Page 1

Van stadsmuur tot geluidswal

Scriptie Jason van der Woude AKV/ St Joost 2009/2010


Van stadsmuur tot geluidswal Hoe kunst en cultuur in verdrukking komen tussen de muren van de angst

door Jason van der Woude


Scriptie Van stadsmuur tot geluidswal inhoud Deel 1 Inleiding Netwerk kunst De tijdsgeest tegen De cultuur der middelmatigheid( de polder cultuur) Het verdrag van Lissabon Kopenhagen Project O.R.O.F.(open ruimte open functie) Oud en Nieuw Hoop Dappere nieuwe wereld

literatuurlijst & nieuwsbronnen


Hoe groter de daling van de maatschappelijke betekenis van een kunstvorm, hoe scherper het onderscheid tussen kritiek en genot van het publiek. Het conventionele wordt kritiekloos genoten, terwijl de vernieuwing wordt bekritiseerd met afkeer. Walter Benjamin


Inleiding In de huidige westerse maatschappij kom je het steeds meer tegen en eigenlijk is het zelfs niet meer weg te denken, een netwerklandschap dat steden via openluchttunnels met elkaar verbindt. De periferie wordt – net als vroeger – afgebakend door hoge muren, nu niet om een vijand van buiten te weren maar om ons leefgebied te beschermen tegen de gevolgen van de eigen maatschappij. Terwijl de grenzen binnen Europa steeds verder opengaan voor personen en goederen, sluiten de hekken rond de wijken van de mensen die het geld hebben voor private beveiliging en wordt de buitengrens van Europa hermetisch afgesloten. Aan de buitenkant van Europa staan geen camera's en zijn er geen metershoge hekken met N.A.T.O. draad er op, terwijl de landen die net toegelaten zijn binnen de Unie voornamelijk subsidie krijgen voor het in stand houden van het fort Europa. Langzaam maar zeker verandert onze leefomgeving in een wereld waar er muren rond de steden staan, wegen worden omgeven door hoge wallen, de rijken zich hebben afgesloten van de minder bedeelden en iedereen die van buiten het fort Europa komt zich kapot loopt tegen een kilometerslang hekwerk dat de hele Unie moet beschermen tegen het zogenaamde 'buiten'. Er werd overal in de westerse wereld feest gevierd toen de muur viel - en zelfs stiekem in veel Sovjet landen - maar de muren zijn weer in opkomst. Europa omheint zijn enclaves in Afrika en de zuidelijke en oostelijke grenzen, Israël, verste buitenpost van het westen, bouwt een gigantische betonnen afscheiding om de oorspronkelijke bewoners van hun land buiten te houden. Een actie die dan wel overal ter wereld wordt veroordeeld. Maar niemand heeft verder geprobeerd de verantwoordelijkheid te nemen om er iets aan te doen.


De meeste van onze westerse merkproducten worden geproduceerd in zwaar beveiligde vrijhandelszones, omgeven door hoge muren. In AziĂŤ worden zo mensen, en dan vooral jonge vrouwen, voor een hongerloon te werk gesteld om onze luxe producten te vervaardigen, beschermd tegen de invloeden van de vakbonden, arbeid- en mensen rechten. Overal in de westerse wereld wordt er gewerkt aan een maatschappij van have's en have nots. Een wereld waarin een steeds kleinere groep de zeggenschap heeft over het merendeel van de mensheid. Een groep die ook nog eens toegang heeft tot alle grondstoffen van onze planeet en intussen de rest van de mensheid die toegang ontzegt. De media zijn tegenwoordig het sterkste wapen van de staat, burgers zijn verworden tot consumenten en worden ook als zodanig aangesproken door de staat en de media. Consumentenrechten gaan boven burger- en mensenrechten. Het recht op bezit is het hoogste recht geworden en om dat te beschermen moeten de verworvenheden van de 20ste eeuw ondergeschikt worden gemaakt aan het belang van het kapitaal. Onze leefomgeving wordt hermetische afgesloten van ongewenste invloeden. Het recht op privacy, wonen en meningsuiting wordt steeds verder gecontroleerd of ingeperkt. Binnen dit geheel van de globalisering bevindt zich ook de verplaatsing van hoge- en lage kunst- en cultuur naar het vlak van de doorsnee kunst- en cultuur, de globalisering van de kunst. In deze bundel met korte essays wil ik als kunstenaar, maar ook als burger en activist ingaan op problematiek die ik tegenkom binnen de academie, de wereld van de kunst, de hedendaagse maatschappij en vraagstukken die in het verschiet liggen voor de toekomstige maatschappij. Ik wil weten in hoeverre de huidige status quo van onze middelmatigheidscultuur invloed heeft op fenomenen die hierboven genoemd zijn, en kijken of kunst het nog in zich heeft om


de weg vrij te maken die ons uit de cultuur van de middelmatigheid en blinde acceptatie zal leiden.

De nieuwe muur, IsraĂŤl


De netwerk kunst Bart de Baere stelt in zijn essay “De koppeling van het heden aan het nuâ€? een van de grootste problemen voor de hedendaagse kunstwereld aan de kaak. Hoe ga je als kunstenaar om met musea die je werk uit hun verband willen rukken en hoe gaat het museum om met kunstenaars die werk maken dat bestaat uit de verbanden tussen die werken. Waarbij een enkel werk niet langer meer op zichzelf staat, maar juist het bestaansrecht ontleent aan de verbanden met de andere werken en de werkelijkheid. Deze werken groeien niet alleen omdat ze zelf worden ervaren, maar juist doordat de verbindingen er tussen ervaren worden. Via tal van voorbeelden van kunstuitingen, levensen werkwijze schets De Baere ons de problematische wereld van de hedendaagse kunstenaars en de kunstinstellingen helder voor. Volgens Bart de Baere staat de wereld van de musea met de hedendaagse kunst tentoonstellingen voor hetzelfde probleem als ze staan met het tentoonstellen van oude werken, zoals de werken die uit de kerken komen en gemaakt zijn voor een omgeving waar schemerlicht is, waar ze hun functie en hun context vinden binnen een geheel van werken en werkelijkheden. Stukken van dit geheel, die hun weg hebben gevonden naar de musea, worden in heldere verlichting op een aangename kijkhoogte getoond, waardoor we ons op gelijke voet lijken te bevinden met de hoofdpersonen in plaats van dat we ons verplaatsen in de wereld van de hondjes, mensen en lagere goden. Ze geven ons een comfortabele kijk, maar hierdoor wordt de werken zelf onthouden zich te tonen zoals dat de bedoeling is. Je kunt verloren contexten namelijk niet doen herleven, je kunt ze alleen reconstrueren tot op een bepaalde hoogte, en zelfs dan ben je er niet zeker van tot welke hoogte deze reconstructie correct is. Omdat we niet in staat zijn om deze werken te laten functioneren in onze leefwereld, verworden ze tot een soort relikwieĂŤn van het verleden, die gehandicapt zijn in het heden. Wat natuurlijk niet alleen voor de kunst opgaat maar voor alles wat we proberen te behouden


in een wereld waarin het niet meer past. Dit zelfde gebeurt nu met de hedendaagse kunst, binnen het museum. Zo kocht het MuHKA het centrale werk van Durhams dat op Documenta stond, zonder de daarbij horen werken die het beschutting gaven en een verbinding naar het water legden. Of de behoefde van datzelfde museum om werk van Mark Manders op te willen nemen binnen de permanentie van hun collectie. Het dilemma waar het museum dan voor staat is groot. Omdat Manders een totaal context aanbiedt, en als je die zou willen behouden zoals dat binnen een museum gebruikelijk is, krijg je een stofferig soort farao graf. De nieuwe kunstenaar ziet niet meer - zoals vroeger - alleen de keuze van met of tegen de stroom in, maar ook die van de 'niet' keuze, de mogelijkheid waarbinnen de keuze zelf niet meer van belang is Ze volgen hun eigen noden zonder dat ze zich bezig houden met de reactie van het publiek, maar aan de andere kant zijn ze zich wel bewust van de geldende regels en gedragingen binnen de kunstwereld. Voor hen is wat binnen en buiten de kunst ligt elkaars gelijken en zij maken daar dan ook op die manier gebruik van. Deze kunstenaars laten zich niks gelegen liggen aan verwachtingen om helderheid te schepen met stellingname. Er zijn geen antwoorden, ook niet door de vraag te stellen. Je zou hun werk het beste kunnen zien als !?..!&!.*.:'�} een overlapping, veelvoudig gelaagd. Het werk komt tot stand en kan ervaren worden zoals we de werkelijk beleven. Het scenische aspect, is voor hen niet paradigmatisch, ze gaan gewoon erg nadrukkelijk hun eigen gang. Naast Manders en consorten zijn er steeds meer jonge artiesten die het zitvlak van hun werk binnen, buiten en tussen de aanvaardde paradigma's van de kunst hebben. Deze kunstenaars bewegen zo door de scène dat ze hun domein als grensoverschrijdend laten accepteren. Ze gaan nergens heen, want ze zijn eigenlijk overal te


gelijk. Voor hun is heden, verleden en toekomst één. Hierdoor werkt de ordening van de kunstgeschiedenis ook niet meer. Bij deze manier van lineair organiseren, werd uitgegaan van een steeds rijpere houding van de kunstenaar. Na de tweede wereld oorlog kwam hier nog eens bij dat men niet alleen uitging van een eigen benadering, maar ook van een stapje verder. Niet alleen het oeuvre dient verder te komen, maar het moet ook een stap zijn voor de kunstwereld. Van de hiervoor genoemde kunstenaars is echter op dit gebied weinig hoogte te krijgen, er is geen lijn, geen concentratie of ontplooiing. Ze werken binnen een eigen veld, waarin hun mogelijkheden tot ervaren centraal staan. Alles is even boeiend: de eindeloze weg of de zijwegen, er is voor hen geen verschil. In het veld bestaan tegenstrijdige wijzen van benadering, uitvoering en tentoonstelling naast en door elkaar, ieder met zijn eigen kwaliteiten en daarnaar worden ze dan ook gebruikt. In zo'n veld wordt uiteindelijk wel een globale oriëntatie zichtbaar, er is ook wel aan te wijzen waar die oriëntatie uit is gegroeid, maar een vaste lijn is daarmee nog niet aan te tonen. Dit is kenmerkend voor de nieuwe kunstenaars die de artistieke effectiviteit van hun werk steeds weer via nieuwe wegen willen uitdiepen en ter discussie stellen. Hun levenswijze - en dus ook werkwijze - is er een van moment tot moment, hun handelen waait als het ware uiteen en de versnippering is voor hen eigenlijk niks meer dan een bijkomende mogelijkheid om de eigen noodzaak nog verder uit te diepen, zelfs al zou die problematisch kunnen zijn. Suchan Kinoshita ontwikkelt zowel grote als kleine projecten naast elkaar. De meeste van die projecten bevinden zich zelden in de klassieke tentoonstellingscontext, maar zonder zich af te zetten tegen die context; het is zelfs zo dat ze juist - door geen stelling tegen te nemen - niet gelieerd worden aan de klassieke context.


De context van de kunst is net zo interessant voor kunst als elke andere context. Musea zien zichzelf nog steeds als de plaats om kunst te tonen, maar kunstenaars vinden ondertussen dat het meer een plaats is waar kunst kan bestaan, dit geldt ook voor de galeries. Beide hebben hun eigenheid en voordelen te bieden, maar dat hebben de andere contexten ook. Het is dus ook niet noodzakelijk om je kunstzinnige levenswijze te richten op de kunstwereld. Dit geldt zowel voor het scenische aspect van die wereld als voor bijvoorbeeld financiÍle redenen, er zijn tal van mogelijkheden om aan geld te komen in het westen en net zoveel mogelijkheden om je eigen scène aan de mainstream te koppelen. Contactmogelijkheden staan aan de basis van deze modus vivendi. Het is de veelheid van contactmogelijkheden die wordt gecultiveerd zoals het zitvlak van het werk. (de manier waarop het werk zich in de ervaring nestelt). Er moet een omslag komen binnen de musea naar een benadering vanuit de bestaanswijze van de kunstenaar. Dat zal er toe leiden dat men niet altijd maar werken koopt, maar ook ensembles. Er kan dan een verduidelijking komen van de onderlinge verhoudingen tussen de delen, het is dan mogelijk om te tonen in delen, in fragmenten, s er iets uit te lichten of te laten opnemen in een grotere context. Je kan dan niet meer denken in de vorm van een standaard opstelling en de mogelijke afwijking, maar juist in een netwerk van verbanden die kunnen, maar niet hoeven te worden verwezenlijkt. Op deze manier kan de kunstenaar de wenselijkheid van de verandering binnen de musea aanwakkeren. Als de musea een centra willen blijven waar alle impulsen zich thuis voelen moeten de musea zich wel laten aantasten. Alleen dan kan de hedendaagse kunst met zichzelf en met het publiek converseren. Zodat er in de hoofden van de bezoekers weer nieuwe mogelijkheden kunnen ontstaan. Hiervoor moeten we wel opnieuw leren handelen: naar de kunst toe te beginnen met een andere manier van kijken. Alles blijkt dan van belang, de kleur van de muren, de keuze van


behang, de asbakken zoals elk detail essentieel blijkt te zijn voor het beïnvloeden van onze ervaring. Onze grenzen bevinden zich voornamelijk tussen de oren en daarmee uiteindelijk ook in de werkelijkheid omdat we liever handelen zoals we zijn dan soms te moeten veranderen.

Constant Nieuwehuijs “New Babylon”

Dit probleem speelt zich in mijn ogen af binnen de context van de academie zelf, waar ook nog steeds een soort van lijn verwacht wordt, waaraan de voortgang van de student kan worden gemeten. In mijn ogen is dit van de zotte, als je ziet dat het bij de kunstenaars van de vorige twee decennia al niet meer mogelijk is om een vaste lijn te ontwaren in hun werk, hoe kan een docent op de academie er dan vanuit gaan dat dit wel te vinden is binnen het werk dat een student


maakt. Helaas is ons huidige onderwijssysteem gebaseerd op lineaire vooruitgang zonder de werkelijke mogelijkheid van 'trial and error'. Ik krijg zelf regelmatig te horen dat ik te versnipperd werk en mijn aandacht afdwaalt naar andere mogelijkheden, inzichten enz. Ik denk dat dit een rijkdom is en geen tekortkoming, omdat juist die verdeelde aandacht, verspreidt over meerdere sporen, tot vele nieuwe inzichten en heroverweging leidt. Zo ben ik bezig met een onderzoek naar de mogelijkheid van een computer als autonoom kunstenaar, met het ontwerpen van 'open/vrije' ruimtes met als enige grens hun eigen ruimtelijkheid, maar ook ben ik bezig met de documentatie van al mijn ritten lang of kort; het proces van verhuizen en de nieuwe ruimte die me uitdaagt haar te veranderen; wat dan weer een onderzoek en werk proces naar functie, ruimte en beeldende kunst oplevert. En dat gaat op voor alles wat ik wel en niet heb genoemd, er is voor mij altijd aanleiding om andere wegen in te lopen gewoon om uit te vinden of het daar niet ook interessant is. Laatst kwam ik deze quote tegen en ik denk dat zeker het laatste deel maar ook het eerste deel van toepassing is op deze tekst;

In the middle of the journey of our lives we find ourselves, in a dark forest where the strayed road has been lost. But if you always see the road ahead it's not worth the trip Dante's Inferno In het midden van de reis van ons leven vinden we onszelf in een donker bos waar de rechte weg is verdwenen. Maar als je altijd de weg voor je ziet is het de reis niet waard. Dante's Inferno


Dit is ongeveer de situatie zoals ik me die voorstel: er zijn geen rechte wegen, maar oneindig veel wegen, allemaal met bepaalde kwaliteiten en om zo'n weg niet - al is het maar kortstondig te bekijken en eventueel te bewandelen - is in mijn ogen een verlies van mogelijkheden. En omdat we nou eenmaal verdwaald zijn in het veld van mogelijkheden, weten we niet precies waar we ons bevinden, maar is dat ook niet direct van wezenlijk belang meer. Mede daardoor vind ik de vraag van de keuze “wel of niet met de stroom mee” bezwaarlijk. Zelfs al opende deze keuze weer andere mogelijkheden, ze zal er toch meer afsluiten. Het gaat voor mij ook niet over met of tegen de stroom in maar meer er naast, in een soort sporadische samenwerking, waarbij er soms verbanden ontstaan die zich afzetten tegen of die juist meegaan binnen de stroming. Omdat ik zelf al een poosje op zoek was naar een plek/locatie om een constructie te maken die zich tussen kunst, ruimte en functie moet positioneren en dus ook een context zocht waarbinnen kunst en functie meer samenkomen, was dit voor mij aanleiding om onderzoek te doen naar nieuwe plekken binnen de kunstwereld waar dit ook daadwerkelijk plaats vindt. Dit bracht mij naar de Verbeke Foundation in België en bij de kunstenaars-enclave Tripkau in Duitsland. De Verbeke Foundation is een particuliere instelling die 2 jaar geleden is opgezet vanuit een voormalig transportbedrijf. Op dit terrein van 12 hectaren is een smeltkroes ontstaan van kunstenaars, werken en contexten. Geert Verbeke heeft zelf, als kunstverzamelaar sinds 1991, een duidelijke voorliefde voor de nieuwe kunstenaars, zoals beschreven in het stuk van De Baere. De assemblages, collages en ensembles voeren hier juist de boventoon, maar ook Bio-Art en zelfs Gen-Art zijn zeer breed geaccepteerd binnen deze instelling.


Als er iemand een voorbeeldfunctie vervult van ‘hoe het wel kan binnen de tentoonstellingswereld, is Geert Verbeke dat. Bekende en onbekende kunstenaars hebben hier werk staan of krijgen de kans om hier werk te maken’. Zo staat er werk van Joep van Lieshout - een duikboot die op een eiland staat en dienst doet als hotel kamer - en krijg ik de kans om er mijn ruimte te bouwen tussen kunst en functie. De kunstenaars-enclave Tripkau is gehuisvest in een oude grenskazerne tussen oost en west Duitsland. De kazerne is 2 jaar geleden gekocht door een groep van voornamelijk in Eindhoven gevestigde en enkele Duitse kunstenaars. Hier wordt momenteel met vooral eigen middelen een heuse kunstenaarsgemeenschap uit de grond gestampt. Omdat dit project door de kunstenaars zelf en hun collega-kunstenaars wordt opgebouwd is ook duidelijk te zien dat men hier in een grotere context denkt en alles met elkaar verbanden heeft; zowel de internationale groep mensen die er samenkomen, als ook de contexten van de ruimte, de inrichting en onderhoud van de natuur en de gebouwen die telkens van functie en context kunnen veranderen. Ik denk dat dit soort plekken, die zichzelf tussen de keuze plaatsen, de voorbode zijn van de verschuivingen in de kunstwereld die de weg weer openmaken voor de nieuwe inzichten die nodig zijn voor onze overleving op onze planeet.


De tijdsgeest tegen Je kent dat wel, van die mensen die zeggen dat ze te laat of te vroeg geboren zijn. Dit omdat ze dromen over een beter of ander leven wat ze gehad zouden hebben als ze in een andere tijd geboren waren. Je kan niemand verbieden om te dromen, maar toch zit er ergens een soort ironie. Je bent er tenslotte nu en niet toen of dan. Het is dan ook je eigen verantwoordelijkheid om er het beste van te maken en als je denkt dat dingen anders kunnen zijn, is er de mogelijkheid om te proberen er iets aan te doen. Daar gaat dit verhaal gelukkig niet over. Met ‘de tijdsgeest tegen’ bedoel ik te zeggen dat er nu een tijdsgeest heerst die met alle geweld afscheid wil nemen van de verworvenheden van 20ste eeuw. Met verworvenheden doel ik op de rechten van huurders, werknemers en burgers. Deze rechten of verworvenheden moeten plaats maken voor een tijd van de consument, een tijd waarin het gekochte goed de hoogste waarde heeft en sociale wetgeving zo wordt ingericht dat productie en consumptie kunnen blijven groeien. “The history of the contemporary free market was written in shocks. Some of the most infamous human rights violations of the past thirtyfive years, which have tended to be viewed as sadistic acts carried out by anti-democratic regimes, were in fact either committed with the deliberate intent of terrorizing the public or actively harnessed to prepare the ground for the introduction of radical free-market reforms.” Naomi Klein

Terwijl de economie zich in een van de diepste dalen bevindt sinds Black Monday en de ene na de andere bank bij de staat moet aankloppen voor staatssteun, ontstaan er wetten die het mogelijk maken om mensen hun huisje uit te zetten als ze de eindjes niet meer aan elkaar kunnen knopen en daarom maar een paar hennep plantjes


kweken om wat bij te verdienen. “Sorry je doet iets wat niet mag dus ga je huis maar uit.” Maar zelfs dat is eigenlijk niet nodig, als je die eindjes niet meer aan elkaar kan knopen dan kun je tegenwoordig sowieso beter oprotten. De stijgende werkeloosheid en uitsluiting van jongeren tot de uitkeringen maakt ook nog eens dat er steeds meer mensen geen dak meer boven hun hoofd hebben. En dit terwijl de mensen verantwoordelijk voor deze economische dip de hand boven het hoofd wordt gehouden door de staat en de rechtelijke macht (die in zijn wijsheid heeft bepaald dat de miljoenen bonussen van de directie van de banken gewoon moeten worden betaald ,terwijl zij juist debet zijn aan deze situatie) En om het allemaal nog wat aan te dikken zijn er wetten in voorbereiding die ook de laatste groep(en) kritische burgers moet bekeren en zo niet hebben we gewoon simpelweg nog een groep binnen onze maatschappij die verder gestigmatiseerd wordt door de media en gecriminaliseerd wordt door de staat. Activisten, krakers, en iedereen die er een recalcitrante mening op nahoudt is vanaf nu vogelvrij verklaard. Eigendom is nu echt het hoogste recht geworden en alle andere rechten zijn hier nu aan ondergeschikt Terwijl de overheid haar plichten rondom de grondwet verder verzaakt probeert ze haar verantwoordelijkheden af te schuiven naar de tegenwoordig commerciële woningbouwbedrijven en particulieren beveiligers. In art 19 van de grondwet staat letterlijk dat de overheid zorg moet dragen voor voldoende en degelijke woonruimte tegen een redelijke prijs. Natuurlijk is hier geen spraken meer van, ieder jaar verdwijnen er duizenden sociale huurwoningen en veranderen die in dure koopappartementen. Die vervolgens zo lang te koop staan dat ze eigenlijk weer opgenomen moeten worden in het sociale woningbestand. Door een gebrek aan controle of politieke onwil kunnen de corporaties deze woningen ongestraft leeg laten staan, terwijl de wachtlijsten steeds langer worden.


Ooit heb ik eens gekeken - toen ik in Amsterdam woonde - of het de moeite waard was om me in te schrijven. Helaas, de wachttijd was toen ruim 14 jaar werd me aan de balie verteld. Sorry, 14 jaar dan ben ik bijna 40 en op die leeftijd hoop ik toch toe te zijn aan iets anders dan een sociale huurwoning op 4 hoog in de Bijlmer. Al met al had ik toen pas echt door dat er iets mis is met het woning systeem in ons land. En nu gaan ze de burger de enige mogelijkheid om iets aan die situatie te doen ontnemen door het kraken van gebouwen helemaal onder het strafrecht te brengen. Als we niet oppassen dan bevinden we ons straks weer in een situatie van rechteloosheid, maatschappelijke willekeur en machtsmisbruik, hetzij dan niet meer willekeurig zoals dat meer dan 200 jaar geleden het geval was, maar juist systematisch. Ooit zal een historicus uit de verre toekomst ons tijdperk behandelen als een van de obsceenste uit de wereldgeschiedenis: De capsulaire beschaving. Waarom? Omdat de stand van de technologie en de productie schrijnender dan ooit afsteekt tegen de systematische, nietsontziende uitsluiting van het grootste, steeds grotere deel van de mensheid. Het is een verpletterend besef. ‘We wisten het niet', zullen we zeggen tot de historicus uit de toekomst, maar hij zal ons veroordelen. Lieven de Cauter

Dat is voor mij de tijdsgeest tegen, om in een maatschappij te moeten leven waar de verworvenheden van onze grootvaders- en moeders stuk voor stuk worden afgebroken. In een cultuur waar de burger zichzelf tot consument reduceert, na het bezit te hebben verheven tot het nieuwe geloof. Een samenleving waarin het merendeel van de mensen niet zien dat zij straks zelf ook tot de mensen behoren die er niet meer aan deel mogen nemen, ongeacht of men hier toe in staat is of niet.


Krakers strijden anno 2009 nog steeds voor betaalbare woonruimte en tegen vastgoed speculatie.


Het verdrag van Lissabon Recent is de nieuwe Europese Grondwet in werking getreden (al mag het niet zo heten) want wat eigenlijk de nieuwe grondwet moest worden is afgekeurd door de Franse en Nederlands burgers (soms worden de Nederlanders wel wakker). Het verdrag van Lissabon is in grote lijnen hetzelfde als de grondwet die is afgewezen. Dat is ook de reden geweest voor ons land en Frankrijk om niet nog een keer deze wet voor te leggen aan de bevolking, in de wetenschap dat dezen het voorstel waarschijnlijk niet zouden goed keuren. Verzet kwam deze keer van de Ieren, die moesten toen maar voor een tweede keer naar de stembus want de uitkomst was de eerste keer was niet bevredigend. Zo laten onze leiders duidelijk zien dat er maar 1 route is naar de toekomst en wel die van hen. Een volk dat enigszins koppig blijkt te zijn wordt gewoon gedwongen om te gaan stemmen tot er wel het juiste resultaat uit komt of het wordt simpelweg niet meer gevraag naar hun mening. Op zich zelf ben ik niet tegen een groter en sterker Europa, ik ben er zelfs een voorstander van. Maar de manier waarop staat mij erg tegen, de weigering van landen om alle delen van het verdrag te onderschrijven. Ieder land lijkt wel zijn eigen nationaal belang voor het gemeenschappelijk belang van Europa te stellen. De slordige manier van omgaan met de bevolking, grenzen binnen het Fort Europa zijn open voor personen en kapitaal behalve als het gaat om burgers die proberen hun grondrechten uit te oefenen, want dan wordt het Schengenverdrag opeens opzij gezet. Dit gebeurde tijdens de EU top in ItaliĂŤ om zo een grote groep Europeanen die wilde demonstreren buiten het land te houden. Vrijheid zoals het verdrag voorstaat is kennelijk alleen gewenst als daar kapitaal en een struisvogelconsument bij horen en geen kritische burgers.


Wereldleiders hebben tegenwoordig de gewoonte om hun conferenties op afgelegen plekken te organiseren en laten zich beschermen tegen de mening van het volk door een leger van politie en private beveiligers. Andersglobalisten worden door de media geportretteerd als een bende losgeslagen anarchisten en gastlanden voorzien in de wensen de wereldleiders om tijdelijk de rechten van haar inwoners op te schorten. Het verdrag van Lissabon maakt de stem van de burger zwakker en de stem van de kapitaal lobby luider. Gelukkig zijn er ook voordelen aan dit verdrag. Met de inwerkingtreding van het verdrag krijgt een nieuwe politieke beweging een extra zetel. De Zweedse Piraten Partij (PiratPartiet in het Zweeds) heeft in het Europese parlement nu 2 zetels. Dit is momenteel de enige partij die zich voornamelijk richt op het behouden van burgerrechten en vrijheid van informatie. Zo wordt er een nieuw patent systeem bepleit en zijn ze zich als enige politiek partij bewust van de invloed van internet op het handelen van mensen. Hiermee doel ik vooral op hun eis dat het delen van culturele eigendommen tussen personen zonder commercieel belang niet strafbaar mag zijn. De PiratPartiet is het begin van een nieuwe politieke beweging die zich inmiddels over een groot deel van de wereld heeft verspreid, er zijn nu maar liefst 32 piraten partijen. En terwijl iedere partij op lokaal niveau werkt, werken ze ook samen binnen de International Pirate Party (de I.P.P.). Dit betekend dat er nu een internationale beweging is ontstaan die vanuit het systeem gaat proberen dat systeem te deprogrammeren naar een samenleving die meer openstaat voor zichzelf, en waarbinnen de rechten en rechtszekerheid van haar burgers worden gewaarborgd en een sociale samenleving vooropstaat waarin niemand wordt uitgesloten.


Kopenhagen Op het moment van schrijven zijn de wereldleiders in Kopenhagen om afspraken te maken over de CO2 uitstoot. Tijdens de COP15 is de doelstelling om tot een reductie te komen in 2050 zodat we dan net zoveel CO2 uitstoten als in 1900. Het probleem begint al op het moment dat Denemarken dit voornemen naar buiten brengt. Grote industrie landen hebben tot nog toe weinig zin in veel dure maatregelen om de uitstoot te beperken. En ondertussen zorgen de multinationals er al 15 jaar voor dat er geen verandering is op dit gebied. De IETA (international emissions trading association), heeft met 486 lobbyisten de grootste delegatie binnen de COP15. Zij werken er hard aan om een wereldwijde CO2-emissiemarkt op te zetten. Deze organisatie, met leden zoals Deutsche Bank, Fortis Bank, BP, Chevron, KPMG, Deloitte and Touche en Rio Tinto, staat een systeem voor waardoor ‘klimaatzonden’ zoals CO2 uitstoot kunnen worden afgekocht met zogenaamde emissierechten. Zo kan het bedrijfsleven winst blijven maken, zonder dat er iets aan het klimaat gebeurt en met als schijnbare mooie bijkomstigheid dat er een nieuwe markt ontstaat voor speculatie met deze uitstoot rechten. Terwijl afgevaardigden van het bedrijfsleven, regeringen, en NGO's bezig zijn met het openen van nieuwe markten voor vervuiling, is er op 16 december een grote demonstratie voor echte verbetering en klimaat toezeggingen die wel zoden aan de dijk zetten. De VN doen ondertussen hun uiterste best om kritische NGO's buiten de conventie te houden, met het excuus dat er te veel plekken zijn vergeven, meer dan de ruimte toestaat. Hierdoor is er besloten door geweigerde NGO's, vakbonden en de organisatie van de demonstratie “Climate Justice Action” (Climate justice Action is een wereldwijde coalitie van actiegroepen en bewegingen met ledenorganisaties van zowel het noordelijk als het zuidelijk halfrond en de voornaamste organisator van de protesten in de straten van


Kopenhagen) om buiten op de parkeerplaats een volksvergadering te houden. Enkele regeringsdelegaties uit het zuidelijk halfrond hebben laten doorschemeren zich uit protest tegen de gang van zaken binnen de klimaattop, bij de demonstratie te willen aansluiten en deel te gaan nemen aan de volksvergadering.

Voorafgaand aan het protest proberen de autoriteiten maximale druk uit te oefenen om het protest rond en in de klimaattop het zwijgen op te leggen. Op maandagavond 13 december werd een bijeenkomst en benefietfeest voor Reclaim Power in de vrijstaat Christiania waar journaliste Naomi Klein en Tadzio Mueller, woordvoerder van Climate Justice Action spraken, door de politie aangevallen met traangas. In de avond voorafgaande aan de demonstratie werden vele vertegenwoordigers opgepakt die deel uitmaakten van de organisatie van de volksvergadering, zijn er in vele (kraak)panden huiszoekingen gedaan en fietsen in beslag genomen waarmee men naar de demonstratie zou gaan. De politie-invallen, de arrestaties als ook het uitsluiten van deelnemers aan de klimaattop zijn pogingen om fundamentele kritiek de kop in te drukken, te marginaliseren en te criminaliseren. Tegelijkertijd stijgt de woede van vooral zuidelijke regeringsdelegaties en NGO's die uitgesloten zijn van deelname aan de klimaattop over het uitblijven van concrete toezeggingen en rechtvaardige oplossingen. Op de volksvergadering zullen activisten uit het zuidelijk halfrond het woord voeren over wat zij zien als rechtvaardige oplossingen voor de klimaatcrisis en zullen deelnemers op basis van gelijkwaardigheid de discussie aangaan. Helaas mag er ook van deze utopische betoging met volksvergadering niks over blijven. De betoging wordt op vele plekken tegengewerkt en moet iedere keer van route veranderen. Eenmaal toch aangekomen bij het conferentiecentrum mag er geen vergadering gehouden worden op de parkeerplaats. Dit gebeurt dan maar buiten de parkeerplaats maar als de leden van de zuidelijke


regeringsdelegaties proberen de conferentie te verlaten om deel te nemen aan de vergadering worden zijn net zo hard weer naar binnen geslagen door de veiligheidstroepen als dat de betogers worden geslagen om ze buiten te houden.

Orde-troepen voorkomen dat de klimaat-demonstranten hun boodschap over kunnen brengen aan de regeringsdelegaties.

Zo eindigt ook deze conferentie, een waar veel regeringsleiders grote hoop voor hadden, toch weer in een debacle. Grondrechten zijn onderdruk van het bedrijfsleven weer compleet de grond in gedrukt en tot overmaat van ramp besluiten China en nog 19 andere grote vervuilers een eigen akkoord op te stellen waar de andere landen dan maar mee akkoord moeten gaan. Terwijl Nederland spreek over een succesje zijn de landen die nu al last hebben van de klimaatverandering woedend over dit achterkamer akkoord en verwerpen de hele tekst. Er is dus geen enkele kans voor een gezamenlijke aanpak, zolang er ook maar 1 land is dat zijn eigen nationalistische belangen nog voor laat gaan.


Climate change is class war waged by the rich against the poor. Naomi Klein

Als burgers van deze wereld kunnen we alleen maar zelf aan de slag. We kunnen niet meer wachten op de politiek, die alleen maar afwacht of het op eigenbelang gerichte bedrijfsleven nog iets gaat ondernemen. Burgers zullen het verschil moeten gaan maken. En opmerkelijk is dat de meeste Nederlanders er ook zo over denken. Als burgers kunnen we natuurlijk ons eigen energieverbruik terugdringen, maar we kunnen ook de door ons gekozen parlementsleden onder druk zetten om stappen te ondernemen. Helaas zien de meeste Nederlanders zichzelf ook als medeverantwoordelijk voor de klimaatcrisis. Ik denk niet dat wij als burgers nou verantwoordelijk zijn voor deze ontwikkeling, al dragen we echt wel bij. In mijn ogen ligt de hoofdverantwoordelijkheid bij de politiek en het international bedrijfsleven en die blijken keer op keer niet te willen veranderen, dus blijft het bij gepraat in plaats van actie en oplossingen.


de cultuur der middelmatigheid Over een cultuur die de doorsnee nastreeft – Een maatschappij die genoegen neemt met alles als het maar niet afwijkt – Waarin kunstenaars subsidie krijgen voor handhaving van de status quo – en niet alleen binnen de kunst, maar juist ook binnen de maatschappij. Film, muziek, en zelfs de kunst wordt tegenwoordig aangeboden als een amusementspakket waarop met grote letters staat geschreven “Hier hoeft U niet bij na te denken”. De discussie werd eerst gekenmerkt door de tegenstelling tussen High en Low-Brow (hoge en lage kunst). Er was een ware strijd of de kunst en cultuur voor de gewone mens is of die van of voor de elite. Deze strijd is in het tijdperk van MTV, CNN en 538 bedolven onder een nieuwe cultuur. De cultuur van de NoBrow. Het onderscheid wordt weggevaagd doordat “echte” kunstenaars hun werken bij warenhuizen en in shoppingmalls exposeren, de Titanic een van de best verkochte klassieke CD's is en Paul de Leeuw verworden is tot top journalistiek. Dit hele fenomeen begint bij ons al vroeg, al tijdens de eerste schooljaren. In wat we hier onderwijs noemen wordt de mens al vanaf de peutertijd klaargestoomd voor de bureaucratieën van de overheid, het bedrijfsleven, de vakbonden, het leger en zelfs het hogere onderwijs. Kunstacademies leren hun studenten over het algemeen de trucjes van de kunst, maar hebben mede door de bureaucratie van het onderwijs, geen tijd en mogelijkheden om hun studenten voldoende te laten denken over de kracht en macht van de cultuur en de kunst daarbinnen. Ik kan tal van praktische problemen noemen waarmee de academies worstelen, maar dat is niet echt interessant. Het gaat er vooral om waarom de studenten de trucjes van het kunstvak leren maar niet het wezen van de kunst. Toch is er 1 praktisch probleem dat echt mede ten grondslag ligt aan dit fenomeen. De academies worden namelijk


op 1 lijn gezet met het andere onderwijs. Er moet aan strakke onderwijsschema's worden voldaan. Een student moet binnen de voorgeschreven tijd de studie hebben afgerond. Onderwijsinstellingen kunnen niet anders dan kwantiteit boven kwaliteit stellen en proberen hun (toch wat rebelse) kunststudenten in bedwang te houden met het idee dat je kunst wel kunt dwingen, als je maar genoeg assessments en andere pressiemiddelen inzet. Voor de kunstenaar en voor al de kunststudent zou dit fenomeen uiterst zorgwekkend moeten zijn. Het verschil tussen een romanschrijver die alleen voor zijn brood werkt en de kunstenaar: als meester van de traditie en uitvinder van “the next best thing” is voor mij van groot belang. Het gaat voor mij niet over minachting voor de popcultuur of een verheven idee van de hoge kunsten. Het gaat voor mij over een gevoel om me levend of dood te voelen. Het maken van conventionele werken voor het grote geld is voor mij de dood van de kunstenaar. Om tot leven te komen moeten we ons op de rand van de afgrond begeven, daar waar mislukking het reëelst is. De kracht van de kunst is voor mij dat de oproep te leven krachtig en intuïtief overtuigend is. Dit was voor Plato al reden om de kunst uit zijn ideale republiek te verbannen, juist omdat kunst altijd en noodzakelijkerwijze een bedreiging vormt voor de “dictatuur van het heden.” Plato's republiek komt steeds dichterbij, nu de staat steeds meer controle uitoefent op de geproduceerde werken. Subsidies zorgen er in Nederland voor dat de bedreiging van de kunst tegen de 'dictatuur van het heden' wordt ingekapseld. Instellingen als de Mondriaan stichting, kunstenaars&co en fonds BKVB staan er garant voor dat de overheid niet met te kritische werken wordt geconfronteerd.


Project Broeikas, “boundaries of privacy”


Project O.F.O.C. (open functie, open context) ICT Binnen de software wereld bestaat er een grote gemeenschap die zich bezig houdt met het schrijven van computerprogramma's die een open broncode hebben. Dit houdt in dat de blauwdruk van het programma vrijgegeven is en dat het kan en voor ook mag worden aangepast, verbeterd of veranderd door derden. Normaal gebeurt dit onder de voorwaarde dat de code die hieruit voortkomt onder dezelfde voorwaarde weer openbaar moet worden gemaakt en dat er geen commerciëel gewin aan vast zit. “Ads and logos are our shared global culture and language, and people are insisting on the right to use that language, to reformulate it in the way that artists and writers always do with cultural material.” Naomi Klein

Veel software wordt beschermd met allerlei patenten, octrooien en copyrights, dit gebeurt ook bij de muziek, cultuur en kunst wereld. Ideeën zijn zo beschermd dat ze de innovatie van de makers van het werk zelf niet ten goede komen. Bijvoorbeeld: Platen maatschappijen bezitten alle rechten van de kunstenaar en vaak als de kunstenaar iets nieuws wil doen met zijn werk zal hij hiervoor dus toestemming moeten vragen aan derden. Het auteursrecht wordt waarschijnlijk zelfs verlengd tot 75 jaar voor de rechten van derden in plaats van de nu geldende 50 jaar. Dit wordt vooral gedaan omdat de muziek van na de tweede wereld oorlog nog altijd wordt beluisterd en films nog altijd worden bekeken. De grote maatschappijen willen hier graag nog ongelooflijk veel geld aan verdienen, iets wat straks niet meer kan als het auteursrecht voor derden niet verlengd wordt naar 75 jaar. Dit zal oudere artiesten er van weerhouden om nog werk te maken, want hun kunst van 50 jaar


geleden blijft nog steeds geld in het laatje brengen en het weerhoudt nieuwe artiesten van het maken van werk met elementen uit voorgaande werken, uit angst dat er herkenbare elementen tussen zitten en dat jarenlang procedures oplevert. Al moet ik hierbij wel opmerken dat artiesten maar een zeer beperkt deel van de inkomsten uit de rechten op hun werk ontvangen. Dit betekent dat de organisaties die deze rechten beheren uiteindelijk toch het meeste baat hebben bij dit soort regelgeving. Architectuur In de wereld van de architectuur is het weer anders, de meeste gebouwen zijn van een bepaalde soorttelijkheid, daarmee bedoel ik dat tegenwoordig alles op elkaar lijkt. Oude panden in het centrum behouden hun monumentale voorgevel maar verliezen hun kenmerkende binnenkant door vernieuwing. De nieuwbouwwijken aan de periferie zijn het echte schoolvoorbeeld van soorttelijkheid en gebrek aan verbeeldingskracht. En ook hier staat gebruik en recht van tevoren vast. Een woonhuis is om te wonen, in een kantoor of loods mag alleen in gewerkt worden enz. Bestemming en gebruik Er is 1 soort gebouw dat zich niets gelegen laat liggen aan deze vooropgezette manier van gebruik, namelijk het kraakpand met als gebruiker de kraker of misschien beter gezegd de krakende kunstenaar. De meeste krakers zijn kunstenaars, beeldende kunstenaars, levenskunstenaars, designers, schilders en zelfs architecten, die allemaal geen plek meer krijgen om te beginnen met functioneren in de maatschappij. Krakers gebruiken ruimtes die in onbruik zijn geraakt (door de eigenaar) of ruimtes die voor puur speculatieve doeleinde worden gebruikt. Een kraker kraakt in eerste instantie om te kunnen wonen en het maakt haar/hem niet uit of het dan een lege loods is, een bouwvallige boerderij, een luxe villa in


een bos of een bovenwoning in het centrum. In hun ogen zijn alle ruimtes voor hetzelfde te gebruiken: namelijk als woning, maar niet puur en alleen woning. Zodra een kraker of groep krakers zich ergens vestigt ontstaat er al snel een gevoel voor waar de ruimte zich nog meer voor zou kunnen lenen. In die zin zijn de krakende kunstenaars eigenlijk de enigen die een gebouw zien als een ruimte vol met mogelijke functies en gebruiken, in plaats van de consumenten die een gebouw alleen begrijpen in de functie en binnen de context waarvoor het ontworpen is. Stukken grond hebben een bestemming, gebouwen net zo goed, maar waarom moet een gebouw altijd maar binnen zijn bestemming blijven? Is het niet interessant om in een dialoog met de ruimte tot nieuwe gebruiken en dus bestemmingen te kunnen komen? Michael Renolds, een Amerikaanse architect, is in Amerika jaren bezig geweest met het verkrijgen van toestemming voor het testen van huizen. Hij wil met zijn earthships nieuwe manieren van wonen en leven onderzoeken. Jarenlang is hij tegengewerkt door regelgeving omtrent hoe een huis er uit moet zien en welke voorzieningen het moet hebben. Om een nieuwe manier van wonen te proberen moet hij risico's nemen en niemand binnen de architectuur durf dit aan. Hij is zelfs een tijd zijn architecten vergunning kwijt geweest. Vandaar dat er alleen binnen het kader gewerkt kan worden, juist omdat de mensen, die het mogelijk zouden moeten maken om er buiten te werken, het kader omhelzen als zijnde hun heilige graal, terwijl ze dit in mijn ogen juist moeten zien als het keurslijf waaraan ontsnapt moet worden. In 2009 heeft de staat van New Mexico een wet aangenomen waardoor het mogelijk wordt om buiten de regels op speciale testsites nieuwe vormen van architectuur uit te testen. Deze wet is ingediend door de lobby-groep van Michael Renolds Eigen werk In dat kader ben ik bezig met een serie ruimtes te verwezenlijken om


het gebruik van ruimte te onderzoeken. Zo heb ik in Eindhoven een kleine ruimte gemaakt <10m2, in eerste instantie als bouwexperiment, ten tweede om te kijken waarvoor mensen bij mij thuis het gaan gebruiken. Het werd dus eerst een groentekas en later misschien een leesruimte om lekker in de winterzon buiten te kunnen zitten, al is er nu tijdelijk een compost hoop verrezen. Tijdens het BROEIKAS project bij DeJaVu had ik een non-functie ruimte gemaakt, als gedeelte van een onderzoek over privacy. In een grote hal van een oud distributiecentrum had ik een ruimte gecreĂŤerd van oude ramen die aan het plafond gehangen waren met behulp van kettingen en haken. Hierdoor ontstaat er een muur die eigenlijk helemaal geen muur is. Met deze ruimte was het de bedoeling om de vluchtigheid van het begrip privacy te onderzoeken. In de ruimte zelf bevond zich nog een glazen ruimte; opvallend was dat mensen zich toch zo besloten voelden dat het een plek werd voor mensen om even samen te zijn en het geheel van de expositie te bespreken of in zich op te nemen. Ze ervoeren daar, tussen muren van lucht en glas, een heus gevoel van privacy. Ruimte, functie en maatschappelijke betrokkenheid, drie begrippen die centraal staan in mijn werk. Met mijn ruimtelijke installaties en architecturale kunst wil ik zowel een totaal ervaring brengen als een bijdrage leveren aan een meer open wereld. Ik zoek in mijn werk naar vragen over ervaring of beleving, naar manieren om die te manipuleren of tot communicatie te komen met de toeschouwer door middel van ervaring en ruimte. (non)functionele ruimte, in mijn constructies staat de ervaring van de mogelijke gebruiker centraal. Mijn ruimtes hebben geen functie tot het moment dat iemand er 'bezitâ&#x20AC;? van neemt en er een eigen context en invulling aan gaat geven. Voor het project op de Foundation is het de bedoeling dat er tal van functies kunnen ontstaan binnen de ruimtelijke ervaring van het object. Kunstenaars zouden er kunnen


werken/verblijven, maar er is ook de mogelijkheid om er samenkomsten te organiseren, voorstellingen op te zetten/uit te voeren, een curator of de foundation zelf kan er een tentoonstelling inrichten. Ik pleit, net als Michael Renolds, voor een andere manier van bouwen, omgaan met ruimte, en voor regelgeving die openstaat voor verandering in plaats van belemmering. Projecten die alleen binnen bestaande kaders uitgevoerd mogen worden moeten tot het verleden behoren. Risico's behoren tot het leven en om verder te komen moeten de risico's niet worden vermeden maar worden overwonnen. We moeten verouderde kaders niet proberen te gebruiken voor nieuwe ideeĂŤn, simpelweg omdat die niet meer passen. De kaders moeten worden opengebroken of afgeschaft om de risico's te kunnen gaan nemen die we moeten nemen, om niet met de gehele mensheid de afgrond in te vallen.


Project O.F.O.C. Op de Verbeke Foundation


Oud en nieuw Nou ja ik wil eigenlijk schrijven over hoe ik me een andere - in mijn ogen een betere maatschappij - zou voorstellen, maar het is oud en nieuw en iedereen is vuurwerk aan het afsteken. Het enige waar ik aan kan denken is ‘wat voor onzin is dit toch allemaal’. Staan ze hier lekker hun rotjes af te steken en blijven we allemaal braaf wachten op de knal, terwijl de meeste mensen op deze planeet ergens weg zouden duiken om beschutting te zoeken. Vrolijk gaat er hier 85 miljoen euro aan voornamelijk slecht consumenten vuurwerk omhoog om te vieren dat de onderhandelingen in Kopenhagen zijn gesaboteerd door China en een handjevol andere grote vervuilers. Ondertussen wordt onze hond steeds onrustiger van al het geknal buiten. Gelukkig is het na 30 minuten in het nieuwe jaar al bijna op. 's Nachts bevind ik me zoals gepland in de TAC. Het is niet druk aan de ingang maar wij moeten toch nog even wachten op de mensen met de kaarten of zo. 40 minuten later en 15 euro per persoon armer zijn we dan toch binnen. Het is er druk, de muren zijn wit, de ruimtes zijn minimaal ingericht of gedecoreerd, buiten in de tuin staat iedereen tegen de enige twee terrasverwarmingen aan te knuffelen om hun sigaretje te kunnen roken. Dertig rokende mensen naast of zelfs tegen een paal met een gas fles onderin en een voluit brandende bovenkant. Wat is er ook al weer niet veilig aan een simpel kampvuurtje? Of waarom mag er niet gewoon binnen gerookt worden? Er is toch ooit geïnvesteerd in ventilatiesystemen die nodig waren door nieuwe regels, vooral om overlast van roken tegen te gaan? Is dit geld nou weggegooid? Had deze kunstinstelling, net als vele andere bedrijven in de horeca, het geld niet veel beter kunnen besteden? Ik kan de laatste tijd al slecht tegen grote groepen, maar op zo'n feest wordt ik er echt naar van, besloten ruimte vol met mensen en op iedere kant van elke ruimte een security-guard die iedereen nauwgezet in de gaten houdt.


Het is erg treurig om dit soort “vrijplaatsen” zich te zien conformeren. Dit soort plekken hadden nooit beveiliging nodig in ieder hoek van de zaal; er werd uit principe geen bier uit plastic bekertjes verkocht en zeker niet van de aangelengd festival soort. Waarom veranderen deze paradijzen van de subcultuur en kunst in commerciële partijen in een vijandige markt? Eigenlijk is dit geen vraag, want het mag duidelijk zijn dat druk vanuit de overheid en steeds bredere en algemenere regelgeving voor alle kunst&cultuur instellingen zorgen voor een steeds oppervlakkiger benadering van, en helaas vaak ook vanuit, het vakgebied. Wederom de vraag “waarom moet alles aan hetzelfde voldoen”? In een gezonde maatschappij moet er juist ruimte zijn voor diversiteit, een andere aanpak of benadering. We zouden niet moeten streven naar uniforme instellingen die je allemaal langs 1 lat kan leggen en dan kijken hoe ze functioneren. Kunst en cultuur en zeker de subculturen zijn namelijk niet langs de lat te leggen. Ze vragen juist om een open en vrije benadering, één zonder de structuren van de bureaucratie, de regelgeving van onze overbezorgde burgervaders of de beperkingen van de “vrije” markt. We hebben als vakgroep niks aan commercieel feesten in instelling zoals de TAC; hier zouden feesten moeten zijn waar de prijs van de drank niet bepaald wordt door de reguliere horeca uit een gevoel voor concurrentievervalsing, happenings waar de kwaliteit van de kuns t , ani m at i es , i ns t al l at i es ni et afhankel i j k i s van veiligheidsbepalingen die ontworpen zijn voor een heel andere bedrijfstak. Wij, ik, kunstenaars en eigenlijk iedereen binnen het culturele vakgebied vragen om vrije autonome ruimte om ons werk te doen, in plaats van de verstikking van de bureaucratie. Ruimte zonder beperking, ruimte voor experiment, ruimte voor fouten en


mislukking, wij willen de ruimte om te falen, want in die ruimte bestaat voor ons de mogelijkheid van succes en vernieuwing. Voor kunstenaars is er maar 1 plek in de Benelux waar er voor de kunstenaar zo'n bijna absolute vrijheid bestaat. Geert Verbeke heeft in een paar jaar 1 van de meest experimentele kunstinstellingen op weten te zetten. Bij Geert kunnen dingen, mogen dingen, worden er geen grenzen gesteld, het is een instelling gebaseerd op ervaring door falen en vergankelijkheid. Geert maakt gebruik van zijn kennis als zakenman en verzamelaar. door het runnen van een luxe restaurant op deze A-plus locatie maakt hij het mogelijk voor bekende - maar vooral voor minder bekende kunstenaars - om aan hun creaties te werken waar elders geen plaats voor is. Natuurlijk ervaart ook Geert tegenwerking van de overheid, maar aangezien hij het lokale dorp dusdanig op de internationale kunstkaart heeft weten te zetten, blijven de mogelijkheden die kunstenaars bij de Familie Verbeke hebben vele malen groter, dan wat veel andere kunstinstellingen kunnen bieden, als ze 端berhaupt het risico aan durven om mogelijk fouten te maken. Dit kan natuurlijk komen doordat veel instellingen vooral met subsidie werken en dus afhankelijk zijn van de gulle gever, in veel gevallen de overheid. Men zou in plaats van de risico's die genomen worden in ons economisch systeem, risico's moeten durven nemen in de kunst. Middelmatigheid is (de gewenste) uitkomst van de subsidiecultuur simpelweg omdat men geen verantwoordelijkheid voor fouten durft te nemen. Muziek, film, cultuur en kunst moeten, wat mij betreft, zichzelf buiten de regels tegen kunnen komen. Net zoals je het vrije beroep kunstenaar niet onder de regels van een normaal beroep zou moeten plaatsen, aangezien dat de onafhankelijkheid van de kunstenaar en de vrijplaats in het geding brengt.


Grafitie kunstenaars op het gratis zomerfeest in Bochelt, BelgiĂŤ


Hoop Liberty may die Equality may rot but hope, hope is a surviver (propaganda and information network) Het is natuurlijk niet helemaal eerlijk om te zeggen dat het zo niet langer kan, zonder dat ik daar wat tegenover stel. Ik zal niet proberen te ontkennen dat de verlichting en onze westerse maatschappij ons bepaalde verworvenheden hebben gegeven die ik van wezenlijk belang acht voor een stabiele maatschappij. Maar ik denk wel degelijk dat we ver zijn doorgeslagen in onze drang naar orde en veiligheid, en zelfs zover dat we de meeste verworvenheden van de afgelopen eeuw grotendeels weer aan het afbreken zijn. Toch geloof ik niet dat we deze tijd kunnen ontsnappen, door middel van revolutie kunnen veranderen maar ik geloof ook niet in de utopie van het kapitalisme. Ik denk niet dat er wondermiddelen bestaan, om de fouten die vandaag en morgen gemaakt gaan worden, in een dag tijd ongedaan te maken. Wel heb ik hoop, hoop op een verandering van onderaf. Hoop dat mensen zich in deze individualistische maatschappij ook daadwerkelijk als onafhankelijk van de staat gaan beschouwen, hun behoefde beter af zullen stemmen op zichzelf en hun gemeenschap. Ik heb hoop, misschien wel een na誰eve hoop, maar wel hoop, dat uiteindelijk de mensheid zich in zijn geheel zal toeleggen op het verbeteren van zichzelf en de wereld, of misschien wel de wereld die ze bewonen. Ik heb hoop dat wij straks anders met elkaar en met de ruimte die we gebruiken om kunnen gaan. Hoop dat ons monetaire-stelsel eens zal verdwijnen en plaats maken voor een eerlijk systeem van arbeid en compensatie. Hoop dat onze behoefde naar oneindige groei eens zal ophouden. Helaas zullen we hier op de harde manier achter moeten


komen, en dan nog zullen we ons vaker aan dezelfde steen moeten stoten voor we begrepen hebben, dat een maatschappij gebaseerd op oneindige groei een onhoudbare bubbel wordt die vroeg of laat opnieuw zal exploderen of imploderen. Ik heb hoop dat er veel gaat veranderen in het westen als de vergrijzing echt zijn intrede doet. Het moment dat de verzorgingsstaat zich al op de rand van de afgrond bevindt, de pensioenfondsen eigenlijk al bankroet blijken te zijn en de jongere generatie het niet meer op kan brengen om het geld of de tijd te vinden om de oudere generaties te onderhouden. Hoop dat het gebruik van ruimte en omgeving gaat veranderen als er minder mensen zullen zijn of in ieder geval minder mensen die er actief gebruik van kunnen maken. Hoop dat dan de jongere generaties zich zullen realiseren dat het niet meer mogelijk is om de levenswijze en ideeĂŤn te volgen van een vervlogen tijdperk. Er is altijd hoop, maar hoop is nog geen visie op de toekomst. Ik heb ook niet zozeer een visie op de toekomst als meer een hele lading kritiek op de huidige maatschappij en de kant die zij op aan het gaan is. Misschien heb ik wel een visie, maar die richt zich een andere kant op, weg van de doorgeslagen regelgeving en veiligheidswaan naar een wereld waar een aantal simpele basis regels kunnen voldoen om een open en sociale maatschappij te vormen. Een maatschappij zonder winstoogmerk, een maatschappij waar het verkrijgen van rijkdom tot het duistere verleden behoort, een maatschappij waar kennis en waarheidsvinding van wezenlijk belang zijn. Waar niemand zich buitengesloten hoeft te voelen omdat er voor iedereen ruimte. maar vooral ook tal van mogelijkheden zullen bestaan.


Dappere nieuwe wereld Het mag ondertussen duidelijk zijn dat er voor mij een heleboel mis is met onze huidige westerse samenleving en de daarmee gepaard gaande uitbuiting van de rest van de mensheid. Eerder zei ik dat ik geen visie heb maar natuurlijk is niks minder waar. Ik ben alleen niet zomaar geneigd die met andere te delen, aangezien mijn visie nogal radicaal is. Maar gezien het verloop van dit betoog ga ik toch proberen een dieper inzicht te geven in mijn denken.

â&#x20AC;&#x153;The office lines are busy and the girls are working hard Tonight they'll be out clubbing with their boyfriends busy wishing they were Gentlemen please take your seats, there's champagne in the boardroom Let's drink a toast to prosperity, tell the waiting pressmen that No, there's nothing wrong here, nothing at all Remember locking all the doors before you went to bed Then waking with those racing dreams ringing round your head The future's full of shining cars on shining tarmac roads Cutting through the wasted years and all the old abandoned tracks and No, there's nothing wrong here, nothing at all So keep that smile on your face, have a drink to help you sleep at night They got what they desired - We're passive in their brave new world We are not young and beautiful, we are not rich and bold And we are not your people who bought the dreams you sold And we hate your smiling faces and we hate what you have done We hate your patronizing and we hate your cold blue eyes And we all feel this raging and we all feel the same This crazy blinding fury that we cannot explain And we all see reflections in our lover's eyes We live with so few troubles but with so many, many lies and No, there's nothing wrong here, nothing at all â&#x20AC;&#x153; New Model Army's 'brave new world'


Oude gewoonten gaan moeilijk dood, en de leugen van de staat is 1 van de oudste gewoonten. De nieuwe wereld heeft de staat dan ook niet meer nodig. Oude politieke gedachten zullen overboord moeten. Grenzen zullen hooguit bestaan voor het idee dat je verder kunt gaan dan die grens en zullen dan ook alleen nog een symbolische of filosofische betekenis hebben. Kleine gemeenschappen zullen aan de basis staan van een gelijkwaardige wereldmaatschappij. Basis democratische structuren zullen de parlementaire democratie vervangen. Vrouwe Justitia zal niet langer haar blinddoek dragen maar met een heldere blik kunnen oordelen over de laatste uitwassen van de kapitalistische maatschappij. Vrouwe Justitia droeg haar blinddoek om onbevooroordeeld te kunnen zijn – zonder aanzien des persoons – rijk-arm – mooi-lelijk- te kunnen oordelen. Ondertussen mag duidelijk zijn dat het oordeel van Vrouwe Justitia nooit onbevooroordeeld is. Rijke mensen krijgen nu een voorkeurs behandeling omdat Justitia niet ziet dat deze mensen zich verrijken over de rug van andere. Dit moet veranderen, boetendoening moet afhankelijk zijn van inkomen en situatie en niet van persoonlijk meningen of opvattingen rond om eigendomsrecht of belang van maatschappelijke positie van een verdachte. Gelukkig zal ook dit verouderde systeem van rechtsspraak plaats maken voor een heus volkerenrechtssysteem. Het ontbreken van de beperkingen van de staat zal ons instaat stellen om op een nieuwe manier met onze tijd om te gaan. Plezier in het leven zal voorop staan, men zal niet langer geneigd zijn om eindeloos de zelfde doelloze handeling uit te voeren voor een minimaal loon. In de Dappere wereld zal iedereen uit zichzelf bijdragen aan de maatschappij, want juist het eigenbelang uitbannen komt uiteindelijk iedereen ten goede en betekent het begin van een wereld waarin honger, armoede en criminaliteit zullen verdwijnen.


Meningen en geloofsovertuigingen zullen gelijkwaardig naast elkaar bestaan. Het hele concept rond het idee van een God of de Goden zal veranderen in een inzicht dat wij allemaal goden zijn. Goden in wording, die in staat zijn hun eigen wereld en belevingen te bepalen. Kunstenaars hoeven zich niet meer te verstoppen in bedrijfsplannen, artiesten zullen vrij zijn om uit te beelden wat ze willen. Het publiek zal zichzelf niet langer als toeschouwer of zelfs buitenstaander zien maar als een volwaardig lid aan de cultuur deelnemen. De mensheid zal een manier vinden om in evenwicht met zijn omgeving om te gaan, energie wordt niet langer opgewekt door het verbranden van vuile-brandstoffen of het opwerken van nucleairegrondstoffen. Ook zal er een oplossing gevonden moeten worden voor het steeds meer computer-worden van de mens. We zullen de balans moeten vinden tussen onze fascinatie met technologie en de mate waarin we dat invloed laten hebben op ons “zijn”. Technologie kan ons helpen om de wereld te verbeteren, maar we moeten erg goed uitkijken hoe we dit middel inzetten. Zolang we het inzetten om bewegingen van personen steeds meer vast te leggen en te controleren, zijn we verkeerd bezig. Zoals Walter Benjamin zei: “They who can give up essential liberty to obtain a little temporary safety, deserve neither liberty nor safety”. En zullen we dus alleen maar verder van een rechtvaardige wereld verwijderd zijn. Als we technologie gaan inzetten om onze problemen met drinkwater en opwarming van de aarde op te lossen gaan we wel de goede kant op. Als we in staat blijken te zijn om samen de problemen van de gehele mensheid aan te pakken, zal het niet meer nodig zijn om te zeggen dat er hier “niks aan de hand is, helemaal niks aan de hand is” want niemand zal nog hoeven te vragen.


Alle begin is moeilijk en alles lijkt dan ook langzaam te gaan. Om tot een maatschappij te komen waarin we niet meer elkaars' uitbuiters zijn maar elkaars' gelijke, moeten we het systeem van binnenuit proberen op te heffen. Om ons van de staat te ontdoen, is het van belang om allemaal te gaan stemmen maar dan niet op een bepaalde partij of ideologie, maar gewoon blanco. Als veel mensen laten weten dat er voor hen geen keuze is, dat ze niet meer het minst kwade tussen het kwade willen kiezen. Activisten overal ter wereld zullen kunstenaars inspireren om samen en gelijkwaardig aan de basis te staan van deze radicale omslag in het denken over onze leefwereld. De nieuwe generatie kunstenaars zullen proberen om via hun werk â&#x20AC;&#x201C; of dat nou beeld, tekst, geluid of installaties zijn â&#x20AC;&#x201C; invloed uit te oefenen op de huidige politieke en economische denkbeeld. Dit terwijl de beweging van de Andersglobalisten via andere wegen door zal gaan met druk te zetten op de huidige machthebbers, gesteund door een steeds groter deel van de wereldbevolking. Alleen door onze totalitaire parlementaire democratie de rug toe te keren, zullen ze aan de top misschien begrijpen dat hun macht een fictie is en al lang niet meer van deze tijd. Zodra we de macht van de staat en autoriteit hebben doorbroken, ontstaan er de mogelijkheden om ons leven en onze maatschappij opnieuw vorm te geven. Creative geesten zullen ons in de toekomst leiden naar deze dappere nieuwe wereld, vormloos en open.


Literatuurlijst De tijd van onbehagen – Ad Verbrugge Het doorsneedenken - Curtis White De capsulaire beschaving – Lieven de Cauter De perfect ruimte – Scriptie Paoletta De koppeling van het heden en het nu – Bart de Baere The Shock Doctrine, the rise of disaster capitalism – Naomi Klein

Nieuwsbronnen NRC handelsblad NOS Indymedia Tegenlicht(vpro)

Met dank aan Bart Slegers voor de begeleiding zonder pretenties Isa van Duuren voor de steun en aanmoediging Marie-Anne van der Woude voor de redactie

Akv/St. Joost 2009/2010 Copyricht is for loser.


Van Stadsmuur tot Geluidswal  

Scriptie AKV/St. Joost Fine Arts 2009/2010

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you