol dışı Bu dönemde beden hızla gelişir ve bu değişimin kaybolabileceği olması ergene kontrol kaybı ve ruhsal dengesinin mde ergenler düşüncesini uyandırır. Dürtüler artmıştır. Bu döne nsizdir. Dağınıklık, sıklıkla kaygılıdırlar. Uyku ve beslenmeleri düze in dikkatini açık saçık konuşmalar görülebilir. Kızlar karşı cins r. Dikkati daha çekmeye yönelik davranışlar içerisine girebilirle i değişiklikler, çok bedenine yöneliktir. Hızlı büyüme ve bedendek gösterir. Bu yorgunluk ve huzursuzluk gibi belirtilerle kendini nmesi yorgunluk dönemde toplumsal sorumluluk ve görevlerin ekle asına neden ve sinirlilik halinin daha yoğun şekilde ortaya çıkm yle baş etme olur. Bu dönemde artık genç anne-babanın otoritesi davranışlarına girmeye başlar. 2. Dönem: i dönemde ergende Puberteden yaklaşık 2 sene sonra başlayan ikinc rı tanımlayarak soyut düşünce gelişir. Tümden gelimli kavramla . Genç olayları düşünmesi bu dönemin karakteristik özellikleridir ri göz önüne alanlatabilmek için tüm olası ilişkileri ve hipotezle , mantık kuralları maya çalışır. Bu dönemde dil kullanımı karmaşık nin felsefe, din, içinde ve dilbilgisi doğrudur. Soyut düşünme erge erebilir. Kimlik ahlak ve siyaset konularına ilgisi ile de kendini göst k ebeveynin arayışı ve özdeşim kurabileceği bir model arar. Artı genç dış dünyaya değer yargıları onlar için anlam taşımaktan çıkar, 29


tulmaya çalışır. Ebeveynlerinin yönelir. Anne babanın etkisinden kur eye başlar. Genç kimliğini değer yargılarını düşüncelerini eleştirm sinirlenir. Kimlik duygusu "Biortaya koyma çabası içindedir, çabuk ve kendine özgü bir tarz içinde reyin kendini birey olarak benzersiz gösterdiğini duyumsayışıdır"( var olduğunu ve bu tarzın süreklilik n her açıdan tanımlanmaya ve Dereboy, 1993). Bu kimlik duygusunu ye gereksinimi vardır. sosyal çevre tarafından kabul görme ensel büyüme hızı azalmış, kişi Ergenliğin orta döneminde artık bed aya başlamıştır. Artık ebeveynkendindeki değişimlere ayak uydurm ek toplumda yer alma çabaları den ayrı, bağımsız bir kimlik ediner daha ön plana geçmiştir, akadeönem kazanır. Artık arkadaş ilişkileri r. mik başarı ikinci plana itilebilmektedi

30

ak için çabalarken diğer yanErgen biryandan aileden bağımsız olm e gelir. Bu gerginlikle aile içi dan kendi güçsüzlükleriyle de yüz yüz ne kadar bir kısım genç, erçatışmalar daha da şiddetlenebilir. Her m ergenin bu dönemde yoğun genlik dönemini hafif atlatsa da bir kısı n yaşadığı sorunların başında sıkıntılar yaşadığı bir gerçektir. Ergeni de ergenin içinde bulunduğu kimlik bunalımı gelir. Bunun temelin ar. Ergen kendini bir bütün hızlı gelişime ayak uyduramaması yat n durum kişilik gelişimini olarak hissetmekte zorlanır. Bu yaşana n yeni güçlü özellikler olumsuz etkileyebileceği gibi, kişiliği emde genç erişkin dünyasına kazanmasını da sağlayacaktır. Bu dön tığı özdeşimler (ebeveynle) ve adım atmaktadır. Ergen çocuklukta yap denmeye başlar. yeni yaptığı özdeşimlerle yeni roller


Çocukluk döneminde öğrenilen her şey gün gelir yetişkin dünyasındaki yeni değerlerle yer değiştirir. İşte bu döneme erge nlik dönemi adı verilir. Eski değerlerle yenilerin karşılaştırıldığı, mes leki, cinsel ve sosyal kimliğin tanınarak yerleştirilmesi sırasında bir çaba lama söz konusudur. Bu çabalamaya da kimlik bunalımı adı verilir. Kimlik duygusunun kazanılması için verilen bu çaba normaldir. Bazı ergenler bu dönemi sessizce, bazı ergenler de bu dönemi fırtınalı bir şekilde atlatır. Marka takıntısı genellikle özentidir, bu duruma kimlik arayışındaki gençler kendilerini daha kolay ifade etme aracı olara k seçmektedirler. Marka takıntısı, aşırı noktadaki durumlarda aile çatışmalarına, yoğun borçlanmaya, hatta şiddete yol açabilecek ciddi sorunlara neden olabilir. Marka kullanmak rekabete, diğerleriyle aynı mark a kullanamayanların kendisini değersiz görmesine neden olabilir. Marka takıntısı kendini daha değerli hissetmek, bulunduğu çevrede kendini kabul ettirmek ve tanımlamak için kullanılan olumsuz bir davranış biçimidir. Sağlıklı çözüm, karmaşadaki gencin uygu n danışma ile bu dönemi atlatması ve kimliğini tamamlamasıdır. Aile lerin bunu fark edip ele almaları gerekir. Aileler çocuklarını yargılam amalı, aksine özgüvenlerinin artması için destekte bulunmalıdır. Markanı n şekilcilik ötesinde bir anlam taşımadığını da çocuklarına anlatmalı ve kendi davranışlarıyla çocuklarına model olmalıdırlar. 31


Typography Final Projesi  

Typography Final Projesi

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you