Page 73

hâlinde ve birlik esasıyla değerlendirmek isterdi. Bunun için de, çağdaş etnografya, destan ve benzeri her türlü vasıtadan is­ tifade edebilirdi. Bu arada, bilhassa bir Türk devletinin kuruluş kavgasına karışmasının engin tecrübesi de zikredil­ melidir. Bütün bunlar, O ’nun Türk tarihine bakışındaki üstünlükleridir. Göçebe hayatını, bir yerde yerleşmiş bir avulun ferdi olarak yönleriyle bilemesi de önemlidir. Bu yerleşik hayat, onun Türkler'in Ortaasya'mn eski tarihinde de benzer durumda olabilecekleri hükmünde etkili olmuş olmalıdır. Buna dair hususiyetleri, daha da artırmak imkanı vardır. Onun bu yönünü, yine Jansky’'’n\n yazdıklarından takip edebiliriz: "Tarih İlmî, çok geniş sahalara dal-budak salmış olan Türk Tarihini aydmlatmak için Zeki I clidî gibi, menşei Türk olan ve modern ilim metodu ile de m ücehhc/ âlimlere muhtaçdır. Çünkü tekmil milletlerinin kaynaklarından öğrenilebilen bu tarihin özü, ancak Türk kavimlcrindc çok zengin bir şekilde muhafaza olunmuş etnografya materyali ile, arkeoloji ve sanat tarihi sahasında yapılmakta olan çalışmalarla müvazi olarak, mütehassıslar tarafından uzun zaman işbirliği yapılarak işlendiği zaman, meydana çıkarılabilir. Çoğu daha neşr ve tetkik edilem em iş olan Şark kaynaklarını, çeşitli mem­ leketlerdeki dağınık kütüphanelerde arayıp bulan, bunlardaki bilgileri, doğup büyüdüğü muhitten kendinde topladığı etnografık ve arkeolojik bilgilerle kolayca m ezedebilcn Zeki Vclidî, Türk tarihinin karanlık sahalarına en kısa yoldan nüfuz etmiş, Türk kavimlerinin manevî kıymetleri derinliğine ve birçok "bozkır devleli "kuran bu muhitin sürükleyici iç kuvvet­ leri sahasına en cesur adımlarla girmiş; bu ilmi, W. Barthold ve R. Gro«j5c^’nin vardığı noktadan sür’atle ilerleterek, ilme zaman kazandırmıştır. Zeki Velidî, bizzat bozkırlardan çıkan çağdaş birTürk âlimi olması dolayısıyla da, dikkati çeker".

Prof. Kari Jahn\n da dediği gibi(^) Zeki VelidVmn ölümü ile, Rusya sahasında XIX. yüzyılın son çeyreğinde ve XX.yüzyıl 1 Central Asiatic Journal, vol. XIV, no: 4, 1970. Bir tesadiif olarak, aynı sa^da Zeki Velidrmn, Belhi'in tarihi topoff'afyasına dair bir makalesi de çıkmıştır: "The (opography o f Balklı down to the Middle o f the seventeenth s. 277-288.

64

Tuncer Baykara - Zeki Velidî Togan  
Tuncer Baykara - Zeki Velidî Togan  
Advertisement