Page 1

HET ORANJE GEVOEL TIJN DE KOK 0824147@HRO.NL SEMIOTIEK 06-11-2013


SEMIOTISCHE ANALYSE KONIGING BEATRIX

M

Met haar 75e verjaardag en de herdenking van 200 jaar “Nederland” aanstaande maakte toenmalig Koningin Beatrix in een 40 seconden durende videoboodschap op 28 januari 2013 jl. via de nationale televisie bekend afstand te gaan doen van de troon. Achter een bureau, in de hoek van een kamer zit koningin Beatrix als zij haar aftreden bekend maakt. De scène die hier gecreëerd

wordt is er eentje die op het eerste ogenblik vrij ingetogen en sober van opzet is. Doordat de koningin zich in de hoek van de kamer bevindt krijgt het frame een haast nederige opzet. Dit is niet onbewust van opzet, maar zelfs heel typerend. Soberheid, ingetogenheid en nederigheid zijn kenmerken van het calvinisme. Het calvinisme staat symbool voor het ontstaan van het Koninkrijk der Nederlanden.


Het waren de calvinisten die onder leiding van Willem van Oranje (zichtbaar op portret achter Beatrix) in opstand kwamen tegen de bezetting van de Spanjaarden in de 16e eeuw. Nederland is van oorsprong gebouwd op het calvinisme iets wat in dit decor duidelijk terug komt. Men kan dit decor dus lezen als een die representerend is voor Nederland en haar geschiedenis. Terugkerend naar het frame valt op dat de plaatsing van licht en objecten een zeer kundige oorsprong hebben. Er is hier gekozen om de koningin centraal te zetten - het is immers haar moment - maar er is daarbij een nauwkeurige uitsnede gemaakt (zie fig. 2). Alle omringende objecten en de ronding in het bureau waarachter zij zit, plus de hoek in de kamer vormen een soort absoluut middelpunt waarin de koningin zich bevindt. Aan de plaatsing van de omringende objecten valt nog iets af te lezen. Het frame is volledig opgebouwd middels de ‘gulden snede’ (zie fig. 3) Als we de gulden snede over het frame leggen zien we dat alle objecten gekruist worden. De gulden snede kenmerkt zich doormiddel dat alle objecten van klein naar groot verhoudingsgewijs een harmonie met elkaar aangaan, hetgeen in dit kader dus gebeurt. Alle objecten dragen bij aan het centraal neerzetten van Beatrix.

FIG 1.

FIG 2.

03


Maar ook de keuze voor de gulden snede is niet toevallig gemaakt blijkt. In de kunstwereld staat de gulden snede gelijk aan schoonheid en tevens als de ideale verhouding. In de algemene zin word schoonheid gezien als een zodanige verdeling van vormen, kleuren en of klanken binnen een geheel, dat er een evenwichtige verhouding en samenhang tussen de onderdelen ontstaat. Past deze verhouding van vormen binnen de gulden snede dan wordt het door de door velen gezien als schoonheid. Er zou dus vastgesteld kunnen worden dat er middels de compositie geprobeerd is een ‘ideaal typisch Nederlandse’ beeld te creëren. Iets wat versterkt wordt door het gebruik van kleur binnen deze compositie. De kleuren die gebruikt zijn (rode lampenkap, witte muur en blauw mantelpak) vormen samen de kleuren van de Nederlandse vlag. Dit brengt ons naar de kleding keuze van de koningin beginnend met het kleurgebruik. In vele culturen staat de kleur blauw voor de adel. Mensen die van adel waren worden beschreven als een groep mensen die een bevoorrechte positie innamen, en tevens een sterk standsbewustzijn hadden. Het waren vooral in de middeleeuwen de mensen die veel land hadden, veel geld en/of uit koninklijke gezinnen kwamen. Het waren de mensen en families die de beslisrechten hadden. Iets wat dus directe betrekking heeft tot onze koningin een staatshoofd. Ook de keuze voor haar outfit draagt bij aan de versterking van het ‘Nederlandse’ beeld wat hier wordt neergezet. De keuze voor het blauw is in het bovenstaande al genoemd maar kijkend naar haar outfit, zien we ook hier de kenmerken van het calvinisme terug komen. Beatrix is gehuld in een ingetogen ‘simpel’ gewaad. Een die aan de ene kant middels het chique van de stof en het gebruik van schoudervulling toch een bepaalde statuur uitstraalt, maar middels de ingetogenheid toch zeker symbool staat voor het calvinisme. Dit laatste gezegd hebbende kunnen we een brug slaan naar het taalgebruik in haar boodschap.

04


“Zoals u allen weet, hoop ik over enkele dagen mijn 75ste verjaardag te vieren. Ik ben dankbaar dat het mij gegund is deze dag in goede gezondheid tegemoet te gaan. Aan het einde van dit jaar, zullen wij herdenken dat ons land 200 jaar geleden een koninkrijk werd, waarmee in onze geschiedenis een nieuw tijdperk aanbrak. Het samenvallen van deze twee bijzondere gebeurtenissen, is voor mij de aanleiding geweest te besluiten, dit jaar uit mijn ambt terug te treden. Het lijkt me een goed moment om deze stap, die ik al enige jaren overweeg, nu daadwerkelijk te nemen. Ik heb het altijd als een uitzonderlijk voorrecht beschouwd, een groot deel van mijn leven in dienst van ons land te kunnen stellen, en, overeenkomstig mijn opdracht, invulling te mogen geven aan het koningschap. Daarbij was prins claus mij vele jaren een grote steun. Tot op de dag van vandaag, heeft deze mooie taak mij veel voldoening geschonken. Het is inspirerend zich bij mensen betrokken te voelen, mee te leven in verdriet, en te delen van vreugde en nationale trots. Dat heb ik eveneens mogen ervaren, in de Caribische delen van ons koninkrijk, waar ik ook altijd veel warmte en hartelijkheid heb ondervonden. Ik treed dan ook niet terug, omdat het ambt mij te zwaar zou vallen, maar vanuit de overtuiging, dat de verantwoordelijkheid voor ons land, nu in handen van een nieuwe generatie moet liggen. Het is met het grootste vertrouwen, dat ik op 30 april van dit jaar, het koningschap zal overdragen aan mijn zoon; de prins van oranje. Hij en prinses maxima zijn ten volle op hun toekomstige taak voorbereidt. Ze zullen ons land met toewijding dienen, getrouw de grondwet onderhouden, en met al hun talenten, een eigen invulling geven aan het koningschap. Gesterkt voel ik mij door de gedachte, dat het plaats maken voor mijn opvolger, niet betekent dat ik afscheid neem van u. Ik hoop dat ik u vele van u nog dikwijl kan ontmoeten. Ik ben u diep dankbaar voor het vertrouwen dat u mij heeft gegeven, in de vele mooie jaren waarin ik u koningin mocht zijn.”

BO VENSTAANDE DE TEKST UIT ORIGINELE SPEEC H BEATRIX N O S – 28-01-2013


D

e algehele indruk van de boodschap is er wederom een die gebaseerd is op nederigheid, ingetogenheid en dankbaarheid. Het is geen etalage die moet tonen hoe geweldig Beatrix was in haar ambtstermijn, in tegenstelling, een die rust op de principes van het calvinisme. Naast het feit dat de tekst en het decor doordrenkt zijn met verwijzingen naar het calvinisme is er zeker vanuit de tekst een tweede aspect dat opvalt.

Er ligt een sterke nadruk op ‘ons’ in de volledige semantiek van de toespraak. Allereerst wordt hiermee wederom de algehele toon van het calvinistische herhaald maar daarnaast kan het ook gelezen worden als iets wat het beste past bij het ‘chauvinisme’ of, om binnen de landsgrenzen te blijven, het ‘oranjegevoel’. Net als het calvinisme wordt het ‘oranjegevoel’ ook gezien als iets typisch Nederlands. Zijn oorsprong komt dan misschien


uit de sportwereld, het heeft de laatste jaren zeker, middels een hele hoop commercie, zijn weg gevonden richting het koningshuis. Iets waar deze boodschap, misschien ook wel commercieel, op in lijkt te spelen. Het opzettelijk gebruik van een woord zoals ‘ons’ (land) kan ook gezien worden als een propagandatechniek genaamd ‘glittering generality’ of ‘ band-wagon effect’. Bij deze techniek doet (of denkt/gelooft) iemand iets omdat veel andere mensen hetzelfde doen (of denken/geloven). In veel gevallen volgt men de ‘kudde’ zonder echt over bepaalde zaken na te denken. Alle voorgaande observaties bij elkaar opgeteld hebben we hier eerder te maken met een onbewuste voeding van ons nationalistisch gevoel, gecombineerd met een etalage van de ‘calvinistische monarchie’. Een aspect dat niet compleet onbegrijpelijk is in tijden waarin het koningshuis vanuit allerlei lagen onder vuur ligt. Ware het niet de discussie in 2011 waarin het kabinet openbaar haar onvrede uitte over de rol van het koningshuis. Hier werd uiteindelijk nog niets veranderd, tot in 2012 (middels een ruime meerderheid) bepaald werd het staatshoofd niet meer te betrekken bij de kabinetsformaties. En ook in 2013 ziet het er vooralsnog niet rooskleurig uit voor de Nederlandse monarchie. September jl. werd er in de Tweede Kamer nog een ruime meerderheid behaald voor het voorstel om de koning uit de benoeming van burgermeesters en commissarissen van de koning uit de grondwet te halen. Deze boodschap van de koningin kan dan ook geïnterpreteerd worden als een slag terug: een propagandistische vertoning van het Nederlandse koninkrijk in tijden waarin de monarchie onder vuur ligt. Ons nationalistische oranjegevoel wordt gevoed en de Nederlander schaart zich als een ‘kudde’ achter het vaderland en haar koningshuis.

07


TIJN DE KOK 0824147@HRO.NL SEMIOTIEK 06-11-2013

Het oranje gevoel  

een semiotische analyse abdicatie koningin Beatrix – door Tijn de Kok

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you