Page 77

çıkar. Türk hayatında şarap yoktur, ama "medenî hayat"da şarap ve içki vardır. O zaman, kabuğunu kırmak, öteki âleme geçmek isteyenler için bir buhran kaçınılmaz olmaktadır. Bu buhranı Zeki Velidî de yaşamıştır. Ancak gördüğü içki içen Rus muhiti öylesine kokuşmuştur ki, saadeti yine eski dünyasında bulacakdır. Ama o ve yakın arkadaşları hayat­ larında yeni bazı düzenleme yaptılar; namazı artık canları is­ teyince kıldılar, orucu da öyle. Ama hiçbir zaman bunları tamamen inkâra da gitmediler. Bu konuda Zeki Velidî’yi, Altaylı ve ata dininde bir Türk olduğu halde, Hıristiyan olan Katanov etkilemiştir. O "aman dikkat et" der, "Ruslar bana votkadan başka şey vermediler. Sen kendine dikkat etmelisin." Zeki Velidî’ye söyler ki, İslâmiyet, Türk’ü koruyan en önemli kültür bağıdır; ona sarılın ve o kültürünyüçeliğine inanın." Zeki Velidî onun içindir ki, 75 yaşlarında, dünyayı iyikötü, yaman ve yahşi günlerinde gördükten sonra kaleme aldığı hatıralarında doğduğu, İslâmiyet ve Türk örfü dolu çev­ reyi âdeta idealize etmiştir. O gençlik yıllarında kendi çev­ resini beğenmez ve yetersiz görür; ama sonunda bilir ki, bu çevre, Türklüğün yüzyıllardır ayakta kalmasını ve direnmesini sağlıyançevredir. İslâmiyete şeksiz-şüphesiz inanmıştır Zeki Velidî. Onun için Zeki Velidî, bu inancını, meselâ V.İ. Lenin’in yüzüne de söylemekten çekinmez. Bu olağandır ve olağan olmak mec­ buriyetindedir. Böylece Zeki Velidî, kendi fikrini ve inancını bilen, koruyan ve gerektiğinde savunan insandır. O bu yönüyle, sadece kendini düşünen, tasavvufî bir takım şeyhlerle ilişkili kişiler gibi değildir. İslâmm ilim alanında da müdafiidir. 3. Zeki Vehdî’yi etkileyen üçüncü fikir kümesi sosyalizmdir. Bu akım, Rusya’da o yıllarda zaten etkili idi. Zeki Velidî, daha Kazan’a ilk gittiğinden itibaren Rusça öğrenmesi sebebiyle devrin Rus neşriyatının içindedir. O çarlığa karşı oluşları sebebiyle sol neşriyatı daha çok 68

Tuncer Baykara - Zeki Velidî Togan  
Tuncer Baykara - Zeki Velidî Togan  
Advertisement