Page 76

boyunca takip eden fikirlerin temelleri neredendir, bunları bulmak imkânı vardır. Ancak konumuz tafsilatlı bir Zeki Velidî fikriyatı yapmak da değildir. Bu konuda sadece şunu söyleyebiliriz ki, bu pekala yapılabilir. 1. Zeki Velidî herşeyden önce, çevresinde, köyünde yaşıyan Türk örfünden, bir başka deyişle Türk töresinden et­ kilenmiştir. Ona atalarından ve babasından kalan en önemli özellik budur. Kimi zaman babasını, dindarlığı veya artık çağında herkesçe kabul edilen fikirlere inanmazlığı yüzünden tenkid ettiği satırlar vardır. Fakat hemen her yerde babasının, şeriat yanında örfe, yâni atalardan gelen bilgiye ve gelenek­ lere değer verdiğini belirtir. Hatta birkaç yerde (s. 21, 22, 34, 41) belirttiği köyünde bal şarabı içmeyi çok seven imamın ardında (ki bu imamın sarhoş olduğu açık iken) namaz kılabil­ mesi onun töre-şeriat ikileminde töre’nin yanında yer aldığını gösterir. Bu elbette şeriatm inkârı vşyâ yok sayılması demek değildir. Türk’ün kendisine mahsus bu özelliği Zeki Velidî’yi de etkilemiştir. Onun fikrî hayatını şekillendiren en önemli unsur bizce Türk örfüdür. 2. İslamiyet, Zeki Velidî’nin ikinci fikir temelidir. Ancak onun İslâmiyet anlayışı, zaten töre ve örfe değer veren babasından da değişiktir. O İslâmiyetin tasavvuf yönüyle il­ gilenmemiş, hatta mutasavvıflara karşı olumsuz fikirler besle­ miştir. Fakat onu etkileyen Mollagul Divane’nin dediği üzere, bu ayrı bir kabiliyet ve kişilik meselesidir. Tasavvufçular bazılarını ham sofu sayarlar. Bu hükme göre Zeki Velidî sonunculara dahil edilebilir. Zeki Velidî, Hatıralarımın birkaç yerinde, yetiştiği çevrede namaz kılmak ve oruç tutmanın tabiî birşey olduğunu belirtir. Bunlarsız bir hayat tasavvur bile edil­ mezdi {Hatıralar, s. 34). Rus muhitiyle teması ve okuduğu bazı eserler, 20 yaşlarından sonra Zeki Velidî’yi etkiler. Aslında bu etkilenme, hâlâ da bir kısım Türk gençlerinde de görüldüğü biçimiyle, geleneksel Türk hayatının "medenî hayat" ile çatışmasından 67

Tuncer Baykara - Zeki Velidî Togan  
Tuncer Baykara - Zeki Velidî Togan  
Advertisement