Issuu on Google+

Het Brein van de Therapeut (I) ‘leren kijken met nieuwe ogen’ 23 mei 2014

John van der Meij Trilemma: Praktijk voor Training, Coaching en Therapie (Oegstgeest) Instituut voor Toegepaste Neurowetenschappen (Haarlem)


Het Brein van de Therapeut

1) Inleiding 2) Leren en geheugen 3) Kennis van het brein 4) Healthy Mind Platter / Lummeltijd 5) Veiligheid 6) Stress 7) Contact maken / Therapeutische relatie


INLEIDING


HERKENT U DIT?

• Een op de tien Nederlanders kampt met psychische • • • •

problematiek (Schoemaker,2010). Het aantal mensen met een leefstijl-gerelateerde ziekte neemt toe (Vander Lucht & Polder, 2010). We zijn angstig, depressief, vermoeid en overspannen. We zijn ziek, te zwaar, bewegen te weinig en consumeren te veel. We hebben relatieproblemen, zijn op elkaar uitgekeken, kijken vooral naar een ander, voelen ons verwaarloosd en kunnen niet meer met elkaar praten; een derde gaat scheiden Dertig procent van de patiënten in gezondheidszorg vindt de communicatie van behandelaars slecht (Murison,B, et all. 2008)


Waar bent u?


Waar bent u? Hier bevindt u zich.


Wat gebeurt er in het brein van de therapeut in relatie tot zijn patiĂŤnt? Inleiding in de neurowetenschappen, Ben van Cranenburgh; 2006


Waar hebben we het over‌..


De werkelijke ontdekkingsreis bestaat er niet in, dat je nieuwe landschappen ontdekt, maar dat je de wereld met nieuwe ogen bekijkt Marcel Proust


LEREN


Connectivity Scan


Het verschil tussen een professional en een nieuweling is een model. Het uitermate krachtgevende model is “weten hoe je brein werkt� Evian Gordon, Brain Revolution; 2009


Welke ervaringen zijn vastgelegd?


Neuroplasticiteit; het vermogen van het brein levenslang te leren en te veranderen


Neuronen die samen vuren worden goede buren Tanaka et al, 2008

Emotionele activering bevordert leren door neurale prikkeling te versterken en veranderingen van synapsen te consolideren


Van voetstap naar snelweg‌ Hoe worden patronen gevormd in het brein?

Ontwikkeling scripts


KENNIS VAN HET BREIN HOE ZET JE HET IN VOOR JE EIGEN ONTWIKKELING EN/OF NAAR JE PATIENT?


De drie lagen van het Brein Het gelaagde brein; Martin Appelo, 2011 “Ik vind het gewoon (niet) lekker”

“Het is (on)verantwoord”

“Ik ben het (niet) zo gewend”


Reptielenbrein: doet omdat-ie ‘t zo gewend is‌

Reptielenbrein Overleven Geen woorden Geen gevoel


Reptielen Brein/ Hersenstam 1) Helpt lichaamstoestanden te reguleren 2) Heeft kernen die ‘fight- flight- freeze’ responsen reguleert


Het limbische brein; als iets lekker voelt gaan we ermee door Limbische Brein; Handelt op principe van beloning en straf Geen woorden

Limbische Brein Reacties aangeboren en deels aangeleerd

Emoties spelen altijd rol


Emotionele Brein/ Limbisch systeem

1) Genereren van emoties 2) Reguleren motivationele systeem 3) Appraisal: - waar geef ik aandacht aan? - waar ik aandacht aan geef; goed of slecht? - goed? Meer ervan/ slecht? Minder ervan 4) Genereren van diverse soorten geheugen 5) Essentieel voor Hechting


Neocortex: verantwoord ? Corticale Brein We denken na en geven woorden aan dat wat gebeurt Geen belang bij directe behoeftenbevrediging We doen dingen passend bij principes en overtuigingen


Cognitieve Brein/ Cortex 1) Maakt continue “mappen” - map voor toekomst/ planning - creeëren van verbeelding - ontwikkelen van concepten 2) PFC verbindt verleden, heden en toekomst


Het brein in de palm van je hand Dan Siegel, Mindsight 2009


Het brein in je hand


Waar “klikt” je amygdala naartoe?

Frontaal

Reptiel


The ‘low’ road or ‘high’ road?


Geen goede communicatie tussen rationele brein(vingers) en limbische brein (duim )


Of het nu gezond of ongezond is, goed of fout, de drie breinlagen werken samen en proberen gedrag zo snel mogelijk te automatiseren


Samenwerking tussen de hersenlagen vijf principes Brewin 2006; Nelissen 2006; Lamme 2010.

1) Hoe ouder, hoe dominanter 2) Oefening en ervaring baren reflexen 3) Hoe bedreigender of bekender; hoe korter de route 4) Aandacht nodig? EĂŠn ding tegelijk 5) Afleren kan niet


1) Hoe ouder, hoe dominanter TYPE TYPE

OUDERDOM OUDERDOM

FUNCTIES FUNCTIES

Dicht Dichtbij bijinterne internewereld wereld Hersenstam

Limbisch Systeem

Cortex

500 miljoen jaar

200 miljoen jaar

100 duizend jaar

Dicht bij externe wereld

Instinct Reflectie Verslaving Emotie Affectie Handelen Taal Redeneren Intellect


Opdracht Denk aan gisteren en achterhaal hoeveel reacties vanzelf gingen en hoeveel er gebeurde terwijl je erover nadacht Waren er nog onverwachte of bijzondere gebeurtenissen?


3) Hoe bedreigender of bekender; hoe korter de route


Informatie van “bedreigende� stimuli kan de amygdala via twee verschillende routes bereiken LeDoux 1996; The emotional brain: The mysterious underpinning of emotional life


5) Afleren kan niet

De mentale programma’s waarin reactiepatronen zijn vastgelegd, worden leven lang opgeslagen in het geheugen


Reactiepatronen zijn geen ‘tumoren’ die je weg kunt snijden Wanneer je een bepaalde reactie minder of niet meer wilt vertonen helpt het niet om te proberen eraf te komen Wel helpt, een ander reactiepatroon zo sterk te ontwikkelen waardoor de activiteit van de ongewenste reacties uitdooft…


HEALTHY MIND PLATTER


Tijdens stress ben je vaak uit verbinding met je taak; je staart, je bent in trance. Heb je het door dan ga je even lopen, haalt een snack…

Ons brein drijft ons automatisch te “socializen”, zonder dat je het je vaak bewust bent…


The Healthy Mind Platter

NeuroLeadershipjournal 4; 2012 David Rock, Daniel J. Siegel, Steven A.Y. Poelmans and Jessica Payne


Healthy Mind Platter


Zeven neuro-cognitieve activiteiten als voeding voor de geest - slaap tijd - fysieke tijd - speel tijd - focus tijd - lummel tijd - mindful tijd - contact tijd


LUMMEL TIJD


Een defaultnetwerk (‘terugvalnetwerk’) Marcus Raichle 2001

is een netwerk van gebieden in de hersenen dat vooral actief is in een toestand van rust, waarin men niet op gebeurtenissen in de buitenwereld is gericht.


Het “rustbrein” (default mode network)

Sense of self

Autobiograf. reflectie

Rustbrein actief tijdens “niets doen”

Memory

Integratie

Gaat vooraf aan Inzicht


..down time moderates the relationship between previous knowledge/ experience and the genearation of new nsights.


The Break-out Principle Benson and Proctor 2003

Beste manier om complexe problemen op te lossen: 1)Struggling; dmv probleemanalyses, feiten verzamelen etc. tot je niet meer productief bent en gestressed raakt 2)Distracting; compleet loskomen van de stress veroorzakende gedachten 3)Breaking out; plotseling nieuw inzicht


Wat gebeurt er?

Wat gebeurt er?

Wat gebeurt er?

Zelf-projektie

Het verleden herinneren en over toekomst denken


Alpha-golven tijdens reflectie, vlak voor een inzicht input van extern sluit af en de focus ligt meer op interne stimuli; serotonine komt vrij


Inzicht vooral in Rechter Hemisfeer Mark Jung-Beeman, PLoS Biology, 2009

Ant Cingulate Cortex

De rechter anterior cingulate cortex geeft focus op onbewuste oplossingen


Neural activity when people solve verbal problems with insight Gamma-band waves; op allerlei niveau’s wordt informatie simultaan verwerkt

De AH‌


VEILIGHEID


Hoe zorg je voor “veiligheid�? Wat maakt je gespannen? Onveilig? Hoe kom je weer uit dat gevoel?


Besef van dreigend gevaar en de daarop volgende activatie van vecht-/ vlucht- / bevriesreactie geeft verlies van betrokkenheid, afsluiting en vervreemding bij de therapeut


In welke “toestand” verkeert je zenuwstelsel? S.W.Porges, 2008

OPEN

GESLOTEN

ONTVANKELIJK

REACTIEF

BELONEND

BEDREIGEND

STAND 1

STAND 2


In situaties van hoge stress, angst of wantrouwen hormoon cortisol overspoelt het brein

STRESS


Het brein functioneert optimaal bij matige stress, afgewisseld met rust. Merel Kindt, 2008


VERMIJD LANGDURIGE STRESS HOE REAGEERT HET BREIN ONDER SPANNING?


Welke patiĂŤnten zie je het liefst? Welke patiĂŤnten vind je lastig? Wie / wat zijn energievreters/ energiegevers Hoe ontspan je in de dagelijkse praktijk? Doe je wel eens helemaal niks? Mediteer je wel eens?


Gestoord tijdens je werk


I) Iemand die zich afgewezen of “bedreigd” voelt door zijn meerdere. Er ontstaat een cascade van ‘neurochemicals’

Cortisol en adrenaline


Er ontstaat een soort “cortisolbad” vooral in Prefrontale cortex en Hippocampus

CORTISOL

CORTISOL

Leren Cognitie Geheugen

Cortisol verdwijnt niet snel: 13- 26 uur…


II) Gaat angst of stress door dan ontstaat een ‘amygdala hijack’

Prolonged state of fear


III) Wat “sluit� in het brein zijn systemen: 1) voor opbouw vertrouwen 2) voor afstemmen en empathie 3) voor helder denken en probleem oplossen

2)Spiegel neuronen

3)Orbitofrontale Cortex 1) Nc Accumbens


Algemeen patroon bij het uitvoeren van taken onder oplopende spanning Mobbs, 2009 Hoe voorkom je dat je “neuronaal afzakt?

1

Analyse, nadenken weloverwogen handelen

2 3

Bij overactief worden lagere breindelen worden er steeds meer fouten gemaakt

Tijd verstrijkt opschieten Onrust Besluiten op basis van emoties Deadline Paniekerig Overlevingssprong in ‘t duister


Controle over amygdala netwerken? Welke kant draait de danseres op?


Ode an die Freude


MAAK CONTACT CONNECTING TIME DE THERAPEUTISCHE RELATIE


Resultaat behandeling

Norcross,J; Psychotherapy relationships that work. Therapist contributions and responsiveness to patients. Oxford University Press ( 2002)

Werkrelatiefactoren - therapeutkenmerken - patiĂŤntkenmerken

85 %

Methode/ technieken

15 %

“empirically validated psychotherapists, rather than empirically supported treatment� (Lambert and Ogles 2004)


DEZE PATIENT KAN IK WEL AAN..

IK VOEL ME WAT ONZEKER

HET IS ZEKER PSYCHISCH…

ZE VINDT VAST DAT IK ME AANSTEL…

WAT EEN VERVELEND MENS….

WAT KIJKT ZE BOOS..


Hoe maak je contact met iemand? Is dat “ontmoeten op de grens” Blijf je voor de grens? Ga je over de grens? Hoe weet je dat je “afgestemd” bent?


Menselijk brein is een sociaal orgaan The neuroscience of human relationships: Attachment and the developing social brain; Cozolino; 2006

Driekwart van de tijd zijn volwassenen bezig met sociale relaties, veel minder met werk of omgeving‌


Het organiserende principe van het brein is: - minimaliseren van bedreiging - maximaliseren van beloning Evian Gordon, 2009

Dreigrespons: Nor-Adrenaline

Angst Stress Wantrouwen Afwijzing

Dopamine Serotonine

Beloningsrespons: Vertrouwen Verbinding Betrokkenheid Liefde


Veel netwerken van sociale interacties zijn dezelfde netwerken als die van de primaire levensbehoeften


Pyramide van Maslow Maslow’s Hierarchy of needs, 1970


Sociale interacties zijn een even belangrijke levensbehoefte als voedsel en water… Lieberman, 2009

MENSEN WILLEN ERBIJ HOREN…


Neurowetenschappen achter sociale interacties

Toenadere n triggert groei

Vermijden

triggert bescherming


Sharing pain and relief: neural correlates of physicians during treatment of patients KB Jensen et all .Molecular Psychiatry (2013), 1–7

PatiĂŤnt- behandelaar interacties dragen significant bij aan placebo-effecten en klinische uitkomsten

Verwachtingsproces behandelaar


Activiteit “beloningscentrum� behandelaar


Fysieke pijn wordt anders benaderd dan sociale pijn


Er is bijna niets erger dan te worden afgewezen, gepest en of te worden buitengesloten‌ Naomi I. Eisenberger, Matthew D. Lieberman , Pain, 2006


Sociale en fysieke pijn The pains and pleasures of social life: a social cognitive neuroscience approach Lieberman & Eisenberger, 2008 Anterior Cingula Cortex (dorsaal)

Rechter Ventro-laterale PFC

Anterior Cingula Cortex (dorsaal)

Rechter Ventro-laterale PFC


Niets is wat het lijkt‌ leren kijken met nieuwe ogen


Bedankt voor uw aandacht www.trilemma.nl


IMPLICIET & EXPLICIET GEHEUGEN Het goede opnemen


Je geest is opgebouwd uit je ervaringen. De stroom van ervaringen modelleert geleidelijk je brein en geeft zo vorm aan je geest

IMPLICIET EXPLICIET

Grootste deel van de vorming van je geest blijft voor altijd onbewust = Impliciete geheugen


Boeddha’s Brein Rick Hanson2012

Ons brein werkt als klitteband voor negatieve ervaringen en als teflon voor positieve‌


Positieve ervaringen internaliseren

1) Verander positieve ervaringen in

positieve feiten 2) Geniet van de ervaring; maak haar duurzaam door er minimaal 15 sec bij te blijven; richt je op: - Emoties - Lichamelijke gewaarwordingen 3) Visualiseer de ervaring en versterk haar


Het negatieve vooroordeel van het geheugen onze hersenen zoeken bij voorkeur naar onaangename ervaringen en reageren erop‌

Remedie: koester positieve ervaringen en neem ze in je op‌


Pijn helen over pijnlijke dingen praten met iemand die je steunt werkt‌

Positieve ervaringen

Pijn


Geheugen is de manier waarop een ervaring van een bepaald moment ons in de toekomst beinvloedt. Minsight, Dan Siegel, 2011

Een herinnering opdiepen geeft de gelegenheid tot herschikking


Learnshop deel 1, 23 mei 2014 haarlem