Page 1

TONEELGROEP OOSTPOOL & ADELHEID+ZINA PRESENTEREN

Een persoonlijke en gemeenschappelijke zoektocht naar de complexe verhouding tussen moeders, hun kinderen en religie


GOD IS EEN MOEDER 3 januari t/m 20 maart 2020 te zien in de theaters met en door Marcus Azzini, Nazmiye Oral, Sidar Toksöz | regieassistent Emilie Pos | dramaturgie Madelon Kooijman | research Lauren Rissik, Lisa Nienhuis tekstbijdrage Tofik Dibi, Bart van den Donker | vormgeving Studio Dennis Vanderbroeck | lichtontwerp Jantje Geldof | kostuumontwerp Mattijs van Bergen kostuumatelier Femke van Neerven | techniek Marc Klaver, Elmar Neudam, Gert-Jan Bosch, Alan Meijerink | productie Jeroen Heinen | marketing Fanny Kuitenbrouwer, Marloes Pronk, Joris van den Ring-Bax | fotografie Sacha de Boer, Bas de Brouwer, Felicity Ingram, Benny Stroet, Çigdem Yüksel, Sanne Peper | speciale dank aan Adelheid Roosen (aan wie Marcus vroeg mee te kijken bij de eindregie), Rutkay Özpinar en alle mensen die hun verhalen voor de totstandkoming van deze voorstelling met ons wilden delen. met dank aan: Ministerie van OCW, provincie Gelderland, provincie Overijssel, gemeente Arnhem, Dirkzwager Legal & Tax, Rabobank Arnhem & Omstreken en Stichting Vrienden van theater.


GOD IS EEN MOEDER

Een persoonlijke en gemeenschappelijke zoektocht naar de complexe verhouding tussen moeders, hun kinderen en religie Hoe is het om tussen je moeder en haar liefde voor God te staan? Marcus Azzini, Nazmiye Oral en Sidar ToksĂśz gaan in God is een Moeder met elkaar in gesprek. Over uitsluiting, anders zijn en de kracht van de gemeenschap tegenover die van het individu. Over schaamte, schuldgevoel en hoop. Heeft iedereen het nodig om ergens in te geloven? Zowel Marcus, homoseksueel met een katholieke achtergrond, als Nazmiye, dochter die tegen de tradities van haar Turks-islamitische ouders inging, weten hoe het is om tot de ander gemaakt te worden. Door elkaar te bevragen en te confronteren doen zij een poging zich te laten verrassen door elkaar en gekende grond te overstijgen. Voor God is een Moeder werden verhalen van religieuze moeders en hun homoseksuele kinderen over acceptatie, twijfel en verstoting opgehaald uit onder andere de islamitische, christelijke, hindoeĂŻstische en joodse gemeenschap. Verbonden met deze verhalen vormen de eigen ervaringen van Marcus, Nazmiye en Sidar het uitgangspunt voor de voorstelling. In een liefdevolle, complexe en uiterst persoonlijke ontmoeting verkennen zij samen de verhouding tussen eeuwenoude en nieuwe verhalen.


OVER TONEELGROEP OOSTPOOL

Hoe nu mens te zijn? Toneelgroep Oostpool ziet theater als plek voor ‘ontmoetingen’ met andere mensen, tijden en denkbeelden. De voorstellingen van Oostpool bieden inzicht, troost of zoeken juist de confrontatie. Maatschappelijk betrokken, artistiek gedurfd, altijd onverwacht en noodzakelijk actueel. Dat is Toneelgroep Oostpool. Onder leiding van artistiek directeur Marcus Azzini delen de huisregisseurs met het publiek de vraag: Hoe nu mens te zijn? Als groot, nationaal theatergezelschap vindt Oostpool al ruim 65 jaar haar thuis in Arnhem en doorkruist zij met haar voorstellingen het hele land. Huis Oostpool is dé plek waar wordt geëxperimenteerd, gemaakt, geprobeerd en gemonteerd. Waar een podium wordt geboden aan jonge makers, aanstormende talenten en gevestigde gezelschappen uit stad, regio en het land.


OVER ADELHEID+ZINA

Theaterroedel van mede-, neder- en buitenlanders, buitenstaanders en wijknomaden. Als theatraal laboratorium beweegt Adelheid+Zina zich van de wijk naar het centrum van de stad en, van het establishment, terug de wijk in. Haar repertoire bestaat uit levensverhalen die ze raapt, haar podium is de straat, de wereld haar speelveld. Zij realiseert ‘sociale sculpturen’ en creëert vanuit de visie: Ik ben er omdat jij er bent. Immer nieuwsgierig naar de stem van de Ander trekt ze langs vele verschillende gemeenschappen, systemen en stadswijken en gaat wonen in dat wat zij niet kent. Letterlijk. Zij laat zich adopteren, slaapt bij mensen thuis of met grote roedels burgers op Nederlandse podia. Zij spiegelt zich via de ontmoeting met een ogenschijnlijke vreemde. Het is geen poging het vreemde te begrijpen, zij kantelt het perspectief en probeert daarmee te tonen dat er feitelijk geen vreemde is. Het verzamelen, verbinden en vormgeven van deze verhalen en perspectieven is het fundament van haar werk. Verwezenlijkt op straten, in theaterhuizen en buurtcentra van Damascus tot New York, via Mexico en Iran, dwars door Jordanië naar ons thuisland. Adelheid+Zina verzamelt, kantelt, schept, herdefinieert en doet een voorstel. Naar u. Met u. Adelheid+Zina is o.a. WijkSafari, Mam, Niet Meer Zonder Jou, De Oversteek, Ik Ontmoet Mij, #Moes, Living Objects, to the You I call the Other, Zina neemt de Wijk, Thuislozen, Rijsen&Rooxman, DeDikkeMuiz&Sjors, ZinaBios, Omdat je mij ten diepste aangaat, WijkJury en AlzheimerFluisteren.


Adelheid Roosen (1958) Artistiek leider van theatergezelschap Adelheid+Zina schuwt in haar werk geen enkel onderwerp. Alles kan en mag in de openbaarheid bestaan. Eerwraak, huiselijk geweld, (homo)seksualiteit binnen de Islam, haar moeders Alzheimer. In haar laatste voorstelling onderzoekt ze tot op het bot op het podium of haar liefdesrelatie ‘aan’ of ‘uit’ is. “Door stil te staan naast de Ander, bezie ik mijn eigen leven. De Ander waar te nemen tegen zijn eigen horizon wekt altijd mijn ontroering. Ontmoeten is wederzijds. Zo dwarrel ik met mijn kompanen door de onontdekte rijkdom die de mensheid is”. Zij ontving talloze (inter)nationale prijzen en won afgelopen jaar Harpers Bazaar Women of the Year publieksprijs. Sinds 30 jaar is Adelheid docent op de Academie voor Theater en Dans Amsterdam. 

ADELHEID ROOSEN

SIDAR TOKSÖZ

MET & DOOR

Sidar Toksöz (1994) studeerde in 2019 af aan de Amsterdamse Toneelschool. In 2018 maakte hij zijn ITA-debuut in Vallende Man geregisseerd door Ivo van Hove. Hij speelde o.a. bij Jong Rast in stukken als One, Woordenschudders, I Don’t Care en Running Blue en bij YoungGangsters in DisasterLicious (Oerol 2018). Op TV was hij te zien in Het Klokhuis en de serie Zara en de magische kicksen en in de succesvolle serie Mocro Maffia geregisseerd door Giancarlo Sanchez. Daarnaast is hij in 2019 een van de nieuwe presentatoren van het programma De Buitendienst. In 2020 zal hij o.a. te zien zijn in het tweede seizoen van Mocro Maffia en in de voorstelling Vallende Man (ITA).


Nazmiye Oral (1969) Met haar werk wil actrice en schrijfster Nazmiye Oral elke afstand teniet doen. Nazmiye stond mede aan de wieg van Adelheid+Zina. Ze speelde o.a. in de Gesluierde Monologen en schreef toneelstukken voor Het Nationale Theater. Daarnaast interviewde ze voor nationale tv o.a. Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Vanaf 2015 nam ze haar moeder Havva mee het toneel op in het persoonlijke Niet Meer Zonder Jou. Van Amsterdam tot aan New York gingen zij het ‘openbare’ gesprek aan over dat wat in het gezin en in de gemeenschap onbespreekbaar is. Nazmiye is columniste bij talkshow De Nieuwe Maan en ontving een Gouden Kalf als beste actrice voor de tv film In Vrijheid (2016).

NAZMIYE ORAL

MARCUS AZZINI

Marcus Azzini (1971) is artistiek directeur en regisseur bij Toneelgroep Oostpool. Met zijn voorstellingen laat Marcus zien hoe krachtig de mens is in zijn kwetsbaarheid. Hij zoekt naar theater dat verbindt, waarin de zoektocht naar elkaar noodzakelijk is. Actief en zonder vooroordeel luisteren naar wat de ander te zeggen heeft, maakt het mogelijk van het verhaal van de ander te leren en elkaar werkelijk te ontmoeten. Zijn makerschap laat zich omschrijven als zacht activisme, dat berust op toenadering. Theater als omhelzing. Door in zijn werk het verschil tussen mensen te erkennen, zonder de gemeenschappelijkheid te verliezen, brengt Marcus de begrippen diversiteit en inclusiviteit samen. Met eigentijdse voorstellingen als Angels in America, Romeo en Julia, Kogelvis, People, Places & Things, Allemaal Mensen en Small Town Boy toont Marcus kwalitatief hoge voorstellingen te maken bekroond door publiek, pers en vakgenoten.


INTERVIEW MET MARCUS AZZINI, NAZMIYE ORAL EN SIDAR TOKSÖZ Door dramaturg Madelon Kooijman tijdens de repetities van God is een Moeder

Wat was het inhoudelijke vertrekpunt voor God is een moeder? m De voorstelling is begonnen met de vraag: Wanneer ontstaat er conflict tussen het moeder zijn en het houden van God? Dit laatste gaat heel erg over het leven binnen een bepaalde religie en gemeenschap. Op het moment dat jouw kind kiest zich hier niet aan te conformeren, wat doe je dan? Sluit je uit? Of transformeer je? Daar hebben we research naar gedaan, bij mensen met verschillende religies, achtergronden en verhalen. n Die vraag gaat ook over het gegeven dat als je als vader en moeder een kind krijgt, je voor dit kind al meteen een toekomst hebt ingevuld. En hoe ingewikkeld het is op het moment waarop een kind daar net buiten valt of tegen zijn ouders zegt dat het een andere kant op gaat. Het gegeven van ergens niet bij horen en je eigen pad moeten bewandelen hebben Marcus en ik allebei sterk gekend. m Er zijn verhalen waarin de gemeenschap keihard is. Maar je kan ook jezelf uitsluiten. Vechten om vrijheid maar toch in verbinding blijven met je familie, dat vind ik belangrijk. Als ik het samenvat is dat een beetje het verhaal van Nazmiye. n Daarin lijken Marcus en ik op elkaar. Hoewel Marcus de oceaan overstak om ergens anders te gaan wonen, zijn wij allebei nooit met onze families gebroken. m Onze verhalen en die van tientallen mensen die we spraken in de onderzoeksfase vormden het uiteindelijke vertrekpunt. Jullie begonnen dit repetitieproces met een fascinatie en een dikke stapel research. Hoe is het om de repetities te starten zonder te weten waar je precies naartoe werkt? n Ja, dat is mijn lievelings. Bij Adelheid+Zina werken we eigenlijk altijd zo. Het is ook de moeilijkste manier van werken, omdat het heel eng is. Je vraagt je constant af; heeft wat wij te

zeggen hebben wel belang? Voegt het iets toe? Hebben we überhaupt iets te zeggen? Stel je komt er achter dat dat niet zo is, dan moet je wel de ballen hebben om dat te zeggen. Dat risico. Zo zie ik theater ook. Het is een manier van reageren op waar wij als mens allemaal doorheen gaan. s Marcus en Nazmiye hadden een idee voor een voorstelling, en ik ben daar bij gevraagd. Ik stapte blanco de repetities in en moest daarom nog heel erg mijn eigen aandeel ontdekken. Dat was heel spannend. m We zijn in het maken van de voorstelling alle drie volwaardig en gelijkwaardig geweest. Hoe verhouden jullie je tot de verhalen uit de research, wat haal je daar uit? n Wat zo interessant is aan de interviews is dat ik bij alle verhalen zou kunnen denken; ik ben niet homoseksueel, dus die verhalen gaan niet over mij. Maar die verhalen blijken over ons allemaal te gaan. Ze staan helemaal niet ver van ons af. Er is altijd een mechanisme van de liefde van je ouders, of het zelfgekozen pad op gaan, of je ouders de schuld geven maar eigenlijk moeite hebben met jezelf, waarin iedereen zich herkent. Ik ook. Die verhalen en mechanismes worden op die manier meegenomen in de scènes die we gaan spelen. m Je ziet eerst alleen de verschillen, maar als je je verdiept alleen de overeenkomsten. De rituelen in elke religie en cultuur zijn anders en de mensen zien er anders uit. Wat dat betreft staat er een wereld tussen ons in. Maar wanneer het letterlijk over menselijke dynamieken gaat. Tussen ouders en kinderen en tussen mensen en geloof, is dat precies hetzelfde. Het is dezelfde psychologie. Een kind dat volwassen is en nog steeds acceptatie van zijn ouders wil hebben, is zo herkenbaar. Dan maakt de rest niet uit. s Ik herken mij veel minder in de verhalen. Ik kan me heel erg goed verplaatsen in de dingen


gesprek te starten. Dat begint meestal met ‘ze moeten niet in mijn buurt komen’ en het eindigt met ‘ja ik zou het eigenlijk niet erg vinden als een homo me aanspreekt, het is gewoon een mens’.

die ik lees, alleen heb ik zelf zelden iets vergelijkbaars meegemaakt. Het gevecht met jezelf, je ouders, en de mensen om je heen, heb ik niet zo heftig meegemaakt. Zeker niet binnen mijn familie. n De grootste gemene deler is volgens mij niet hoe hard je moet vechten om je ouders’ goedkeuring te krijgen. Wat ons allemaal bindt, is hoe je toch je ouders nodig hebt voor een gevoel van waarde. Van binnen. Ook al ben je 50 of 60. Marcus zegt twee keer in zijn leven uit de kast te zijn gekomen; een keer voor zijn homoseksualiteit en een keer als gelovige. Herkennen jullie je in die beweging van het uit de kast komen? s Ik merkte laatst dat ik vroeger op de middelbare school en basisschool best wel homofoob was. Met mijn vrienden zeiden we dingen als ‘ja daar ben ik niet van’ en ‘ik vind het vies’. Naarmate ik aan theater ging doen en in een andere wereld kwam, merkte ik dat als ik niet met mijn vrienden was, ik helemaal geen problemen had met homoseksualiteit. Ik heb toen wel langzaam tegen mijn vrienden proberen te zeggen ‘wat is nou eigenlijk het probleem?’ Misschien is het 10% uit de kast komen. Omdat ik voor mezelf wilde zeggen dat ik die mening niet meer deelde. En ik deelde die mening vroeger eigenlijk ook al niet, het was niet iets waar ik over nadacht. Toen ik op de theaterschool kwam dacht ik; ik heb hier eigenlijk helemaal geen problemen mee. Ik probeer nu met mijn vrienden soms wel een

Wat betekent moederschap voor jullie? n Haha, tja dan kijken de mannen gelijk mij aan... Goed dan. Waar we het over eens zijn denk ik, is dat moederschap onvoorwaardelijke liefde betekent. Voor mij is moederschap een ruimte waar je altijd naar kan terugkeren en waar je nooit uitgezet kan worden. m Als ik aan de moeder denk, vind ik het sowieso een fascinerend gegeven dat een vrouw negen maanden een kind onder haar hart draagt. Dat die fysieke verbinding door de natuur zo aanwezig is, maakt dat die relatie altijd iets extra’s heeft. s Ik denk de hele tijd dat wanneer je moeder wordt, je heel anders naar jezelf en de wereld gaat kijken. Dat je dan nieuwe liefde gaat ontdekken, die er voorheen niet was. En dat je daardoor alles ook een beetje doet in de naam van je kind. Welke rol gaat geloof spelen in de voorstelling? m We kwamen er achter dat geloof in heel veel dingen zit. Het woord geloof en religie halen we steeds uit elkaar om de begrippen beter te kunnen hanteren. We zijn geneigd om het geloof een heel groot gewicht te geven, maar we geloven in een heleboel dingen. Ik zie theater bovendien ook als een soort geloof. Je betaalt een kaartje om twee uur met zijn allen in het donker te zitten, en met elkaar ergens in te geloven. s Ik heb altijd gezegd dat ik helemaal niet gelovig ben, maar toen ik op een andere manier over geloof na ging denken, kwam ik er achter dat wat ik geloof heel erg lijkt op waar Nazmiye in gelooft. Terwijl ik dacht dat het een manier van denken was die alleen van mij was. Ik kwam er dus achter dat ik mijn ‘eigen geloof’ deel met anderen.


HOE IS HET OM TUSSEN JE MOEDER EN HAAR LIEFDE VOOR GOD TE STAAN? Verzamelde levensverhalen Religie en homoseksualiteit gaan vaak moeilijk samen. Dat weten religieuze moeders en hun gelovige homoseksuele kinderen als geen ander. Dus doken we voorafgaand aan het maken van God is een Moeder de wijken van ons land in. We sprokkelden levensverhalen vanuit de Biblebelt, via de joodse buurt te Antwerpen tot in de kathedraal van Arnhem, dwars door alle stadsdelen van Amsterdam. Moeders en kinderen uit islamitische, christelijke, joodse en hindoeïstische gemeenschappen deelden hun goddelijke wereldbeelden en liefdevolle of complexe relatie. Hoe ken jij je Schepper? Wat is voor jou (on) voorwaardelijke liefde? Word jij geroepen of roep jij God? Hoe ga je om met de ogenschijnlijke tegenstrijdigheid tussen enerzijds homo-zijn en anderzijds gelovig-zijn? Is die kloof tussen religie en homoseksualiteit te overbruggen? En, is dat wel een kloof? Iedere ontmoeting sprong uit z’n voegen van liefde. Hoe ingewikkeld de weg ook werd afgelegd of hoe zwaar de druk van de gemeenschap is, omhelzen wilde iedereen. Ook al lukt dat niet altijd. De hel van uitsluiting kende allen in zichzelf. En daarmee werd ook die van hun zoon, dochter of moeder herkend. De buit aan authentieke verhalen vormt, naast de eigen ervaringen van de spelers, de voedingsbodem van de voorstelling. Zina researcher Lauren Rissik zocht en vond moeders en kinderen. Fotograaf Çigdem Yüksel ving enkelen van hen met haar camera. Deze fotoserie van God is een Moeder, met bijbehorende verhalen, is te zien in enkele theaters waar we spelen. → Op onze website vind je de hele fotoserie

Mijn God is een baarmoederlijke Toen ik het zag, - en ik zag het want je bent mijn kind wilde ik het niet. Erover praten deden we niet. Dus ik ging op zoek naar de antwoorden. Ik vond ze in de teksten daar las ik liefde boven alles. En ondervond dat m’n onbegrip me schokte niet mijn rede of Goddelijke overtuiging. Ik, jouw moeder PAULA zoek je op. Ik, FRANS, vind ook jou. Mam, mijn kruis draag ik anders dan jij de jouwe abstracter, vrijer in vorm maar komt voort uit dezelfde bron. Ik ben Christen-homo zei ik vanaf mijn 20e. Jullie hebben mij nooit met een boze Straffer opgevoed. Mijn God is een Barmhartige. Baarmoederlijk leest het Hebreeuws. Zo onvoorwaardelijk als mijn moeder.


GOD IS EEN MOEDER

De hemel ligt aan de voeten van de moeder

Als kleine DÖNE wist ik al; de hemel ligt aan de voeten van de moeder. Enkel door van jezelf te houden kun je anderen liefhebben. Nu ben ik een extremist als het gaat om liefde. Dat leerde ik van jou mam. Ik noem mijzelf ‘queer jihadi’. Ik ben dochter.

Ik, DIANE, voel me veilig bij Christus. Jij, mijn eigenzinnige dochter koos het geloof van je vader. Nooit heb jij mij teleurgesteld. Al wat God wil is dat ik er volwaardig voor jou ben. Nimmer zal jij je niet gewild voelen. Ik ben moeder.

Ik, FIROZA, kan bij jullie 2 zijn. Iemand die een moeder heeft, heeft alles iemand wiens moeder haar verstoot, heeft niks. Mijn eigen moeder zag de duivel in mij. Tot 2 keer toe probeerde ik het met een man. Daar heb ik 2 stralende kinderen voor terug gekregen maar nooit was het genoeg voor haar. Nu heb ik een nieuwe familie gevonden. En zo hervind ik mij, ook in mijn geloof. Ik noem mijzelf ‘queer moslim’. Ik ben thuis.


Voor iedereen die ouders heeft … of kinderen

regie Sarah Moeremans | tekst Joachim Robbrecht

1 feb t/m 25 mrt 2020

in de theaters

VOO R

ANT

VOLW OKJE ASSE NEN

I-SP

RO

Profile for Toneelgroep Oostpool

Programmaboek God is een Moeder  

Programmaboek God is een Moeder  

Advertisement