Page 78

sevmiştir. Çünkü ötekiler, hem Hıristiyanlıkta jhem de çara bağlılıkta çok aşırı bulunuyorlardı. Zeki Velidî’nin sosyal konulara girişi böyle olmuş, zamanla sosyalizmle ilgili bütün neşriyatı okumuştur. Hatta yine bu gençlik yıllarında, Astrahan seyahati dönüşünde rastladığı Kaptan da bu konudaki fikirlerinin gelişmesinde etkili olmuştur. Meğer bu kaptan, Lenin gibilerin de arkadaşı imiş. Zeki Velidî’nin sosyalist neşriyatı okuması, onları ötekile­ re tercih etmesi, doğrudan Rusya’nın o dönemdeki şartlarının bir gereğidir. Yukarda da dediğimiz gibi, Hıristiyanlık ve çar esaslı Rus sağ neşriyatı elbette Zeki Velidî’yi tatmin edemez­ di. İslâmlara gelince onlar daha varlıklarının şuurunda değil­ lerdi. Yukarda öteki fikirleri tahlil ederken de belirttiğimiz gibi, Zeki Velidî kendisi İslâm oluşunun şuurunda olup, sosyal alanda ise daha açık ve hür fikirlid ir. Bu konuda Zeki Velidî’yi etkileyen, Türk töresinin ve İslâmî geleneklerin, kişilerin ezilmesine, büyük sermayenin belirli kişilerin elinde toplanmasına hoş gözle bakmadığını bil­ mesi olmuştur. Türk töresi, kişilerin birbiriyle yardımlaşma esasındaki bir yaşama kavgasını etkili kabul eder. Türklerin halk arasında devam edip gelen geleneği de böyledir. Dolayısıyla halkın, özellikle fakir-fukaranın ve acizlerin korun­ ması esasındaki bir sosyal çevreden yetişen Zeki Velidî’nin bu fikirlerde olması olağandır. Zeki Velidî, Hatıralar'mda, yukardan beri sözünü ettiği­ miz açıdan olmasa da, "sosyal" konularda hiç de eski Çar devri geleneklerini devam ettirmediklerini açıklar. O da büyük ser­ vetleri "millîle§tirmiş"tir. O da, zorla Hıristiyan yapılan Türk köylerindeki kiliseleri yaktırmıştır. Ama o câmi ve mescide dokunmamış, dokunulmasına yer vermemiştir. Keza o Türk’ ün emek ve alın terine yönelik hiçbir başka davranış içinde de olmamıştır. Türk halkının, yüzlerce, belki binlerce yıldan beri devam edip gelen iktisâdî yapısını bilmek ve öğrenmek, Zeki Velidî 69

Tuncer Baykara - Zeki Velidî Togan  
Tuncer Baykara - Zeki Velidî Togan  
Advertisement