Page 1

SAN ESTEBAN AUZOA Alliri

baserria (des)

Desagertutako baserri hau duela gutxi Ferialekuaren atzealdean egindako biribilguaren tokian kokatuta zegoen, trenbidetik oso gertu. Bestalde, –iri atzizkiak “gertutasuna” adierazi ohi du, Zubiri, “zubiaren ondoan dagoena” esaterako. Erroaren jatorria, ordea, ez dago argi. Nafarroako Larraun udalerrian bada Alli izeneko herria. Gaur egun ezagutzen den –g-dun aldaera, Allegi, herri-etimologia dela medio sortu da. Alliri izena eman diote Geltoki inguruko pasealekuari. Ahozko aldaerak: Allegi (Arzelus, M. K. / Erreka 1943) Dokumentazioa:

Alliri (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa”) Alliri (1765 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 La villa compró tierras para dar ensanche a la estrada entre Alliri y Arribaquieta (89).) Alliri (1765 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Existen en el archivo municipal, en el libro de actas de este año, las notas de las tierras que entre Alliri y Arribaquieta se quitaron a particulares, para construir el camino real (321).) Alliri (1765 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Alliri (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Alliri (1862 P. Gorosabel “Diccionario Histórico-geográfico de Guipuzcoa”) Alliri (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Allegui (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956) Allegi (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Allegi (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Andoain baserria

Gorridi baserriaren inguruan kokatuta dago. Ingurua izendatzeko ere inoiz erabili izan da toponimo hau. Gipuzkoako herri ezaguna da. Ahozko aldaerak: Andoain (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Andoain (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Anduain (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa” 1625-1676) Andoáin (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Andoain (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Andoain (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) San Esteban

Tolosako leku izenak - 1


Andoain (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa”. Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956) Andoain (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Andoain (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Andoain (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Andoain (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Andoainaldea (-a) soroa

Izenaren osagaiak: Andoain eta alde, artikulua gaineratuta. Ikus aurreko sarrera. Dokumentazioa:

Andoainaldea (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989)

Apiriako bidegain belardia

Dokumentazioa:

Apiriakobidegain (1989 Amilaramendua. Finantza Ministeritzaren Ordezkaritza Artxiboa 1938-1950 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989)

Arana baserria

Sansonarriaren goialdean kokaturiko baserria. Izenaren bilakaera (H)arana > Arane dela dirudi. Nahiz Arana izen berezia izan, izen arruntak bezala deklinatzen zen: Arana, Aranean, Aranetik… Kasu gehienetan artikulua galtzeak ekarri zuen hiztunen okerreko analisia, eta Arane zela ulertu. Ahozko aldaerak: Arane (Arzelus, M. K. / Erreka 1943) Dokumentazioa:

Arana (1833 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Caserío, colmado de tiradores (carlistas), situados ventajosamente (242).) Arana (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Arana (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Arana (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces

toponomásticas vascas”) Arane (Arana) (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Arane (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

2 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Aranaazpikosoroa (-a) leku izena

Arana baserriaren inguruko leku izena. Izenaren osagaiak Arana, azpi, -ko leku genitibo marka eta soro dira, artikulua gaineratuta. Jasotako bi formei erreparatzen badiegu, oinarrian dagoena Arane dela dakusagu eta ez Arana. Amaierako –a > -e aldaketa ohikoa da. Ikus aurreko izena. Dokumentazioa:

Araneazpikosoroa (1989 Amilaramendua. Finantza Ministeritzaren Ordezkaritza Artxiboa 1938-1950 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Araneaspikosoroa (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989)

Argaia baserria

Martintxiki baserriaren ondoan dago.

Ahozko aldaerak: Argaia (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Argaia (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Argaya (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956) Argaia (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Argaia (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Argaya (1979 Mapa Topográfico Nacional (1:25000) Instituto Geográfico Nacional) Argaya (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Arriebakieta leku izena

Bereterbide eta Arana baserrien azpialdeko inguruari deitzen zaio. Izenaren osagaiak argiak dira, harri eta ebaki, hainbatetan ageri den –eta atzizkiaz hormiturik. Antzina, harrobia izan zen. Horrelako izenak ez dira urriak, oso ugariak ere ez, eta Zumaian Arridokieta (gaur egun Arritokieta) dugu. Dokumentazioa:

Arrebaquyeta (1547 Tolosako Udal Artxiboa A-1-1 246 las peñas del camyno de Arrebaquyeta 1547/09/27) Arrievaguieta (XVIII-XIX Estado de los propios. Gipuzkoako Foru Aldundia.) Arriebakieta (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Arribakieta aldea (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Arriebakietako harrobiak harrobia

Aipuak eta aurreko izena ikus. Andre Maria eliza egiteko harria atera zuten leku honetatik. Dokumentazioa:

Arribaquieta (1615 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Calzada desde la ermita de San Esteban hasta las canteras de Arribaquieta (319).) San Esteban

Tolosako leku izenak - 3


Arrievaquieta (1835 Tolosako Udal Artxiboa D-7-1 7 De la misma carretera entre la Cantera de Arrievaquieta y fรกbrica de cobre de D. Antonio Dugiols ha caido al rio un trozo de pared 1835/05/02)

Artamugarri leku izena

Toponimo honen osagaiak arto, konposatuetan arta- bilakatu ohi dena, eta mugarri hitza dira. Dokumentazioa:

Artamugarri (1760 Tolosako Udal Artxiboa C5-I Lib.1 Exp. 4(5) Reconocimiento mojones Tolosa y Casa de Erreca. 1760/09/20)

Artzaimalda bizkarra

Luzuriagako bordaren inguruko aurkintza. Osagaiak argiak, artzai eta malda hitzak.

Ahozko aldaerak: Artzaimalda (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Artzaimalda (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Artzaimalda (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Belen

baserria (des)

Erreka baserriaren iparraldean kokatuta zegoen. Egun izenak bizirik dirau ingurua izendatzeko. Belen pertsona izena Palestinako Betlehem toki izenetik sortua da. Ahozko aldaerak: Belea (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Belen (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Belen (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Belen (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea)

Bentatxiki etxea (des)

Desagertutako etxea.

Ahozko aldaerak: Benta txiki (Lasa, J. M. / Isastegi 1924)

4 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Bentaundi etxea (benta)

Duela 50 urte baino gehiago sortu zen olgeta-kirol elkarte hau arraun zaletasuna sustatu aldera. Olarraingo taldeak hainbat bandera eta garaikur lortu ditu bere ibilbidean zehar. Lehen postua lortu zuten urte batean, Frente de Juventudes-ekoek Coruñako badian ospatutako Espainiako txapelketan parte hartzeko gonbita egin zieten. Bentaundi jatetxeak ehun urte baino gehiago ditu. Aldaerak: Olarraingo benta

Ahozko aldaerak: Bentaundi (Lasa, J. M. / Isastegi 1924), Bentaundi (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Benta de Olarrain (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2)

Bereterbide baserria

Goiko gaina mendixkaren azpian kokaturiko baserria. Aimery Picaud frantsesak idatzitako Compostelako Done Jakuera joateko ezagutzen den lehenengo gidaliburuan euskarazko estreinako hiztegia ere emanten du eta bertan ageri da “apaiza” esan nahi duen bereter hitza: “Entre los términos hoy desusados está belaterra cuya explicación es naturalmente disparatada, “sacerdote”, de origen románico: cf. bereterra ala laicoa “clérigo o seglar”, en Leicarraga.” Bigarren osagaia, bestalde, argia da, bide hitza.

Ahozko aldaerak: Bereterbide, Betarbi (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Bereterbide, Betarbi (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Beretervide (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa”) Beretervide (1760 Tolosako Udal Artxiboa C5-I Lib.1 Exp. 4(5) Reconocimiento mojones Tolosa y Casa de Erreca. 1760/09/20) Bereterbide (1776 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Bereterbide (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Bereterbide (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Bereterbide (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Bereterbide (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa”. Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956) Bereterbide edo Beterbide (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Bereterbide (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Bereterbide (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Beterbide (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

San Esteban

Tolosako leku izenak - 5


Bereterbide leku izena

Bereterbide baserriaren ingurua. Ikus aurreko izena. Dokumentazioa:

Bereterbide (1658 Tolosako Udal Artxiboa A-1-7 63 * Lbto. por trasmochar y guiar (?) unos robles en Olarrain a la parte de Bereterbide 1658/03/21) Bereterbide (1776 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989)

Buenabista baserria

Bereterbide baserri inguruan kokatuta dago. Egun Buenabista bezala ezagunagoa bada ere, garai batean, Egia (hegi+a) izena izan zuen. Erdal jatorria duen izen gardena. Aldaerak: Buenabistazarra, Egia

Ahozko aldaerak: Buenabista (Lasa, J. M. / Isastegi 1924), Buenabista (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Eguia (1833 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Caserío colmado de tiradores (carlistas) situados ventajosamente (242).) Egia (1833 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal

toponimiazko materialeak II Alea 1989) Buenavista (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Buenavista Zarra (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Buenabista (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Buenabista (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Buena Vista (9) (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Buenabistaberria (-a) baserria

Ikus Korteta izen adierakidea.

Buenabistazarra (-a) baserria

Ikus Buenabista izen adierakidea.

Egia

baserria

Ikus Buenabista izen adierakidea. 6 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Egiaberri baserria

Ikus Korteta izen adierakidea.

Enazategi leku izena

Tontorra mendiaren inguruko aurkintza. Bigarren osagaia, -tegi, argia bada ere, aurreko zatia iluna da. Ahozko aldaerak: Enatei (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Enategi (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Enategi (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Enategi (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Enazategierreka erreka

Aurreko izena ikus.

Dokumentazioa:

Enazategui erreca (1760 Tolosako Udal Artxiboa C5-I Lib.1 Exp. 4(5) Reconocimiento mojones Tolosa y Casa de Erreca. 1760/09/20)

Enazategiiturri iturria

Enazategi inguruan kokaturiko iturria, Mutitegi baserritik Urkizurako bidean. Metro gutxitara Ietaiturri izeneko beste iturri bat dago. Ahozko aldaerak: Enatei-itturri (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Enateiiturri (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Enategi iturri (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Erreka baserria

Lapatzaiturri izeneko iturria ondoan duen baserria. Izen garbia, azalpenik behar ez duena. Ahozko aldaerak: Erreka (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Erreka (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Erreca (1625-1676 L. Isasti â&#x20AC;&#x153;Compendio Historial de Guipuzcoaâ&#x20AC;?) San Esteban

Tolosako leku izenak - 7


Erreca (1760 Tolosako Udal Artxiboa C5-I Lib.1 Exp. 4(5) Reconocimiento mojones Tolosa y Casa de Erreca. 1760/09/20) Erreca (1771 Tolosako Udal Artxiboa A-1-23 332 87 mojones se hallan fixados en la jurisdicciones siguientes: 13 en Erreca 1771/12/24) Erreca (1853 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Casería de cuyos mojones con to concejil se trata el 18.VIII (103).) Erreca (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Erreca (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Erreka (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas” 93) Erreka (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956) Erreka (1979 Mapa Topográfico Nacional (1:25000) Instituto Geográfico Nacional) Erreka (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Erreka (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Errekamalda bizkarra

Erreka baserriaren eta Txoritokieta parajearen arteko bizkarrari deitzen zaio. Erreka eta malda hitzek osatzen dute toponimo hau. Ahozko aldaerak: Errekamalda (Koldo Arzelus / Erreka)

Errobietxeberri baserria

Ikus Laskoainetxeberri izen adierakidea.

Etxeluze etxea

Araba etorbidetik Olarrain aldera goazela, Bentaundira iritsi baino lehen, ezkerraldean, Oria ibaiaren ertzean zegoen etxe luzea. Ahozko aldaerak: Etxeluze (Lasa, J. M. / Isastegi 1924)

Exola

leku izena

Exolaiturri ondoko aurkintza. Hesola hitza exola bilakatu da bustidura medio. Ahozko aldaerak: Exola (Koldo Arzelus / Erreka)

Exolaiturria (-a) Iturria

8 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Errekamalda eta Txoritokieta parajeen inguruko iturria. Ikus Exola. Ahozko aldaerak: Exola itturria (Arzelus, M. K. / Erreka 1943) Dokumentazioa:

Exola iturria (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Ezeizaberri baserria

Ikus Olarrainazpikoa izen adierakidea.

Ferialekua ferialekua

Azoketarako zein leku handia eskatzen duen edozein ekintzatarako baliatu den pabiloia.Trenbidearen bestaldean kokatuta dago, Osasun Etxearen ondoan. Ahozko aldaerak: Feriala (Koldo Arzelus / Erreka)

Gaztelumalda leku izena

Zapelazkabi eta Ibiur aurkintzetatik gertu. Latineko castellum hitzetik datorren gaztelu eta malda osagaiez eraturiko toponimoa. Ahozko aldaerak: Gaztelumalda (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Gaztelu malda (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Gaztelumalda (1989 Amilaramendua. Finantza Ministeritzaren Ordezkaritza Artxiboa 1938-1950 88 ord. zenb L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Gaztelumalda (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Gaztelumalda (9) (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Goiko gaina (-a) tontorra

Bereterbide baserriaren gainaldeko mendixka. Ahozko aldaerak: Goiko ga単a (Lasa, J. M. / Isastegi 1924)

San Esteban

Tolosako leku izenak - 9


Gorridi baserria

Irizar baserritik gertu kokatuta dago.Toponimian, oro har, gorri izenondoak “lehor” adiera izan ohi du. Kasu honetan, -di atzizkiari erantsita ageri da eta “leku lehorra” aditzera ematen du. Izen hau ingurua izendatzeko ere erabili izan da inoiz. Ahozko aldaerak: Gorregi (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Gorregi (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Gorridi (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa”) Gorridi (1659 Tolosako Udal Artxiboa A-1-7 104 v * Lbto. a unos franceses por valladares que hicieron sobre la casa de Gorridi 1659/09/24) Gorridi (1665 Tolosako Udal Artxiboa A-1-7 220 * Lbto. por trasmochar el vivero que tiene la villa sobre la caseria de Gorridi

1665/03/31) Gorridi (1667 Tolosako Udal Artxiboa A-1-8 57 v * Se dispone la colocacion de un mojon divisorio hacia la caseria de Gorridi 1667/02/25) Gorridi (1853 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Caseria cuyo propietario propuso permuta de terreno a la villa (93).) Gorridi (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Gorridi (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Gorridi (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Gorrequi (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956) Gorridi (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Gorregi (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Gorregi (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Ibiur

leku izena

Izen honen lehehengo osagaia gardena da: ibi “erreka zeharkatzeko bidea”; baina bigarrena ilunagoa da. Itxuraz ur hitza dagoela dirudi, baina joskera arraroa denez, pentsa genezake bihur dagoela atzean. Gaztelumalda inguruan kokatuta dago. Ahozko aldaerak: Ibiur (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Ibiur (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Ibiur (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Ietaiturri iturria

Bigarren osagaia iturri dela argia bada ere, lehen zatiak zer ezkutatzen duen ez dakigu. Mutitegi baserrian abiatzen den Urkizu alderako bidean Enazategiiturri iturria pasa eta berehala topatuko dugun iturria. 10 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Ahozko aldaerak: Ietaiturri (Koldo Arzelus / Erreka)

Illibia (-a) baserria

Torrea baserriaren ondoan kokatuta dago. Bigarren osagaia, `ibaia zeharkatzeko lekua´ adiera duen ibi argia bada ere, toponimoaren hasierak zer ezkutatzen duen jakitea dirudiena baino zailagoa da. Lehenengo aipuan E- agertzeak (Elivia) zailtzen du, hasierako osagaia hiri dela pentsatzea. Ahozko aldaerak: Illibi (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Illibi (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Elivia (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa” 1625-1676) Illibia (1719 Tolosako Udal Artxiboa A-1-14 134 Administrador de la cassa de Illibia 1719/09/27) Illibia (1773 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 La villa compró terrenos para prolongar el espolón desde la ermita de San Esteban hasta la estrada de Illibia (89).) Ilibia (1775 Oñatiko Gipuzkoar Protokolo Artxiboa. Contaduría de Hipotecas. 5.lib. 42.zenb. 26.or. “ . .hipotecó la caseria llamada Ilibia sita en la jurisdiccion de dicha villa de Tolosa, y dos casas en la Calle della sin mas espresion’ L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Illibia (1831 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 El agua de la riada no sobrepujó la altura del camino real frente a la caserla de Illibia y menos el murallón de su estrada (199).) Illibi ( 1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-6431) Illibi (1862 P. Gorosabel “Diccionario Histórico-geográfico de Guipuzcoa” 1862) Illibi (1865 Tolosako Udal Artxiboa D-5-9-1 3 puntos mas ventajosos de esta Villa para la edificación de tejabanas que alberguen a las personas que se dedican al lavado de ropa blanca) Illibi (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Illibi (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956) Illibia (Ilibia) (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Illibi (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Irizar baserria

Gorridi baserritik gertu dago. Izen garbi eta arrunta gurean, hiri hitzaz eta zahar izenondoaz osatua. Hala ere, gogoan izan, etxe izenez ari garenean, hiri hitzak ez duela “etxe multzo” adiera, etxea baizik. Deitura ezaguna, bestalde.

Ahozko aldaerak: Irizar (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Irizar (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Irizar (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa” 1625-1676) San Esteban

Tolosako leku izenak - 11


Irizar (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64 19) Irizar (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Irizar (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Irizar (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa”. Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956) Irizar (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Irizar (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Irizar (9) (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Karobi karobia

Garai batean karobi izandako aurkintza hau Erreka baserriaren inguruan dago. Ahozko aldaerak: Karobi (Koldo Arzelus / Erreka J.I.Elosegi 1986/10/18) Dokumentazioa:

Karobi (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Karobita karobia

Karobi aurkintzaren ondoko antzinako karobia. Ez dago lekukorik, baina izena karobieta dela pentsatu behar dugu. Ahozko aldaerak: Karobita (Koldo Arzelus / Erreka J.I.Elosegi 1986/10/18) Dokumentazioa:

Karobita (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Kaxkardi lur saila

Lapatza parajetik gertu dagoen aurkintza dugu honakoa. Itxuraz izen berri honen osagaiak kaskar, bustidura medio, kaxkar, eta –di atzizkia dira. Ahozko aldaerak: Kaxkardi (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Kaxkardi (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Kaxkardi (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

12 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Korteta

baserria (des)

Desagertutako baserri honek Egiaberri eta Buenabistaberria deiturak ere izan ditu. Gaztelaniazko “sel” edo “cuadra” adiera duen korta hitzari –eta atzizkia erantsita sorturiko baserri izena. Asko dira korta osagaia tartean duten toponimoak: Kortaberria, Kortabitarte, Kortazar, Agirregomezkorta… Aldaerak: Egiaberri, Buenabistaberria

Ahozko aldaerak: Korteta (Lasa, J. M. / Isastegi 1924), Korteta (A. Muñagorri) Dokumentazioa:

Buenavista Berria (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Korteta (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956) Egiaberri (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Korteta (desaparecido) (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Lapatzaiturri iturria

Erreka baserri aldeko iturria. Agian, lapatz, landare izena, eta iturri osagaiez eratua. Ahozko aldaerak: Lapatzaitturri (Arzelus, M. K. / Erreka 1943) Dokumentazioa:

Lapatza iturria (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Laskoain baserria

Gaur egun Laskoainetxeberri dagoen lekutik oso gertu zegoen baserri hau erre egin zen. Dokumentazioa:

Lascoáin (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Laskoain (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”)

San Esteban

Tolosako leku izenak - 13


Laskoainetxeberri baserria

Luzuriaga baserriaren ondoan kokatuta dago. Izenaren osagaiak begibistakoak dira, Laskoain eta etxeberri. Ikus Tolosa herri barruko atalean Laskoain sarreran esaten dena. Aldaerak: Errobietxeberri

Ahozko aldaerak: Laskurain-etxeberri (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Errobietxeberri (Joxe Angel Olariaga / Monteskuetxiki Irma Goikoetxea 2002/12/02) Dokumentazioa:

Lascurain-Etxeberri (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-195 645) Arrobi Etxeberri (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956) Errobietxeberri (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Laskurainetxeberri (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Laskurain-Etxeberri (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Laskurain-Etxeberri (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Lazaraingo torrea dorretxea (baserria)

Ikus Torrea izen adierakidea.

Legiñenaiturri iturria

San Zipirio ermita aldeko ituria, Oaskaerreka ondoan.Toponimo honen osagaiak argiak dira, iturri eta Legiñena deitura. Ahozko aldaerak: Legiñena itturri (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Legiñenaiturri (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Legiñena iturri (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Lizardiren monumentua monumentu eskultorikoa

Mutitegi aldeko muinoan kokatuta dagoen Lizardiren omenezko monumentua. Ikus Tolosa herri barruko atalean Lizardi plaza sarreran esandakoa. Ahozko aldaerak: Lizardin monumentua (Arzelus, M. K. / Erreka 1943 Deiker/E.J.ak jasoak 1993)

14 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Lizarraketa

erreka eta leku izena

Artzaimalda inguruko erreka eta leku izena. Izenaren osagiak badirudi lizar (Fraxinus sp.) eta erreka direla, amaieran –eta atzizkia duela. Ahozko aldaerak: Lixarreketa (Koldo Arzelus / Erreka J.I.Elosegi 1986/10/18), Lixarraketa (Arzelus, M. K. / Erreka 1943) Dokumentazioa:

Lixarreta (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Lizarreta leku izena

Argaia baserri aldeko aurkintza. Lizar (Fraxinus sp.) hitzari –eta atzizki ezaguna gaineratuta sorturiko toponimoa dugu. Ohikoak dira Euskal Herrian lizar osagaiarekin eratutako leku izenak. Ahozko aldaerak: Lizarreta (Tolosa, J. M. / Berrano 1931 Deiker/E.J.ak jasoak 1993) Dokumentazioa:

Lizarreta (1979 Mapa Topográfico Nacional (1:25000) Instituto Geográfico Nacional)

Luzuriaga baserria

Laskoainetxeberri baserriaren ondoan kokatuta dago. Toponimo honetan –aga amaiera argia da, eta badirudi aurretik luze eta (h)iri hitzaren aldaera den uri osagaiak dituela. Arruntak dira gurean –uri osagaiaz amaitzen diren toponimoak: Basauri, Beteluri, Ibarruri, Larrauri… Ezaguna denez Luzuriaga Arabako herria da. Ahozko aldaera gehienek bustidura daramate: Luzuriaga > Luxuriaga, Luxuria.

Ahozko aldaerak: Luxuria, Luzuriaga (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Luxuriaga (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Luzuriaga (1768 Oñatiko Gipuzkoar Protokolo Artxiboa. Contaduría de Hipotecas. 2.lib. 42.or. L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Luzuriaga (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Luzuriaga (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Luzuriaga (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Luzuriaga (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa”. Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956) Luzuriaga (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Luzuriaga (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Luzuriaga (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Luzuriaga (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia) San Esteban

Tolosako leku izenak - 15


Luzuriagako borda borda

Artzaimalda inguruko borda. Ikus Luzuriaga.

Ahozko aldaerak: Luxuriako borda (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Luxuriagako borda (Koldo Arzelus / Erreka)

Luzuriagako erreka erreka

Ikus aurrekoak.

Ahozko aldaerak: Luxuriako erreka (Tolosa, J. M. / Berrano 1931)

Malaka baserria

Txoritokieta inguruko baserria. –ene(a) amaieradun formen eta –ene(a) gabeen alternantzia ez da harritzekoa. Ahozko aldaerak: Malaka (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Malaka (Koldo Arzelus / Erreka), Malaka (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Malacanea (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64 12) Malacanea (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Malakanea (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Malaa (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces

toponomásticas vascas”) Malaka (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa”. Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956) Malaka edo Malakaenea (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Malaka edo Malakaenea (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Málaga (1979 Mapa Topográfico Nacional (1:25000) Instituto Geográfico Nacional) Malaka (1990 I. Goikoetxea “Montañas de Gipuzkoa” 1990) Malaka (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Muelasanjuan

leku izena (monolitoa)

Ikus Sansonarria izen adierakidea. 16 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Muelasanson

leku izena (monolitoa)

Ikus Sansonarria izen adierakidea.

Mutitegi baserria

Tontorra mendi aldean kokatuta dagoen baserria.

Ahozko aldaerak: Muttitegi (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Muttitei (Koldo Arzelus / Erreka Irma Goikoetxea 2002/11/25) Dokumentazioa:

Mititegui (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa” 1625-1676) Mutitegui (1667 Tolosako Udal Artxiboa A-1-8 95 * Se declara quede sin efecto la permuta de tierras junto a la caseria de Mutitegui I 1667/10/16) Mutitegui (1706 Tolosako Udal Artxiboa A-1-11 416 vinquilino de la casa de Mutitegui 1706/05/09) Mutitegi (1760 Tolosako Udal Artxiboa C5-I Lib.1 Exp. 4(5) Reconocimiento mojones Tolosa y Casa de Erreca. 1760/09/20) Mutitegui (1771 Tolosako Udal Artxiboa A-1-23 332 v 87 mojones se hallan fixados en la jurisdicciones siguientes: 14 en Mutitegui 1771/12/24) Mutitegi (Muttittegi) (1799 Boletín de Amigos del País de Gipuzkoa 103 “Se nombró comisionado que interviniese en hater demarcación y fijación de mojones divisorios de los concejil y pertenecidos de la casería de Mutitegui y de otras” (.).L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Mutitegui (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Mutitegi (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Mutitegi (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Mutitegui (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956 45) Mutitegi edo Mutitegierdikoa (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Mutitegi (Muttittegi) (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Mutitagui (1979 Mapa Topográfico Nacional (1:25000) Instituto Geográfico Nacional) Mutitegi (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Mutitegi (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Mutitegitontorra tontorra

Ikus Tontorra izen adierakidea.

San Esteban

Tolosako leku izenak - 17


Olarrain

auzoa (entitate ez ofiziala)

Hirigunetik bi kilometroetara dagoen auzoa, errepide nagusitik Azpeitirako guruzbidean.Trenbide eta Oria ibaiaren artean, ehun urte baino gehiago dituen Bentaundi jatetxe ezaguna dugu. Baliteke izenaren osagaiak “borda” adiera duen ola eta arrain hitza izatea. 1960ko ekainaren 7an bertan hil zen Txabi Etxebarrieta Ortiz ETA-kidea, erakunde honetako lehenengo hildakoa. Bere omenez grabatu zuen erbestean Imanol Larzabal kantariak Orain borrokarenean (1972) bere lehenengo diska zeinetan kantu hau agertzen zen: Lehengo batean, kalearen erdian Bentandi erdian Xabier anaia hil zuten Ahozko aldaerak: Olarrain (Lasa, J. M. / Isastegi 1924), Olarrain (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Olarrayn (1556 Tolosako Udal ArtxiboaA-1-1 79r las calçadas que estan hechas desde Olarrayn azia Albiztur 1556/03/04) Olarrain (1751 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 La villa ejecutó esta calzada adquiriendo al efecto porcion de terreno de propiedad particular (319).) Olarrain (1760 Tolosako Udal Artxiboa C5-I Lib.1 Exp. 5(6) Reconocimiento mojones Montes y Partido de Belauriote y Hernio ajuste convenio Ibarra aprovechamiento terrenos Loazu, Usturre, Leixalde (Lescalde), Verondia y otros) Olarrain (1820 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Hacia este año se construyó una fabrica de cobre en Olarrain (373).) Olarrain (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa”. Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956 pasaremos a unos 300 metros al S.O. de la cumbre de Miraleku o Marrubitako gaña siguiendo el lindero a continuación el borde del camino carretil que procedente de Olarrain e Isastegui se dirige a aldaba Zarra)

Olarrain baserria

Ikus Olarraingoikoa izen adierakidea.

Olarrainazpikoa (-a) baserria

Olarraingoikoa baserriaren azpialdean kokatuta dago, Bentaundi jatetxearen ondoan. Ezeizaberri deitura ere izan du inoiz. Aldaerak: Ezeizaberri

18 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Ahozko aldaerak: Olarrain azpikoa, Ezeizaberri (Hilarion Ezeizabarrena / Ezeizabarrena 1916) Dokumentazioa:

Olarrain Azpicoa (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa” 1625-1676) Ezeizaberri (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989)

Olarrainberri baserria

Olarrain aldeko baserria. Kasu honetan jatorrizko izenari berri adjektiboa erantsita sorturiko izena dugu, Olarrainetxeberria bezala ere dokumentatzen dena. Aldaerak: Olarrainetxeberria

Ahozko aldaerak: Olarrain berri (Lasa, J. M. / Isastegi 1924), Olarrain berri (A. Muñagorri), Olarrain berri (Hilarion Ezeizabarrena / Ezeizabarrena 1916) Dokumentazioa:

Olarrain-Echeverria (1853 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Caserio colmado de tiradores (carlistas) situados ventajosamente (242).) Olarrain Berri (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Olarrain Berria (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Olarrainberria (1989Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Olarrainberria (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Olarrain Berri (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Olarrain Berri (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia) Olarrainetxeberria (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea)

Olarrainetxeberria (-a) baserria

Ikus Olarrainberri izen adierakidea.

Olarraingaraikoa (-a) baserria

Ikus Olarraingoikoa izen adierakidea.

Olarraingo benta etxea

Ikus Bentaundi izen adierakidea.

San Esteban

Tolosako leku izenak - 19


Olarraingoikoa (-a) baserria

Olarrainazpikoa baserriaren goialdean kokaturiko baserria. Izenaren osagaiak argiak dira, Olarrain, goiko eta artikulua. Aldaerak: Olarrain, Olarraingaraikoa

Ahozko aldaerak: Olarrain goikua (Lasa, J. M. / Isastegi 1924), Olarrain goikoa (A. Muñagorri), Olarrain goikoa (Hilarion Ezeizabarrena / Ezeizabarrena 1916), Olarrain goikoa (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Olarrain Garaicoa (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa” 1625-1676) Olarrain Garaicoa (1799 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Se nombró comisionado para que interviniera en hacer demarcación y fijación de mojones divisorios de to concejil y pertenecidos del caserio Olarrain garaicoa y otros (103).) Olarráin Garaicoa (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Olarrain Garaicoa (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Olarrain (1889 Tolosako Udal Artxiboa C5-I Lib.2 Exp.10 Actas de amojonamiento de Tolosa con otros R.D.de 30.08.18891889/10/20) Olarrain (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Olarrain Gaikoa (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa”. Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956) Olarrain Gaikoa (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea) Olarraingoikoa (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Olarraingoikoa (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Olarrain (1993 Mapa Topografikoa (1:5000) Gipuzkoako Foru Aldundia)

Ospeleko malda bizkarra

Arruntak dira ospela eta eguzkitza hitzak tartean dituzten toponimoak. Gure kasuan, ospela “eguzkiari begira ez dagoen lur saila” hitzari –ko atzizkia eta malda gaineratu zaizkio. Ahozko aldaerak: Ospeleko malda (Arzelus, M. K. / Erreka 1943)

Otazun hegia

Lizardiren monumentuaren inguruko hegia. Izenaren osagaiak ote zuhaitza eta -zu ugaritasun atzizkia direla pentsa liteke. Ahozko aldaerak: Otazun (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Otazun (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Otazu (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) 20 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Otazu (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Otazun (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Pagoeta lur saila

Ibiur aldeko aurkintza. Nonahi aurki daiteken toponimoa, pago hitzari, konposatuetan paga-, -eta atzizkia erantsita sorturikoa. Ahozko aldaerak: Pagota (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Pagota (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Pagueta (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Pagota (Pagoeta) (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Pagota (Pagoeta) (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Pagota (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Pikoaga baserria

Argaia baserri aldean kokatuta dago. Izenaren osagaiak piku eta –aga atzizkia dira. Beste hainbatetan bezala, -aga amaieradun formak atzizkirik gabe ere ager litezke, -aga > aa -> -a. Kontuan izan behar dugu -aga atzizkiak toponimo batez ari garela baino ez duela adierazten. Ahozko aldaerak: Pikua (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Pikuaga (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Pikoaga (Koldo Arzelus / Erreka), Pikoa (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Picoaga (1611 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Casería cuyos pertenecidos confinaban con concejiles (100).) Picoaga (1625-1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa” 1625-1676) Picoaga (1771 Tolosako Udal Artxiboa A-1-23 332 v 87 mojones se hallan fixados en la jurisdicciones siguientes: 8 en Picoaga 1771/12/24) Pikoaga (1774 Oñatiko Gipuzkoar Protokolo Artxiboa. Contaduría de Hipotecas. 4.lib. 104.or. L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Picoaga (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Pìcoaga (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Pikoaga (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Pikoaga (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956) Pikoaga (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Pikoaga (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

San Esteban

Tolosako leku izenak - 21


San Esteban auzoa

Trenbidearen bestaldean, Oria ibaiaren ezkerraldeko ertzerarte luzatzen den auzoa, egun, batik bat, industriagune bilakatu dena. Antzina, herriko elizarik zaharrenetariko bat egun Ogasunaren eraikina dagoen lekuan kokatuta zegoenez, auzo-izena berari zor zaiola badakigu. Ahozko aldaerak: San Esteban (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), San Esteban (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

San Esteban (1862 P. Gorosabel “Diccionario Histórico-geográfico de Guipuzcoa”) San Esteban (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa” Libro-homenaje a Tolosa.VII Centenario. 1256-1956) San Esteban (1979 Mapa Topográfico Nacional (1:25000) Instituto Geográfico Nacional)

San Esteban ermita ermita (des)

San Frantzisko pasealekua eta Pedro Tolosa pasealekua batzen diren lekutik oso hurbil kokatuta zegoen, Luminia enpresa egon zen lekuan, hain juxtu. 1350. urtean dokumentatzen da estreinakoz eta garai hartan udalaren izenean alkatea eta elizarenean bikarioa ziren bertako jabeak. 1540an done Eztebe eta Arrosario Andre Maria-ri eskainitako aldare bana zuen, zilarrezko gurutzeaz gain. Hiru ziren ermita zaintzen zuten serorak eta urteko jaiegun guztietan meza ospatzen zen. Katalina Bereterbide serorak 1603an egindako testamentuan Magdalena Arizmendi ilobaren eta Maria Miranda seroraren artean banatu zituen bere ondasunak. 1693an, Juan Bautista Irazusta ermitau presbiteroa hiltzean, Juana Sorarrain izendatu zuten serora eta 1712an Maria Josepha Olloki. Joseph Pagola ermitauak lekukoa hartu zion Maria Josephari 1749an eta Joseph hitzean Domenja Ezeiza alargunak ordezkatu zion. Badakigu erretaula pintatu eta urreztatu egin zutela 1619an, eta obra dezente egin ostean, 1798an bedeinkatu zen. “Ehun Milen” Inbasio garaian, aleak eta bazka gordetzeko zein abere-ukuilu gisara erabili zuen ermita hau frantses armadako zalditeriak.Tenplua berreraiki eta 1823an bedeinkatu zen bigarren aldiz. Eliz-ondasunen desamortizazio-politikaren ildotik Francisco Zalakain tolosarrak erosi egin zuen 1865. urtean. Honek konponketa batzuk egin eta kulturako ireki zen. Ermitaren lurretan Sabino Irazusta eta Ramon Seséren lantokia handitzeak tenpluaren lekualdaketa ekarri zuen eta metro batzutara eraikitako San Esteban-i eskainitako ermita berria bedeinkatzeko eskaera 1895. urtean egin zen. 1918an San Esteban ermita eta inguruak Limousin enpresaren eskuetara igaro ziren. XIII.mendeko erromaniko-gotiko bitarteko portada berezia 1921ean Andre Maria eliza-ra eraman eta bertako koruaren azpian berrosatu zuten. Gipuzkoa osoan gisa honetako portada gutxi aurki daitezke. Azkenik ermita 1950.hamarkadan bota zuten betiko. 1995. urtean, ermita egon zen orubean etxebizitzak eraiki nahi zituztenez, indusketa-proiektu bat bideratu zuen Aranzadi Zientzi Elkarteak, Juantxo Agirre Mauleonen gidaritzapean. Haur eta helduen giza-hondakinez gain industria-epipaleolitikoaren lekukoak eta K.a. 7000 urte inguruko zenbait silex 22 - Tolosako leku izenak

San Esteban


agertu ziren. Bestalde, ermitaren hormen hondakinak X eta XI. mende hasierakotzat jo zirenez, ermita hau Tolosako kristautasunaren lekukorik zaharrena dela esan daiteke 80ko hamarkada hasiera arte abuztuaren 2an auzoan festak ospatzen ziren, Santuaren jaieguna zela eta. Fededunak aho-arazoetatik uxatzeko inguratzen ziren ermita honetara. Dokumentazioa:

San Esteban (P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Antiguamente. No he hallado noticias que aclaren cuándo y cómo adquirió la villa la iglesia de San Esteban (134).) San Esteban (1382 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Según unos, hizo su unión a la matriz el año 1382 (134).) San Esteban (1411 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Pero esta unión se consumó mediante escritura otorgada entre la villa y clero de . Santa Maria el 14.XI.1411 (134).) San Esteban (1600-1699 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Hasta fines de este siglo, por to menos, se celebró misa en esta ermita todos los días festivos (134).) San Esteban (1683 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Se otorgó escritura de concordia entre la villa de Tolosa y su cabildo eclesiástico, sobre ésta y otras ermitas propiedad de la villa (120). 1683/09/04) San Esteban (1751 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 La villa ejecutó en esta basilica varias obras de consideración, señaladamente la casa destinada para habitación de la serora (134).) San Esteban (1773 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 La villa decretó la adquisición de terreno para prolongar el espolón desde la ermita de San Esteban hasta la estrada de Illibia (89).) San Esteban (1784 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Tolosa, conforme en un principio a que el nuevo camino real, proyectado pará Navarra, pasase por Berástegui y Elduayen, se retiró luego de tal plan, conviniendo que se hiciese por Lizarza, con tal que empalmase con el de Castilla junto a la ermita de San Fsteban (321?322).) San Esteban (1833 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Los habitantes de Tolosa, atacada por los carlistas, apenas podían pasar desde la ermita de San Esteban, sin exponerse a ser cogidos y fusilados (247).) San Esteban (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2 de la hermita de San Esteban al Portal de Castilla) San Esteban (1862 P. Gorosabel “Diccionario Histórico-geográfico de Guipuzcoa”) San Esteban (1870 Tolosako Udal Artxiboa D-7-1 10 en el trayecto comprendido entre la ermita de San Esteban y el punto denominado Montevideo 1870/05/24) San Esteban (1891 Tolosako Udal Artxiboa D-7-1 7 comprendido entre la Ermita de San Esteban y el Portal de Castilla 1891/05/27) San Esteban (1900 Tolosako Udal Artxiboa D-3-1-3 2 de la hermita de San Esteban al Portal de Castilla 1900/09/22)

San Joan kalea kalea

Soldadu kalearekiko zut dagoen kale hau San Frantzisko komentuaren atzealdetik igarotzen da San Esteban auzora iritsi arte. Kalearen lehen zatia 1848an egin zuten, frantziskotarrek saldutako ortu-lurrez baliatuz. Santu izenaren ildotik esan beharra dago done Joan Bataiatzalea Tolosako zaindari edo patroi izan dela mendeetan zehar. 1896an erabaki zuen udalak kale honi San Joan kalea izendapena ematea. Udalak babesturiko euskalduntze egitasmo batean, bestalde, Patricio Orkaiztegi hizkuntzalariak eta Emeterio Arrese poetak, Patroi Kalea deitura proposatu zuten. Ahozko aldaerak: San Juan (José León Egiguren 1942) Dokumentazioa:

Calle de San Juan (1980 I. Linazasoro “Historia y guía de Tolosa”) Patroi Kalea (1980 I. Linazasoro “Historia y guía de Tolosa”)

San Esteban

Tolosako leku izenak - 23


San Zipirio ermita ermita

Aurri egoeran dagoen ermita hau Malaka baserriaren gainaldean kokatuta zegoen, Urkizuko done Petri elizara doan mendibidean. Antzina,Tolosatik Bizkaira joateko berezko bidea baseliza honetatik igarotzen zen, Berrano eta Malaka baserriak igaro, Urkizura iritsi eta Bidania aldera zihoala. Izen berbera duen iturria dago ondoan. Diotenez, 1678ko irailaren 26an, done Zipirio egunean, izandako uholdea dela eta sortu zen izen bereko ermita hau, santu honi eskerrak eman nahian. Ahozko aldaerak: San Zipriano (ruinas) (Telleria, J. / Artutxa (Albiztur) 1910), San Zipiriyo (ruinas) (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Zipirio (ruinas) (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), San Zipiyo (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

San Cipriano (1680 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 El Ayuntamiento de Tolosa decretó la construcción de esta ermita (132). 1680/10/05) San Cipriano (1682 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Fue construida, al contacto del camino que de esta villa se dirige al barrio de Urquizu con la advocación de San Cipriano, la cual desde hace muchos años se halla quemada, sin que de ella se conserven más que unas paredes deterioradas (132).Tuvo su casa habitación para el cuidador (132).) San Ciprian (1682 Tolosako Udal Artxiboa A-1-9 463 * Lbto por romper la peña de la ermita que la villa hace al glorioso San Ciprian 1682/09/29) San Ciprián (1704 Tolosako Udal Artxiboa A-1-11 283 Que esta dicha villa a sus espenssas en su jurisdiccion havia fabricado la hermita de San Ciprián 1704/11/11) San Ziprian (1719 Tolosako Udal Artxiboa A-1-14 97 v Lbto a Martin Zeberio y consortes por cuidar un vivero en el camino de la hermitta de San Ziprian en el parttido de Aldaun 1719/06/11) San Ziprian (1719 Tolosako Udal Artxiboa A-1-14 110 En el camino de la hermitta de San Ziprian 1719/07/29)

Sansonarria (-a) leku izena (monolitoa)

*CD-3*

Arana baserriaren azpian dagoen monolitoa. Kondairak dioenez Izaskundik bota omen zuen harria Sansonek. Aldaerak: Muelasanson, Muelasanjuan

Ahozko aldaerak: Sansonarria (J.I.Elosegi), Muela Sanjuan (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Muela Sanson (Tolosa, J. M. / Berrano 1931)

24 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Sorotxiki leku izena

Toponimo gardena, azalpen handiegirik behar ez duena.

Ahozko aldaerak: Sorotxiki (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Sorotxiki (Tolosa, J. M. / Berrano 1931), Sorotxiki (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Sorotxiki (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Tontorra tontorra

Mutitegi baserri gainaldeko mendixka. Izen argia, zalantzarik gabe. Ahozko lekukoetan bustidura nabarmentzen da: Tontor > Ttonttor; Mutitegitontorra > Muttetteittonttorra. Aldaerak: Mutitegitontorra

Ahozko aldaerak: Ttonttorra (Arzelus, M. K. / Erreka 1943),Ttonttorra (Koldo Arzelus / Erreka), Muttetteittonttorra (Tolosa, J. M. / Berrano 1931) Dokumentazioa:

Tontorra (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Torrea (-a)

dorretxea (baserria)

Illibia baserriaren ondoan kokatuta dago. Egungo eraikinaren etxaurrean antzina hemen kokatuta egon zen Torrezarra-ren oroitarri zizelkatua irakur daiteke, leinuaren ikurritza duela: NON ITUR AD ASTRA DELICIS (“Bide errazatik ez da loriara heltzen”). Honen ondoan harrizko beste inskripzio bat dago eta honela dio: “Alberto Pérez de Réxil, fue Capitán de Tolosa en la conquista de Navarra en el año 1512 y en la quema de la armada de Francia en 1525 y en otra jornada y el rey D. Fernando, le dio 15.000 maravedíes de renta.Y también antes, en las guerras de Nápoles, fue malherido en una pierna y Juan Pérez de Eleizalde, su nieto, puso esta memoria en el año 1619.” Litekeena da aipatu soldaduaren ondasunetako bat Torrezarra izatea. Ahoz, bustidura medio, Torrea > Ttorre/ Txorre bilakatu da. Aldaerak: Lazaraingo torrea,Torreandia

Ahozko aldaerak: Ttorre (Tolosa, J. M. / Berrano 1931),Txorre (Koldo Arzelus / Erreka) San Esteban

Tolosako leku izenak - 25


Dokumentazioa:

Torreandia (1463 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Torrea (1672 Tolosako Udal Artxiboa A-1-8 285 v por ocupacion de la su cassa de Torrea 1672/09/28) Lasarain,Torre de (1676 L. Isasti “Compendio Historial de Guipuzcoa” 1625-1676) Torrea (1857 Nomenclátor de la Provincia de Guipúzcoa. Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua 1857-64) Torre (1860 Tolosako Udal Artxiboa D-3-2) Torrea (1862 P. Gorosabel “Diccionario Histórico-geográfico de Guipuzcoa”) Torrea (1922-1936 Eleizalde, L. “Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas”) Torrea (1956 Pedro Elosegi . “Perímetro del Término municipal de Tolosa”. Libro-homenaje a Tolosa. VII Centenario. 1256-1956) Torrea (1989 Tolosako Jabego Erregistroa. <1863 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea 1989) Torrea (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea)

Torreandia (-a) dorretxea (baserria)

Ikus Torrea izen adierakidea.

Torreko erreka erreka

Torrea baserri aldeko erreka.

Ahozko aldaerak: Ttorreko erreka (Tolosa, J. M. / Berrano 1931)

Torretxiki baserria

Torrea baserri ondoan kokatuta dago.

Ahozko aldaerak: Torretxiki (Koldo Arzelus / Erreka)

Txoritokieta leku izena

Martintxiki baserri inguruko aurkintza. Izenaren osagaiak txori eta toki dira, -eta atzizkiaz horniturik. Aldaerak: Txoritokietako paradak

Ahozko aldaerak: Txoritokita (Koldo Arzelus / Erreka),Txoritokietako paradak (Tolosa, J. M. / Berrano 1931) Dokumentazioa:

Choritoqui (XVIII-XIX Estado de los propios. Gipuzkoako Foru Aldundia) Choritoquieta (1833 P. Gorosabel “Bosquejo...de la villa de Tolosa” 1853 Un batallón (carlista) bajó por Urquizu, hacia Choritoquieta (242).) Txoritokieta (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea)

26 - Tolosako leku izenak

San Esteban


Txoritokieta tontorra

Ikus aurreko sarrera.

Ahozko aldaerak: Txoritokieta (Tolosa, J. M. / Berrano 1931) Dokumentazioa:

Choriteguieta (1834 Plano del recinto de la villa de Tolosa. Servicio histórico militar. Montaña de Choriteguieta 1834/04/04)

Txoritokietako paradak leku izena

Ikus Txoritokieta izen adierakidea.

Zapelazkabi iradia

Gaztelumalda aldeko iradi eta harkaitza. Izenaren osagaiak zapelatz izeneko arranoa, Buteo buteo, eta kabi dira. Ahozko aldaerak: Zapelazkabi (Arzelus, M. K. / Erreka 1943), Zapelazkabi (Koldo Arzelus / Erreka) Dokumentazioa:

Zapelatz Kabi (1986 Gipuzkoako Toponimia Aranzadi Zientzi Elkartea)

Zipirioerreka erreka

San Zipirio ermita aldeko erreka.

Ahozko aldaerak: Zipirioko erreka (Telleria, J. / Artutxa (Albiztur) 1910), Zipirioko erreka (Arzelus, M. K. / Erreka 1943) Dokumentazioa:

San Cipriango erreca (1975 J.I. Iztueta “Guipuzcoaco provinciaren condaira” (1847)) Zipirioerreka (1989 L.M.Mujika Euskal toponimiazko materialeak II Alea) Cipirio-Erreka (1979 Mapa Topográfico Nacional (1:25000) Instituto Geográfico Nacional)

Zuberoa auzunea

San Joan kalearen eskuinaldean dagoen auzunea, trenbidearen tunela igaro eta berehala. Zuberoa ekialdean dagoen Euskal Herriko probintzia da, hiriburua Maule duena. Ahozko aldaerak: Zuberoa (José León Egiguren 1942)

San Esteban

Tolosako leku izenak - 27


28 - Tolosako leku izenak

San Esteban

Sanesteban - Tolosako leku izenak  

Sanesteban auzoko baserriak

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you